# crowdfunding

[czytaj: krałdfanding] finansowanie przedsięwzięcia przez zbiórkę drobnych wpłat od wielu osób

SJP.pl

rzeczownik

(1.1) finansowanie społecznościowe;

Wiktionary

Finansowanie społecznościowe (ang. crowdfunding) – forma finansowania różnego rodzaju projektów przez społeczność, która jest lub zostanie wokół tych projektów zorganizowana. Przedsięwzięcie jest w takim przypadku finansowane poprzez dużą liczbę drobnych, jednorazowych wpłat dokonywanych przez osoby zainteresowane projektem. Upowszechnienie się internetu pozwala na łatwe informowanie o projektach i tworzenie wokół nich społeczności, co przyczyniło się do rozwoju zjawiska crowdfundingu. Określenie to jest zwykle używane w odniesieniu do zbiórek prowadzonych na stworzonych w tym celu platformach internetowych, rzadziej także przy pomocy serwisów społecznościowych lub blogów.

Wikipedia

# crowdfundingowy

[czytaj: krałdfandingowy] związany z finansowaniem przedsięwzięcia przez zbiórkę drobnych wpłat od wielu osób

SJP.pl

# crowdshaping

[czytaj: krałdszejping] modyfikacja nowych produktów i usług na podstawie reakcji konsumentów

SJP.pl

# crowdsourcing

[czytaj: krałdsurs-ing] pozyskiwanie informacji, realizacja zadań przez otwarte uczesnictwo wielu osób

SJP.pl

Crowdsourcing (wym. [ˈkraʊdˌsɔːr.sɪŋ]) – proces, w ramach którego organizacja (firma, instytucja publiczna, organizacja non-profit) przeprowadza outsourcing zadań wykonywanych tradycyjnie przez pracowników do niezidentyfikowanej, zwykle bardzo szerokiej grupy ludzi w formie open call (ang. crowd „tłum”, sourcing „pozyskiwanie, zaopatrywanie się”).

Wikipedia

# crowdsourcingowy

→ crowdsourcing

SJP.pl

#### Patrz:

crowdsourcing

# crowe

[czytaj: kroł] nazwisko

SJP.pl

- Cameron Crowe (ur. 1957) – amerykański pisarz i reżyser filmowy
- David M. Crowe – amerykański historyk
- Martin Crowe (1923–2011) – australijski lekkoatleta, młociarz
- Russell Crowe (ur. 1964) – australijski aktor
- William Crowe (1925–2007) – amerykański admirał

Wikipedia

# crowley

Osoby:

- John Crowley – amerykański pisarz fantasy
- Aleister Crowley – XX-wieczny okultysta
- Anthony Crowley – fikcyjny demon z książki Dobry omen, którego nazwisko pochodzi od powyższego

Instytucje:

- Crowley Data Poland – dawny operator telekomunikacyjny
- Crowley Foods – producent żywności z siedzibą w Binghamton, w USA
- Crowley Maritime Corporation – firma logistyczna z siedzibą w Oakland, w Kalifornii

Wikipedia

# crown

[czytaj: krałn] szkło krzemowo-potasowe stosowane w fizyce do wyrobu układów optycznych; kron, kronglas

SJP.pl

Korona (ang. Crown) wcześniej zwana koroną podwójnej róży (ang. Crown of the double rose) – brytyjska jednostka monetarna o wartości 5 szylingów, wprowadzona przez reformę monetarną króla Henryka VIII; w obiegu w latach 1526–1965.

Pierwsze monety były bite ze złota, zaś pierwsze srebrne pojawiły się za rządów Edwarda VI.

Wikipedia

# crp

skrótowiec, rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) = polit. hist. Centrolewica Rzeczypospolitej Polskiej;

(1.2) = med. biochem. białko C-reaktywne;

Wiktionary

# crpg

[czytaj: ce er pe gie lub s-i ar pi dżi] z angielskiego: Computer Role Playing Game, komputerowe gry odgrywania ról, komputerowe gry fabularne; typ gier komputerowych wzorowanych na klasycznych grach typu RPG

SJP.pl

# crt

skrót od: Catode Ray Thube, określenie monitorów zawierających lampę kineskopową

SJP.pl

# cru

[czytaj: krü] z francuskiego: grunt, teren, na którym wyrosła winorośl; zbiór wina; wino (lokalne)

SJP.pl

# crudités

[czytaj: kridiTE] przekąska z surowych warzyw pokrajanych w paski, maczanych w zimnym sosie

SJP.pl

# cruise

[czytaj: kruz] pocisk samosterujący, trudno wykrywalny przez radary

SJP.pl

# cruiser

[czytaj: kruzer]
1. typ motocykla przeznaczony do turystyki;
2. samochód typu Chrysler PT Cruiser

SJP.pl

Wikipedia

# crunchips

[czytaj: kranczips] marka chipsów ziemniaczanych

SJP.pl

Crunchips – marka chipsów ziemniaczanych produkowanych od 1993 przez koncern Lorenz Bahlsen Snack-World, która jest dostępna w 80 krajach. Produkowane są w Niemczech, Polsce, Austrii i Rosji.

Gatunki:

- Gładkie – cienko krojone.
- X-Cut – grubo krojone, ryflowane.
- Tugeza – połączenie klasycznych chipsów oraz X-cut, z jednej strony gładkie, z drugiej ryflowane.
- Sticksy – w formie miniaturowych frytek.

Wikipedia

# crunchipsy

[czytaj: kranczipsy] chipsy marki Crunchips

SJP.pl

# cruschesco

przymiotnik

(1.1) liter. dotyczący Akademii della Crusca

Wiktionary

# crush

[czytaj: krasz] potocznie: osoba, w której ktoś się zauroczył; krasz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) slang. osoba, w której ktoś się podkochuje

Wiktionary

- Crush – album zespołu Bon Jovi
- Crush – album zespołu Orchestral Manoeuvres in the Dark
- Crush – album 2NE1
- Crush – singel zespołu Pendulum
- Crush – pierwsza piosenka Solange Knowles
- Crush – południowokoreański piosenkarz

Wikipedia

# crusoe

[czytaj: kruZO] nazwisko, m.in. Robinson Crusoe - bohater powieści Daniela Defoe

SJP.pl

Crusoe – rodzina energooszczędnych procesorów zgodnych z x86, zaprojektowana przez korporację Transmeta z myślą o urządzeniach przenośnych (laptop, tablet) i urządzeniach wbudowanych (cienkie klienty).

Nazwa została zaczerpnięta z książki Robinson Crusoe.

Wikipedia

# crusta

[czytaj: krusta] cukrowa obwódka na krawędzi kieliszka, rzadziej innego naczynia

SJP.pl

Crusta – ozdoba szklanki, stosowana głównie przy napojach alkoholowych. Wykonuje się ją zwilżając krawędź szklanki, a następnie dotykając krawędzią wysypanej na deskę czy talerzyk soli (np. margarita), cukru (słodkie koktajle) bądź innej sypkiej substancji.

Wikipedia

# crux

Crux – termin łaciński, oznaczający krzyż

- Krzyż Południa (łac. Crux) – gwiazdozbiór nieba południowego
- Crux – opowiadanie Jacka Dukaja
- CRUX – dystrybucja Linuksa

Wikipedia

# cruyff

[czytaj: krojf] nazwisko

SJP.pl

# cruzado

[czytaj: kruzado]
1. dawna złota lub srebrna moneta portugalska mająca na rewersie znak krzyża;
2. jednostka monetarna Brazylii w latach 1986-1990 równa 100 centavos

SJP.pl

- cruzado – portugalska moneta złota lub srebrna. Nazwa pochodzi od krzyża umieszczanego na rewersie monety (krzyż – łac. crux, port. cruz).
- cruzado brazylijskie – jednostka monetarna Brazylii w latach 1986–1989
  - nowe cruzado – jednostka monetarna Brazylii w latach 1989–1990

Wikipedia

# cruzeir

[czytaj: kruzejr] dawna jednostka monetarna Brazylii, będąca w obiegu w latach 1942-1994; cruzeiro

SJP.pl

# cruzeiro

[czytaj: kruzejro] dawna jednostka monetarna Brazylii, będąca w obiegu w latach 1942-1994; cruzeir

SJP.pl

Cruzeiro – miasto i gmina w Brazylii, w stanie São Paulo. Znajduje się w mezoregionie Vale do Paraíba Paulista i mikroregionie Guaratinguetá.

Wikipedia

# crwth

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. muz. średniowieczny smyczkowy instrument muzyczny bardów walijskich i celtyckich;

Wiktionary

Chrotta, crota, rota, rotta, crwth – strunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów smyczkowych, rodzaj liry o płaskim, podłużnym pudle rezonansowym. Dwa wystające ramiona złączone są u szczytu poprzeczką z kołkami do strun. Liczba strun waha się od 2 do kilkunastu. Są one skracane przez dotykanie paznokciami (technika paznokciowa).

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) crwth

* niemiecki: (1.1) Crwth ż.

źródła.

== crwth (język angielski.) ==

thumb|crwth (1.1)

wymowa.

IPA|ˈkruːθ.

audioUS|En-us-crwth.ogg.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) hist. muz. crwth

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

# crzz

skrót od: Centralna Rada Związków Zawodowych - organ zrzeszający związki zawodowe w latach 1949-1980

SJP.pl

# cs

symbol cezu, pierwiastka chemicznego

SJP.pl

skrótowiec, rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) = chem. chlorobenzalomalononitryl

Wiktionary

Cs

- Cs – symbol cezu (pierwiastka chemicznego)
- Cs – symbol cirrostratusa (chmury warstwowo-pierzastej)

cs

- cs – dwuznak w alfabecie węgierskim
- cs – kod ISO 639-1 dla języka czeskiego

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

źródła.

== CS (język angielski.) ==

wymowa.

audioAU|En-au-CS.ogg.

znaczenia.

skrótowiec

(1.1) = chem. chlorobenzalmalononitrile → chlorobenzalomalononitryl

(1.2) = counterstrike → kontratak

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

# csc

Congregatio Sanctae Catharinae Virginis et Martyris, zakon katarzynek

SJP.pl

symbol

(1.1) = mat. cosecans

Wiktionary

Funkcje trygonometryczne – funkcje matematyczne wyrażające między innymi stosunki długości boków trójkąta prostokątnego zależnie od miary jego kątów wewnętrznych. Funkcje te wywodzą się z geometrii, konkretniej planimetrii, ale są rozważane także w oderwaniu od niej, dla różnych argumentów rzeczywistych i zespolonych. To uogólnienie funkcji trygonometrycznych umożliwiła analiza matematyczna, w której opisano je szeregami potęgowymi. Powstały też inne definicje, oparte np. na równaniach różniczkowych, innych równaniach funkcyjnych, iloczynach nieskończonych oraz ułamkach łańcuchowych, podane w dalszych sekcjach.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

(1.1) cosec

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

zoblistę|sin|cos|tg|ctg|sec|cosec|csc.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) cosec, csc

* francuski: (1.1) coséc, csc

źródła.

== csc (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

symbol

(1.1) mat. symbol funkcji cosecans / kosekans

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: kɔˈsɛkãw̃s, AS: kosekãũ̯s

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cosec

Wiktionary

# csdp

Congregatio Sororum Divini Pastoris a Providentia Divina, zakon pasterek

SJP.pl

# csepel

[czytaj: czepel] wyspa na Dunaju

SJP.pl

- Czepel – wyspa rzeczna na Dunaju
- Csepel (dzielnica) – XXI dzielnica Budapesztu na tejże wyspie
- Csepel (motocykl) – typ motocykla produkowanego tamże
- Csepel (motoryzacja) – producent autobusów, samochodów ciężarowych i podwozi na wyspie Csepel w Budapeszcie
- SMS Csepel – austro-węgierski niszczyciel
- grupa Csepel – Jednostka taksonomiczna w archeologii

Wikipedia

# csfn

Congregatio Sororum Sacrae Familiae de Nazareth, zakon nazaretanek

SJP.pl

# csma

Congregatio Sancti Michaelis Archangeli, zakon michalitów

SJP.pl

# csrs

Czechosłowacka Republika Socjalistyczna

SJP.pl

# css

1. Centrala Spółdzielni Spożywców "Społem";
2. Centralne Studium Samolotów;
3. ang. Content Scrambling System, system kodowania zawartości płyt DVD;
4. ang. Cascading Style Sheets, kaskadowe arkusze stylów, język programistyczny

SJP.pl

# csse

Congregatio Sororum Sanctae Elisabeth, zakon elżbietanek

SJP.pl

# cssf

Congregatio Sororum Sancti Felicis a Cantalicio Tertii Ordinis Regularis Sancti Francisci Seraphici, zakon felicjanek

SJP.pl

# cssh

Congregatio Sororum Sanctae Hedvigis ab Immaculata Virgine Genitrice Mariae, zakon jadwiżanek

SJP.pl

# cssma

Congregatio Sororum Sancti Michaelis Archangeli, zakon michalitek

SJP.pl

# cssp

Congregatio Sancti Spiritus sub tutela Immaculati Cordis Beatissimae Virginis Mariae, zakon duchaczy

SJP.pl

Duchacze, Zgromadzenie Ducha Świętego pod opieką Niepokalanego Serca Maryi Panny – zgromadzenie zakonne założone przez Klaudiusza Poullart des Places w 1703 roku.

Wikipedia

# cssr

Congregatio Sanctissimi Salvatoris, zakon redemptorystów

SJP.pl

# ćśśś

wykrzyknik nakazujący zachowanie ciszy; tsss, tss, ts

SJP.pl

wykrzyknik

(1.1) …nakazujący milczenie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cicho sza!, ciii!, pst!, sza!, ts!, tss!

Wiktionary

# csu

skrót od: Christlich-Soziale Union - Unia Chrześcijańsko-Społeczna, niemiecka partia polityczna

SJP.pl

# csw

skrótowiec

(1.1) = czysta substancja węglowa, tj. przelicznik stosowany w analizie węgla po odjęciu popiołów i wilgoci

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pobrane próby węgla z otworów wiertniczych wykonanych z powierzchni ziemi lub z wyrobisk górniczych poddawane są badaniom pod względem zawartości metanu. Na tej podstawie złoże lub jego część jest zaliczana do niemetanowych, gdy zawartość metanu w węglu nie przekracza 0,1 m³ metanu na megagram czystej substancji węglowej, co zapisuje się w postaci 0,1 m³ CH4/Mg csw.

Wiktionary

# ct

ang. Clock Time and Date, sygnał przesyłany przez nadawców stacji radiowych, pozwalający na automatyczną regulację aktualnej godziny i daty w pozwalających na to odbiornikach radiowych

SJP.pl

- Česká televize
- tomografia komputerowa, TK (ang. computed tomography, CT)
- kalcytonina
- Connecticut
- ct – skrót jednostki miary karatu
- CT ( ang. Central Time) – czas centralny
- CT – oznaczenie literowe Torunia na tablicach rejestracyjnych pojazdów w Polsce

Wikipedia

# ct.

skrót od: cent; ct

SJP.pl

# ctg

kotangens

SJP.pl

symbol

(1.1) = mat. cotangens

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: kɔˈtãŋɡɛ̃w̃s, AS: kotãŋgẽũ̯s

Wiktionary

# cthulhu

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) liter. fikcyjny humanoidalny obcy bóg opisywany jako gigant z głową przypominającą ośmiornicę oraz smoczymi skrzydłami i pazurami, wokół którego rozwinął się szalony kult;

Wiktionary

Cthulhu – istota fikcyjna, Wielki Przedwieczny, najbardziej znane bóstwo z kręgu mitów stworzonych przez H.P. Lovecrafta. Zwany jest Bratem lub Kapłanem Przedwiecznych, Al-Khadhulu, Kuthulu, Set-Hulhu lub Chta-lhu.

Cthulhu spoczywa w grobowcu, uśpiony w cyklopowym mieście R’lyeh na dnie Pacyfiku, kiedy jednak planety ułożą się prawidłowo, Cthulhu przybędzie aby zniszczyć świat.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) Wielki Przedwieczny

Wiktionary

# ctk

jedna z popularniejszych linii produktów marki Casio

SJP.pl

# ctp

[czytaj: cetepe] metoda tworzenia formy drukowej bezpośrednio z pliku; ctp, CtP

SJP.pl

- CtP – metoda tworzenia formy drukowej
- Cytydyno-5′-trifosforan – jeden z nukleotydów
- CTP – grupa wykresów używanych w obróbce cieplnej
- CTP (Cordless Telephony Profile) – profil systemu Bluetooth dla telefonii bezprzewodowej

Wikipedia

# ctrl

skrót od: control (czytany jako cały, odmienny wyraz lub potocznie: ce-te-er-EL); Ctrl

SJP.pl

Wikipedia

# ctv

[czytaj: s-i ti VI lub ce te FAŁ] skrót od:
1. Canada Television;
2. colour television

SJP.pl

# cu

symbol miedzi, pierwiastka chemicznego

SJP.pl

- Cu – symbol chemiczny miedzi
- Cu – symbol meteorologiczny cumulusa
- CU – wrzodziejące zapalenie jelita grubego
- CU – układ sterowania (control unit) w typowym mikroprocesorze
- CU – w slangu internetowym „do zobaczenia” (ang. see you zapisane fonetycznie)
- cu – w ISO 639-1 kod języka staro-cerkiewno-słowiańskiego
- CU – kod przypisany Kubie według standardu ISO 3166-1 alfa-2
  - .cu – kubańska domena internetowa

Wikipedia

# cubiculum

[czytaj: kubikulum] kubikulum;
1. grób w katakumbach wczesnochrześcijańskich;
2. pomieszczenie w dawnym domu rzymskim

SJP.pl

Cubiculum (łac. pokój do spoczynku, spania, od cubare – leżeć) – pojęcie używane w architekturze starożytnej dla określenia:

- pomieszczenia w domu rzymskim przeznaczonego na sypialnię, zwykle usytuowanego przy atrium lub w perystylu;
- dużego pomieszczenia komory grobowej w katakumbach.

Wikipedia

# cuch

1. rzadko: przykry, odrażający zapach; smród, odór;
2. powonienie, węch psa; wiatr

SJP.pl

# cucha

wierzchnie okrycie męskie noszone w Polsce przez górali; czucha; czuha; gunia; guńka

SJP.pl

Czuha, węg. szűr, cuha, gunia (inaczej: czuhania, czucha, czuchunia, cucha, guńka) – męska kurta z wełnianego, samodziałowego sukna, ozdobiona haftem i obszyciami, noszona przez węgierskich, rumuńskich, morawskich, polskich górali, Łemków, Bojków i Hucułów.

Wikipedia

# cuchna

cuchna nawozowa - gatunek muchówki z rodziny kłośnicowatych

SJP.pl

# cuchnąć

wydzielać ostry, nieprzyjemny zapach

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) brzydko pachnieć, śmierdzieć

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ten chłopak cuchnie, bo się nie myje.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡suxnɔ̃ɲt͡ɕ, AS: cuχnõńć

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cuchnięcie n.

przym. cuchnący

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) śmierdzieć, capić

Wiktionary

# cuchnący

→ cuchnąć

SJP.pl

forma czasownika.

(1.1) imiesłów przymiotnikowy czynny od cuchnąć

przymiotnik

(2.1) o bardzo brzydkim zapachu

Wiktionary

#### Patrz:

cuchnąć

#### Przykłady

(2.1) Ładny kwiat nigdy nie jest cuchnący.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suxˈnɔ̃nt͡sɨ, AS: cuχnõncy

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cuchnąć

Wiktionary

# cuchnięcie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cuchnąć.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cuchnąć

Wiktionary

# cucić

doprowadzać do przytomności; trzeźwić

SJP.pl

czasownik

(1.1) med. fiz. doprowadzać do częściowego lub pełnego stanu świadomości

(1.2) psych. praw. doprowadzać do częściowego lub pełnego stanu poczytalności

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cucenie n.

Wiktionary

# cuckold

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) seks. gra erotyczna polegająca na przyzwoleniu mężczyzny na zdradę – partnerka lub partner otrzymuje całkowitą swobodę seksualną, a on sam czerpie satysfakcję z jego lub jej niewierności

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy lub męskozwierzęcy

(2.1) seks. mężczyzna przyzwalający na zdradę

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Od jakiegoś czasu ja i mąż eksperymentujemy ze swingiem i cuckoldem.

(2.1) Hej cuckoldy, oddajcie swoje laski – jestem mocno napalony.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) candaulizm, zdrada kontrolowana

Wiktionary

# cud

1. niezwykłe, niecodzienne zjawisko;
2. osoba lub rzecz bardzo piękna, niesamowita;
3. szczęśliwy zbieg okoliczności

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rel. niezwykły akt działania siły nadprzyrodzonej;

(1.2) przen. rzecz niezwykła, niespodziewana, mało prawdopodobna

Wiktionary

- Cud – religijne określenie zjawiska lub zdarzenia, którego nie da się racjonalnie wyjaśnić przez odwołanie do przyczyn naturalnych, a które będąc niepojętym i niewyjaśnionym przez znane człowiekowi prawa natury, uważane bywa za wyraz ingerencji Boga lub sił nadprzyrodzonych.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Apostołowie chodzili i czynili cuda.

(1.2) To prawdziwy cud! Auto zostało całkowicie zniszczone w wypadku, a on wyszedł z niego bez żadnych ran!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sut, AS: cut

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudowność ż., cudak m., cudaczność ż.

przym. cudowny, cudny, cudaczny

przysł. cudownie, cudnie, cudacznie

czas. cudować

Wiktionary

# cud-dieta

ironicznie: dieta, której stosowanie powoduje bardzo szybkie chudnięcie

SJP.pl

# cud-dziewczyna

ideał dziewczyny, dziewczyna posiadająca najlepsze cechy; cud-dziewica

SJP.pl

# cud-dziewica

ideał dziewczyny, dziewczyna posiadająca najlepsze cechy; cud-dziewczyna

SJP.pl

# cud-kobieta

ideał kobiety; kobieta posiadająca cechy najlepsze

SJP.pl

# cuda-niewidy

potocznie: coś niezwykłego, niesamowitego, rzadko spotykanego; cuda niewidy

SJP.pl

# cuda-wianki

z ironią o rzeczach niezwykłych, nadzwyczajnych ale nierealnych lub nieosiągalnych; cuda na kiju

SJP.pl

fraza rzeczownikowa, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) iron. rzeczy niezwykłe, nadzwyczajne, ale nierealne lub nieosiągalne

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Facet, który chce zostać prezydentem, choć nie ma o niczym zielonego pojęcia, oddycha z ulgą, bo najgorsze przeszło. Przed żoną się nie skompromitował. Bał się, że jej cuda-wianki opowiada, jak to w dalekiej ojczyźnie go kochają, bał się, że przesadza, a był za skromny.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡suda‿ˈvʲjãnʲci, AS: cuda‿vʹi ̯ãnʹḱi

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cuda wianki, cuda na kiju, cuda niewidy

Wiktionary

# cudacki

właściwy cudakowi; dziwaczny, cudaczny

SJP.pl

# cudackość

potocznie: ogół cech czegoś, co zwraca na siebie uwagę swoją osobliwością; cudaczność, dziwaczność, pokraczność, osobliwość

SJP.pl

# cudactwo

coś dziwnego

SJP.pl

# cudaczek

zdrobnienie od: cudak

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) zdrobn. od cudak

Wiktionary

Beaufortia kweichowensis – gatunek ryby z rodziny przylgowatych (Balitoridae). W języku polskim określany jako cudaczek.

Gatunek opisał naukowo w 1931 roku Ping-Wen Fang. Początkowo autor nadał gatunkowi nazwę Gastromyzon leveretti kweichowensis, przypuszczając, że opisywany przez niego takson to podgatunek pokrewnego gatunku Gastromyzon leveretti (obecnie Beaufortia leveretti). Nazwa naukowa Beaufortia honoruje ichtiologa Lievena Ferdinanda Beauforta, który pomógł kreatorowi rodzaju podczas jego pracy w Zoölogisch Museum w Amsterdamie.

Wikipedia

#### Patrz:

cudak

#### Powiązane:

rzecz. cudak m.

przym. cudaczny

Wiktionary

# cudaczka

zdrobnienie od: cudak

SJP.pl

#### Patrz:

cudak

# cudacznieć

stawać się cudacznym - dziwnym, śmiesznym, ekscentrycznym; dziwaczeć

SJP.pl

# cudaczniej

stopień wyższy od przysłówka: cudacznie

SJP.pl

# cudaczniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: cudaczny

SJP.pl

# cudacznik

egzotyczna roślina kwiatowa z rodziny trudziczkowatych; cudacznik indyjski

SJP.pl

Cudacznik (Quisqualis) – rodzaj roślin z rodziny trudziczkowatych (Combretaceae). Obejmuje 17 gatunków występujących w tropikalnej Afryce i Azji.

Wikipedia

# cudaczność

potocznie: ogół cech czegoś, co zwraca na siebie uwagę swoją osobliwością; pokraczność, dziwaczność, cudackość, osobliwość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co cudaczne

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cudaczny

rzecz. cud mrz., cudowność ż., cudak mos.

Wiktionary

# cudaczny

śmieszny, dziwaczny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) nietypowy i śmieszny jednocześnie

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudowność ż., cud mrz., cudaczek mos., cudaczność ż., cudak mos.

przysł. cudacznie

czas. cudować

Wiktionary

# cudaczyć

potocznie: zachowywać się jak cudak, robić różne dziwactwa; grymasić, dziwaczyć, wydziwiać

SJP.pl

# cudak

dziwak, ekscentryk

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pot. człowiek postępujący lub wyglądający dziwacznie

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sudak, AS: cudak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cud m., cudowanie n., wycudowanie n., cudowność ż., cudaczność ż.

:: zdrobn. cudaczek m.

:: fż. cudaczka ż.

czas. cudować ndk., wycudować dk.

przym. cudaczny, cudny, cudowny

przysł. cudacznie, cudnie, cudownie

Wiktionary

# cudem

w użyciu przysłówka: w sposób niepojęty (np. Cudem uniknął śmierci.); cudownie

SJP.pl

# cudeńko

coś wspaniałego, pięknego, nadzwyczajnego; cudo

SJP.pl

# cudków

Cudków – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie częstochowskim, w gminie Dąbrowa Zielona.

Wieś duchowna Sutków, własność opactwa cystersów w Jędrzejowie położona była w końcu XVI wieku w powiecie radomszczańskim województwa sieradzkiego.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

Wikipedia

# cudniej

stopień wyższy od przysłówka: cudnie

SJP.pl

# cudniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: cudny

SJP.pl

# cudniki

Cudniki – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, w gminie Krośniewice. Miejscowość wchodzi w skład sołectwa Jankowice.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.

Wikipedia

# cudność

→ cudny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co cudne; cecha tych, którzy są cudni

Wiktionary

#### Patrz:

cudny

#### Powiązane:

przym. cudny

Wiktionary

# cudnów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto, stolica rejonu na Ukrainie, w obwodzie żytomierskim na północy kraju, położone na skalistych brzegach rzeki Teterew;

Wiktionary

Cudnów – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim, w gminie Jedlnia-Letnisko. Ma status sołectwa.

W latach 1945–1975 miejscowość administracyjnie należała do województwa kieleckiego, następnie w latach 1975–1998 do województwa radomskiego.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Andrzeja Boboli w Słupicy.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. cudnowski

Wiktionary

# cudnowski

przymiotnik od: Cudnów (wieś w Polsce lub miasto na Ukrainie)

SJP.pl

# cudny

niezwykle piękny, wzbudzający zachwyt, wspaniały, nadzwyczajny, cudowny

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) nadzwyczaj piękny, godny podziwu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cud mrz., cudność ż., cudowność ż., cudak mos.

czas. cudować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarujący, nadzwyczajny, piękny, przepiękny, śliczny, wspaniały, zadziwiający

Wiktionary

# cudo

coś wspaniałego, pięknego, nadzwyczajnego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) pot. osoba, rzecz lub zjawisko niezwykle piękne lub nadzwyczajne

(1.2) daw. rzecz dziwna, dziwaczna, straszydło, dziwoląg

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Spojrzenie jej trafia na prześliczną, szylkretową puderniczkę, leżącą na wystawie. — O jej, co to za cudo!

(1.2) Rzecz trudna do wiary, bajka, cudo, pokusa, omamienie, czary, dziwo, mara… bies tego nie zgadnie, co znaczy?

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cudeńko, cacko, pieścidełko, cacuszko

Wiktionary

# cudokaczka

gatunek ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych

SJP.pl

Cudokaczka (Callonetta leucophrys) – gatunek średniej wielkości ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Zamieszkuje Amerykę Południową – od Boliwii po południową Brazylię, Urugwaj i północną Argentynę. Jest gatunkiem niemigrującym, choć po sezonie lęgowym rozprasza się na niewielkie odległości, pojawiając się na niższych wysokościach i zbliżając do wybrzeży. Od XX w. jest licznie hodowana w niewoli.

Wikipedia

# cudotwór

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) daw. potwór

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) rzad. twór cudowny, niezwykły

Wiktionary

# cudotwórca

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba zdolna do czynienia cudów, wywoływania niewytłumaczalnych zjawisk

(1.2) przen. osoba, której działania okazują się bardzo skuteczne

Wiktionary

- Cudotwórca – film ze Steve'em Martinem z 1992 roku;
- Cudotwórca – film z Eddiem Murphym z 1998 roku.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cudotwórstwo n.

:: fż. cudotwórczyni ż.

przym. cudotwórczy

Wiktionary

# cudotwórczy

czyniący cuda

SJP.pl

# cudotwórczyni

kobieta posiadająca dar czynienia cudów

SJP.pl

- Cudotwórczyni − trzyaktowa sztuka autorstwa Williama Gibsona, wystawiona po raz pierwszy w 1957 roku;
- Cudotwórczyni − amerykański film dramatyczny z 2000 roku w reżyserii Nadii Tass;
- Cudotwórczyni − amerykański film dramatyczny z 1979 roku w reżyserii Paula Aarona;
- Cudotwórczyni − amerykański film dramatyczny z 1962 roku w reżyserii Arthura Penna.

Wikipedia

# cudotworny

dawniej: cudotwórczy - czyniący cuda

SJP.pl

# cudotwórstwo

Taumaturgia (gr. θαῦμα thaûma – cud i ἔργον érgon – czyn, działanie, moc) – zdolność czynienia cudów, cudotwórstwo. Osoba posiadająca te zdolności nazywana jest taumaturgiem.

W religii chrześcijańskiej moc taumaturgiczną posiadali niektórzy święci, np. święty Bernard z Clairvaux. W ikonografii takie zdolności oznacza gwiazda nad głową świętego, np. na obrazie Francisca Goi Święty Bernard z Clairvaux.

Wikipedia

# cudować

potocznie: robić coś wymyślnego bez potrzeby

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) pot. robić coś wymyślnego bez specjalnej potrzeby

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Mówi: Co ty znowu cudujesz, już te drzwi rozsuwane do dużego pokoju wymyśliłaś… Ja mu tłumaczę: Słuchaj, czy u nas musi być normalnie, jak u wszystkich? Róbmy tak, żeby nam dobrze było. I Wiesiek trochę mięknie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cud m., cudowność ż., cudak m., cudowanie n., cudaczenie n.

czas. cudaczyć ndk.

przym. cudowny, cudny, cudaczny

przysł. cudownie, cudnie, cudacznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) wymyślać; gw-pl|Górny Śląsk|wynokwiać.

Wiktionary

# cudowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cudować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cudować

rzecz. cudowność ż., cudak mos.

Wiktionary

# cudownie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób cudowny, w sposób nadprzyrodzony, cudem

(1.2) w sposób godny podziwu, zachwycająco, niezwykle

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈdɔvʲɲɛ, AS: cudovʹńe

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudowność ż., cud m., cudak mos.

przym. cudowny

przysł. przecudownie

czas. cudować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) wspaniale

Wiktionary

# cudowniej

stopień wyższy od przysłówka: cudownie

SJP.pl

# cudowniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: cudowny

SJP.pl

# cudowność

→ cudowny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co cudowne, wspaniałe, niezwykłe, piękne itp.

(1.2) cecha rzeczy cudownej, związanej z cudem, powstałej na skutek cudu

Wiktionary

#### Patrz:

cudowny

#### Przykłady

(1.1) Cudowność jest zawsze piękna, wszystko jedno jaka cudowność, nie ma cudowności, która by nie była piękna.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈdɔvnɔɕt͡ɕ, AS: cudovność

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cud mrz., cudak mos., cudactwo n., cudaczność ż., cudowanie n., cudaczenie n.

czas. cudować ndk., cudaczyć ndk.

przym. cudowny, cudny, cudaczny

przysł. cudownie, cudnie, cudacznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) wspaniałość, niezwykłość

(1.2) nadprzyrodzoność, nieziemskość

Wiktionary

# cudowny

1. słynący z cudów, powstały wskutek cudu;
2. bardzo piękny, niezwykły; nadzwyczajny, wspaniały

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) fantastyczny, bardzo piękny, zachwycający, godny podziwu

(1.2) związany z cudem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nauczycielka jest cudowna, ale jej syn – niemiły.

(1.1) W związku ze zbliżającymi się połowinkami w moim liceum rozpoczęłam poszukiwania cudownej sukienki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈdɔvnɨ, AS: cudovny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cud mrz., cudowność ż., cudak mos.

przysł. cudownie

czas. cudować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cudny, śliczny, piękny, wspaniały, nadzwyczajny

Wiktionary

# cudowronka

rodzaj ptaka z rzędu wróblowych

SJP.pl

# cudowronki

rodzaj ptaka z rzędu wróblowych

SJP.pl

Cudowronki, cudowronkowate, ptaki rajskie (Paradisaeidae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes). Występują na Molukach, Nowej Gwinei i w północno-wschodniej Australii. Zamieszkują lasy tropikalne, nieliczne żyją na otwartej przestrzeni.

Wikipedia

# cudowronkowate

o cechach cudowronkowaty (rodzina ptaków)

SJP.pl

Cudowronki, cudowronkowate, ptaki rajskie (Paradisaeidae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes). Występują na Molukach, Nowej Gwinei i w północno-wschodniej Australii. Zamieszkują lasy tropikalne, nieliczne żyją na otwartej przestrzeni.

Wikipedia

# cudowronkowaty

o cechach cudowronkowaty (rodzina ptaków)

SJP.pl

# cudowski

nazwisko

SJP.pl

# cudze

coś należące do kogoś innego (fraz. harować na cudzym)

SJP.pl

# cudzenie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cudzić.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cudzić

Wiktionary

# cudzes

żartobliwie: papieros wzięty od kogoś; cudzy papieros

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) pot. żart. papieros wzięty od innej osoby

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie palę — odpowiedziałem, […]. — Ale zaraz otworzą kiosk, mogę kupić paczkę — zaoferowałem. Przez chwilę rozważał, czy nie poczekać na cudzesa.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cudzy

Wiktionary

# cudzić

czasownik

(1.1) stpol. czyścić

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sud͡ʑit͡ɕ, AS: cuʒ́ić

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzenie n.

Wiktionary

# cudzich

cudzich brunatny - gatunek chrząszcza z rodziny ryjkowcowatych

SJP.pl

# cudzokrain

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) stpol. cudzoziemiec

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sud͡zɔˈkrajĩn, AS: cuʒokrai ̯ĩn

Wiktionary

# cudzoziemczeć

tracić cechy narodowe, wynaradawiać się

SJP.pl

# cudzoziemczyzna

dawniej, dziś uznawane za niepoprawne: wszystko to, co obce, cudzoziemskie; cudzoziemszczyzna

SJP.pl

Cudzoziemszczyzna (właśc. Cudzoziemczyzna. Komedia we trzech aktach, wierszem) - trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry napisana w 1822. Prapremiera odbyła się w teatrze lwowskim 29 lutego 1824.

Wikipedia

# cudzoziemiec

obywatel innego państwa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba pochodząca z innego kraju

Wiktionary

Cudzoziemiec, obcokrajowiec (łac. peregrinus – osoba pochodząca z innego kraju, ang. foreigner, fr. étranger, niem. Ausländer, ros. иностранец) – osoba nieposiadająca obywatelstwa państwa, w którym przebywa.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Dla braci moich stałem się obcym / i cudzoziemcem dla synów mej matki.

(1.1) Jakiś cudzoziemiec pytał mnie, jak dojść na dworzec.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sud͡zɔˈʑɛ̃mʲjɛt͡s, AS: cuʒoźẽmʹi ̯ec

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzoziemszczyzna ż.

:: fż. cudzoziemka ż.

czas. scudzoziemczyć dk., scudzoziemszczać ndk.

przym. cudzoziemski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) obcokrajowiec; pot. zagraniczniak; przest. etranżer; starop|foryster.

Wiktionary

# cudzoziemka

→ cudzoziemiec

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta, dziewczyna z innego kraju

Wiktionary

Cudzoziemka – powieść Marii Kuncewiczowej. Pierwodruk ukazał się w odcinkach w 1935 w „Kurierze Porannym”, oddzielnie wydana w Warszawie w 1936. Przetłumaczona na 14 języków, uważana za jedno z najwybitniejszych osiągnięć literackich psychologizmu okresu międzywojennego. Wielokrotnie wznawiana. W konstrukcji powieści autorka złamała wszelki porządek chronologiczny. Skomponowana jest ze wspomnień, dygresji, retrospekcji głównej bohaterki.

Wikipedia

#### Patrz:

cudzoziemiec

#### Powiązane:

rzecz. cudzoziemskość ż.

:: fm. cudzoziemiec m.

przym. cudzoziemski

przysł. cudzoziemsko

Wiktionary

# cudzoziemski

pochodzący z obcego państwa, właściwy obcym krajom lub cudzoziemcom

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) pochodzący z obcego kraju, właściwy obcemu krajowi lub cudzoziemcom

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wygląda, że obecność wojsk cudzoziemskich w Afganistanie nie przyczynia się do pacyfikacji kraju.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzoziemiec m., cudzoziemka ż., cudzoziemszczyzna ż., cudzoziemskość ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zagraniczny

Wiktionary

# cudzoziemskość

→ cudzoziemski

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest cudzoziemskie; cecha tych, którzy są cudzoziemscy

Wiktionary

#### Patrz:

cudzoziemski

#### Przykłady

(1.1) Wszystko co w nas najlepsze pochodziło od matki, ale ona szybko nas opuściła nie mogąc podźwignąć ciężaru cudzoziemskości.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzoziemiec m., cudzoziemka ż.

przym. cudzoziemski

przysł. cudzoziemsko

Wiktionary

# cudzoziemszczyzna

wszystko to, co obce, cudzoziemskie; cudzoziemczyzna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ogół spraw, rzeczy cudzoziemskich

Wiktionary

Cudzoziemszczyzna (właśc. Cudzoziemczyzna. Komedia we trzech aktach, wierszem) - trzyaktowa komedia Aleksandra Fredry napisana w 1822. Prapremiera odbyła się w teatrze lwowskim 29 lutego 1824.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cudzoziemiec m., cudzoziemka ż.

przym. cudzoziemski

Wiktionary

# cudzożywność

żywienie się gotowymi związkami organicznymi pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego przez organizmy niezdolne do przeprowadzania fotosyntezy i chemosyntezy; heterotrofizm, heterotrofia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biol. odżywianie się organizmu związkami organicznymi wytwarzanymi przez inne organizmy;

Wiktionary

Heterotrofizm, cudzożywność (gr. héteros – inny. różny + gr. trophikós – odżywczy) – jeden z dwóch podstawowych (obok autotrofizmu) sposobów odżywiania się organizmów. Heterotrofy (organizmy cudzożywne) odżywiają się związkami organicznymi.

Ten sposób odżywiania dotyczy:

- większości bakterii,
- grzybów,
- śluzowców,
- niektórych roślin,
- zwierząt.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. cudzożywny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) heterotrofizm, heterotrofia

Wiktionary

# cudzożywny

o organizmach zwierzęcych lub roślinnych: odżywiający się gotowymi związkami organicznymi pochodzenia roślinnego lub zwierzęcego; heterotroficzny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) biol. odżywiający się związkami organicznymi wytwarzanymi przez inne organizmy;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzożywność ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) heterotroficzny

Wiktionary

# cudzołóstwo

stosunek płciowy z cudzą żoną lub mężem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) rel. stosunek płciowy z cudzą żoną lub mężem;

Wiktionary

Cudzołóstwo lub zdrada małżeńska (łac. adulterium) – termin występujący w różnych kulturach, religiach i systemach prawnych, oznaczający akt współżycia płciowego osób, z których przynajmniej jedna jest związana małżeństwem z inną osobą. Niektórzy autorzy mylą niekiedy cudzołóstwo z nierządem, rozumianym jako akt współżycia płciowego osób, z których żadna nie jest związana małżeństwem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) 25 kwietnia 2005 r. w Afganistanie 25-letnia Amina została publicznie ukamienowana za cudzołóstwo.

(1.1) Chrystus uznaje bowiem za cudzołóstwo nie tylko obcowanie cielesne z żoną bliźniego, ale również z osobą rozwiedzioną.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sud͡zɔˈwustfɔ, AS: cuʒou̯ustfo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzołożnik m., cudzołożnica ż., cudzołożenie n.

czas. cudzołożyć ndk.

przym. cudzołożny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zdrada małżeńska; pot. przyprawianie rogów, skok w bok, daw. adulterium

Wiktionary

# cudzołóżca

ten, kto cudzołoży

SJP.pl

# cudzołożenie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) przest. dopuszczanie się cudzołóstwa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzołóstwo n., cudzołożnik m., cudzołożnica ż.

czas. cudzołożyć

przym. cudzołożny

Wiktionary

# cudzołożnica

kobieta zdradzająca męża z innym mężczyzną

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. kobieta dopuszczająca się cudzołóstwa

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sud͡zɔwɔʒʲˈɲit͡sa, AS: cuʒou̯ožʹńica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzołóstwo n., cudzołożenie n.

:: fm. cudzołożnik m.

czas. cudzołożyć

przym. cudzołożny

Wiktionary

# cudzołożnik

zdradzający żonę z inna kobietą

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) przest. mężczyzna dopuszczający się cudzołóstwa

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie płaciło się kary za zabicie człowieka w pojedynku sądowym ani za zabicie cudzołożnika, włamywacza lub podpalacza pochwyconego na gorącym uczynku, ani za sztuczne poronienie wywołane przez samą matkę, ani za zgładzenie świętokradcy, który włamał się do świątyni.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sud͡zɔˈwɔʒʲɲik, AS: cuʒou̯ožʹńik

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzołóstwo n., cudzołożenie n.

:: fż. cudzołożnica ż.

czas. cudzołożyć

przym. cudzołożny

Wiktionary

# cudzołożny

uprawiający cudzołóstwo, dopuszczający się zdrady małżeńskiej

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) przest. związany z cudzołóstwem, pozamałżeński; mający stosunki płciowe z cudzą żoną/mężem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W dobie renesansu zdradzonego męża symbolizował kogut, a cudzołożną niewiastę symbolizowała kobieta z gestem zwanym figą, zatem jednoznacznym symbolem chuci cielesnej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sud͡zɔˈwɔʒnɨ, AS: cuʒou̯ožny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzołóstwo n., cudzołożnik m., cudzołożnica ż., cudzołożenie n.

czas. cudzołożyć

Wiktionary

# cudzołożyć

uprawiać seks z osobą będącą w związku małżeńskim lub samemu będąc w takim związku

SJP.pl

czasownik

(1.1) dopuszczać się lub dopuścić się zdrady małżeńskiej; zdradzać lub zdradzić męża, żonę

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie cudzołóż! — to szóste przykazanie Dekalogu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sud͡zɔˈwɔʒɨt͡ɕ, AS: cuʒou̯ožyć

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzołóstwo n., cudzołożnik m., cudzołożnica ż., cudzołożenie n.

przym. cudzołożny

Wiktionary

# cudzy

1. należący do kogoś innego;
2. dawniej: obcy, cudzoziemski

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) należący do kogoś innego

(1.2) cudzoziemski

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Przez jakiś czas mieszkałem w cudzym mieszkaniu.

(1.1) Mali na ogół walczą o cudze. Biorą ich do armii, raz do jednej, raz do drugiej (…)

(1.2) Cudze chwalicie // Swego nie znacie // Sami nie wiecie // Co posiadacie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sud͡zɨ, AS: cuʒy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cudzes mzw., cudzesy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) obcy

(1.2) obcy, obcoplemienny

Wiktionary

# cudzysłów

znak interpunkcyjny służący najczęściej do oznaczania cytatów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) każdy z pary znaków interpunkcyjnych służących do oznaczania w tekstach początku i końca cytatu oraz znaczeń niedosłownych;

(1.2) parzysty znak graficzny służący do oznaczania w tekstach początku i końca cytatu oraz znaczeń niedosłownych; para cudzysłowów (1.1)

Wiktionary

Cudzysłów – znak interpunkcyjny, zwykle podwójny (cudzysłowa), służący m.in. do wyodrębniania cytatów, pseudonimów, ironii.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Każdy cytat powinien znaleźć się w cudzysłowie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈd͡zɨswuf, AS: cuʒysu̯uf

Wiktionary

# cudzysłowowy

przymiotnik od: cudzysłów

SJP.pl

# cufal

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. szczęśliwy zbieg okoliczności, traf, fart

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Miołech cufala. → Poszczęściło mi się.

Wiktionary

# cug

1. dawniej: zaprzęg koni ustawionych parami;
2. dawniej: para koni cugowych;
3. potocznie: strumień powietrza w wentylatorze itp.;
4. potocznie: ciąg powietrza, przeciąg, przewiew

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pot. ciąg (alkoholowy, narkotyczny)

(1.2) reg. pot. ciąg, przepływ powietrza w wentylatorze, piecu

(1.3) przest. zaprzęg kilku koni

(1.4) przest. para koni cugowych

(1.5) gw-pl|Górny Śląsk. kolej. pociąg

(1.6) daw. gwara. więz. ucieczka

Wiktionary

Cug zaprzęg składający się z sześciu (a niekiedy czterech) koni wyjazdowych, rasowych albo podrasowanych, dobranych w pary albo czwórki typem, wzrostem, maścią, itd.; dawniej wojskowy pluton; szereg (wojska); z niemieckiego Zug 'ciąg; orszak; zaprzęg; pluton; przeciąg'.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡suk, AS: cuk

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cugowy

rzecz. cugant m., cugowiec mzw., cugowy mzw.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przeciąg, przewiew

Wiktionary

# cugant

koń używany tylko do czterokonnych lub sześciokonnych zaprzęgów powozu, w cugu; koń cugowy; cugowiec

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zootechn. koń zaprzęgowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Stajenny wyprowadził dwa kare silne cuganty.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cug m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cugowy, cugowiec

Wiktionary

# cugiel

(zwykle w liczbie mnogiej) długi pasek rzemienny lub gruby sznur mocowany po obu stronach uzdy, stanowiący część uprzęży używanej do kierowania koniem w zaprzęgu; lejc, wodza

SJP.pl

# cugle

(zwykle w liczbie mnogiej) długi pasek rzemienny lub gruby sznur mocowany po obu stronach uzdy, stanowiący część uprzęży używanej do kierowania koniem w zaprzęgu; lejc, wodza

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) jeźdz. rzemienne pasy służące do kierowania koniem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pierwszy i trzeci szwadron polski skrócił cugle. Broń do ataku! (S. Żeromski: Popioły)

(1.1) Runął w śnieg i ledwo utrzymał cugle. Po chwili namacał końcem stopy strzemię i gnał za saniami. (S. Żeromski: Popioły)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡suɡlɛ, AS: cugle

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) lejce

Wiktionary

# cugowiec

koń używany tylko do czterokonnych lub sześciokonnych zaprzęgów powozu, w cugu; koń cugowy; cugant

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) daw. zootechn. koń do zaprzęgu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Stangret wyprowadził dwa silne cugowce.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cug m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cugowy, cugant

Wiktionary

# cugowski

nazwisko

SJP.pl

- Krzysztof Cugowski – polski wokalista rockowy
- Piotr Cugowski – polski wokalista rockowy
- Wojciech Cugowski – polski gitarzysta rockowy

Wikipedia

# cugowy

przymiotnik od: cug, np. stajnia cugowa

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) zootechn. nadający się do zaprzęgu

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) zootechn. koń zaprzęgowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W stajni stały trzy konie cugowe.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cug m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cugant, cugowiec

Wiktionary

# cukier

produkt spożywczy wytwarzany z trzciny cukrowej lub buraków cukrowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek organiczny zbudowany z atomów węgla, wodoru i tlenu;

(1.2) spoż. krystaliczna substancja, najczęściej o białej barwie, otrzymywana z trzciny cukrowej lub z buraków cukrowych, przeznaczona do słodzenia produktów spożywczych;

Wiktionary

Cukier – potoczna nazwa sacharozy, występującej pod nazwami handlowymi m.in. cukier spożywczy, cukier konsumpcyjny. Sacharoza to słodki dwucukier otrzymywany w procesie rafinacji w cukrowni, przede wszystkim z trzciny cukrowej, a w klimacie umiarkowanym z buraka cukrowego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zawartość cukrów prostych (glukozy i fruktozy) w wielokwiatowych miodach pszczelich waha się średnio w zakresie 65–75% (…)

(1.2) Cukier składa się niemal w całości z sacharozy.

(1.2) Herbaty nie słodzę, ale do kawy zawsze dodaję łyżeczkę cukru.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sucɛr, AS: cuḱer

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukiernica ż., cukierniczka ż., cukrownia ż., cukierek m., cukrzyk m., cukrzyca ż., cukrzenie n., pocukrzenie n., cukiernictwo n., cukiernik m., cukrówka ż., cukierkowość ż., scukrzanie n., scukrzenie n., Cukrówka ż., cukrowiec m.

czas. cukrzyć ndk., pocukrzyć dk., scukrzać ndk., scukrzyć dk.

przym. cukrzany, cukrowy, cukierkowy, cukierniczy, cukrzycowy

przysł. cukrowo, cukierkowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) sacharyd, węglowodan

(1.2) cukier spożywczy, sacharoza

Wiktionary

# cukierdoza

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) warmia. cukiernica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukierniczka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cukiernica

Wiktionary

# cukiereczek

zdrobnienie od: cukierek

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pieszcz. cukierek

(1.2) przen. o kimś ładnym

Wiktionary

Cukiereczek – amerykańska komedia kryminalna z 1999 roku, w reżyserii Darrena Steina.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Stasiu, teraz weź sobie cukiereczka.

(1.2) Krysia, nasz cukiereczek, zaśpiewa piosenkę po włosku.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukierek mrz.

przym. cukierniczy

Wiktionary

# cukierek

przysmak z cukru

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy lub męskorzeczowy

(1.1) spoż. drobny wyrób o słodkim smaku, pakowany zwykle w papierki, sporządzany z cukru i dodatków smakowych;

(1.2) rzad. zdrobn. od: cukier

Wiktionary

Cukierek (właściwie cukier kandyzowany) – wyrób cukierniczy wykonany ze stężonego roztworu cukru w wodzie, do którego dodawane są aromaty i barwniki.

Słowa „cukierek” zaczęto używać w XVIII wieku, wówczas to w polszczyźnie zaczęły się rozpowszechniać derywaty od wyrazów oznaczających surowce jadalne, w tym przypadku podstawą był „cukier”.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wszystkie dzieci bardzo lubią cukierki.

(1.2) Panienka sobie cukierku do herbatki nasypie, będzie lepsza!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈcɛrɛk, AS: cuḱerek

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukier m., cukiernia ż., cukierenka ż., cukiernik m., cukiernica ż., cukierniczka ż., cukrzyca ż., cukrzyk m., cukrówka ż., cukrownia ż.

:: zdrobn. cukiereczek m.

czas. cukrzyć ndk., pocukrzyć dk., cukrować ndk., pocukrować dk.

przym. cukierkowy, cukrzycowy, cukrowy, cukierniczy, cukrowniczy

przysł. cukierkowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pot. lm. cuksy, reg. śl. bómbón, bombon.

Wiktionary

# cukierenka

zdrobnienie od: cukiernia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od cukiernia (lokal, gdzie się kupuje, spożywa wyroby cukiernicze, gdzie można się napić kawy, herbaty itp.; rzad. wytwórnia ciastek)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wstępowali zawsze na kawę do pewnej zacisznej cukierenki.

(1.1) Odwiedzał zaciszne nisze cukierenek.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukierek mzw./mrz.

Wiktionary

# cukierki

przysmak z cukru

SJP.pl

Cukierek (właściwie cukier kandyzowany) – wyrób cukierniczy wykonany ze stężonego roztworu cukru w wodzie, do którego dodawane są aromaty i barwniki.

Słowa „cukierek” zaczęto używać w XVIII wieku, wówczas to w polszczyźnie zaczęły się rozpowszechniać derywaty od wyrazów oznaczających surowce jadalne, w tym przypadku podstawą był „cukier”.

Wikipedia

# cukierkoholiczka

kobieta uwielbiająca jeść słodycze

SJP.pl

# cukierkoholik

osoba, która bardzo lubi jeść słodycze

SJP.pl

# cukierkowatość

→ cukierkowaty

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest cukierkowate; cecha tych, którzy są cukierkowaci

Wiktionary

#### Patrz:

cukierkowaty

#### Powiązane:

przym. cukierkowaty

przysł. cukierkowato

Wiktionary

# cukierkowaty

słodki, ckliwy, mdły

SJP.pl

# cukierkownia

pomieszczenie, w którym wyrabiane są cukierki

SJP.pl

# cukierkowo

przysłówek

(1.1) ładnie

(1.2) słodko

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukier mrz., cukierek mzw./mrz.

Wiktionary

# cukierkowość

→ cukierkowy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest cukierkowe; cecha tych, którzy są cukierkowi

Wiktionary

#### Patrz:

cukierkowy

#### Powiązane:

rzecz. cukier m., cukierek m., cukrzyca ż., cukrzyk m., cukrzenie n., pocukrzenie n., cukrownia ż., cukrownik m., cukrowniczka ż., cukiernia ż., cukierniczka ż., cukiernik ż., cukiernictwo n., cukrówka ż., scukrzenie n.

czas. cukrować ndk., pocukrować dk., scukrzyć dk.

przym. cukierkowy, cukierkowaty, cukrowy, cukierniczy, cukrowniczy, cukrzycowy

przysł. cukierkowo, cukierkowato

Wiktionary

# cukierkowy

1. przymiotnik od: cukierek;
2. sentymentalny, czułostkowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cukierkiem, dotyczący cukierka

przymiotnik jakościowy

(2.1) przen. czułostkowy i sentymentalny

(2.2) przen. przesłodzony w odbiorze, o banalnej urodzie

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukier m., cukierek m., cukrownia m., cukrownik m., cukrownictwo n., cukrówka ż., cukrzyca ż., cukrzyk m., cukierkowość ż., cukrowość ż., cukrzenie n., pocukrzenie n., scukrzanie n., scukrzenie n., cukrowanie n., pocukrowanie n., cukiernica ż., cukierniczka ż.

czas. cukrzyć ndk., pocukrzyć dk., scukrzać ndk., scukrzyć dk., cukrować ndk., pocukrować dk.

przym. cukrowy, cukrowniczy, cukrzycowy, cukierniczy

przysł. cukierkowo

Wiktionary

# cukiernia

1. wytwórnia ciast i ciastek;
2. lokal z wyrobami cukierniczymi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cuk. hand. miejsce, gdzie kupuje się wyroby cukiernicze (ciastka, torty itp.)

(1.2) cuk. miejsce, gdzie wyrabia się wyroby cukiernicze (ciastka, torty itp.)

Wiktionary

Cukiernia – zakład gastronomiczny z obsługą kelnerską lub sklep oferujący w szerokim asortymencie wyroby ciastkarskie i desery, a także koktajle owocowe, napoje gorące i potrawy śniadaniowe.

Cukiernia może być połączona z piekarnią lub lodziarnią.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Mama zabrała synka do cukierni na deser.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈcɛrʲɲa, AS: cuḱerʹńa

Wiktionary

#### Powiązane:

zob. cukier.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ciastkarnia

Wiktionary

# cukierniany

→ cukiernia

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z lokalem, gdzie się kupuje, spożywa wyroby cukiernicze, gdzie można się napić kawy, herbaty itp. lub rzad. wytwórnią ciastek

Wiktionary

#### Patrz:

cukiernia

#### Przykłady

(1.1) Śród wykwintu kokociego cukiernianej atmosfery, gdzie nad mdławą białą kawą płyną kłęby z papierosów (…) gdzie się „smęci” nikłe grono literacin mędrkujących, wstanę, gwizdnę, rozszalały, nad pachnących mydłków zgrają.

Wiktionary

# cukiernica

naczynie do cukru

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) naczynie, w którym podaje się cukier;

Wiktionary

Cukiernica – naczynie służące do przechowywania i podawania cukru. Najczęściej wchodzi w skład serwisu stołowego. Przeciętna cukiernica ma pojemność pomiędzy 100 a 250 ml.

Na początku robiono je głównie ze srebra. Od końca XVIII wieku wykonywane zazwyczaj z ceramiki, porcelany czy fajansu. W XX wieku najczęściej używano szkła i metalu i tworzywa sztucznego. Ozdobne cukiernice wykonane są z metali szlachetnych i ozdobione drogimi kamieniami.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czy przypadkiem nie przesadzasz z tym słodzeniem? Może od razu wsypiesz do herbaty całą cukiernicę?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sucɛrʲˈɲit͡sa, AS: cuḱerʹńica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukiernik m., cukiernia ż., cukier m., cukierek m., cukrownia ż., cukrownictwo n., cukrzyca ż., cukrzyk m., cukrzenie n., pocukrzenie n., cukrowanie n., pocukrowanie n., scukrzanie n., scukrzenie n., scukrowanie n., cukrówka ż.

:: zdrobn. cukierniczka ż.

czas. cukrzyć ndk., pocukrzyć dk., cukrować ndk., pocukrować dk., scukrzać ndk., scukrzyć dk., scukrować dk.

przym. cukierniczy, cukrowniczy, cukrowy, cukierkowy

przysł. cukierkowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) warmia. cukierdoza

Wiktionary

# cukiernictwo

1. zawód cukiernika;
2. dział przemysłu spożywczego zajmujący się wyrobem słodyczy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) dział przemysłu, który zajmuje się wyrobem słodyczy

Wiktionary

Cukiernictwo – dział wytwórczości obejmujący wyrób produktów cukierniczych trwałych, pieczywa cukierniczego trwałego, oraz produktów cukierniczych nietrwałych. Przemysł cukierniczy produkuje trwałe wyroby, czyli takie, które nie ulegają istotnym zmianom chemicznym i fizycznym w okresie, co najmniej 1 miesiąca od daty wyprodukowania.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cukier m., cukiernik m., cukiernica ż., cukrownia ż., cukierkowość ż.

przym. cukrowy, cukierniczy

Wiktionary

# cukierniczka

1. mała cukiernica;
2. kobieta zajmująca się zawodowo wyrobem słodyczy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od: cukiernica

(1.2) zaw. cuk. kobieta cukiernik

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czy możesz podać mi cukierniczkę?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sucɛrʲˈɲit͡ʃka, AS: cuḱerʹńička

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukiernik m., cukiernia ż., cukier ż., cukiernica ż., cukierek m., cukrownia ż., cukrownictwo n., cukrzyca ż., cukrzyk m., cukrzenie n., pocukrzenie n., cukrowanie n., pocukrowanie n., scukrzanie n., scukrzenie n., cukrówka ż., cukierdoza ż., cukierkowość ż.

czas. cukrzyć ndk., pocukrzyć dk., cukrować ndk., pocukrować dk., scukrzać ndk., scukrzyć dk.

przym. cukierniczy, cukrowniczy, cukrowy, cukierkowy

przysł. cukierkowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cukiernica

Wiktionary

# cukierniczy

dotyczący cukiernika lub cukiernictwa

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cukiernictwem, dotyczący cukiernictwa

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Podobnie jak nugaty, babka piaskowa jest typowym świątecznym wyrobem cukierniczym.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukier m., cukierek m., cukiereczek m., cukiernica ż., cukierniczka ż., cukiernik m., cukiernictwo n., cukrówka ż., cukrownia ż., cukrownik m., cukrzenie n., scukrzanie n., scukrzenie n., pocukrzenie n., cukrowanie n., pocukrowanie n., cukrzyca ż., cukrzyk m., cukierkowość ż., cukroza ż., cukrowiec m.

czas. cukrzyć ndk., cukrować ndk., pocukrować dk., scukrzać ndk., scukrzyć dk., pocukrzyć dk.

przym. cukrowy, cukierkowy, cukrowniczy, cukrzycowy

przysł. cukrowo, cukierniczo, cukierkowo

Wiktionary

# cukiernik

specjalista cukierniczy, zajmujący się wyrobem ciast i słodyczy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) zaw. rzemieślnik zajmujący się wytwarzaniem ciast i słodyczy

Wiktionary

Cukiernik (ciastkarz) – osoba, która wykonuje czynności związane z wypiekiem ciast i ciastek.

Absolwenci z przygotowaniem w tym zawodzie są najczęściej zatrudniani w zakładach cukierniczych lub podejmują własną działalność gospodarczą.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈcɛrʲɲik, AS: cuḱerʹńik

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukier m., cukiernictwo n., cukrownictwo n., cukrownik m., cukiernica ż., cukierniczka ż., cukierek m., cukrowanie n., cukrzenie n., cukrownia ż., cukierkowość ż.

przym. cukierniczy, cukrowy, cukrzany

czas. cukrować ndk., pocukrować dk., cukrzyć ndk., pocukrzyć dk.

Wiktionary

# cukierski

nazwisko

SJP.pl

# cukinia

mała dynia, tykwa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. odmiana dyni zwyczajnej o podłużnych, zwykle obłych i ciemnozielonych owocach;

(1.2) spoż. jarzyna z owoców cukinii (1.1)

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cukinia jest jednym z niewielu warzyw, których kwiaty są również jadalne.

(1.2) Ostra bryndza doskonale komponuje się z bazylią i delikatną cukinią.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈcĩɲja, AS: cuḱĩńi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cukiniowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kabaczek

(1.2) kabaczek

Wiktionary

# cukiniowy

→ cukinia

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z cukinią, dotyczący cukinii

Wiktionary

#### Patrz:

cukinia

#### Powiązane:

rzecz. cukinia ż.

Wiktionary

# cukrodajny

dostarczający cukru, bogaty w cukier

SJP.pl

# cukroholiczka

kobieta odczuwająca nieodpartą potrzebę spożywania produktów zawierających cukier

SJP.pl

# cukroholik

osoba odczuwająca nieodpartą potrzebę spożywania produktów zawierających cukier

SJP.pl

# cukroholizm

uzależnienie od spożywania produktów zawierających cukier

SJP.pl

# cukrol

rodzaj alkoholu wielowodorotlenowego; alkohol cukrowy

SJP.pl

Alkohole cukrowe (alditole, cukrole) – alkohole wielowodorotlenowe (poliole), będące pochodnymi monosacharydów – aldoz lub ketoz, których grupa karbonylowa (>C=O) jest zredukowana do hydroksylowej (>CH−OH). Zawierają po jednej grupie hydroksylowej przy każdym atomie węgla. Ogólny ich wzór to C
nH
n+2(OH)
n lub C
nH
2n+2O
n.

Wikipedia

# cukrometr

przyrząd do oznaczania zawartości cukru w roztworach; cukromierz

SJP.pl

# cukromierz

miernik stężenia cukru w cieczach; sacharymetr

SJP.pl

Cukromierz – rodzaj areometru. Służy on do mierzenia stężenia cukru w cieczy. Jest to najczęściej szklana lub plastikowa rurka z obciążeniem u dołu. Wewnątrz znajduje się wykalibrowana skala, określająca stężenie cukru. Przyjmuje się, że dana wartość cukru podana na cukromierzu jest równa 100 gramom wody. Pomiar cukromierza jest najdokładniejszy w temperaturze 20 °C. Jednak na wartość wskazań cukromierza wpływa też zawartość innych składników płynu. Są to tzw. niecukry. Ich obecność może podwyższać lub obniżać (np. alkohol) gęstość roztworu. W moszczu do wina mieści się 4% tych substancji.

Wikipedia

# cukromocz

chorobowe występowanie glukozy w moczu; glikozuria

SJP.pl

Cukromocz – obecność cukru w moczu.

W zależności od rodzaju cukru w moczu można rozróżnić:

- glukozuria – przy obecności glukozy
- melituria – obecność innego niż glukoza cukru w moczu:
  - galaktozuria – przy obecności galaktozy
  - fruktozuria – przy obecności fruktozy
  - laktozuria – przy obecności laktozy
  - pentozuria – przy obecności cukrów z grupy pentoz takich jak: ryboza, rybuloza, ksyloza, ksyluloza

Wikipedia

# cukrować

1. potocznie: słodzić (komuś);
2. depilować pastą cukrową

SJP.pl

# cukrowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cukrować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cukrować ndk.

przym. cukierniczy, cukierkowy, cukrowy

rzecz. cukiernik mos., cukiernica ż., cukierniczka ż.

Wiktionary

# cukrowiec

1. wysoka trawa z rodziny wiechlinowatych służąca do produkcji cukru; trzcina cukrowa;
2. zwykle w liczbie mnogiej: związek chemiczny składający się z węgla, wodoru i tlenu; węglowodan, cukier, sacharyd

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) roślina służąca do produkcji cukru

Wiktionary

Cukrowiec (Saccharum L.) – rodzaj roślin z rodziny wiechlinowatych (Poaceae). Obejmuje ok. 37 (35–40) gatunków. W wąskim ujęciu do rodzaju zaliczanych jest 5 lub 6 gatunków, w tym dwa mieszańce. Rośliny te występują na różnych kontynentach w strefie tropikalnej i w ciepłym klimacie umiarkowanym, z centrum zróżnicowania w południowej Azji. W Europie rosną trzy gatunki.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cukier mrz.

przym. cukierniczy

Wiktionary

# cukrówka

1. roztwór cukru i drożdży używany do robienia alkoholu w procesie fermentacji; nastaw;
2. gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych;
3. letnia odmiana słodkiej gruszki; owoc tej odmiany;
4. odmiana wczesnej kapusty;
5. gołąbek cukrówka - gatunek grzybów z rodziny gołąbkowatych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) syst. ornit. nazwa systematyczna|Streptopelia roseogrisea|Sundevall|ref=tak., gatunek ptaka z rodziny gołębiowatych;

(1.2) ornit. ptak z gatunku cukrówek (1.1)

(1.3) pot. spoż. cebula o delikatnym, słodkawym smaku

(1.4) gw-pl|Śląsk Cieszyński, Zaolzie. ornit. sierpówka, synogarlica

(1.5) gw-pl|Bukowina, Zaolzie. med. cukrzyca

Wiktionary

- Cukrówka – wieś w woj. mazowieckim, w pow. szydłowieckim, w gminie Chlewiska
- cukrówki – potoczne określenie niektórych ptaków hodowlanych z rodziny gołębiowatych z rodzaju Streptopelia
- Streptopelia roseogrisea (ang. African Collared Dove)
- gołąbek cukrówka (Russula aeruginea) – grzyb z rodziny gołąbkowatych

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ekspansja cukrówki dokonała się w bardzo krótkim czasie.

(1.2) Z gałęzi starej akacji zerka na mnie sierpówka, czy tam cukrówka, zwał jak chciał.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukier mrz., cukiernia ż., cukierek mrz., cukiernica ż., cukierniczka ż., cukierkowość ż.

przym. cukrowy, cukierkowy, cukierniczy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) cebula cukrowa

(1.5) gw-pl|Bukowina|choroba z cukru.

Wiktionary

# cukrownia

wytwórnia cukru

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fabryka cukru

Wiktionary

Cukrownia – zakład przemysłowy produkujący cukier (sacharozę) z buraków cukrowych lub trzciny cukrowej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Powodem pożaru w cukrowni było najprawdopodobniej podpalenie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈkrɔvʲɲa, AS: cukrovʹńa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukier m., cukierek m., cukrownictwo n., cukrownik m., cukiernictwo n., cukiernia ż., cukiernik m., cukiernica ż., cukierniczka ż., cukierkowość ż.

przym. cukrowniczy, cukierniczy, cukierkowy, cukrowy

Wiktionary

# cukrownica

gatunek rośliny z rodziny werbenowatych; lippia trójlistna

SJP.pl

Lippia słodka, cukrownica (Lippia dulcis Trevir.) – gatunek rośliny z rodzaju lippia z rodziny werbenowatych. Występuje w Meksyku, na Karaibach (Kuba, Hispaniola i Puerto Rico), w Ameryce Środkowej, Kolumbii i Wenezueli. Roślina wykorzystywana spożywczo jako naturalny słodzik, a w medycynie tradycyjnej do leczenia kaszlu i zapalenia oskrzeli.

Wikipedia

# cukrownictwo

dział przemysłu zajmujący się produkcją cukru

SJP.pl

# cukrowniczy

przymiotnik

(1.1) dotyczący cukrowni, cukrownika lub cukrownictwa

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Przemysł cukrowniczy przeszedł bardzo poważny kryzys.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukierek mzw./mrz., cukierniczka ż., cukiernica ż., cukierkowość ż., cukrownia ż., cukrownictwo n., cukrownik mos.

przym. cukierkowy, cukierniczy, cukrowy

Wiktionary

# cukrownik

specjalista w dziedzinie cukrownictwa

SJP.pl

# cukrowość

→ cukrowy

SJP.pl

#### Patrz:

cukrowy

# cukrowski

nazwisko

SJP.pl

- Andrzej Szczęsny Cukrowski (1936–2007) – polski chemik, dr hab.
- Gesine Cukrowski (ur. 1968) – niemiecka aktorka filmowa i telewizyjna.
- Mieczysław Cukrowski (1925–2015) – polski oficer, major Wojska Polskiego, żołnierz Armii Krajowej.

Wikipedia

# cukrowy

przymiotnik od: cukier (słodka, biała substancja służąca do słodzenia)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący cukru, związany z cukrem

(1.2) zrobiony z cukru

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈkrɔvɨ, AS: cukrovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukrzyk mzw./mos., cukierkowość ż., cukier m., cukierek m., cukrownictwo n., cukrownia ż., cukiernictwo n., cukiernik m., cukiernica ż., cukierniczka ż., cukrowanie n.

czas. cukrować ndk.

przym. cukierniczy, cukrowniczy, cukierkowy

Wiktionary

# cukroza

węglowodan złożony z fruktozy i glukozy (disacharyd), sacharoza

SJP.pl

Sacharoza (sanskr. शर्करा śarkarā, dosł. „ziarno piasku”, skąd stgr. σάκχαρον sákcharon „cukier”), C
12H
22O
11 – organiczny związek chemiczny, węglowodan z grupy disacharydów zbudowany z reszt D-fruktozy i D-glukozy. Ma słodki smak. W języku potocznym jest utożsamiana z cukrem. Główny składnik cukru spożywczego. Jest formą transportową cukrów w organizmach roślin.

Wikipedia

# cukry

1. dawniej: słodycze;
2. grupa związków organicznych zbudowanych z atomów węgla, wodoru i tlenu; węglowodany, sacharydy, cukrowce

SJP.pl

Węglowodany, sacharydy – w ścisłym znaczeniu są to organiczne związki chemiczne składające się z atomów węgla oraz wodoru i tlenu, w takiej proporcji, że na każdy atom węgla przypadają dwa atomy wodoru i jeden tlenu, o ogólnym wzorze sumarycznym: Cn(H2O)n. W szerszym znaczeniu zalicza się do nich ich pochodne otrzymywane w wyniku redukcji lub utleniania ich grup hydroksylowych lub karbonylowych, a także wymianę jednej lub więcej grup hydroksylowych na atom wodoru lub inne grupy organiczne.

Wikipedia

# cukrzan

związek cukru z tlenkiem metalu

SJP.pl

# cukrzany

przymiotnik

(1.1) związany z cukrem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukier mrz., cukiernik mos.

Wiktionary

# cukrzeć

gęstnieć wskutek krystalizacji cukru; scukrzać się

SJP.pl

# cukrzyć

1. dodawać cukru (np. do herbaty);
2. potocznie: cukrzyć komuś - prawić komplementy

SJP.pl

# cukrzyca

przewlekła choroba, w której niedobór insuliny powoduje nieprawidłową przemianę węglowodanową; moczówka cukrowa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. choroba metaboliczna objawiająca się podwyższonym poziomem cukru we krwi;

Wiktionary

Cukrzyca – grupa chorób metabolicznych charakteryzująca się hiperglikemią (podwyższonym poziomem glukozy we krwi) wynikającą z defektu produkcji lub działania insuliny wydzielanej przez komórki beta wysp trzustkowych. Przewlekła hiperglikemia wiąże się z uszkodzeniem, zaburzeniem czynności i niewydolnością różnych narządów, szczególnie oczu, nerek, nerwów, serca i naczyń krwionośnych.Ze względu na przyczynę i przebieg choroby, można wyróżnić: cukrzycę typu 1, typu 2, cukrzycę ciężarnych i inne, rzadziej występujące typy.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Moja babcia jest chora na cukrzycę.

(1.1) Pies, który cierpi na cukrzycę, pije i siusia przesadnie dużo.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡suˈkʃɨt͡sa, AS: cukšyca

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukrzyk m., cukrzyczka ż., cukier m., cukierek m., cukiernica ż., cukierniczka ż., cukierkowość ż.

przym. cukrzycowy, cukierniczy, cukierkowy

Wiktionary

# cukrzycowy

przymiotnik od: cukrzyca

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) med. związany z cukrzycą; wywołany cukrzycą

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Najczęściej przewlekła neuropatia cukrzycowa atakuje nerwy stóp i nóg, nieco rzadziej nerwy dłoni i ramion.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sukʃɨˈt͡sɔvɨ, AS: cukšycovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukrzyk mos./mzw., cukierek mrz., cukrzyca

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) diabetyczny

Wiktionary

# cukrzyczka

kobieta cierpiąca na cukrzycę - przewlekłą chorobę trzustki

SJP.pl

# cukrzyk

człowiek cierpiący na cukrzycę - przewlekłą chorobę trzustki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) med. osoba cierpiąca na cukrzycę

(1.2) pot. diabetolog

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) ornit. nazwa systematyczna|Coereba flaveola|ref=tak., mały ptak tropikalny z rodziny cukrzyków;

Wiktionary

Cukrzyk (Coereba flaveola) – gatunek małego ptaka z rodziny tanagrowatych (Thraupidae). Występuje w tropikach Ameryki Południowej i Środkowej. Jest osiadły. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sukʃɨk, AS: cukšyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cukrzyca ż., cukierek m., cukrzyki nmos., cukrzenie n., cukiernica ż., cukierniczka ż., cukier mrz., cukierkowość ż.

czas. cukrzyć ndk.

przym. cukrzykowy, cukrzycowy, cukrowy, cukierkowy, cukierniczy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) diabetyk

Wiktionary

# cukrzyki

człowiek cierpiący na cukrzycę - przewlekłą chorobę trzustki

SJP.pl

Cukrzyki (Coerebinae) – podrodzina ptaków z rodziny tanagrowatych (Thraupidae).

Wikipedia

# cuks

potocznie: cukierek

SJP.pl

# cuksy

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) pot. cukierki

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡suksɨ, AS: cuksy

Wiktionary

# culbertson

[czytaj: KALbertson] nazwisko

SJP.pl

Culbertson – wieś w Stanach Zjednoczonych, w stanie Nebraska, w hrabstwie Hitchcock.

Wikipedia

# cullotte

[czytaj: kiLOT] męskie spodnie jedwabne, zapinane pod kolanem, noszone w XVIII wieku

SJP.pl

# cultivar

[czytaj: kultivar] odmiana rośliny uprawnej posiadająca szczególne cechy użytkowe lub estetyczne; kultywar

SJP.pl

# cuma

lina służąca do umocowania statku do przystani, nabrzeża

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mors. żegl. gruba lina do mocowania statków do innych jednostek pływających lub do nabrzeża;

Wiktionary

Lina cumownicza, cuma – lina służąca do cumowania, czyli mocowania jednostki pływającej do nabrzeża, boi, dalby lub innej jednostki oraz do holowania i tym podobnych czynności (np. obracanie jednostki na dalbie). Mocuje się ją na lądzie (nabrzeże, pomost) do polera lub pierścienia cumowniczego, a na jednostce do polera lub (na mniejszych jednostkach) do knagi. Liny podawane na brzeg mogą mieć koniec wolny lub zakończony uchem plecionym.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

(1.1) szpring

hiperonimy.

(1.1) lina

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. cumownik m., cumownica ż., cumowniczy m., cumowanie n.

czas. cumować, zacumować, przycumować, odcumować

przym. cumowy, cumowniczy

frazeologia.

etymologia.

etym|śwn|zōm. (cugiel, rzemień, lina statku)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) fast, mooring line, hawser

* białoruski: (1.1) прычал m.

* esperanto: (1.1) ligŝnuro

* hiszpański: (1.1) amarra ż., cabo m.

* niemiecki: (1.1) Schiffstau n.

* nowogrecki: (1.1) κάβος m., καραβόσκοινο n., πρυμάτσα ż.

* włoski: (1.1) cima ż., gomena ż.

źródła.

== cuma (język dalmatyński.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) rel. matka chrzestna

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sũma, AS: cũma

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cumownik m., cumownica ż., cumowniczy m., cumowanie n.

czas. cumować, zacumować, przycumować, odcumować

przym. cumowy, cumowniczy

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

(1.1) szpring

hiperonimy.

(1.1) lina

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. cumownik m., cumownica ż., cumowniczy m., cumowanie n.

czas. cumować, zacumować, przycumować, odcumować

przym. cumowy, cumowniczy

frazeologia.

etymologia.

etym|śwn|zōm. (cugiel, rzemień, lina statku)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) fast, mooring line, hawser

* białoruski: (1.1) прычал m.

* esperanto: (1.1) ligŝnuro

* hiszpański: (1.1) amarra ż., cabo m.

* niemiecki: (1.1) Schiffstau n.

* nowogrecki: (1.1) κάβος m., καραβόσκοινο n., πρυμάτσα ż.

* włoski: (1.1) cima ż., gomena ż.

źródła.

== cuma (język dalmatyński.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) rel. matka chrzestna

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# cumberland

[czytaj: KAMberlend] zimny sos do mięsa, przyrządzony z galaretki porzeczkowej z dodatkiem chrzanu; kumberland

SJP.pl

## Geografia

### Wielka Brytania

- Cumberland – historyczne hrabstwo w Anglii
- Cumberland – jednostka administracyjna typu unitary authority w Anglii

### Kanada

- Cumberland – hrabstwo w prowincji Nowa Szkocja
- Cumberland – jednostka samorządowa (municipal county) w prowincji Nowa Szkocja
- Cumberland (ang. Cumberland Sound) – zatoka Oceanu Atlantyckiego

### Stany Zjednoczone

- Cumberland – wyżyna w Stanach Zjednoczonych, leżąca na obszarze stanów Kentucky, Tennessee, Alabama oraz Georgia
- Cumberland (ang. Cumberland River) – rzeka w Stanach Zjednoczonych
- Cumberland – wyspa u wybrzeży Georgii w hrabstwie Camden

Wikipedia

# cumberlandzki

→ Cumberland [czytaj: kamberlendzki]

SJP.pl

# cumbia

[czytaj: kumbia] rytmiczna muzyka z Kolumbii; również taniec do tej muzyki

SJP.pl

Cumbia – kolumbijski taniec ludowy, w rytmie 4/4, a także muzyka latynoamerykańska z charakterystycznym rytmem. Typowa cumbia jest elementem folkloru niektórych krajów Ameryki Południowej, jej zmieniona (lekko przyspieszona) wersja – cumbia villera – jest muzyką dyskotekową.

Wikipedia

# cumel

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kraków. smoczek

Wiktionary

# cumelek

regionalnie: smoczek

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) kraków. smoczek

(1.2) kraków. rzad. cukierek

Wiktionary

# cumino

Cumino – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim, w gminie Dzierzążnia.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Wikipedia

# cumka

zdrobnienie od: cuma

SJP.pl

# cummings

- Cummings – obszar niemunicypalny w hrabstwie Mendocino, w Kalifornii (Stany Zjednoczone)

Osoby o tym nazwisku:

- Constance Cummings – amerykańska aktorka filmowa i telewizyjna
- E.E. Cummings – amerykański poeta, dramaturg i malarz
- Jim Cummings – amerykański aktor głosowy
- Lumsden Cummings – kanadyjski as myśliwski
- Robert Cummings – amerykański aktor filmowy i telewizyjny
- Quinn Cummings – amerykańska aktorka dziecięca

Wikipedia

# cumować

1. umocowywać statek do nabrzeża lub innego statku za pomocą cum;
2. być umocowanym cumami

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) żegl. mocować statek do nabrzeża

(1.2) daw. uczn. pić alkohol, upijać się

czasownik nieprzechodni niedokonany

(2.1) żegl. być przymocowanym do nabrzeża

Wiktionary

#### Przykłady

(2.1) Przez wiele lat Ad-Dauha była ważnym portem, jednak płytkie wody i rafy koralowe powodowały, że w porcie nie mogły cumować duże jednostki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sũˈmɔvat͡ɕ, AS: cũmovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cuma ż., cumowanie n., zacumowanie n., przycumowanie n.

czas. przycumować dk., zacumować dk.

przym. cumowy, cumowniczy

Wiktionary

# cumowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cumować.

Wiktionary

Cumowanie – unieruchomienie jednostki pływającej (statku wodnego) przy nabrzeżu, kei, pomoście, burcie innej jednostki, boi, pławie, dalbie, beczce cumowniczej itp.

Termin cumowanie odnosi się także do unieruchamiania przy odpowiednich platformach i wieżach statków powietrznych lżejszych od powietrza (balony, sterowce), oraz do statków kosmicznych łączących się z sobą w przestrzeni kosmicznej.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sũmɔˈvãɲɛ, AS: cũmovãńe

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cuma ż.

czas. cumować ndk., zacumować dk., przycumować dk., odcumować dk.

przym. cumowy, cumowniczy

Wiktionary

# cumowisko

miejsce, gdzie cumują statki

SJP.pl

# cumownica

pal na brzegu, do którego mocuje się cumy

SJP.pl

# cumowniczy

w żeglarstwie: dotyczący cumy lub cumowania

SJP.pl

# cumownik

pracownik zajmujący się cumowaniem statków

SJP.pl

# cumowy

przymiotnik od: cuma

SJP.pl

# cumper

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) gwara. zob. cymper.

Wiktionary

# cumulonimbus

[czytaj: kumulonimbus] chmura kłębiasta burzowa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) meteorol. wypiętrzona, kłębiasta chmura deszczowa niosąca burzę;

Wiktionary

Cumulonimbus (Cb, Charlie bravo), chmura kłębiasta deszczowa – gęsta chmura rozbudowana pionowo na wysokość kilku lub kilkunastu kilometrów, niekiedy w kształcie wieży, o górnej powierzchni gładkiej, zakończonej kopulasto lub kalafiorowato (Cumulonimbus calvus, Cb cal) (calvus z łac. „łysy”), bądź w postaci bardziej rozbudowanej w piętrze wysokim (Cumulonimbus capillatus, Cb cap), przypominająca olbrzymie kowadło lub grzyb (incus – Cb cap inc). Podstawa chmur tego rodzaju znajduje się na wysokości 2–3 km, natomiast górny ich pułap w strefie międzyzwrotnikowej może przekraczać 20 km. Złożone w dolnej części z kropel wody, a w górnej z kryształków lodu (chmura mieszana) – są to chmury najbardziej rozbudowane w kierunku pionowym, dlatego zjawiska fizyczne w nich występujące są bardzo gwałtowne. Chmury tego rodzaju mogą być źródłem gwałtownych opadów deszczu, śniegu lub gradu, którym często towarzyszą wyładowania elektryczne (burze).

Wikipedia

# cumulus

[czytaj: kumulus] biała chmura kłębiasta, typowa dla ciepłej pory roku; kumulus

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) meteorol. oddzielna, biała, gruba chmura kłębiasta, złożona głównie z kropel wody;

Wiktionary

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: kũˈmulus, AS: kũmulus

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cumulusowy

Wiktionary

# cumulusowy

[czytaj: kumulusowy] przymiotnik od: cumulus, np. szlak cumulusowy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) przym. od cumulus

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌkũmuluˈsɔvɨ, AS: kũmulusovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cumulus

Wiktionary

# cunnilingus

[czytaj: kunnilingus] seks oralny polegający na pobudzaniu ustami kobiecych narządów płciowych; mineta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) seks. stymulacja kobiecych narządów płciowych językiem i ustami;

Wiktionary

Cunnilingus (łac. cunnilinctio) – metoda seksu oralnego polegająca na stymulowaniu (pieszczeniu) narządów płciowych partnerki, zwłaszcza jej łechtaczki, za pomocą ust oraz języka. Cunnilingus występuje zarówno w kontaktach heteroseksualnych, jak i u kobiet bi- oraz homoseksualnych. Dla znacznej części kobiet oralne pieszczoty łechtaczki są najprostszym sposobem osiągnięcia orgazmu.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌkũɲiˈlʲĩŋɡus, AS: kũńilʹĩŋgus

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) wulg. mineta

Wiktionary

# cuore

[czytaj: kłore] samochód typu Daihatsu Cuore

SJP.pl

# cup

1. wyraz naśladujący miarowe uderzenia
2. wyraz oznaczający przycupnięcie, ukrycie się, przyczajenie się

SJP.pl

# cupać

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) przest. iść powoli za kimś ażeby go pochwycić, dybać na kogoś

(1.2) przest. iść ukradkiem w czyjeś ślady, śledzić kogoś

(1.3) gw-pl|Górny Śląsk. kucać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cupanie n., cupnięcie n.

czas. cupnąć dk.

Wiktionary

# cupal

[czytaj: kupal] bimetal utworzony z warstw aluminium i jednej lub dwóch warstw miedzi nawalcowanych na gorąco; kupal

SJP.pl

# cupanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cupać.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cupać ndk., cupnąć dk.

Wiktionary

# cupiał

nazwisko

SJP.pl

# cupnąć

potocznie: przysiąść, kucnąć; przypaść do ziemi, przyczaić się

SJP.pl

# cuprex

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. farm. nazwa handlowa środka owadobójczego stanowiący roztwór związku miedzi w płynnych związkach organicznych stosowanego dawniej jako preparat przeciw pasożytom

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zwieziono do składu w Krakowie znaczne ilości cuprexu, proszków przeciwwszowych, mitigalu, świec siarkowych, środków przeciwmuchowych, jak: flit, lepy oraz około 1000 sztuk hydropultów.

Wiktionary

# cuprum

[czytaj: kuprum] z łaciny: miedź (pierwiastek chemiczny)

SJP.pl

# cura

Holandia:

- Cura Cabai – miejscowość (plaats) w regionie Savaneta, w kraju autonomicznym Aruba

Osoby:

- José Cura – argentyński tenor

Inne:

- Cura – album Keys N Krates

Zobacz też:

- Kura
- Manga del Cura

Wikipedia

# curacao

[czytaj: kjurasao] likier pomarańczowy ze skórek gorzkich pomarańczy; curaçao

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) kulin. suszona skórka gorzkiej pomarańczy, przyprawa stosowana do produkcji niektórych piw i likierów

(1.2) likier ze skórek curaçao (1.1);

Wiktionary

- Curacao – amerykańska sieć sklepów
- Curacao – austriacki zespół muzyczny

Zobacz też:

- Curaçao

Wikipedia

# cure'owski

przymiotnik

(1.1) charakterystyczny dla okresu działania i twórczości grupy The Cure

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ta piętrowa kompozycja w genialny sposób rozładowuje niesamowite napięcie, kumulowane od pierwszych nut riffu, aż po wprowadzenie iście cure'owskiego, rozpogadzającego końcówkę motywu w szóstej minucie.

Wiktionary

# curia

[czytaj: kuria] zespół kolegialnych urzędów duchownych; kuria

SJP.pl

Curia lub kuria – w starożytnym Rzymie najstarsza jednostka podziału obywateli oparta na związkach rodowych.

Wikipedia

# curie

kiur; stara, obecnie pozaukładowa jednostka miary radioaktywności

SJP.pl

Znane osoby noszące nazwisko Curie:

- Maria Skłodowska-Curie
- Piotr (Pierre) Curie
- Irène Joliot-Curie
- Ève Curie
- Frédéric Joliot-Curie

Okręty:

- Curie – francuski okręt podwodny z okresu I wojny światowej
- Curie – francuski okręt podwodny z okresu II wojny światowej

Wikipedia

# curie-skłodowska

[czytaj: küRI-skłoDOWska albo kiRI-skłoDOWska] Maria Curie-Skłodowska (lepiej: Skłodowska-Curie, 1867-1934) - chemik i fizyk, laureatka Nagrody Nobla w roku 1903 i w roku 1911

SJP.pl

Curie-Skłodowska (ang. Madame Curie) – amerykański film biograficzny z 1943 r. w reżyserii Mervyna LeRoya. Film jest opowieścią o życiu Marii Skłodowskiej-Curie, słynnej uczonej polsko-francuskiej. Scenariusz powstał na podstawie książki Ewy Curie, córki dwukrotnej noblistki.

W Polsce film był dystrybuowany przez Przedsiębiorstwo Państwowe Film Polski

Wikipedia

# curieterapia

[czytaj: küriterapia] metoda leczenia, głównie schorzeń nowotworowych

SJP.pl

Brachyterapia, terapia kontaktowa, curieterapia – radioterapeutyczna technika leczenia polegająca na bezpośrednim napromienianiu zmian chorobowych, przez umieszczenie źródła promieniowania w guzie lub jego sąsiedztwie. Podstawowym zastosowaniem brachyterapii jest leczenie zmian nowotworowych, ale jest ona wykorzystywana także w terapii innych schorzeń (tocznia, bliznowca).

Wikipedia

# curig

przysłówek miejsca

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. z powrotem

(1.2) gw-pl|Górny Śląsk. wstecz, do tyłu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pódź no sam, curig. → Chodź no tu z powrotem.

(1.2) Curig! (komenda dla konia)

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) nazod

Wiktionary

# curiosum

[czytaj: kuriozum] osoba, rzecz lub zjawisko zdumiewające swoją niezwykłością lub dziwacznością; kuriozum

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) rzecz lub zjawisko wyjątkowo osobliwe

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Tego rodzaju wywłaszczenie stanowi prawdziwe curiosum w dziejach własności.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kuriozum

Wiktionary

# curl

[czytaj: kerl] rasa kotów o uszach w kształcie półksiężyca, wywiniętych na zewnątrz

SJP.pl

cURL – program komputerowy oraz sieciowa biblioteka programistyczna (libcurl), napisane w języku C, działające po stronie klienta, z interfejsami dla ponad 30 innych języków. Umożliwia wysyłanie zapytań HTTP, w tym pobieranie z serwerów stron i plików, a także wysyłanie treści formularzy. Ułatwia tworzenie aplikacji korzystających z protokołu HTTP. Biblioteka cURL posiada ogromne możliwości, jej podstawowym zastosowaniem jest tworzenie sprzęgów w złożonych systemach opartych na technologiach Webowych.

Wikipedia

# curler

[czytaj: karler lub kerler] osoba uprawiająca curling (sport zimowy na lodzie)

SJP.pl

# curlerka

→ curler [czytaj: karlerka lub kerlerka]

SJP.pl

Curling (wym. angielska: /ˈkɜːlɪŋ/) – zespołowy sport precyzyjny, podobny do pétanque czy bocce. Jest on rozgrywany na prostokątnej tafli lodu. W rywalizacji biorą udział dwie drużyny liczące po 4 zawodników. Do gry używa się kamieni, które są wypuszczane na lodzie w kierunku celu zwanego domem. Liczba przyznanych punktów zależy od liczby kamieni znajdujących się najbliżej środka domu.

Wikipedia

# curling

[czytaj: karling lub kerling] sport zimowy rozgrywany na lodzie, w którym drużyny starają się ulokować specjalne kamienie jak najbliżej środka wyrysowanej na podłożu tarczy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) sport. dyscyplina sportowa, w której zawodnicy pchają specjalnymi, spłaszczonymi kamieniami po lodzie;

Wiktionary

Curling (wym. angielska: /ˈkɜːlɪŋ/) – zespołowy sport precyzyjny, podobny do pétanque czy bocce. Jest on rozgrywany na prostokątnej tafli lodu. W rywalizacji biorą udział dwie drużyny liczące po 4 zawodników. Do gry używa się kamieni, które są wypuszczane na lodzie w kierunku celu zwanego domem. Liczba przyznanych punktów zależy od liczby kamieni znajdujących się najbliżej środka domu.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. curlingowy

Wiktionary

# curlingowy

[czytaj: karlingowy albo kerlingowy] przymiotnik od: curling, np. klub curlingowy

SJP.pl

# curriculum

[czytaj: kurikulum] program nauczania; sylabus

SJP.pl

# curry

[czytaj: kari lub kary] kari;
1. przyprawa będąca mieszanką m.in. pieprzu, kolendry, kurkumy, imbiru, chili i gorczycy;
2. potrawa z dodatkiem tej przyprawy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) kulin. mieszanka przypraw charakterystyczna dla kuchni indyjskiej;

(1.2) kulin. klasa potraw kuchni indyjskiej, rodzaj ragoût z warzyw, ryb lub mięsa w pikantnym sosie

Wiktionary

Curry (wym. kary) a. kari – nazwa sposobu przyrządzenia potraw w kuchni indyjskiej. Curry to warzywa, ser, ryby, mięso lub inne składniki dania głównego w sosie.

Wikipedia

# currywurst

rzeczownik

(1.1) kulin. kiełbasa lub parówka z sosem pomidorowym i curry

Wiktionary

Currywurst – jedno z typowych niemieckich dań zaliczanych do tzw. fast foodów. Jest to zwykle podawana na gorąco grillowana, pieczona lub rzadziej gotowana kiełbasa wieprzowa posypana dużą ilością przyprawy curry i polana specjalnym sosem, którego bazą jest koncentrat pomidorowy. W „najtańszym” wydaniu Currywurst podawane jest ze zwykłym ketchupem. Danie to jest zwykle spożywane z bułką lub frytkami. Currywurst często jedzone są na stojąco, z praktycznych względów podaje się je pokrojone wraz z jednorazowym plastikowym bądź drewnianym widelcem.

Wikipedia

# curtis

[czytaj: KARtis] nazwisko

SJP.pl

Miejscowości i gminy w USA

- Curtis (ang. Curtis Township) – gmina w stanie Michigan, w hrabstwie Alcona
- Curtis – miasto w stanie Nebraska, w hrabstwie Frontier

Osoby

- Ian Curtis – brytyjski wokalista (Joy Division)
- Jamie Lee Curtis – amerykańska aktorka
- Kelly Curtis – amerykańska aktorka
- Moses Ashley Curtis – amerykański botanik
- Tony Curtis – amerykański aktor filmowy
- William Curtis – botanik

Wikipedia

# curuś

nazwisko

SJP.pl

# curving

[czytaj: karwing] jazda ciętymi skrętami na desce alpejskiej; karwing

SJP.pl

# curvy

[czytaj: kerwi] o kobiecie: krągła i seksowna

SJP.pl

# curyło

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Julia Curyło − polska malarka
- Mikołaj Curyło − polski żużlowiec
- Małgorzata Curyło − polska lekkoatletka
- Marian Curyło − polski polityk, poseł na Sejm

Wikipedia

# curzon

[czytaj: ker-zon lub ker-zn] nazwisko angielskie, np. George Nathaniel Curzon (1859 - 1925), polityk brytyjski, autor projektu linii demarkacyjnej po wojnie bolszewickiej w 1920 roku, zwanej linią Curzona

SJP.pl

Curzon – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Kraj Loary, w departamencie Wandea.

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 405 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 69 osób/km² (wśród 1504 gmin Kraju Loary Curzon plasuje się na 905. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 1158.).

Wikipedia

# cuscuta

[czytaj: kuskuta] rodzaj wialni używanej do oczyszczania drobnych nasion roślin motylkowych; kuskuta

SJP.pl

Wikipedia

# customizacja

[czytaj: kastomizacja] dostosowanie czegoś (np. urządzenia, aplikacji) do własnych potrzeb

SJP.pl

# customizer

[czytaj: kastomizer] specjalista zajmujący się dopasowywaniem produktu do indywidualnego zamówienia klienta

SJP.pl

# customizerka

[czytaj: kastomizerka] specjalistka zajmująca się dopasowywaniem produktu do indywidualnego zamówienia klienta

SJP.pl

# customowy

[czytaj: kastomowy] środowiskowo: dopasowany do potrzeb nabywcy, robiony na zamówienie

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) neol. slang. hand. wykonany pod klienta, zgodnie z jego upodobaniami, życzeniami

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌkastɔ̃ˈmɔvɨ, AS: kastõmovy

Wiktionary

# cuszima

grupa wysp japońskich w Cieśninie Koreańskiej, miejsce bitwy morskiej w czasie wojny rosyjsko-japońskiej w 1905 r.

SJP.pl

Wikipedia

# cuszimski

przymiotnik od: Cuszima (grupa wysp japońskich)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący grupy wysp Cuszima, związany z nią

(1.2) dotyczący miasta Cuszima, związany z nim

Wiktionary

# cutscena

[czytaj: katscena] środowiskowo: przerywnik filmowy w grach wideo; cutscenka

SJP.pl

# cutscenka

[czytaj: katscenka] środowiskowo: przerywnik filmowy w grach wideo; cutscena

SJP.pl

# cuvier

- Georges Cuvier – francuski zoolog
- Frédéric Cuvier – francuski zoolog
- Cuvier – miasto we Francji

Wikipedia

# cuwaks

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) gwara. więz. więzień skazany po raz pierwszy lub nowoprzybyły

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pierwszak

Wiktionary

# cuzco

[czytaj: kusko] miasto w Peru, dawniej stolica państwa Inków

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Peru;

Wiktionary

Cuzco lub Cusco (kecz. Qosqo lub Qusqu) – miasto położone w południowej części Peru na wysokości 3326 m n.p.m.

Obecnie stolica regionu Cuzco, liczba mieszkańców w 1990 r. wynosiła 275 tys. Miasto zostało założone przez pierwszego władcę Inków Manco Capaca w XII wieku. W 1533 r. zdobyte przez oddziały Francisco Pizarro. Podczas powstania Manco Inki w 1536 r. miasto zostało spalone. Hiszpanie w tym samym miejscu zbudowali swoje miasto.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) kolokacje miejscowość|D=Cuzco|Ms=Cuzco.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* czeski: (1.1) Cuzco n.

* łaciński: (1.1) Cuzcum

źródła.

== Cuzco (język czeski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. Cuzco

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈkuskɔ, AS: kusko

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* czeski: (1.1) Cuzco n.

* łaciński: (1.1) Cuzcum

źródła.

== Cuzco (język czeski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. Cuzco

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# cv

[czytaj: s-i wi] skrót od: Curriculum Vitae - życiorys; c.v.

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) urz. biur. życiorys (zawodowy)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Swoje CV proszę przesłać drogą elektroniczną.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) curriculum vitae

Wiktionary

# cvs

skrótowiec

(1.1) = praw. cum voto separato → ze zdaniem odrębnym;

Wiktionary

# ćw.

1. skrót od: ćwiczenie; ćwicz.;
2. skrót od: ćwierć

SJP.pl

skrót

(1.1) = ćwiczenie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ćw. 10.1 Policz całki iterowane i pokaż, że funkcja ƒ nie jest całkowalna.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zad.

Wiktionary

# cwaja

gwarowo: dwója (ocena niedostateczna lub dopuszczająca)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. najgorsza ocena szkolna

(1.2) gw-pl|Górny Śląsk. eduk. dwója

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sfaja, AS: cfai ̯a

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niedostateczny, pała, daw. dwója obecnie jedynka

(1.2) gw-pl|Górny Śląsk|cwajka, cwajer.

Wiktionary

# cwajer

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. lwów. dwója (ocena szkolna)

Wiktionary

# cwajnos

1. potocznie: mały, krępy pies mający nos jakby rozdwojony
2. żartobliwie o człowieku z końcem nosa przedzielonym bruzdą

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) gw-pl|Warszawa. żart. przest. buldog

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) A swojem porządkiem, jeżeli chodzi o zaszczyt na spacerze, to tylko cwajnos. sic.

(1.1) Cwajnos dobry dla ciecia czyli dzwońca, żeby w bramie siedział i powagi swojemu panu dostarczał. Jeżeli pan w tem fachu pracujesz, bierz pan buldoka. sic.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwajnoska ż.

Wiktionary

# cwajnoska

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) prostytutka

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sfajˈnɔska, AS: cfai ̯noska

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwajnos m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zob. prostytutka.

Wiktionary

# ćwakan

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. dziób ptaka domowego

Wiktionary

# cwalina

nazwisko

SJP.pl

# cwaliński

nazwisko

SJP.pl

# cwancygier

dawna moneta austriacka równa dwudziestu grajcarom

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) daw. moneta austriacka (= 20 grajcarów);

Wiktionary

Krajcar, grajcar – moneta srebrna. Bita od XIII wieku początkowo w Tyrolu. Od XVI wieku moneta zdawkowa w krajach habsburskich (równa 1/60 złotego reńskiego, w latach 1857–1892 1/100 reńskiego).

Polska nazwa monety była spolszczeniem niemieckiego określenia tego pieniądza – Kreuzer (dawniej Creutzer), które z kolei nawiązywało do wizerunku krzyża (niem. Kreuz), jaki pojawił się na pierwszych tego typu monetach.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sfãnˈt͡sɨɟɛr, AS: cfãncyǵer

Wiktionary

# cwaniacki

→ cwaniak; cwaniaczy

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) pejor. umiejący działać sprytnie, przebiegle, wykorzystując każdą okazję, by osiągnąć swój cel

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniara ż., cwaniakowanie n., cwaniak mos., cwaniaczka ż., cwaniaczek mos., cwaniactwo n., cwaniackość ż.

przym. cwany

Wiktionary

# cwaniacko

przysłówek

(1.1) w sposób typowy dla cwaniaka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniara ż., cwaniakowanie n., cwaniak mos., cwaniactwo n., cwaniackość ż.

Wiktionary

# cwaniackość

ogół cech charakterystycznych dla cwaniaka; cwaniaczość, cwaniakowatość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest cwaniackie; cecha tych, którzy są cwaniaccy

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cwaniacki

przysł. cwaniacko

rzecz. cwaniak mos.

Wiktionary

# cwaniactwo

potocznie: umiejętność radzenia sobie, często czyimś kosztem; spryciarstwo, cwaniarstwo, spryt

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) przebiegłe radzenie sobie w każdej sytuacji, często kosztem innych

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sfãˈɲat͡stfɔ, AS: cfãńactfo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniura ż./mos., cwaniakowanie n., cwaniak mos., cwaniaczek mos., cwaniaczka ż., cwaniara ż.

przym. cwany, cwaniacki

przysł. cwanie, cwaniacko

czas. wycwanić się dk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) spryt

Wiktionary

# cwaniaczek

zdrobnienie od: cwaniak

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) zdrobn. od cwaniak

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Woody Allen (…) tym razem nie w roli znerwicowanego intelektualisty, lecz jako tytułowy drobny cwaniaczek, z drobnym wyrokiem na sumieniu, który szykuje kolejny skok.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniak m., cwaniara ż., cwaniactwo n., cwaniura m./ż.

:: fż. cwaniaczka ż.

czas. cwaniakować ndk.

przym. cwaniacki

Wiktionary

# cwaniaczka

potocznie: kobieta chytra, przebiegła, radząca sobie w każdej sytuacji, często kosztem innych; spryciara, spryciarka, cwaniara, cwaniarka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chytra, przebiegła, cwana kobieta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaność ż., cwaniak m., cwaniactwo n., cwaniaczek mos., cwaniakowanie n., cwaniara ż.

przym. cwaniacki, cwany

Wiktionary

# cwaniaczość

ogół cech charakterystycznych dla cwaniaka; cwaniackość, cwaniakowatość

SJP.pl

# cwaniaczy

→ cwaniak; cwaniacki

SJP.pl

# cwaniaczyć

potocznie: udawać cwaniaka, starać się być sprytnym, przebiegłym; cwaniakować

SJP.pl

# cwaniak

potocznie: człowiek chytry, przebiegły, radzący sobie w każdej sytuacji, często kosztem innych; spryciarz, spryciula

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pot. osoba potrafiąca radzić sobie w każdej sytuacji jak najmniejszym wysiłkiem, a nierzadko kosztem innych

Wiktionary

Cwaniak – amerykański kryminał filmowy z 1987 roku.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wszystkie handle i szmugle przechodziły przez kartoflarnię, w skutek czego pracujące tu cwaniaki całą giełdę mokotowską trzymały w swojem ręku.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniackość ż., cwaniactwo n., cwaniaczenie n., cwaniakowanie n., cwaniakowatość ż., cwaniarstwo n., cwaniura mos./ż., cwaność ż.

:: zdrobn. cwaniaczek mos.

:: fż. cwaniaczka ż., cwaniara ż., cwaniarka ż., cwaniocha ż., cwaniura ż., cwaniurka ż.

czas. cwaniaczyć ndk., cwaniakować ndk.

przym. cwaniaczy, cwaniakowaty, cwaniacki, cwany

przysł. cwaniacko, cwanie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pot. miglanc, czort, skubaniec, skurkowaniec, skurkowany, spryciarz, szelma, szpenio; gw-pl|Śląsk Cieszyński|beskuryja., gw-pl|Górny Śląsk|buks, beskuryjo.

Wiktionary

# cwaniakować

potocznie: udawać cwaniaka, starać się być sprytnym, przebiegłym; cwaniaczyć

SJP.pl

czasownik

(1.1) zachowywać się cwanie, sprytnie, przebiegle

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie cwaniakuj, bo dostaniesz mandat!

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniak m., cwaniakowanie n., cwaniaczek mos.

czas. cwaniaczyć

przym. cwany

przysł. cwanie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cwaniaczyć

Wiktionary

# cwaniakowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) pot. zachowywanie się w sposób cwaniacki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniactwo n., cwaniarstwo ż., cwaniak m., cwaniaczek m., cwaniaczka ż., cwaniarka ż., cwaniara ż.

czas. cwaniakować

przym. cwany, cwaniacki, cwanie

przysł. cwanie, cwaniacko

Wiktionary

# cwaniakowatość

ogół cech charakterystycznych dla cwaniaka; cwaniackość, cwaniaczość

SJP.pl

# cwaniakowaty

taki, który udaje cwaniaka, stara się być sprytnym, przebiegłym

SJP.pl

# cwaniara

potocznie: kobieta chytra, przebiegła, radząca sobie w każdej sytuacji, często kosztem innych; spryciara, spryciarka, cwaniaczka, cwaniarka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. pejor. kobieta przebiegła, dobrze się ustawiająca

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Żałuję, że ją poznałem, bo to była cwaniara najgorszego gatunku – szła po trupach i nie miała hamulców przed żadnym oszustwem, byleby osiągnąć swój cel.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sfãˈɲara, AS: cfãńara

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniura ż./mos., cwaniakowanie n., cwaniak, cwaniaczek, cwaniaczka, cwaniactwo

przym. cwany, cwaniacki

przysł. cwanie, cwaniacko

czas. wycwanić się

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cwaniaczka, spryciara, krętaczka

Wiktionary

# cwaniarka

potocznie: kobieta chytra, przebiegła, radząca sobie w każdej sytuacji, często kosztem innych; spryciara, spryciarka, cwaniara, cwaniaczka

SJP.pl

# cwaniarstwo

potocznie: umiejętność radzenia sobie, często czyimś kosztem; cwaniactwo, spryciarstwo, spryt

SJP.pl

# cwanie

przymiotnik

(1.1) w sposób cwany

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniactwo n., cwaniak mos., cwaniakowanie n., cwaniara ż.

przym. cwany

czas. cwaniakować

Wiktionary

# cwaniej

stopień wyższy od przysłówka: cwanie

SJP.pl

# cwaniocha

regionalnie: cwaniaczka

SJP.pl

# cwaniura

potocznie: mężczyzna chytry, przebiegły, osiągający swoje cele kosztem innych ludzi; cwaniak

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) chytry, przebiegły mężczyzna

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) chytra, przebiegła kobieta

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jego kompan, większy cwaniura, węszy w pobliżu sektora mieszkalnego.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniak m., cwaniaczek m., cwaniactwo n., cwaniara ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cwaniak, szczwany lis

(2.1) cwaniaczka

Wiktionary

# cwaność

potocznie: umiejętność radzenia sobie, często czyimś kosztem; cwaniactwo, cwaniarstwo spryciarstwo, spryt

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co cwane; cecha tych, którzy są cwani

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniak mos., cwaniaczka ż.

przym. cwany

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) szczwaność

Wiktionary

# cwańszy

stopień wyższy od przymiotnika: cwany

SJP.pl

# cwany

chytry, potrafiący sobie radzić

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) umiejący działać sprytnie, przebiegle, wykorzystując każdą okazję, by osiągnąć swój cel

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwaniactwo n., cwaniaczek mos., cwaniaczka ż., cwaniak mos., cwaniara ż., cwaniakowanie n., cwaność ż.

przym. cwaniacki, cwanie

czas. wycwanić się, cwaniakować

przysł. cwanie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) chytry, przebiegły, sprytny, kuty na cztery nogi

Wiktionary

# cwał

najszybszy bieg konia lub innego zwierzęcia; szybki galop

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jeźdz. najszybszy czterotaktowy chód konia;

Wiktionary

- Cwał (chód) – sposób poruszania się zwierząt czworonożnych
- Cwał (jeździectwo)
- Cwał (film)

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Noga prowadząca pracuje w cwale tak samo, jak w galopie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwałowanie n.

czas. cwałować ndk.

przym. cwałowy

przysł. cwałem

Wiktionary

# cwałem

bardzo szybko

SJP.pl

przysłówek

(1.1) jeźdz. o biegu: pełnym galopem

forma rzeczownika.

(2.1) N. lp. od: cwał

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Usłyszeliśmy wierzchowca pędzącego cwałem przez most na Tybrze.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwał mrz., cwałowanie n.

czas. cwałować ndk.

przym. cwałowy

Wiktionary

# cwałować

1. o zwierzęciu, zwłaszcza o koniu: biec cwałem;
2. jechać cwałem konno lub końmi;
3. o ludziach: szybko biec

SJP.pl

# cwałowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) jeźdz. o koniach pędzenie cwałem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwał m.

czas. cwałować ndk.

przym. cwałowy

przysł. cwałem

Wiktionary

# cwałowy

1. przymiotnik od: cwał, np. cwałowy bieg konia;
2. w medycynie: tętno cwałowe - tętno mocne, szybkie, będące objawem chorobowym

SJP.pl

# cwek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. pinezka

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk|rajscwek.

Wiktionary

# cwel

1. w slangu więziennym: mężczyzna zmuszany do odbywania stosunków homoseksualnych;
2. wulgarnie: mężczyzna, do którego czuje się niechęć lub odrazę

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) wulg. gwara. więz. mężczyzna zmuszany do odbywania oralnych i analnych stosunków homoseksualnych, zwłaszcza w więzieniu

(1.2) wulg. rzad. mężczyzna świadczący usługi seksualne homoseksualistom

(1.3) wulg. pogard. wyzwisko pod adresem mężczyzny

forma czasownika.

(2.1) 2. os. lp. rozk. od: cwelić

Wiktionary

Cwel, cwer, poszkodowany – obraźliwe pojęcie używane w gwarze więziennej, degradujące określenie osoby zmuszanej w więzieniach do odbywania stosunków seksualnych z innymi współwięźniami i wykluczoną przez to z kategorii git-ludzi (grypsujących).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wczoraj wydupczyłem jednego cwela!

(1.2) Mój kumpel jest cwelem na Dworcu Centralnym.

(1.3) Co za cwel z ciebie!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sfɛl, AS: cfel

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwelownia ż., przecwelowanie n., cwelowanie n.

:: zdrobn. cwelik m.

czas. cwelić, przecwelić

przym. cwelowaty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gwara. więz. parówa, nygus, beret, śliczny

(1.2) kurwa

(1.3) wulg. chuj, kutas; pot. frajer

Wiktionary

# cwela

w budownictwie drewnianym: dolna belka ścian wieńcowych lub szkieletowych stanowiąca podstawę ścian, słupów

SJP.pl

# cwelenie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cwelić.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cwelić

Wiktionary

# cwelić

w gwarze przestępczej:
1. odbywać stosunek homoseksualny;
2. biec, uciekać;
3. nie odzywać się, nic nie mówić

SJP.pl

czasownik przechodni

(1.1) wulg. gwałcić doodbytniczo

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Piotrek cweli Jacka.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sfɛlʲit͡ɕ, AS: cfelʹić

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwel m., cwelenie n., cwelowanie n., przecwelowanie n.

czas. przecwelić

Wiktionary

# cwelich

dawna, prosta tkanina używana m.in. w średniowieczu na stroje dla ludu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) daw. włók. materiał z bawełny lub lnu utkany w kostkę lub pasy

(1.2) stpol. podwójnie tkane płótno

Wiktionary

Cwelich, cwilich (z niem. zwilich) – prosta tkanina lniana lub konopna, później bawełniana tkana splotem wielorządkowym w pasy i kostki. Stosowana głównie przez biedniejszą ludność, chociaż była droższa od drelichu.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sfɛlʲix, AS: cfelʹiχ

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) cwylich; reg. śl. ćwilich.

Wiktionary

# cwelowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) wulg. odczasownikowy od|cwelować.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. przecwelowanie n., cwel m.

czas. przecwelić, cwelować ndk., cwelić ndk.

przym. cwelowaty

Wiktionary

# cweta

imię żeńskie

SJP.pl

# cwf

Centrala Wynajmu Filmów

SJP.pl

# ćwiąkalski

nazwisko

SJP.pl

- Józef Ćwiąkalski (1900-1983), oficer Wojska Polskiego
- Zbigniew Ćwiąkalski (1950-), prawnik, adwokat, polityk

Wikipedia

# ćwiara

potocznie: ćwierćlitrowa butelka wódki (w Polsce wyprowadzone z obiegu) lub jej zawartość; ćwiartka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gwara. środ. ćwiartka (zwykle wódki)

(1.2) gwara. więz. kara 25 lat pozbawienia wolności

Wiktionary

# ćwiarteczka

1. zdrobniale: ćwiartka;
2. pieszczotliwie: ćwiartka (w potocznym znaczeniu 'ćwierć litra wódki'); ćwiartula, ćwiartuchna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. zdrobn. od: ćwiartka

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲjarˈtɛt͡ʃka, AS: ćfʹi ̯artečka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiartka

przym. ćwiartkowy

Wiktionary

# ćwiartka

1. jedna z czterech równych części czegoś; ćwierć;
2. połowa z przedniej lub tylnej części zabitego zwierzęcia; ćwierć;
3. w dawnej Polsce: jednostka objętości ciał sypkich równa 1/4 korca, czyli około 30 litrów; ćwierć;
4. potocznie: ćwierć litra wódki;
5. czwarta część arkusza drukarskiego;
6. format książki wielkości czwartej części arkusza; książka takiego formatu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jedna z czterech równych części czegoś

(1.2) miara stanowiąca czwartą część innej miary

(1.3) pot. ćwierć litra wódki

(1.4) połowa przedniej albo tylnej części zabitego zwierzęcia

(1.5) druk. czwarta część arkusza drukarskiego

(1.6) druk. format książki wydanej w wielkości czwartej części arkusza

Wiktionary

- ćwiartka – popularna nazwa ułamka ¼ oznaczającego czwartą część pewnej całości,
- ćwiartka – nazwa każdej z części płaszczyzny wydzielonej przez osie prostokątnego układu współrzędnych,
- ćwiartka – potoczne określenie ¼ l (250 ml) wódki bądź innego wysokoprocentowego napoju alkoholowego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Poproszę tę ćwiartkę chleba i dwie parówki.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierć ż., ćwiartowanie n., poćwiartowanie n.

:: zdrobn. ćwiarteczka ż., ćwiartuchna ż.

czas. ćwiartować ndk., poćwiartować dk.

przym. ćwiartkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwierć, ćwiarteczka, ćwiartuchna

(1.3) ćwiarteczka, ćwiartuchna

(1.4) ćwierćtusza

(1.5) czwórka

(1.6) kwarto, quarto

Wiktionary

# ćwiartkować

dzielić, rozcinać na ćwierci lub inne kawałki; ćwiartować (częściej)

SJP.pl

# ćwiartkowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|ćwiartkować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. ćwiartkować

Wiktionary

# ćwiartkowy

drukarstwo: mający wymiar czwartej części arkusza drukarskiego

SJP.pl

# ćwiartować

1. dzielić, rozcinać na ćwierci lub inne kawałki; ćwiartkować (rzadziej);
2. dawniej: zadawać cierpienia polegające na krajaniu żywcem

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. poćwiartować)

(1.1) dzielić na ćwierci (cztery równe kawałki) lub na duże części

(1.2) przen. rozdzielać w sposób drastyczny, brutalny, np. zadając śmierć

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zaraz będziemy ćwiartować te jabłka, żeby je podać na deser.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierć ż., ćwiartowanie n., ćwiartka ż.

czas. poćwiartować dk.

Wiktionary

# ćwiartowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) dzielenie czegoś na ćwierci lub części innej wielkości

(1.2) krajanie kogoś żywcem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. poćwiartowanie n., ćwierć ż., ćwiartka ż.

czas. ćwiartować ndk., poćwiartować dk.

Wiktionary

# ćwiartuchna

pieszczotliwie: ćwiartka (w potocznym znaczeniu 'ćwierć litra wódki'); ćwiartula, ćwiarteczka

SJP.pl

# ćwiartula

pieszczotliwie: ćwiartka (w potocznym znaczeniu 'ćwierć litra wódki'); ćwiartuchna, ćwiarteczka

SJP.pl

# cwibaczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od cwibak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cwibak m.

Wiktionary

# cwibak

ciasto biszkoptowe z bakaliami; keks

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kulin. rodzaj biszkoptowego placekacka z bakaliami

(1.2) kulin. lwów. keks

(1.3) kulin. gw-pl|Górny Śląsk. sucharek

Wiktionary

Keks – ciasto biszkoptowe lub babka piaskowa z bakaliami, pieczona w prostokątnej formie.

Keksy pieczono już w starożytnym Rzymie, w zachowanych przepisach jako składniki wymieniane są owoce granatowca, orzeszki piniowe i rodzynki, pieczone w cieście jęczmiennym. W średniowieczu dodawano także miód, przyprawy oraz owoce.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sfʲibak, AS: cfʹibak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. cwibaczek m.

Wiktionary

# ćwichać

dawniej: ćwikać

SJP.pl

# ćwicz.

skrót od: ćwiczenie; ćw.

SJP.pl

# ćwiczebny

służący do ćwiczeń

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) używany do ćwiczenia

(1.2) wykonywany dla nabrania wprawy, polegający na ćwiczeniu

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲiˈt͡ʃɛbnɨ, AS: ćfʹičebny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiczenia nmos., ćwiczenie

czas. ćwiczyć

przym. ćwiczeniowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) treningowy, ćwiczeniowy

(1.2) treningowy

Wiktionary

# ćwiczenia

1. szkolenie wojskowe;
2. zajęcia uniwersyteckie;
3. podręcznik szkolny z zadaniami do przepisania lub uzupełnienia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) eduk. zajęcia na uczelni wyższej, podczas których studenci analizują, często w sposób praktyczny, zagadnienia z danego przedmiotu

(1.2) eduk. szkolny zeszyt do wykonywania ćwiczeń z gotowymi, drukowanymi zadaniami

(1.3) wojsk. forma praktycznego szkolenia jednostek wojskowych w warunkach zbliżonych do pola walki;

forma rzeczownika|rodzaj=nijaki.

(2.1) lm. od: ćwiczenie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Rano muszę wcześnie wstać, bo mam ćwiczenia z analizy matematycznej.

(1.2) Jaś odrobił pracę domową, ale zapomniał wziąć ćwiczeń.

(1.3) Nasz pułk jedzie na ćwiczenia przeciwlotnicze do Drawska Pomorskiego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲiˈt͡ʃɛ̃ɲa, AS: ćfʹičẽńa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiczenie n., ćwiczeniowiec m., ćwiczeniówka ż.

czas. ćwiczyć ndk., wyćwiczyć dk., poćwiczyć dk.

przym. ćwiczeniowy, ćwiczebny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) zeszyt ćwiczeń, ćwiczeniówka

(1.3) manewry, poligon

Wiktionary

# ćwiczenie

powtarzać jakąś czynność w celu podniesienia umiejętności

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) czynność powtarzana dla utrwalenia wiedzy lub zdobycia sprawności, nauka

(1.2) zob. ćwiczenia.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Dzięki odpowiednim ćwiczeniom pozbyłem się brzucha w cztery tygodnie.

(1.1) Ćwiczenie polega na sklasyfikowaniu znaczeniowo tej listy rzeczowników.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲiˈt͡ʃɛ̃ɲɛ, AS: ćfʹičẽńe

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiczeniowiec mos., ćwiczenia nmos.

czas. ćwiczyć ndk., wyćwiczyć dk., poćwiczyć dk.

przym. ćwiczeniowy, ćwiczebny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) trening

Wiktionary

# ćwiczeniowiec

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba prowadząca ćwiczenia na wyższej uczelni

(1.2) osoba prowadząca ćwiczenia na kursie

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ɕfʲit͡ʃɛ̃ˈɲɔvʲjɛt͡s, AS: ćfʹičẽńovʹi ̯ec

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiczenia nmos., ćwiczenie n., ćwiczonko n.

:: fż. ćwiczeniowczyni ż.

przym. ćwiczeniowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) nauczyciel akademicki

(1.2) ćwiczeniodawca

Wiktionary

# ćwiczeniówka

podręcznik szkolny zawierający ćwiczenia mające np. utrwalić wiadomości ucznia; ćwiczenia

SJP.pl

# ćwiczeniowy

używany do ćwiczeń, np. drążek ćwiczeniowy

SJP.pl

# ćwiczonko

zdrobnienie od: ćwiczenie

SJP.pl

# ćwiczyć

powtarzać jakąś czynność w celu podniesienia umiejętności

SJP.pl

czasownik niedokonany

(1.1) eduk. wykonywać określoną czynność w celu poprawienia danej umiejętności

(1.2) sport. wykonywać aktywność fizyczną w celu poprawy kondycji lub rozrywki

(1.3) daw. chłostać

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Muzyk cały wieczór ćwiczył nowy chwyt.

(1.2) Dla poprawienia figury postanowiłem ćwiczyć.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ɕfʲit͡ʃɨt͡ɕ, AS: ćfʹičyć

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiczenie n., ćwiczenia lm nm.

czas. wyćwiczyć dk., wyćwiczyć się dk.

przym. ćwiczebny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) szkolić, szkolić się

(1.2) trenować, szkolić, szkolić się, reg. pozn. ibować się., przest. egzercytować

Wiktionary

# ćwieczek

1. zdrobnienie od: ćwiek (gwóźdź z szeroką główką);
2. zdrobnienie od: ćwiek (szewska szpilka drewniana)

SJP.pl

# ćwieczkarz

w dawnej Polsce: rzemieślnik wyrabiający ćwieki

SJP.pl

# ćwieczkowaty

żartobliwie: trochę przestarzały

SJP.pl

# ćwieczkowy

żartobliwie: przestarzały

SJP.pl

# ćwiek

1. gwóźdź z szeroką główką;
2. szewska szpilka drewniana

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rzem. duży gwóźdź z szeroką główką używany w budownictwie drewnianym

(1.2) rzem. szewska szpilka drewniana służąca do przybijania podeszew

(1.3) metalowy kolec służący do ozdabiania ubrań

Wiktionary

Ćwiek – gwóźdź z szeroką, płaską lub wypukłą główką lub szewska szpilka drewniana do przybijania podeszew.

Współcześnie ćwiekami nazywane są metalowe kolce służące do ozdabiania ubrań. Ćwiekami ozdabiać można: buty, paski, kurtki, spodnie, kaski (może spowodować osłabienie konstrukcji i podczas upadku kask staje się mniej wytrzymały). Noszone są także „pieszczochy”, tj. kawałek skóry wybity ćwiekami, który zapina się przy nadgarstku. Kształty i rozmiary ćwieków są różne – od małych piramidek poprzez średnie stożki do kilkunastocentymetrowych kolców.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲjɛk, AS: ćfʹi ̯ek

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiekowanie n., ćwiekacz m., ćwiekarka ż., ćwiekulec m.

:: zdrobn. ćwieczek m.

czas. ćwiekować ndk.

przym. ćwiekowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) sztyft

Wiktionary

# ćwiekacz

kopyto do mechanicznej produkcji obuwia

SJP.pl

# ćwiekarka

maszyna do wyrabiania szewskich ćwieków, stosowana przy produkcji butów

SJP.pl

# ćwiekopis

dawniej: pismo klinowe; pismo ćwiekowe

SJP.pl

# ćwiekować

nabijać ćwiekami

SJP.pl

# ćwiekowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) nabijanie czegoś ćwiekami

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiek m., ćwieczek m., ćwiekacz m., ćwiekarka ż., ćwiekulec m.

czas. ćwiekować

przym. ćwiekowy

Wiktionary

# ćwiekulec

1. drzewo przeznaczone na ćwieki szewskie;
2. gatunek krzewu z rodziny dławiszowatych; kuroślepina, trzmielina pospolita, trzmielina zwyczajna

SJP.pl

# ćwierć

ćwiartka;
1. jedna z czterech równych części czegoś;
2. połowa z przedniej lub tylnej części zabitego zwierzęcia;
3. w dawnej Polsce: jednostka objętości ciał sypkich równa jednej czwartej korca, czyli około 30 litrów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jedna czwarta, 25%

(1.2) gw-pl|Poznań. konew

(1.3) naczynie służące dawniej do mierzenia objętości ciał sypkich (zboża)

Wiktionary

- ćwierć – miara długości,
- ćwierć – naczynie do pomiaru objętości.

Integralne części miejscowości w Polsce

- Ćwierć – część miasta Brzostek
- Ćwierć – część wsi Cieniawa w woj. małopolskim, w pow. nowosądeckim, w gminie Grybów
- Ćwierć – część wsi Falkowa w woj. małopolskim, w pow. tarnowskim, w gminie Ciężkowice
- Ćwierć – część wsi Kamionka Wielka w woj. małopolskim, w pow. nowosądeckim, w gminie Kamionka Wielka
- Ćwierć – część wsi Tryńcza w woj. podkarpackim, w pow. przeworskim, w gminie Tryńcza

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Za ćwierć miliona złotych można było wtedy kupić pięć książek.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲjɛrʲt͡ɕ, AS: ćfʹi ̯erʹć

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiartowanie n., poćwiartowanie n.

:: zdrobn. ćwiartka ż.

czas. ćwiartować ndk., poćwiartować dk.

przym. ćwierciowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) skr. ćw.

(1.2) konew

Wiktionary

# ćwierćarkuszowy

mający wielkość czwartej części arkusza

SJP.pl

# ćwierćbrogsy

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) buty z charakterystycznymi ażurowymi perforacjami

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ćwierćbrogsy charakteryzują się tylko ażurowaniem wzdłuż szwów, ale na nosku nie mają wybitego medalionu, często też krawędzie nie są ząbkowane.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. brogsy nmos., półbrogsy nmos.

Wiktionary

# ćwierćcalowy

mający długość czwartej części cala

SJP.pl

# ćwierćdolarówka

moneta o nominale 25 centów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) moneta o nominale ćwierci dolara (25 centów)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ɕfʲjɛrʲd͡ʑdɔlaˈrufka, AS: ćfʹi ̯erʹʒ́dolarufka

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. ćwierćdolarowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dwudziestopięciocentówka

Wiktionary

# ćwierćdolarowy

mający wartość ćwierci dolara (dwudziestu pięciu centów); dwudziestopięciocentowy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) liczący ćwierć dolara, mający wartość ćwierć dolara

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Podczas akcji udało się zebrać 577 zł, 1 euro i monetę ćwierćdolarową.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ɕfʲjɛrʲd͡ʑdɔlaˈrɔvɨ, AS: ćfʹi ̯erʹʒ́dolarovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierćdolarówka

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dwudziestopięciocentowy

Wiktionary

# ćwierćf.

skrót od: ćwierćfinał

SJP.pl

# ćwierćfala

potocznie: ćwierćfalowa antena odbiorcza

SJP.pl

# ćwierćfalówka

element optyczny zmieniający polaryzację światła; płytka ćwierćfalowa

SJP.pl

Płytka ćwierćfalowa (ćwierćfalówka) – przyrząd optyczny zmieniający polaryzację przechodzącego przez niego światła o określonej dla przyrządu długości fali. Światło o polaryzacji w kierunku osi szybkiej przechodzące przez płytkę wyprzedza światło o kierunku polaryzacji wolnej o ćwierć długości fali (stąd nazwa).

Wikipedia

# ćwierćfalowy

płytka ćwierćfalowa - płytka zmieniająca polaryzację światła; ćwierćfalówka

SJP.pl

# ćwierćfinalista

zawodnik, który dotarł do ćwierćfinału konkurencji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) sport. uczestnik ćwierćfinału

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Drużyna Brazylii była ćwierćfinalistą w zeszłym roku.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierćfinał mrz.

:: fż. ćwierćfinalistka ż.

przym. ćwierćfinałowy

Wiktionary

# ćwierćfinalistka

zawodniczka, która dotarła do ćwierćfinału konkurencji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) sport. kobieta, która doszła do ćwierćfinału w rozgrywkach lub konkursie

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierćfinał mrz.

:: fm. ćwierćfinalista mos.

przym. ćwierćfinałowy

Wiktionary

# ćwierćfinał

część zawodów sportowych rozgrywanych systemem pucharowym tuż przed półfinałem, złożona z czterech spotkań wyłaniających tyle samo zwycięskich drużyn lub zawodników grających w dalszej rundzie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) sport. część rozgrywek eliminacyjnych ośmiu rywali (lub ośmiu drużyn), z których czterech może awansować do półfinału

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲjɛrʲt͡ɕˈfʲĩnaw, AS: ćfʹi ̯erʹćfʹĩnau̯

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierćfinalista m., ćwierćfinalistka ż.

przym. ćwierćfinałowy

Wiktionary

# ćwierćfinałowy

związany z ćwierćfinałem, np. rozgrywki ćwierćfinałowe

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) sport. dotyczący ćwierćfinału

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Mrągowianki w meczu ćwierćfinałowym wygrały z koszykarkami z Węgorzewa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ɕfʲjɛrʲt͡ɕfʲĩnaˈwɔvɨ, AS: ćfʹi ̯erʹćfʹĩnau̯ovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierćfinał m., ćwierćfinalista m., ćwierćfinalistka ż.

Wiktionary

# ćwierćfunciak

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) rodzaj kanapki zawierającej kawałek mięsa o wadze ćwierć funta (113,4 gramów)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zjadłam dziś ćwierćfunciaka z podwójnym serem.

Wiktionary

# ćwierćfuntówka

moneta o nominale równym ćwierć funta

SJP.pl

# ćwierćgodzinny

trwający kwadrans

SJP.pl

# ćwierćinteligencki

→ ćwierćinteligent; półinteligencki

SJP.pl

# ćwierćinteligent

pogardliwie: człowiek mało wykształcony, którego nie można zaliczyć do inteligencji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pogard. człowiek słabo wykształcony, ale aspirujący do tego, aby uchodzić za inteligenta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fż. ćwierćinteligentka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) półinteligent

Wiktionary

# ćwierćinteligentka

pogardliwie: kobieta mało wykształcona, której nie można zaliczyć do inteligencji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pogard. kobieta słabo wykształcona, ale aspirująca do tego, aby uchodzić za inteligentkę

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fm. ćwierćinteligent mos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) półinteligentka

Wiktionary

# ćwierciowy

przestarzale: ćwiartkowy, mogący pomieścić czwartą cześć jakiejś jednostki, odnoszący się do czwartej części czegoś

SJP.pl

# ćwierćkilogramowy

1. ważący ćwierć kilograma;
2. przeznaczony na ćwierć kilograma czegoś

SJP.pl

# ćwierćkolumna

element architektoniczny w postaci ćwiartki kolumny

SJP.pl

# ćwierćlitrowy

mający pojemność jednej czwartej litra

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający ćwierć litra pojemności, zawierający ćwierć litra czegoś

Wiktionary

# ćwierćmilionowy

liczący ćwierć miliona czegoś

SJP.pl

przymiotnik odliczebnikowy

(1.1) od 250 000 (ćwierć miliona)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ɕfʲjɛrʲt͡ɕmʲilʲjɔ̃ˈnɔvɨ, AS: ćfʹi ̯erʹćmʹilʹi ̯õnovy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dwustupięćdziesięciotysięczny

Wiktionary

# ćwierćmózg

potocznie: osoba mało inteligentna

SJP.pl

# ćwierćmyśl

pogardliwie o jakiejś myśli, pomyśle

SJP.pl

# ćwierćnuta

w muzycznej notacji znak graficzny wartości rytmicznej dźwięku, równej czwartej części całej nuty, połowie półnuty, 2 ósemkom, 4 szesnastkom

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. dźwięk o czasie trwania równym 1/4 całej nuty;

Wiktionary

Ćwierćnuta (♩) – nuta w notacji muzycznej trwająca jedną czwartą całej nuty lub połowę półnuty, dzieląca się na dwie ósemki bądź cztery szesnastki. Ćwierćnuta oznaczana jest jako owalna wypełniona główka zasadniczo z laską z prawej strony skierowaną w górę dla nut położonych poniżej trzeciej linii lub w dół z lewej strony dla nut położonych na trzeciej linii lub wyżej.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲjɛrʲt͡ɕˈnuta, AS: ćfʹi ̯erʹćnuta

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) symbol. ♩

Wiktionary

# ćwierćnutowy

przymiotnik od: ćwierćnuta, np. rytm ćwierćnutowy, pauza ćwierćnutowa

SJP.pl

# ćwierćprawda

określenie jakiegoś zdania (tezy, sformułowania) jako odbiegającego w istotnym stopniu od prawdy

SJP.pl

# ćwierćton

interwał wynikający z podziału oktawy na 24 równe części

SJP.pl

Ćwierćton – odległość między dwoma dźwiękami równa połowie półtonu, czyli 1/24 oktawy.

Stosowany w muzyce antycznej Grecji, obecny także w skalach typowych dla muzyki orientalnej. W klasycznej muzyce europejskiej rzadko spotykany, gdzie praktycznie najmniejszym interwałem jest półton.

Wikipedia

# ćwierćtonówka

samochód ciężarowy o dopuszczalnej ładowności ćwierć tony

SJP.pl

# ćwierćtonowy

ważący ćwierć tony

SJP.pl

# ćwierćtusza

ćwierć ciała zwierzęcia rzeźnego, zwłaszcza wieprza

SJP.pl

# ćwierćwałek

wąska listwa mająca przekrój ćwierci koła, służąca jako zakrycie styku futryny z powierzchnią ściany; listwa przyościeżnicowa

SJP.pl

# ćwierćwiecze

okres 25 lat

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) książk. ćwierć wieku, dwadzieścia pięć lat

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Najstarsza szkoła tańca we Włocławku i jedna z pierwszych w regionie obchodzi w tym roku ćwierćwiecze istnienia.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dwudziestopięciolecie

Wiktionary

# ćwierćwieczny

mający ćwierć wieku, trwający ćwierć wieku, dwudziestopięcioletni; ćwierćwiekowy

SJP.pl

# ćwierćwiekowy

mający ćwierć wieku, trwający ćwierć wieku, dwudziestopięcioletni; ćwierćwieczny

SJP.pl

# ćwierczakiewiczowa

Lucyna Ćwierczakiewiczowa (1829-1901) - autorka książek z zakresu gospodarstwa domowego

SJP.pl

# ćwierk

1. odgłos wydawany przez ptaka;
2. środowiskowo: wpis na Twitterze; tweet

SJP.pl

wykrzyknik

(1.1) onomatopeja imitująca śpiew ptasi lub świerszcza

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierkot mrz., ćwierkanie n.

czas. ćwierkać ndk., ćwirkać ndk.

wykrz. ćwir, ćwirr

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwir, ćwirr, ćwirk, ćwirku

Wiktionary

# ćwierkać

1. o świerszczach, ptakach: wydawać krótki, wysoki dźwięk; ćwierkotać;
2. o dzieciach i młodych kobietach: mówić pieszczotliwie; szczebiotać;
3. środowiskowo: zamieszczać wpis na Twitterze; tweetować

SJP.pl

czasownik

(1.1) o ptakach, świerszczach: wydawać krótkie, wysokie dźwięki

(1.2) o dzieciach, dziewczętach: mówić szybko i pieszczotliwie

(1.3) pot. inform. zamieszczać wpisy na mikroblogu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wysoko w górze, wśród czystego powietrza, głośno ćwierkały skowronki.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierk m., ćwierkanie n., ćwierknięcie n.

czas. ćwierknąć dk.

przym. ćwierkliwy

przysł. ćwierkliwie

wykrz. ćwir, ćwierk, ćwirr, ćwirk, ćwirku

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwierkotać, świergotać, świergolić, świegotać, szczebiotać, ciurkać

(1.2) szczebiotać, świergotać, świergolić, świegotać

Wiktionary

# ćwierkacz

środowiskowo:
1. serwis społecznościowy Twitter;
2. osoba korzystająca z Twittera

SJP.pl

# ćwierkania

1. o świerszczach, ptakach: wydawać krótki, wysoki dźwięk; ćwierkotać;
2. o dzieciach i młodych kobietach: mówić pieszczotliwie; szczebiotać;
3. środowiskowo: zamieszczać wpis na Twitterze; tweetować

SJP.pl

# ćwierkanie

1. o świerszczach, ptakach: wydawać krótki, wysoki dźwięk; ćwierkotać;
2. o dzieciach i młodych kobietach: mówić pieszczotliwie; szczebiotać;
3. środowiskowo: zamieszczać wpis na Twitterze; tweetować

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) o ptakach, świerszczach: wydawanie krótkich, wysokich dźwięków

(1.2) o dzieciach, dziewczętach: mówienie w sposób szybki i pieszczotliwy

(1.3) pot. inform. zamieszczanie wpisów na mikroblogu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierk m., ćwierknięcie n.

czas. ćwierkać ndk., ćwierknąć dk.

przym. ćwierkliwy

przysł. ćwierkliwie

wykrz. ćwierk

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwierkotanie, świergotanie, świergolenie, świegotanie, szczebiotanie, ciurkanie

(1.2) szczebiotanie, świergotanie, świergolenie, świegotanie

Wiktionary

# ćwierkliwy

ćwierkotliwy;
1. często ćwierkający;
2. podobny do ćwierkania

SJP.pl

# ćwierkot

odgłos wydawany przez niektóre ptaki; ćwierk, szczebiot

SJP.pl

# ćwierkotać

o świerszczach, ptakach: wydawać krótki, wysoki dźwięk; ćwierkać

SJP.pl

# ćwierkotanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) o ptakach śpiewanie

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. ćwierkotać

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) świergotanie, świergolenie, świegotanie, szczebiotanie, ćwierkanie

Wiktionary

# ćwierkotliwy

ćwierkliwy;
1. często ćwierkający;
2. podobny do ćwierkania

SJP.pl

# ćwiertnia

przestarzale: czwarta część czegoś, ćwiartka

SJP.pl

Ćwiertnia, metrol – staropolska jednostka objętości stosowana zwykle w kontekście ziaren. Była równa średniej objętości 101 kg żyta i 107 kg pszenicy. Jej wielkość ulegała zmianie w zależności od okresu historycznego i położenia geograficznego. Najpopularniejsza jej odmiana, stosowana na terenach podkrakowskich, odpowiadała w przybliżeniu objętości 140 litrów.

Wikipedia

# ćwiertnik

koło zębate wskazówki minutowej

SJP.pl

# ćwierz

nazwisko

SJP.pl

# ćwik

1. kogut specjalnie tuczony; kapłon;
2. dawniej o człowieku przebiegłym, chytrym;
3. dawniej: wytresowany ptak łowczy;
4. stopień w harcerstwie;
5. karciana gra rozpowszechniona w Polsce za czasów Stanisława Augusta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) daw. wyga, osoba przebiegła, z doświadczeniem, szczwana

(1.2) harc. jeden ze stopni harcerskich;

(1.3) daw. karc. hazardowa gra w karty

(1.4) daw. rozdający karty w ćwiku (1.3)

(1.5) przest. ktoś niepłodny, nierozwinięty płciowo

(1.6) gw-pl|Śląsk Cieszyński. mąż bijący żonę

Wiktionary

- ćwik – jeden ze stopni harcerskich
- ćwik – osoba przebiegła, doświadczona, chytra ("szczwany ćwik", "sobieradek")
- ćwik – specjalnie tuczony kogut

Nazwisko

- Paweł Ćwik

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Już po tym jednym ruchu i po tonie mowy poznałam, że to recydywista, stary, szczwany ćwik.

(1.3) […] chyba zagram w ćwika na orzechy […]

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfʲik, AS: ćfʹik

Wiktionary

# ćwikać

przestarzale: chlastać, smagać, uderzać; batożyć

SJP.pl

# ćwikanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|ćwikać.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. ćwikać

Wiktionary

# cwikcanga

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. techn. nożyce do drutu

Wiktionary

# ćwikiel

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. wstawka z materiału

Wiktionary

# cwikier

przestarzałe: okulary osadzone na nosie za pomocą sprężynki, bez uchwytów za uszy; binokle, pince-nez

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. okulary trzymające się na nosie za pomocą specjalnie wygiętego sprężynującego elementu łączącego oba szkła

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) binokle

Wiktionary

# ćwiklanka

śmietka ćwiklanka - gatunek muchówki

SJP.pl

# ćwiklice

wieś w Polsce

SJP.pl

Ćwiklice (niem. Cwiklitz) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie pszczyńskim, w gminie Pszczyna.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Ćwiklice. W latach 1973–75 w gminie Goczałkowice-Zdrój. W latach 1975–97 dzielnica Pszczyny. Od 1 stycznia 1998 w gminie Pszczyna.

Wikipedia

# ćwiklin

wieś w Polsce

SJP.pl

Ćwiklin – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim, w gminie Płońsk.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Wikipedia

# ćwiklinek

wieś w Polsce

SJP.pl

Ćwiklinek – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płońskim, w gminie Płońsk.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Wikipedia

# ćwikliński

nazwisko

SJP.pl

# ćwiknąć

1. potocznie: ukraść; buchnąć, capnąć, zwinąć;
2. przestarzale: chlasnąć, smagnąć, uderzyć

SJP.pl

# ćwikować

czasownik niedokonany

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. klinować

Wiktionary

# ćwikowski

nazwisko

SJP.pl

# ćwikła

gotowane tarte buraki, zmieszane z chrzanem i octem, podawane jako surówka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kulin. gotowane lub kiszone buraki ćwikłowe z dodatkiem tartego chrzanu i octu;

(1.2) gw-pl|Śląsk Cieszyński. burak pastewny

Wiktionary

Ćwikła (słow. cvikla) – sałatka warzywna z ugotowanych utartych buraków ćwikłowych. Przyprawiana na ostro tartym chrzanem, cukrem, solą, sokiem z cytryny, kminkiem, niekiedy winnymi jabłkami, czerwonym wytrawnym winem, octem, goździkami i natką pietruszki. Podawana jako dodatek do mięs.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na tradycyjne wielkanocne śniadanie podaje się ćwikłę i chrzan.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ɕfʲikwa, AS: ćfʹiku̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. ćwikłowy, ćwiklany

Wiktionary

# ćwikłowy

burak ćwikłowy - jadalna odmiana buraka, o czerwonym korzeniu

SJP.pl

# ćwilich

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. cwelich

Wiktionary

# ćwilin

masyw górski w Beskidzie Wyspowym

SJP.pl

Ćwilin (1072 m) – drugi co do wysokości szczyt górski Beskidu Wyspowego. Nazwa góry pochodzi od niemieckiego słowa Zwilling, tzn. bliźniak (sąsiedniej Śnieżnicy), a nadali ją w XIV w. niemieccy osadnicy w Tymbarku i Jurkowie. W literaturze można także spotkać błędną nazwę Ćwiliń.

Wikipedia

# ćwiliński

przymiotnik od: Ćwilin (szczyt w Beskidzie Wyspowym)

SJP.pl

# cwinga

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ściskacz (np. w stolarstwie)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Dej mi sam ino ta cwinga, co se te lajsty do kupy ścisna.

Wiktionary

# ćwir

wyraz naśladujący głos wróbla, kanarka, świerszcza itp.

SJP.pl

wykrzyknik

(1.1) dźwięk. krótki, wysoki dźwięk, onomatopeja naśladująca głos małych ptaków

(1.2) dźwięk. onomatopeja imitująca głos świerszcza

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. ćwierkać ndk., ćwirkać ndk.

wykrz. ćwierk, ćwirr, ćwirk, ćwirku

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwirr, ćwirk, ćwirku, ćwierk

Wiktionary

# ćwir-ćwir

potocznie: wykrzyknik nazywający krótki, wysoki dźwięk wydawany przez małego ptaka; ćwir, ćwir

SJP.pl

# ćwirk

wykrzyknik

(1.1) onomatopeja imitująca śpiew ptasi lub świerszcza

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierkot mrz.

czas. ćwierkać ndk., ćwirkać ndk.

wykrz. ćwir, ćwirr

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwir, ćwirr, ćwierk, ćwirku

Wiktionary

# ćwirku

wykrzyknik

(1.1) onomatopeja imitująca śpiew ptasi lub świerszcza

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwierkot mrz.

czas. ćwierkać ndk., ćwirkać ndk.

wykrz. ćwir, ćwirr

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwir, ćwirr, ćwierk, ćwirk

Wiktionary

# ćwirr

wykrzyknik

(1.1) onomatopeja imitująca śpiew ptasi lub świerszcza

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. ćwierkać ndk., ćwirkać ndk.

wykrz. ćwir, ćwierk, ćwirk, ćwirku

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwir, ćwirk, ćwirku, ćwierk

Wiktionary

# cwiszenruf

zwischenruf;
1. okrzyk zakłócający przemówienie;
2. wtrącenie się do rozmowy, wejście komuś w słowo

SJP.pl

# cwiter

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. sweter

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kajś żech cwiter stargoł.

Wiktionary

# ćwiynczeć

czasownik niedokonany

(1.1) gw-pl|Zaolzie. marudzić

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiynczek mos.

Wiktionary

# ćwiynczek

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. człowiek niskiego wzrostu

(1.2) gw-pl|Zaolzie. maruda

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. ćwiek

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. ćwiynczeć ndk.

Wiktionary

# ćwiyngować

czasownik niedokonany

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. przeżuwać

Wiktionary

# ćwiynka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zootechn. gw-pl|Śląsk Cieszyński. przeżuwanie pokarmu

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. ćwiynkować ndk.

Wiktionary

# ćwiynkować

czasownik niedokonany

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. przeżuwać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ćwiynka ż.

Wiktionary

# cwks

skrót od: Centralny Wojskowy Klub Sportowy

SJP.pl

# cwojdziński

nazwisko

SJP.pl

- Cwojdziński − polskie nazwisko.

Osoby o tym nazwisku Cwojdziński:

- Antoni Cwojdziński (1896–1972, ps. Antoni Wojdan) – pisarz, aktor, reżyser, scenarzysta
- Andrzej Cwojdziński (ur. 1928) – dyrygent, kompozytor i pedagog muzyczny
- Kazimierz Cwojdziński (1878–1948) – matematyk, profesor Szkoły Inżynierskiej w Poznaniu
- Leszek Cwojdziński (ur. 1956) – wojskowy, generał dywizji, pilot Wojska Polskiego
- Stefan Cwojdziński (ur. 1947) – geolog, specjalista w zakresie kartografii geologicznej i geotektoniki
- Wojciech Cwojdziński (1897–1940) – policjant polski, ofiara zbrodni katyńskiej
- Wojciech Cwojdziński – profesor nauk rolniczych

Wikipedia

# ćwok

człowiek prosty, mało inteligentny; ćmok

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pot. posp. człowiek mało inteligentny, nieobyty

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) gw-pl|Bukowina. gwóźdź

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ɕfɔk, AS: ćfok

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ćwierćinteligent, abderyta, bęcwał, bałwan, barani łeb, barania głowa, baran, bezmózgowiec, cap, cep, ciężka artyleria, ciemna masa, ciemniak, ciołek, cymbał, debil, dudek, dureń, dzban, głąb, głowa do pozłoty, głup, głupek, głupiec, głupol, głuptak, głuptas, głuptasek, głąb kapuściany, idiota, imbecyl, jełop / jołop / jełopa / jołopa, kapuściana głowa, kapuściany łeb, kiep, kołek, kretyn, kurzy móżdżek, młot, młotek, matołek, matoł, mongoł, muł, niedouk, nieuk, ośla głowa, ośli łeb, osioł dardanelski, osiołek, osioł, półgłówek, półgłupek, półinteligent, pacan, przygłupek, przygłup, ptasi móżdżek, pusta pała, pusty łeb, tłuk, tłumok, tłuczek, tępota, tępak, trep, tuman, wał, wolnomyśliciel, wsiok, zakuta pała, zakuty łeb

Wiktionary

# ćwokowaty

o człowieku, który wyglądem, zachowaniem itp. przypomina ćwoka

SJP.pl

# cwu

skrótowiec

(1.1) = ciepła woda użytkowa

Wiktionary

- CWU lub c.w.u. – ciepła woda użytkowa, woda o temp. 55–60 °C z możliwością przegrzewu powyżej 70 °C
- CWU – Central Washington University
- CWU – Centralny Wykaz Ubezpieczonych

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W budynku zamontowano instalację CWU, w skład której wchodzi kocioł gazowy.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) c.w.u.

Wiktionary

# cwylich

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. podwójnie tkane płótno

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sfɨlʲix, AS: cfylʹiχ

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cwelich

Wiktionary

# cwynar

nazwisko

SJP.pl

- Kazimierz Cwynar (ur. 1948) – polski gitarzysta basowy, wokalista, multiinstrumentalista
- Krzysztof Cwynar (ur. 1942) – polski piosenkarz i kompozytor
- Michał Cwynar (1915–2008) – polski kapitan pilot Polskich Sił Powietrznych w Wielkiej Brytanii, as myśliwski, kawaler Orderu Virtuti Militari
- Paweł Cwynar (ur. 1972) – polski pisarz
- Stanisław Cwynar (1906–1984) – polski lekarz psychiatra

Wikipedia

# cy-jang

nazwisko

SJP.pl

# cyathium

[czytaj: kjatjum] kwiatostan z bezokwiatowych kwiatów męskich i żeńskich; cjatjum

SJP.pl

# cyba

nazwisko

SJP.pl

# cybancik

zdrobnienie od: cybant

SJP.pl

# cybant

śruba w kształcie litery U zakończona z obu stron gwintem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) środ. zacisk na rury do regulacji przepływu;

Wiktionary

Cybant (z niem. Ziehband) – obejma zaciskowa na rurę, służąca np. do mocowania elementów na masztach i rurach, także jako zacisk ograniczający przepływ płynu przez przewód.

Podstawowe dane techniczne:

- materiał, z którego został wykonany
- max./min. średnica elementu, na który można go założyć
- średnica drutu/rozmiar gwintu

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨbãnt, AS: cybãnt

Wiktionary

# cybaty

mający długie nogi

SJP.pl

# cybeb

gatunek rodzynka o wydłużonym kształcie; cybeba

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kulin. ciemnobrązowy, wydłużony rodzynek, mający nasiona

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨbɛp, AS: cybep

Wiktionary

# cybeba

gatunek rodzynka o wydłużonym kształcie; cybeba

SJP.pl

# cyber-

przedrostek

(1.1) nauk. pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy ze sterowaniem, kontrolą

(1.2) publ., wojsk. pierwszy człon wyrazów złożonych mających związek znaczeniowy z „cyberprzestrzenią” (Internetem)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) cyber- + atak = cyberatak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyberek m., cyborg m., cyborgizacja ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) internetowy, wirtualny

Wiktionary

# cyberagresja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zachowanie, którego celem jest wyładowanie gniewu, wyrządzenie szkody w Internecie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Artykuł dotyczy rozważań nad zjawiskiem cyberagresji w kontekście zagrożenia bezpieczeństwa cyfrowego dzieci i młodzieży.

Wiktionary

# cyberaktywista

osoba angażująca się w działalność społeczno-polityczną przez internet

SJP.pl

# cyberaktywizm

działalność społeczno-polityczna przez internet

SJP.pl

# cyberataczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od cyberatak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyberatak m.

Wiktionary

# cyberatak

ofensywne działanie w internecie, którego celem mogą być systemy informatyczne, sieci komputerowe lub urządzenia osobiste

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) krym. atak dokonywany za pośrednictwem internetu

Wiktionary

Cyberatak – złośliwy incydent związany z ICT wywołany przez próbę zniszczenia, ujawnienia, zmiany, dezaktywacji, kradzieży lub uzyskania nieuprawnionego dostępu do składnika aktywów (jak np. systemów komputerowych, sieci, programów) lub jego nieuprawnionego wykorzystania przez jakiegokolwiek agresora.

Jego celem jest przejęcie kontroli nad stronami internetowymi, zawartością skrzynek pocztowych lub baz danych jakiejś instytucji, grupy itp.; często stanowi akt cyberterroryzmu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Incydent miał miejsce dzień po tym, jak Iran oskarżył Izrael o akt sabotażu w ośrodku wzbogacania uranu w Natanz, gdzie w niedzielę doszło do cyberataku i awarii w dostawie energii elektrycznej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨbɛrˈatak, AS: cyberatak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. cyberataczek mrz.

Wiktionary

# cyberatleta

osoba rywalizująca w sporcie elektronicznym (e-sporcie); e-sportowiec

SJP.pl

# cyberbezpieczeństwo

Cyberbezpieczeństwo (ang. cybersecurity) – odporność systemów informacyjnych na działania naruszające poufność, integralność, dostępność i autentyczność przetwarzanych danych lub związanych z nimi usług oferowanych przez te systemy. Stanowi również zespół zagadnień związanych z zapewnianiem ochrony w obszarze cyberprzestrzeni. Z pojęciem cyberbezpieczeństwa związana jest między innymi ochrona przestrzeni przetwarzania informacji oraz zachodzących interakcji w sieciach teleinformatycznych.

Wikipedia

# cyberbullying

[czytaj: cyberbuling] znęcanie się nad kimś w internecie; cyberprzemoc, cybermobbing

SJP.pl

# cyberbumelanctwo

wykorzystywanie służbowego komputera do celów prywatnych w godzinach pracy; cyberlenistwo, cyberpróżniactwo, cyberslacking

SJP.pl

# cybercafé

[czytaj: cyberkaFE] kawiarnia, w której goście mają do dyspozycji komputery lub terminale podłączone do internetu i mogą korzystać z sieci; kafejka internetowa, kawiarenka internetowa

SJP.pl

# cybercenzura

cenzura w internecie

SJP.pl

# cyberchondria

przesadne zamartwianie się o własne zdrowie wywołane znalezionymi w internecie informacjami

SJP.pl

Cyberchondria – nieuzasadnione, wzmożone martwienie się normalnymi objawami spowodowane przeglądaniem wyników wyszukiwania lub piśmiennictwa w Internecie. Termin cyberchondria jest neologizmem pochodzącym od terminów cyber- i hipochondria. Może ona być traktowana jako zaburzenie neurotyczne lub odmiana hipochondrii.

Wikipedia

# cyberchondryk

osoba przesadnie zamartwiająca się o własne zdrowie za sprawą znalezionych w internecie informacji

SJP.pl

# cyberdemencja

obniżenie sprawności umysłowej wskutek nadmiernego korzystania z mediów cyfrowych; demencja cyfrowa

SJP.pl

# cyberdżihad

działania przeciwko niewierzącym i wyznawcom innych religii, prowadzone w internecie przez islamskich fundamentalistów

SJP.pl

# cyberdżihadysta

islamski fundamentalista działający w internecie przeciwko niewierzącym i wyznawcom innych religii

SJP.pl

# cyberfeministyczny

→ cyberfeminizm

SJP.pl

#### Patrz:

cyberfeminizm

# cyberfeminizm

Cyberfeminizm – zróżnicowany awangardowy ruch polityczny i artystyczny, inspirowany badaniami nad problematyką tożsamości, techniki i ciała, a zwłaszcza złożonej relacji między kobietami i maszynami. Brak ścisłej definicji terminu wiąże się z faktem, że pierwsze cyberfeministki celowo unikały sztywnej kategoryzacji.

Wikipedia

# cyberfobia

chorobliwy lęk przed komputerami lub pracowaniem na nich

SJP.pl

# cybergang

grupa cyberprzestępców; cybermafia

SJP.pl

# cybergracz

gracz komputerowy

SJP.pl

# cyberholiczka

kobieta poświęcająca zbyt dużo czasu na korzystanie z internetu; internetoholiczka, netoholiczka, siecioholiczka

SJP.pl

# cyberholik

osoba poświęcająca zbyt dużo czasu na korzystanie z internetu; internetoholik, netoholik, siecioholik

SJP.pl

# cyberholizm

uzależnienie od internetu; netoholizm, siecioholizm, internetoholizm, dataholizm

SJP.pl

# cyberincydent

przestępstwo z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej; cyberprzestępstwo

SJP.pl

# cyberkalifat

grupa hakerów działająca w imieniu Państwa Islamskiego, salafickiej organizacji terrorystycznej

SJP.pl

# cyberkultura

kultura związana ze światem komputerów, Internetu itp.

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) neol. kultura wieku informacji, ogół działań związanych ze światem komputerów, Internetu, multimediów itp.;

Wiktionary

Cyberkultura – kultura wieku informacji, ogół działań o charakterze twórczym związanych ze światem komputerów, Internetu, multimediów itp.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nie ma myślenia o cyberkulturze i praktykowania jej bez odniesień do wcześniej istniejących kształtów rzeczywistości – przede wszystkim natury, ale chyba w równym stopniu kultury. Stąd metaforyczne ujęcie sieci jako kłącza (…).

Wiktionary

# cyberlenistwo

wykorzystywanie służbowego komputera do celów prywatnych w godzinach pracy; cyberbumelanctwo, cyberpróżniactwo, cyberslacking

SJP.pl

# cybermafia

grupa cyberprzestępców; cybergang

SJP.pl

# cybermałż

rzadko: małż używany do monitoringu czystości wody

SJP.pl

# cybermobbing

[czytaj: cybermobing] znęcanie się nad kimś w internecie; cyberprzemoc, cyberbullying

SJP.pl

Cyberprzemoc (cybermobbing, cyberbullying, agresja elektroniczna, elektroniczna przemoc rówieśnicza) – stosowanie przemocy poprzez: prześladowanie, zastraszanie, nękanie, wyśmiewanie innych osób z wykorzystaniem Internetu i narzędzi typu elektronicznego takich jak: SMS, e-mail, witryny internetowe, fora dyskusyjne w internecie, portale społecznościowe i inne. Osobę dopuszczającą się takich czynów określa się stalkerem.

Wikipedia

# cybern.

skrót od: cybernetyka, cybernetyczny (czytany jako cały, odmienny wyraz)

SJP.pl

# cybernauta

rzadko: osoba korzystająca z Internetu, surfująca po Internecie; internauta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) futurystyczny podróżnik po cyberprzestrzeni

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Cybernauta, przymocowany do urządzeń sensorycznych, opuszcza więzienie ciała i wkracza w świat doznań cyfrowych.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cybernautyka ż.

:: fż. cybernautka ż.

przym. cybernautyczny

Wiktionary

# cybernautka

→ cybernauta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) futurystyczna podróżniczka po cyberprzestrzeni

Wiktionary

#### Patrz:

cybernauta

#### Powiązane:

rzecz.

:: fm. cybernauta m.

Wiktionary

# cybernękanie

uporczywe nękanie przy pomocy środków komunikacji elektronicznej; cyberstalking

SJP.pl

# cybernetyczka

→ cybernetyk

SJP.pl

#### Patrz:

cybernetyk

# cybernetyczny

→ cybernetyka

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do cybernetyki, związany z cybernetyką

(1.2) mający związek z informatyką, zwłaszcza z Internetem

Wiktionary

#### Patrz:

cybernetyka

#### Przykłady

(1.1) Stany Zjednoczone, ale nie tylko, są zaniepokojone dezinformacją względem bezpieczeństwa cybernetycznego.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cybernetyka ż., cybernetyk m., cybernetyczka ż.

przym. biocybernetyczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) internetowy, elektroniczny

Wiktionary

# cybernetyk

uczony zajmujący się cybernetyką, procesami sterowania oraz związanymi z tym procesami przekazywania i przetwarzania informacji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) specjalista w dziedzinie cybernetyki

Wiktionary

Cybernetyka (gr. κυβερνήτης kybernetes ‘sternik; zarządca’ od κυβερνᾶν kybernán, ‘sterować, kontrolować’) – transdyscyplinarne podejście do systemów sterowania oraz związanego z tym przekazywania informacji (komunikacja) w człowieku i maszynie. Za twórcę cybernetyki uważa się amerykańskiego matematyka pochodzenia żydowskiego Norberta Wienera.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Byliśmy na pogrzebie znanego cybernetyka z Katowic.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cybernetyka ż., neurocybernetyka ż.

przym. cybernetyczny

Wiktionary

# cybernetyka

nauka o procesach sterowania oraz przekazywania i przekształcania informacji w systemach takich jak maszyna, organizm żywy, społeczeństwo

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. nauka o procesach sterowania oraz przekazywania i przekształcania informacji w systemach;

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: cybernetyk

Wiktionary

Cybernetyka (gr. κυβερνήτης kybernetes ‘sternik; zarządca’ od κυβερνᾶν kybernán, ‘sterować, kontrolować’) – transdyscyplinarne podejście do systemów sterowania oraz związanego z tym przekazywania informacji (komunikacja) w człowieku i maszynie. Za twórcę cybernetyki uważa się amerykańskiego matematyka pochodzenia żydowskiego Norberta Wienera.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Za twórcę cybernetyki uważa się matematyka Norberta Wienera.

(1.1) Jej artykuły o cybernetyce drukowaliśmy dziesięć lat temu.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. neurocybernetyka ż., cybernetyk m., biocybernetyk mos., biocybernetyka ż.

przym. cybernetyczny

Wiktionary

# cybernetyzowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cybernetyzować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cybernetyzować

Wiktionary

# cyberniania

oprogramowanie do kontroli rodzicielskiej

SJP.pl

# cyberoko

środowiskowo: system informatyczny umożliwiający m.in. śledzenie miejsca na ekranie monitora, na które patrzy użytkownik

SJP.pl

# cyberpoezja

sztuka łącząca literaturę z wykorzystaniem internetu i animacji; poezja cyfrowa

SJP.pl

# cyberpolicja

wyspecjalizowana jednostka policji zajmująca się przestępczością w Internecie

SJP.pl

# cyberponiedziałek

poniedziałek następujący po Święcie Dziękczynienia, w którym pojawiają się internetowe promocje i wyprzedaże

SJP.pl

Cyberponiedziałek, cybernetyczny poniedziałek, cyfrowy poniedziałek – pierwszy poniedziałek po amerykańskim Święcie Dziękczynienia, który słynie z licznych wyprzedaży i promocji oferowanych przez sklepy internetowe.

Koncepcja ta narodziła się w Stanach Zjednoczonych, a określenia Cyber Monday po raz pierwszy użyto w roku 2005. W kolejnych latach zwiększoną sprzedaż w sklepach internetowych zaobserwowano także w krajach Ameryki Południowej, Europy Zachodniej oraz w Japonii. Tego dnia w 2006 Amerykanie wydali 610 milionów dolarów, w 2010 było to 1,4 miliarda, a w roku 2013 już ponad 2 miliardy dolarów.

Wikipedia

# cyberporn

treści erotyczne i pornograficzne rozpowszechniane w Internecie

SJP.pl

# cyberpróżniactwo

wykorzystywanie służbowego komputera do celów prywatnych w godzinach pracy; cyberlenistwo, cyberbumelanctwo, cyberslacking

SJP.pl

# cyberprzemoc

przemoc z użyciem internetu i narzędzi elektronicznych; agresja elektroniczna, cyberbullying, cybermobbing

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) psych. inform. prześladowanie, obrażanie, nękanie, wyśmiewanie kogoś z wykorzystaniem Internetu lub telefonu komórkowego;

Wiktionary

Cyberprzemoc (cybermobbing, cyberbullying, agresja elektroniczna, elektroniczna przemoc rówieśnicza) – stosowanie przemocy poprzez: prześladowanie, zastraszanie, nękanie, wyśmiewanie innych osób z wykorzystaniem Internetu i narzędzi typu elektronicznego takich jak: SMS, e-mail, witryny internetowe, fora dyskusyjne w internecie, portale społecznościowe i inne. Osobę dopuszczającą się takich czynów określa się stalkerem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jesteś ofiarą lub świadkiem cyberprzemocy? Nie bój się działać. (z Internetu)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨbɛrˈpʃɛ̃mɔt͡s, AS: cyberpšẽmoc

Wiktionary

# cyberprzestępca

osoba dokonująca przestępstw z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) inform. krym. przestępca łamiący prawo w Internecie

Wiktionary

Cyberbully – telewizyjny film USA, którego premiera odbyła się 17 lipca 2011 roku.

Film opowiada historię 17-letniej Taylor Hillridge (Emily Osment), która dostaje od mamy (Kelly Rowan) w prezencie urodzinowym swój wymarzony komputer. Nastolatka jest podekscytowana niezależnością jaka płynie z posiadania Internetu. Jednak już wkrótce staje się ofiarą cyberprzemocy na jednym z portali społecznościowych. Zaczyna bać się kontaktów ze swoimi szkolnymi znajomymi. Nie potrafiąc się z tym uporać postanawia odebrać sobie życie w związku z czym trafia do szpitala. Jak się później okazuje nie tylko ona boryka się z problemem przemocy w sieci. Gdy matka Taylor dowiaduje się o całym incydencie postanawia stworzyć w szkole system, który ma na celu ochronę młodych osób przed podobnymi doświadczeniami

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W dobie pandemii cyberprzestępcy pozostają groźni.

Wiktionary

# cyberprzestępczość

popełnianie przestępstw z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) krym. popełnianie przestępstw przy użyciu systemów komputerowych

(1.2) krym. ogół popełnionych przestępstw przy użyciu systemów komputerowych

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wydział zajmujący się cyberprzestępczością otwarto w latach dziewięćdziesiątych.

Wiktionary

# cyberprzestępczy

dotyczący przestępstw z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej

SJP.pl

# cyberprzestępstwo

przestępstwo z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej; cyberincydent

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) przestępstwo dokonane z wykorzystaniem internetu

Wiktionary

# cyberprzestrzeń

1. wirtualna przestrzeń, w której komunikują się komputery i inne urządzenia cyfrowe, np. telefony komórkowe; cyberspace;
2. potocznie: internet

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. rzekoma przestrzeń, w której komunikują się komputery

Wiktionary

Cyberprzestrzeń (również wirtualny świat, ang. cyberspace, hybryda będąca skrótem od cybernetics space „przestrzeń cybernetyczna”) – iluzja świata rzeczywistego stworzona za pomocą metod teleinformatycznych. Ułatwia wymianę, gromadzenie i udostępnianie informacji za pośrednictwem komputerów oraz komunikację między człowiekiem i komputerem.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨbɛrˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ, AS: cyberpšesṭšẽń

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cyberprzestrzenny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) internet

Wiktionary

# cyberpsychologia

nauka o ludzkim umyśle i zachowaniu w kontekście interakcji człowieka z technologią

SJP.pl

Cyberpsychologia – dział psychologii obejmujący wszystkie zagadnienia psychologiczne związane lub będące pod wpływem pojawiającej się technologii. Cyberpsychologia to nauka o ludzkim umyśle i zachowaniu w kontekście interakcji człowieka z technologią. Główny nurt badań z tego zakresu koncentruje się na wpływie Internetu i cyberprzestrzeni na psychikę jednostek i grup. Najpopularniejsze tematy dotyczą: zarządzania tożsamością online, typów osobowości w cyberprzestrzeni, reakcja przeniesieniowa w stosunku do komputerów, uzależnienie od komputera i Internetu, zachowania regresywnego w cyberprzestrzeni, zmian płci w sieci itd.

Wikipedia

# cyberpunk

[czytaj: cyberpank] odmiana fantastyki naukowej, skupiająca się na życiu ludzi w otoczeniu zaawansowanej technologii komputerowej i informacyjnej

SJP.pl

Cyberpunk – odmiana fantastyki naukowej, skupiająca się na negatywnych konsekwencjach funkcjonowania ludzi w otoczeniu zaawansowanej technologii komputerowej i informacyjnej.

Słowo „cyberpunk” pojawiło się jako tytuł opowiadania Bruce’a Bethke wydanego w 1983 roku w ramach antologii „Amazing Stories”, jednak jako nazwy na określenie nowego nurtu literackiego po raz pierwszy użył go pisarz i wydawca fantastyki Gardner Dozois.

Wikipedia

# cyberpunkowość

→ cyberpunkowy

SJP.pl

#### Patrz:

cyberpunkowy

# cyberpunkowy

przymiotnik od: cyberpunk

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący cyberpunka

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Cyberpunkowy świat jest wizją, wizją przyszłości, apokaliptyczną, ponurą i przerażającą. W tym świecie rządzonym przez rywalizujące ze sobą korporacje, bohaterem jest zwykle „zbuntowany młody człowiek walczący z systemem lub żyjący na krawędzi marginesu drobny przestępca, uwikłany na skutek zbiegu okoliczności w konflikt z potężną organizacją”.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyberpunk m.

Wiktionary

# cyberrandka

randka za pośrednictwem internetu

SJP.pl

# cyberreklama

reklama w przestrzeni wirtualnej, zwłaszcza w Internecie

SJP.pl

# cybersamobójstwo

samobójstwo transmitowane przez internet

SJP.pl

# cyberseks

wirtualna relacja seksualna oparta na wysyłaniu do siebie pobudzających seksualnie komunikatów; cybersex

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wirtualny stosunek seksualny odbywany za pośrednictwem komputera połączonego z Internetem, podczas którego strony wysyłają do siebie pobudzające seksualnie komunikaty, często jednocześnie masturbując się;

Wiktionary

Cyberseks lub seks komputerowy (ang. cybersex, potocznie cybering) – wirtualny stosunek seksualny, w trakcie którego dwie lub więcej osób łączą się zdalnie poprzez sieć komputerową i wysyłają do siebie pobudzające seksualnie komunikaty. Może, ale nie musi, się to wiązać z masturbacją.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Osobnym wątkiem jest poczucie bycia zdradzanym u partnera, który jest związany z osobą uzależnioną od cyberseksu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈbɛrsɛks, AS: cyberseks

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyberek

Wiktionary

# cybersex

wirtualna relacja seksualna oparta na wysyłaniu do siebie pobudzających seksualnie komunikatów; cyberseks

SJP.pl

# cybersklep

sklep internetowy, w którym transakcje dokonywane są zdalnie, a towar dostarczany jest przez kuriera

SJP.pl

# cyberslacking

wykorzystywanie służbowego komputera do celów prywatnych w godzinach pracy; cyberlenistwo, cyberpróżniactwo, cyberbumelanctwo

SJP.pl

# cyberspace

[czytaj: sajberspejs]
1. wirtualna przestrzeń, w której komunikują się komputery i inne urządzenia cyfrowe, np. telefony komórkowe; cyberprzestrzeń;
2. potocznie: internet

SJP.pl

Cyberprzestrzeń (również wirtualny świat, ang. cyberspace, hybryda będąca skrótem od cybernetics space „przestrzeń cybernetyczna”) – iluzja świata rzeczywistego stworzona za pomocą metod teleinformatycznych. Ułatwia wymianę, gromadzenie i udostępnianie informacji za pośrednictwem komputerów oraz komunikację między człowiekiem i komputerem.

Wikipedia

# cybersport

rywalizacja sportowa w grach komputerowych; e-sport, sport elektroniczny

SJP.pl

ESL (poprzednio jako Electronic Sports League) – międzynarodowa liga gier komputerowych, która powstała w 2000 roku w Niemczech. Rozgrywki ligi ESL organizowane są obecnie w blisko 30 krajach świata – poza Europą także w Chinach, Rosji, Brazylii, Korei Południowej i Stanach Zjednoczonych. Portal internetowy organizacji skupia blisko milion zarejestrowanych użytkowników, którzy każdego dnia rozgrywają pomiędzy sobą prawie 6000 meczów.

Wikipedia

# cyberspołeczeństwo

społeczeństwo korzystające z internetu

SJP.pl

# cyberstalker

[czytaj: cyberstalker lub cyberstoker] osoba uporczywie nękająca inną osobę przy pomocy środków komunikacji elektronicznej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) inform. krym. osoba prześladująca swoją ofiarę poprzez śledzenie jej i utrudnianie życia używając środków komunikacji elektronicznej

Wiktionary

Cyberstalking – neologizm określający zjawisko używania Internetu i innych mediów elektronicznych do nękania.

Zjawisko to jest definiowane jako cyberprzemoc popełniana przez stalkera. Sprawca jako narzędzia używa technologii informacyjnej, w szczególności Internetu, by dręczyć pojedynczą osobę, grupę osób lub całą organizację.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czy będzie w niej miejsce dla cyberstalkerów, którzy dziś uprzykrzają życie internautom nękając ich uporczywymi mailami?

Wiktionary

# cyberstalking

[czytaj: cyberstalking lub cyberstoking] uporczywe nękanie przy pomocy środków komunikacji elektronicznej; cybernękanie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) inform. krym. prześladowanie osób poprzez śledzenie i utrudnianie życia przy użyciu środków komunikacji elektronicznej

Wiktionary

Cyberstalking – neologizm określający zjawisko używania Internetu i innych mediów elektronicznych do nękania.

Zjawisko to jest definiowane jako cyberprzemoc popełniana przez stalkera. Sprawca jako narzędzia używa technologii informacyjnej, w szczególności Internetu, by dręczyć pojedynczą osobę, grupę osób lub całą organizację.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Należy wspomnieć o cyberstalkingu, równie powszechnej odmianie cyberprzestępczości.

Wiktionary

# cyberświat

ogół zagadnień związanych z funkcjonowaniem człowieka w Internecie i mediach cyfrowych

SJP.pl

# cybertariat

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) socjol. klasa społeczna wykonująca niskopłatną, niewymagającą kwalifikacji pracę związaną z przestrzenią wirtualną

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Specustawa dla cybertariatu powinna zatem uwzględniać, że pracownikiem może być także osoba, która w zakresie wykonywania swoich obowiązków zachowuje dużą swobodę i nie jest związana instrukcjami pracodawcy.

Wiktionary

# cyberteolog

osoba szerząca wiarę chrześcijańską za pośrednictwem internetu

SJP.pl

# cyberteologia

szerzenie wiary chrześcijańskiej lub rozważania na temat chrześcijaństwa za pośrednictwem internetu

SJP.pl

# cyberterrorysta

osoba dokonująca aktu przemocy przy zastosowaniu środków komunikacji elektronicznej; e-terrorysta

SJP.pl

# cyberterrorystyczny

związany z aktami przemocy przy zastosowaniu środków komunikacji elektronicznej

SJP.pl

# cyberterroryzm

akt przemocy przy zastosowaniu środków komunikacji elektronicznej, którego celem jest zniszczenie infrastruktury informacyjnej atakowanego kraju; e-terroryzm

SJP.pl

Cyberterroryzm – neologizm opisujący dokonywanie aktów terroru przy pomocy zdobyczy technologii informacyjnej. Ma na celu wyrządzenie szkody z pobudek politycznych lub ideologicznych, zwłaszcza w odniesieniu do infrastruktury o istotnym znaczeniu dla gospodarki lub obronności atakowanego kraju. Polega na celowym zakłóceniu interaktywnego, zorganizowanego obiegu informacji w cyberprzestrzeni. Do tego typu działań można też zaliczyć działania hakerskie i inne działania z wykorzystaniem cyberprzestrzeni mające na celu wywołanie strachu, demonstrację władzy czy szantaż społeczeństwa, organizacji lub rządów. Zdaniem amerykańskich agencji rządowych takich jak FBI czy CIA tego typu działania przestępcze są dziełem m.in. grup terrorystycznych, które dążą do wykrycia potencjalnych luk w systemach bezpieczeństwa.

Wikipedia

# cyberwojna

wojna przy użyciu środków komunikacji elektronicznej

SJP.pl

Wojna cybernetyczna, cyberwojna (ang. cyberwarfare) – wykorzystanie komputerów, internetu i innych środków przechowywania lub rozprzestrzeniania informacji w celu przeprowadzania ataków na systemy informatyczne przeciwnika.

Wikipedia

# cyberwydział

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wydział zajmujący się cyberprzestępczością

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Funkcjonariusze cyberwydziału Komendy Stołecznej Policji i Prokuratura Okręgowa Warszawa Praga od jakiegoś czasu prowadzą śledztwo w sprawie wyłudzenia subwencji z Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.

Wiktionary

# cyberzagrożenie

[czytaj: cyber-zagrożenie] zagrożenie mające związek z korzystaniem ze środków komunikacji elektronicznej, głównie internetu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zagrożenie mające związek z systemami komputerowymi, zwłaszcza korzystaniem z internetu

Wiktionary

Cyberzagrożenie – wszelkie potencjalne okoliczności, zdarzenie lub działanie, które mogą wyrządzić szkodę, spowodować zakłócenia lub w inny sposób niekorzystnie wpłynąć w przypadku sieci i systemów informatycznych, użytkowników takich systemów oraz innych osób.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jest teraz jasne, że cyberzagrożenia są jednym z najbardziej poważnych ekonomicznie i dotyczących bezpieczeństwa narodowego zagrożeń, z którymi, jako naród, musimy się zmierzyć – powiedział prezydent.

Wiktionary

# cyberzwierzątko

rodzaj zabawki, robot o złożonych funkcjach przypominający domowe zwierzę lub wirtualna istota o zachowaniach symulujących zwierzęce

SJP.pl

# cyberzłodziej

[czytaj: cyber-złodziej] osoba kradnąca pieniądze lub informacje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, zwłaszcza internetu

SJP.pl

# cybet

żółtobrązowa substancja pochodzenia zwierzęcego, będąca wydzieliną gruczołów cybety (cywety) - drapieżnika z rodziny łasz, stosowana w przemyśle perfumeryjnym w postaci nalewki alkoholowej utrwalającej zapach

SJP.pl

Cywet (Cybet) (Viverra Civetta Extract) – ekstrakt z wysuszonych gruczołów okołoodbytniczych, wydzielających feromony, pochodzących od kilku ssaków z podrodziny wiwerowatych, nazywanych cywetami lub cybetami (np. cyweta afrykańska, Viverra civetta, Viverra zibetha). Zwierzęta zamieszkują obszar Abisynii, Gwinei, Senegalu i Indii. Istnieje możliwość operacyjnego usunięcia tego gruczołu, co uchroniłoby zwierzę przed śmiercią, jednak wysoka cena tego produktu sprawia, że zwierzęta są specjalnie do tego celu hodowane i zabijane. Istnieje jeszcze druga metoda otrzymywania cywetu, ale jest ona niezwykle okrutna i bolesna dla cywet. Zwierzęta hoduje się w bardzo ciasnych klatkach i, aby zwiększyć ilość wydzieliny gruczołowej, nieustannie się je drażni. Cywet wydzielają samce i samice. W ciągu roku można od jednego osobnika uzyskać około 250 g cywetu. Jest to substancja o żółtej barwie i o konsystencji masła. Zwykle otrzymuje się tinkturę przez kilkumiesięczną macerację rozdrobnionego wysuszonego gruczołu zimnym alkoholem etylowym lub na gorąco. Konkret i absolut wytwarza się przez ekstrakcję eterem naftowym i etanolem. Mimo okrutnych metod pozyskiwania tej substancji zapachowej obecnie w niektórych krajach Azji i Afryki nadal jest ona sprzedawana, a powodem ciągłego zainteresowania tym produktem jest brak możliwości zastąpienia go substancjami pochodzenia roślinnego czy syntetycznego.

Wikipedia

# cybeta

ssak zaliczany do rodziny łasz z rzędu drapieżnych, zwierzę wielkości lisa mające szare futro w brązowe cętki; cyweta

SJP.pl

# cybetowy

→ cybet; cywetowy

SJP.pl

# cybety

futro ze skór cybet; cywety

SJP.pl

# cybinczanin

mieszkaniec Cybinki (miasta w Polsce); cybinianin

SJP.pl

# cybinczanka

mieszkanka Cybinki (miasta w Polsce); cybinianka

SJP.pl

# cybinecki

przymiotnik od: Cybinka

SJP.pl

# cybinianin

mieszkaniec Cybinki (miasta w Polsce); cybinczanin

SJP.pl

# cybinianka

mieszkanka Cybinki (miasta w Polsce); cybinczanka

SJP.pl

# cybinka

miasto w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Cybinka (niem. Ziebingen, dolnołuż. Zebinki) – miasto w Polsce w województwie lubuskim, w powiecie słubickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Cybinka. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa zielonogórskiego.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈbʲĩŋka, AS: cybʹĩŋka

Wiktionary

# cybis

nazwisko

SJP.pl

# cyborg

1. sztuczny człowiek, futurologiczna forma człowieka, w którego ciele funkcje organiczne są pełnione przez systemy i układy cybernetyczne;
2. potocznie: osoba niepokonana, odporna na ciosy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy lub męskozwierzęcy

(1.1) organizm, którego procesy życiowe są realizowane lub wspomagane przez urządzenia techniczne;

Wiktionary

Cyborg (od ang. cybernetic organism – organizm cybernetyczny) – organizm, którego procesy życiowe realizowane są lub wspomagane przez urządzenia techniczne.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Taki jest porządek istnienia, że nadchodzącemu pokoleniu przekazuje swoją wiedzę pokolenie mijające, a nie jakieś cyborgi z przyszłości.

(1.1) […] siły Zionu, a więc ludzi uwięzionych we wnętrzu ziemi, gdzie schronili się przed zbuntowanymi maszynami, zdołały powstrzymać inwazję cyborgów sterowanych przez sztuczną inteligencję.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨbɔrk, AS: cybork

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyborgizacja ż.

temsłow. cyber-

Wiktionary

# cyborgiczny

→ cyborg

SJP.pl

#### Patrz:

cyborg

# cyborgizacja

zastępowanie narządów człowieka albo zwierzęcia sterowanymi elektronicznie urządzeniami mechanicznymi

SJP.pl

# cyborium

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) kośc. puszka, naczynie do przechowywania hostii oraz komunikantów;

(1.2) hist. niewielkie naczynie;

(1.3) archit. obudowa ołtarza w kształcie baldachimu opartego na czterech kolumnach;

Wiktionary

- Cyborium – naczynie używane w starożytności
- Cyborium – puszka na hostie
- Cyborium – w architekturze sakralnej rodzaj baldachimu
- Cyborium – późnośredniowieczne i renesansowe tabernakulum
- Cyborium – cyborium Jana Marii Padovano w kościele Mariackim w Krakowie

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Neoprezbiter podarował rodzinnej parafii cyborium przywiezione z pielgrzymki do Lourdes.

(1.2) Muzeum nabyło w zeszłym roku trzy cyboria z kości słoniowej pochodzące z wykopalisk pod Palmyrą.

(1.3) W jednym z medalionów zdobiących cyborium nad ołtarzem na Lateranie umieszczono obraz Chrystusa karmiącego owce ziarnem.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) puszka

Wiktionary

# cybuch

rurka fajki, przez którą przechodzi dym

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) część fajki, rurka łącząca główkę z ustnikiem, służąca do ciągnięcia dymu

(1.2) daw. gwara. więz. noga

Wiktionary

Cybuch (z tureckiego czubuk) – podłużna, rurkowata część fajki łącząca główkę z ustnikiem.

W zależności od typu fajki cybuch może być łączony z główką, lub stanowić z nią monolit (np. w klasycznych fajkach wrzoścowych).Ustnik może być przymocowany do cybucha (na sztywno lub elastycznie) lub stanowić jego specjalnie ukształtowane zakończenie.

Wikipedia

# cybula

nazwisko

SJP.pl

- Andrzej Cybula (ur. 1960) – polski koszykarz występujący na pozycji obrońcy.
- Franciszek Cybula (1940–2019) – polski duchowny katolicki, kapelan prezydenta Lecha Wałęsy w latach 1990–1995.

Wikipedia

# cybulak

nazwisko

SJP.pl

# cybulin

2 miejscowości w Polsce:

- Cybulin – wieś w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Bodzanów
- Cybulin – osada w województwie zachodniopomorskim, w powiecie szczecineckim, w gminie Biały Bór

Wikipedia

# cybulino

2 miejscowości w Polsce:

- Cybulino – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. koszalińskim, w gminie Bobolice
- Cybulino – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. szczecineckim, w gminie Barwice

Wikipedia

# cybulski

nazwisko

SJP.pl

- Adam Cybulski – polski inżynier dróg i mostów
- Aleksander Weissberg-Cybulski – fizyk
- Bogdan Cybulski (ujednoznacznienie)
- Czesław Cybulski – trener lekkiej atletyki,
- Eugeniusz Cybulski – polski urzędnik państwowy
- Grzegorz Cybulski – polski lekkoatleta, skoczek w dal
- Gustaw Cybulski – aktor, reżyser, scenarzysta, poeta, żołnierz Legionów Polskich.
- Henryk Cybulski – leśnik
- Jan Cybulski (ujednoznacznienie)
- Julian Cybulski – polski architekt
- Julian Cybulski – polski polityk
- Kazimierz Cybulski – polski wojskowy, lekkoatleta i działacz
- Marek Cybulski – polski historyk języka
- Mieczysław Cybulski – operator filmowy, fotograf
- Mieczysław Cybulski – aktor
- Napoleon Cybulski – polski fizjolog, odkrywca adrenaliny
- Piotr Cybulski – polski polityk, inżynier leśnik
- Sebastian Cybulski – polski aktor filmowy, teatralny i telewizyjny
- Stefan Cybulski – polski filolog klasyczny, pedagog
- Tadeusz Cybulski – prawnik, malarz, rzeźbiarz, krytyk
- Wincenty Cybulski – generał brygady Wojska Polskiego
- Wojciech Cybulski – polski językoznawca
- Zbigniew Cybulski – polski aktor teatralny i filmowy
- Zygmunt Cybulski – polski chemik
- Zygmunt Franciszek Cybulski – trener koszykówki i działacz sportowy

Wikipedia

# cybuszek

część fajki (cybuch)

SJP.pl

# cyc

potocznie: pierś kobiety, sutek; cycek

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) grub. pierś kobieca, rzadziej zwierzęca

(1.2) daw. włók. rodzaj wzorzystej tkaniny bawełnianej, odmiana perkalu

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) reg. człowiek wyzyskujący innych, skąpiec, pieczeniarz

Wiktionary

Cyc (wymowa ˈsaɪk) – projekt z dziedziny sztucznej inteligencji (AI), mający na celu stworzenie kompletnej bazy wiedzy, tak zwanego zdrowego rozsądku. Ma to stanowić podstawę, która umożliwi programom AI, przeprowadzanie rozumowania podobnego do ludzkiego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zobacz, jakie ona ma duże cyce!

(1.2) Jakoż kniahini miała na sobie suknię ze spłowiałego cycu, kożuch na wierzchu i jałowicze buty na nogach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨt͡s, AS: cyc

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cycówa ż., cycnik m., cycowanie n.

:: zdrobn. cycek m., cycuś m.

czas. cycować ndk.

przym. cycowy, cycaty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cycek, pierś, melon

Wiktionary

# cycasty

cycaty; potoczne:
1. o zwierzęciu (np. o krowie) - mający pokaźne wymiona;
2. o człowieku - mogący poszczycić się pokaźnym biustem

SJP.pl

# cycatka

potocznie: kobieta z dużym biustem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wulg. kobieta mająca duży biust

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈt͡satka, AS: cycatka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cycek m.

Wiktionary

# cycaty

cycasty; potoczne:
1. o zwierzęciu (np. o krowie) - mający pokaźne wymiona;
2. o człowieku - mogący poszczycić się pokaźnym biustem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) o człowieku: taki, który ma wydatny biust

(1.2) o zwierzęciu: taki, który ma wydatne wymiona

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈt͡satɨ, AS: cycaty

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyc m., cycek m., cycuś m., cyckonosz m.

czas. cycować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) biuściasty, piersiasty

Wiktionary

# cycek

1. potocznie: pierś kobiety, sutek; cyc;
2. sutek samicy zwierzęcia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) posp. kobieca pierś

(1.2) posp. sutek zwierzęcia

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) gwara. przestępcza młodociany przestępca

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) „Pokaż cycki!” – zawołał kloszard za przechodzącą kobietą.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨt͡sɛk, AS: cycek

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyc m., cycor m., cycowanie n., cycatka ż.

:: zdrobn. cycuś m.

czas. cycować ndk.

przym. cycaty, cyckowaty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zob. cyc.

Wiktionary

# cycero

cicero;
1. stopień pisma o wielkości 12 punktów typograficznych;
2. jednostka długości w układzie wielkości drukarskich wynosząca 12 punktów typograficznych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) typogr. druk. w systemie miar typograficznych Didota stopień czcionki odpowiadający dwunastu punktom (4,5108 mm)

(1.2) druk. poligr. miara długości stosowana w poligrafii i drukarstwie, równa jednej czwartej kwadratu;

Wiktionary

Cycero – jednostka długości używana w poligrafii. 1 cycero = 12 punktów typograficznych = 1/4 kwadratu = 4,511278... mm

1 cycero = 12/2660 m ≈ 4,51 mm

Uwaga: powyższe przeliczenie dotyczy systemu Didota, tradycyjnie w Polsce stosowanego systemu oznaczania wielkości punktu typograficznego. Systemy Pica i PostScript przyjmują inne przeliczenia punktu typograficznego (i cycero) na milimetry (zob. art. punkt typograficzny).

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈt͡sɛrɔ, AS: cycero

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyceron mos.

przym. cycerowy, cyceroński

Wiktionary

#### Synonimy:

cicero

Wiktionary

# cyceron

Marcus Tullius Cicero , rzymski mówca, teoretyk mowy, filozof i pisarz; Cicero, Cycero

SJP.pl

Marek Tulliusz Cyceron (łac. Marcus Tullius Cicero), inaczej Marek Tulliusz Cycero (ur. 3 stycznia 106 p.n.e., zm. 7 grudnia 43 p.n.e.) – pisarz, polityk, dowódca wojskowy, filozof, mówca sądowy i kapłan rzymski. Jako polityk i wódz stojący na czele stronnictwa broniącego republiki rzymskiej przeciw Cezarowi, Antoniuszowi i Oktawianowi, poniósł klęskę. Jako mówca i pisarz, podziwiany nawet przez wrogów, już za życia odniósł wielki sukces. Współcześnie uważany za jedną z najważniejszych postaci w dziejach światowej literatury. Podkreślał, że większa jest trwałość dowcipu niż siły, więc chętnie oddałby dwa militarne triumfy za dobrze ułożoną mowę. Zajmując się literackimi i filozoficznymi studiami, miał poczucie, że tworzy dzieła daleko ważniejsze, niż gdy siedział w krześle kurulnym.

Wikipedia

# cyceronianizm

odmiana stylu retorycznego, wzorowana na dziełach Cycerona (I w. p.n.e.) uważanych, zwłaszcza w epoce renesansu, za najdoskonalsze urzeczywistnienie ideału klasycznego oratorstwa

SJP.pl

Cyceronianizm (ang. ciceronianism, fr. cicéronianisme, niem. Ciceronianismus) – odmiana stylu retorycznego wzorowana na dziełach Cycerona uważanych, zwłaszcza w okresie renesansu, za najdoskonalsze urzeczywistnienie klasycznego stylu oratorskiego.

Wikipedia

# cyceroniański

właściwy Cyceronowi, taki jak u Cycerona; cyceronowski; cyceroński

SJP.pl

# cyceronowski

właściwy Cyceronowi, taki jak u Cycerona; cyceroniański; cyceroński

SJP.pl

# cyceroński

właściwy Cyceronowi, taki jak u Cycerona; cyceroniański; cyceronowski

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z rzymskim mówcą i politykiem Cyceronem; taki jak w jego dziełach

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyceron mos., cycero n.

przym. cyceronowy, cyceroniański, cycerowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyceronowy, cyceroniański

Wiktionary

# cycerowy

przymiotnik

(1.1) druk. poligr. związany z cycerem (stopniem wielkości pisma)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Teksty składane w formacie wąskim należy składać petitem lub kolonelem, składane w formacie szerokim wymagają czcionki większej, np. cycerowej.

(1.1) W drukach okolicznościowych, bibliofilskich lub literaturze pięknej dajemy paginę większą, cycerową, a nawet tercjową.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cycero mrz., Cyceron mos.

przym. cyceroński

Wiktionary

# cyces

ozdobny frędzel na tałesie

SJP.pl

Cicit lub cyces (hebr.: צִיצִית) – element rytualnego stroju żydowskiego.

1. Frędzle, przywiązane do czterech rogów talitu (tałesu), zakładanego przez żydów na głowę i ramiona w czasie modlitwy
2. Rodzaj koszuli (prostokątna chusta z otworem na głowę) z frędzlami (cicit) noszonej przez religijnych żydów na co dzień, zwanej też talit katan/tałes kutn.

Wikipedia

# cychalter

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. biustonosz

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bishalter, lajbik

Wiktionary

# cycka

cycek (częściej);
1.
a) pierś kobiety;
b) kobiecy sutek;
2. sutek zwierzęcia

SJP.pl

# cyckać

gwarowo:
1. ssać, siorbać;
2. lizać;
3. cyckać się - pieścić się

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) gwara. ssać, siorbać

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To widocznie jakieś głupie, bo brudne, jakby maciorę cyckało.

(1.1) Z tamtej pustej głowicy wybiegało śmieszne cmokanie. Jakby krowa wodę cyckała przez ściśnięte, grube mięsiste wargi. Pompa szła.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyckanie n.

czas. cycować

Wiktionary

# cyckanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cyckać.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨt͡sˈkãɲɛ, AS: cyckãńe

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cyckać, cycować

Wiktionary

# cyckoman

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) wulg. mężczyzna który najbardziej fascynuje się kobiecymi piersiami

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨt͡sˈkɔ̃mãn, AS: cyckõmãn

Wiktionary

# cyckonosz

potocznie o biustonoszu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pot. grub. biustonosz

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cycaty

Wiktionary

# cyclocross

[czytaj: cyklokros] rodzaj kolarstwa uprawianego na trudnych trasach terenowych; cyklokros, kolarstwo przełajowe

SJP.pl

# cycnik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pot. biustonosz

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyc mos./mrz.

Wiktionary

# cycor

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy fakt.

(1.1) posp. duża kobieca pierś

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cycek mos./mrz.

Wiktionary

# cyców

tkanina bawełniana, drukowana w barwne wzory

SJP.pl

Cyców (przejściowo Wiszniewice) – wieś w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie łęczyńskim, w gminie Cyców. Obok miejscowości przepływa niewielka rzeka Świnka, dopływ Wieprza.

W latach 1867–1954 wieś była siedzibą gminy Wiszniewice. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Cyców, od 1973 gminy Cyców.

Wikipedia

# cycować

czasownik przechodni niedokonany (dk. wycycować)

(1.1) neol. pot. karmić piersią

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wstaję, szukam, młode gada, woła, protestuje, ale jakimś cudem nikt więcej się nie budzi. Przewijam, cycuję, usypia. Ja próbuję też.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyc m., cycownik m., cycowanie n., cycek m., cycuszek m., cycnik m., cycuś m., cycowanie n., wycycowanie n., wycyckanie n., cyckanie n.

czas. wycycować dk., cyckać ndk., wycyckać dk.

przym. cycaty, cycowy

Wiktionary

# cycowianin

mieszkaniec Cycowa

SJP.pl

# cycowianka

mieszkanka Cycowa

SJP.pl

# cycowski

przymiotnik od: Cyców

SJP.pl

# cycowy

przymiotnik od: cyc - tkanina

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cycem, dotyczący cyca

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyc m.

czas. cycować

Wiktionary

# cycuch

potocznie:
1. zgrubienie od: cyc; sut;
2. kobieta mający duży biust

SJP.pl

# cycuń

zdrobnienie od: cyc; cycek, cycuszek, cycuś, cycunio

SJP.pl

# cycunio

zdrobnienie od: cyc; cycek, cycuś, cycuń, cycuszek

SJP.pl

# cycuś

zdrobnienie od: cyc; cycek, cycuszek, cycuń, cycunio

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) zdrobn. od cyc

(1.2) łódź. gw-pl|Poznań. coś nadzwyczajnego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Jakie to było pyszne! Mówię ci — cycuś obiadek.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨt͡suɕ, AS: cycuś

Wiktionary

#### Powiązane:

zob. cyc.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyc, cycek, pierś

(1.2) cudo

Wiktionary

# cycuszek

zdrobnienie od: cyc; cycek, cycuś, cycuń, cycunio

SJP.pl

# cyd

właściwie: Rodrigo Díaz de Vivar, kastylijski rycerz

SJP.pl

Rodrigo (Ruy) Díaz de Vivar (ur. ok. 1043 w Vivar del Cid w prowincji Burgos, zm. 10 lipca 1099 w Walencji), zwany Cydem Walecznym (hiszp. El Cid Campeador), Mój Cyd (Mio Cid) lub po prostu Cyd (El Cid, z arab. ‏سيد‎ sīd – Pan) – hiszpański bohater narodowy czasów rekonkwisty, kastylijski rycerz (hidalgo), zdobywca i późniejszy zarządca miasta Walencja.

Wikipedia

# cydonia

krzew lub drzewko z rodziny różowatych; pigwa

SJP.pl

- Cydonia – grupa muzyczna
- Cydonia – obszar Czerwonej Planety, słynący z Marsjańskiej Twarzy.
- Cydonia – łacińska nazwa pigwy

Wikipedia

# cydoński

przymiotnik

(1.1) związany z Cydonią, dotyczący Cydonii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cydonia ż., Cydończyk m., Cydonka ż.

Wiktionary

# cydr

napój niskoalkoholowy o słodko-kwaśnym smaku, przefermentowany sok z dojrzałych jabłek; jabłecznik

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) spoż. niskoalkoholowy napój jabłkowy ze sfermentowanego, niesłodzonego moszczu;

(1.2) hand. butelka, puszka lub szklanka cydru (1.1)

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Rosnąca popularność cydru sprawiła, że coraz więcej barów zdecydowało się na sprzedaż tego trunku z kija. Jest to alternatywa dla lubianego przez Polaków, zwłaszcza latem, prosecco, również sprzedawanego w ten sposób.

(1.1) Cydr należy podawać schłodzony, najlepiej z lodówki. Można go pić samodzielnie, ale pasuje również do wielu dań w zależności od gatunku.

(1.2) Poproszę dwa cydry w puszce i solone orzeszki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨtr̥, AS: cytr̦

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cydrowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) jabłecznik

Wiktionary

# cydrować

potocznie: pić cydr

SJP.pl

# cydrowy

→ cydr

SJP.pl

#### Patrz:

cydr

# cydzik

nazwisko

SJP.pl

# cydzok

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. durszlak

Wiktionary

# cydzyński

przymiotnik od: Cydzyna (miejscowość na Pomorzu Zachodnim; Cedynia)

SJP.pl

# cyferblacik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od cyferblat

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie cyferblat, lecz tylko mały cyferblacik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyferblat m.

Wiktionary

# cyferblat

tarcza zegara

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) tarcza zegara

(1.2) gw-pl|Lwów, Warszawa. twarz

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈfɛrblat, AS: cyferblat

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyferblacik mrz.

Wiktionary

# cyferka

zdrobnienie od: cyfra

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od cyfra

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ktoś jednak zaczął majstrować przy cyferkach, tu coś dodał, tam ujął i pojawiła się, przez nikogo w mieście nie autoryzowana, dziura budżetowa.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cyferkowy, cyfrowy

rzecz. cyfrówka ż., cyfrzak mrz., cyfryzacja ż., cyfra ż.

Wiktionary

# cyferkowy

przymiotnik od: cyferka

SJP.pl

# cyfomandra

wiecznie zielone drzewko z rodziny psiankowatych; pomidor drzewiasty

SJP.pl

# cyfra

znak służący do zapisywania liczb

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mat. abstrakcyjny obiekt matematyczny, stanowiący element ciągu, reprezentującego liczbę w danym systemie liczbowym

(1.2) symboliczna reprezentacja cyfry (1.1)

(1.3) pot. znak pisarski symbolizujący cyfrę (1.1) systemu dziesiętnego: 0, 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9

(1.4) pot. aparat cyfrowy

(1.5) etn. ornament, wzór, deseń

(1.6) daw. monogram, inicjały imienia i nazwiska

(1.8) daw. (dosł. i przen.) zero

Wiktionary

Cyfra – umowny znak pisarski służący do zapisywania liczb.

Już w trzecim tysiącleciu p.n.e. używano w Egipcie hieroglifów do oznaczania jednostek, dziesiątek i tak dalej, aż do 10.000.000. Innych cyfr używano w Babilonii (tzw. babiloński system liczbowy), jeszcze innych w starożytnych Grecji i Rzymie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Georg Cantor sprytnie wykorzystał rozwinięcie liczby rzeczywistej na nieskończony ciąg cyfr, dowodząc że moc zbioru liczb rzeczywistych jest większa niż naturalnych.

(1.1) System sześćsetkowy ma 600 cyfr. Nie ma potrzeby tworzyć dla każdej osobnego symbolu.

(1.2) Cyfrę 1 od 0 odróżnia w elektronice cyfrowej wyższy poziom napięcia.

(1.2) F jest cyfrą systemu szesnastkowego.

(1.3) F nie jest cyfrą, jest literą.

(1.3) Znaki pisarskie można podzielić na litery, cyfry i znaki przestankowe.

(1.3) Ta cyfra jest trochę zbyt jaskrawa.

(1.3) Nie tylko cyfry służą do zapisu liczb. Także przecinek dziesiętny, czy znaki plusa i minusa.

(1.7) Jeszcze znaczniej zmniejszą się te cyfry, jeżeli się uwzględni zależność współczynnika tarcia od temperatury

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨfra, AS: cyfra

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyfrówka ż., cyfryzacja ż., cyfrak m., cyfrzak m., cyfrowanie n., odcyfrowanie n.

:: zdrobn. cyferka ż.

czas. cyfrować ndk., odcyfrować dk.

przym. cyfrowy, cyferkowy

przysł. cyfrowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) cyfra arabska

Wiktionary

# cyfrak

potocznie: cyfrowy aparat fotograficzny; cyfrzak, cyfrówka

SJP.pl

# cyfromaniak

żartobliwie: osoba mająca manię na punkcie cyfr, liczb

SJP.pl

# cyfronik

osoba zajmująca się projektowaniem i konstrukcją urządzeń cyfrowych, układów komputerowych

SJP.pl

# cyfronika

dział techniki dotyczący konstruowania elementów do układów i urządzeń komputerowych

SJP.pl

# cyfrować

ozdabiać haftem (portki góralskie)

SJP.pl

# cyfrowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cyfrować.

Wiktionary

Cyfrowanie – ozdabianie stroju cyfrą, czyli haftem (np. parzenice na portkach w stroju góralskim) lub tłoczonym wzorem (np. podczas ozdabiania kierpców góralskich), jak również ozdabianie wzorem elementów konstrukcyjnych chaty góralskiej (np. sosrębu) i góralskich siekierek – ciupag.

Wikipedia

#### Powiązane:

czas. cyfrować

rzecz. cyfra ż., cyfrówka ż., cyfryzacja ż.

Wiktionary

# cyfrówka

potocznie:
1. cyfrowy aparat fotograficzny; cyfrak, cyfrzak;
2. telewizja cyfrowa;
3. element budowy telewizorów cyfrowych;
4. przestarzale: maszyna cyfrowa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. fot. cyfrowy aparat fotograficzny, aparat cyfrowy

(1.2) daw. środ. maszyna cyfrowa

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Odkąd kupiłam cyfrówkę, robię dziesięć razy więcej zdjęć.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨfˈrufka, AS: cyfrufka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyfra ż., cyferka ż., cyfrzak m., cyfryzacja ż., cyfrowanie n., odcyfrowanie n.

czas. cyfrować, odcyfrować

przym. cyfrowy, cyfrowany, cyferkowy

przysł. cyfrowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) slang. cyfrzak m.

Wiktionary

# cyfrowo-literowy

złożony z cyfr i liter

SJP.pl

# cyfrowość

cecha czegoś, co związane jest z techniką wytwarzania, przesyłania i przetwarzania sygnałów zapisanych w systemie binarnym (zero-jedynkowym)

SJP.pl

# cyfrowy

1. związany z cyframi;
2. wykorzystujący technikę cyfrową; digitalny, dygitalny;
3. gramofon cyfrowy - przyrząd do odtwarzania dźwięku z płyt kompaktowych; odtwarzacz CD, gramofon laserowy, dyskofon;
4. maszyna cyfrowa - dawna nazwa komputera; maszyna matematyczna, maszyna elektroniczna

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z cyframi

(1.2) wykorzystujący technikę cyfrową

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Czy pani Renata zajmuje się slawistyką, czy digitalizacją w bibliotece cyfrowej?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨfˈrɔvɨ, AS: cyfrovy

Wiktionary

#### Powiązane:

przysł. cyfrowo

rzecz. cyfra ż., cyferka ż., cyfrzak m., cyfrówka ż., cyfryzacja ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) digitalny, dygitalny

Wiktionary

# cyfroza

zbyt częste korzystanie z urządzeń elektronicznych

SJP.pl

# cyfryzacja

digitalizacja, dygitalizacja;
1. nadawanie postaci cyfrowej różnego rodzaju danym; digityzacja;
2. upowszechnienie się umiejętności korzystania z techniki cyfrowej w różnych dziedzinach życia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zob. dygitalizacja.

Wiktionary

Cyfryzacja (inaczej digitalizacja) – proces przekształcania informacji analogowej do postaci cyfrowej (tj. czytelny dla komputerów i urządzeń cyfrowych).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Skutecznym rozwiązaniem dla firm przetwarzających duże ilości dokumentów jest ich cyfryzacja. Dokumenty w zdigitalizowanej wersji oznaczają mniej wykonywanych wydruków.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyfra ż., cyferka ż., cyfrowanie n., cyfrówka ż.

czas. cyfrować ndk.

przym. cyfrowy

przysł. cyfrowo

Wiktionary

# cyfryzacyjny

→ cyfryzacja

SJP.pl

#### Patrz:

cyfryzacja

# cyfryzować

nadawać czemuś (muzyce, obrazowi, danym) postać cyfrową; dygitalizować, digitalizować

SJP.pl

# cyfrzaczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od cyfrzak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyfrzak m.

Wiktionary

# cyfrzak

potocznie: cyfrowy aparat fotograficzny; cyfrówka, cyfrak

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) slang. aparat cyfrowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jacku, no pochwal się swoim nowym cyfrzakiem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨfʒak, AS: cyfžak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyfrówka ż., cyfra ż., cyferka ż.

:: zdrobn. cyfrzaczek m.

przym. cyfrowy

przysł. cyfrowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyfrówka

Wiktionary

# cyga

zabawka dla dzieci; fryga, bąk

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. wirująca zabawka

(1.2) gw-pl|Poznań. koza

Wiktionary

Fryga – zabawka dziecięca, rodzaj bąka na sznurku, dawniej nazywana cygą. Od tradycyjnego bąka różni się sposobem wprawiania w ruch obrotowy. Fryga ma rączkę do trzymania do której przymocowany jest element wirujący (bąk). Jest wprawiana w ruch obrotowy za pomocą sznurka nawiniętego na wystający element w kształcie cienkiego i wydłużonego walca.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nie piszczałem jako świerszcz, nie skakałem jako pchła ani jako cyga, bo takową uciechę insektom zostawuję…

(1.1) (…) podniósł w górę rzucającego się jak cyga i idąc ku drzwiom między ławami, wołał…

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨɡa, AS: cyga

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bąk, fryga, krąglica, warchołka, warkotka, wartałka

Wiktionary

# cygaj

owca maści białej, hodowana głównie na podgórzu

SJP.pl

# cygaje

rasa owiec o wszechstronnej użytkowości

SJP.pl

# cygan

1. przenośnie: osoba prowadząca beztroski lub wędrowny tryb życia;
2. potocznie: kłamca, oszust;
3. członek cyganerii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) etn. osoba narodowości cygańskiej (romskiej);

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(2.1) geogr. gajówka w Polsce leżąca w gminie Lubochnia, w województwie łódzkim;

Wiktionary

- Cygan – nazwa osoby narodowości romskiej
- Cygan – potoczne określenie członka artystycznej bohemy
- Cygan – wieś w woj. łódzkim, w pow. tomaszowskim, w gminie Lubochnia
- Cygan – dawna nazwa miejscowości Cygany, kolonii wsi Markotów Duży w Polsce, w województwie opolskim, w powiecie kluczborskim, w gminie Wołczyn
- Cygan – przygodowa seria komiksowa
- Cygan – gra karciana
- Cygan – hiszpański film z 2000 roku
- Cygan – słowacki film z 2011 roku
- Cygan – pseudonim Dawida Kosteckiego

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Stary Cygan siedział na stołku i grał na akordeonie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨɡãn, AS: cygãn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygan m., cygańskość ż., cygańszczyzna ż., Cyganiątko n., Cyganeczka ż., Cyganicha ż., cyganeria ż., cyganienie n., ocyganienie n., cygański m., Cyganówka ż., Cygany nmos., Cyganki nmos.

:: zdrobn. Cyganek mos.

:: fż. Cyganka ż.

czas. cyganić ndk., ocyganić dk., wycyganić dk.

przym. cygański

przysł. cygańsko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Rom; środ. Ciawa

Wiktionary

# cyganeczka

potocznie: dziewczynka śniada, ciemnowłosa; czarnulka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. zdrobn. od: cyganka

Wiktionary

Cyganeczka (hiszp. La gitanilla) – nowela Miguela Cervantesa, opublikowana w zbiorku Nowele przykładne w 1613 roku.

Utwór przedstawia życie Cyganów w konwencji utopii, przedstawiając ich jako społeczność żyjącą zgodnie z prawami natury, dumnych, wolnych, dyskretnych i dotrzymujących obietnic. Chociaż autor rysuje również wady bohaterów (np. skłonność do kradzieży), to jednak przedstawione są one dyskretnie, a na plan pierwszy wysuwają się zalety. Z kolei życie ówczesnych Hiszpanów przedstawione jest negatywnie – urzędnicy są przekupni, a wymiar sprawiedliwości – nieskuteczny.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨɡãˈnɛt͡ʃka, AS: cygãnečka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyganek mos./mrz., Cyganka ż.

Wiktionary

# cyganek

potocznie: śniady, ciemnowłosy chłopiec

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) zdrobn. od: cygan

(1.2) pot. ciemnowłosy chłopiec o śniadej karnacji

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) rodzaj kozika

Wiktionary

Cyganek (niem. Tiegenhagen) – osada w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie nowodworskim, w gminie Nowy Dwór Gdański na obszarze Żuław Wiślanych przy drodze wojewódzkiej nr 502. Wieś wchodzi w skład sołectwa Żelichowo.

W miejscowości przez kilka stuleci istniała gmina mennonicka.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa elbląskiego.

Na terenie wsi znajduje się przystanek Żuławskiej Kolei Dojazdowej o nazwie Cyganek.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) W pierwszej ławce siedział roześmiany cyganek z jasnowłosą dziewczynką.

(2.1) Tępym cygankiem nie naostrzysz kredek.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygański mrz., Cygan mos., cygan mos., cyganeczka ż., Cyganiątko n., Cyganka ż., cyganka ż., Cyganicha ż., cygańskość ż.

przym. cygański

przysł. cygańsko

Wiktionary

# cyganeria

grupa artystów żyjąca według własnych zasad; bohema

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) środowisko artystów prowadzących swobodny, ekscentryczny tryb życia

Wiktionary

- bohema (cyganeria) – nazwa środowiska artystycznego
- Cyganeria – opera Giacoma Pucciniego z 1896 roku
  - Cyganeria – nagranie opery z 1956 roku
  - Cyganeria – nagranie opery z 1961 roku
- Cyganeria – opera Ruggera Leoncavalla z 1897 roku
- Cyganeria Warszawska – grupa młodych artystów założona w 1839 roku w Warszawie
- Cyganeria krakowska – grupa artystów istniejąca na przełomie XIX i XX w Krakowie

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cygański mrz., Cygan m., cygan m., Cyganka ż., Cyganeczka ż., cygańskość ż., cyganienie n., ocyganienie n.

czas. cyganić ndk., ocyganić dk.

przym. cygański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bohema

Wiktionary

# cyganeryjny

przymiotnik od: cyganeria

SJP.pl

# cyganiak

potocznie:
1. śniade, ciemnowłose dziecko;
2. urwis, złodziejaszek

SJP.pl

# cyganiątko

potocznie: ciemnowłose dziecko o śniadej cerze

SJP.pl

# cyganić

potocznie: oszukiwać, kłamać

SJP.pl

# cyganicha

żartobliwie:
1. śniada, ciemnowłosa kobieta;
2. krętaczka, oszustka

SJP.pl

Cyganicha – dawny zaścianek. Tereny, na których był położony, leżą obecnie na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie oszmiańskim, w sielsowiecie Holszany.

Wikipedia

# cyganie

1. przenośnie: osoba prowadząca beztroski lub wędrowny tryb życia;
2. potocznie: kłamca, oszust;
3. członek cyganerii

SJP.pl

Wikipedia

# cyganik

nazwisko

SJP.pl

# cyganka

1. potocznie: kobieta śniada, ciemnowłosa;
2. potocznie: oszustka, kłamczucha

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) etn. kobieta narodowości cygańskiej

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(2.1) geogr. toponim, nazwa części Łodzi i kilku miejscowości w Polsce;

(2.2) geogr. toponim, nazwa kilku wzniesień i turni w Polsce

Wiktionary

- Cyganka – kobieta narodowości romskiej

W Polsce

- Cyganka – część Łodzi
- Cyganka – wieś w woj. lubelskim, w pow. łęczyńskim, w gminie Milejów
- Cyganka – kolonia w woj. łódzkim, w pow. radomszczańskim, w gminie Masłowice
- Cyganka – wieś w woj. mazowieckim, w pow. mińskim, w gminie Dębe Wielkie
- Cyganka – wieś w województwie mazowieckim, w powiecie żyrardowskim, w gminie Wiskitki
- Cyganka – wieś w woj. pomorskim, w pow. nowodworskim, w gminie Nowy Dwór Gdański
- Cyganka – wieś w woj. śląskim, w pow. kłobuckim, w gminie Panki

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wywróżyła mi jedna Cyganka, że zostanę kiedyś milionerem.

(2.1) Przed laty Cyganka administracyjnie należała do województwa częstochowskiego.

(2.2) Wchodząc na Cygankę widzieliśmy sokoła.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygan mos., cyganka ż., , cyganeczka ż., cyganek mos./mrz., Cyganiątko n., Cyganicha ż., cygańskość ż.

:: fm. Cygan mos.

przym. cygański

przysł. cygańsko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Romka, Romni

Wiktionary

# cygankiewicz

nazwisko

SJP.pl

# cyganolog

specjalista w dziedzinie cyganologii

SJP.pl

# cyganologia

nauka o kulturze, języku i życiu Cyganów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. nauka o Cyganach/Romach;

Wiktionary

Romologia (cyganologia), romistyka (cz. Romistika, niem. Tsiganologie, ang. Romani studies) – dział etnologii oraz językoznawstwa zajmujący się badaniem dziejów, kultury i języka Romów (Cyganów).

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cygan mzw./mos., cyganolog mos., cyganolożka ż.

przym. cyganologiczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) romistyka

Wiktionary

# cyganologiczny

→ cyganologia

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cyganologią, dotyczący cyganologii

Wiktionary

#### Patrz:

cyganologia

#### Powiązane:

rzecz. cyganologia ż., cyganolog mos.

Wiktionary

# cyganówka

wieś w Polsce

SJP.pl

Miejscowości w Polsce i ich integralne części

- Cyganówka – część wsi Rybie, w woj. lubelskim, w pow. chełmskim, w gminie Rejowiec
- Cyganówka – kolonia w woj. lubelskim, w pow. lubelskim, w gminie Wojciechów
- Cyganówka – część wsi Karsznice Duże, w woj. łódzkim, w pow. łowickim, w gminie Chąśno
- Cyganówka – część wsi Wiśniowa, w woj. małopolskim, w pow. myślenickim, w gminie Wiśniowa
- Cyganówka – przysiółek wsi Grzechynia, w woj. małopolskim, w pow. suskim, w gminie Maków Podhalański
- Cyganówka – część wsi Wola Lubecka, w woj. małopolskim, w pow. tarnowskim, w gminie Ryglice
- Cyganówka – wieś w woj. mazowieckim, w pow. garwolińskim, w gminie Wilga
- Cyganówka – część wsi Brzustów, w woj. mazowieckim, w pow. kozienickim, w gminie Garbatka-Letnisko
- Cyganówka – część wsi Suskowola, w woj. mazowieckim, w pow. radomskim, w gminie Pionki
- Cyganówka – wieś w woj. mazowieckim, w pow. zwoleńskim, w gminie Zwoleń
- Cyganówka – część wsi Bystrowice, w woj. podkarpackim, w pow. jarosławskim, w gminie Roźwienica
- Cyganówka – część wsi Łęki Dukielskie, w woj. podkarpackim, w pow. krośnieńskim, w gminie Dukla

Wikipedia

# cygański

1. należący do Cygana, Cyganów, charakterystyczny dla Cygana, Cyganów;
2. dotyczący cygana (osoby prowadzącej wędrowny tryb życia); dotyczący cyganerii

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący Cyganów, charakterystyczny dla Cyganów

(1.2) pot. dotyczący cygana, włóczęgi, osoby prowadzącej nieustabilizowany tryb życia

(1.3) pot. dotyczący cygana - człowieka mającego śniadą cerę i ciemne włosy

(1.4) posp. dotyczący cygana – krętacza, kłamcy, oszusta

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) pot. jęz. język romski

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Publiczność przyjmuje występy cygańskich wirtuozów z entuzjazmem.

(1.2) Goyen nie osiedla się w jednym określonym miejscu, prowadzi tryb życia raczej cygański.

(1.3) Blondynka spojrzała za odchodzącą kelnerką, a potem kolejny raz popatrzyła na striptizera o cygańskiej urodzie, który puścił do niej oko.

(1.4) Takie cygańskie sztuczki już nie działają na ludzi, zajmij się uczciwą pracą, a nie mamieniem ludzi jakąś wyimaginowaną kasą.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyganek mos./mrz., Cygan m., cygan m., Cyganka ż., cyganka ż., Cyganek m., cygańskość ż., cygańszczyzna ż., Cyganiątko n., Cyganeczka ż., Cyganicha ż., cyganeria ż., cyganienie n., ocyganienie n., Cygów m., Cyga m., Cyganówka ż., Cygany nmos., Cygusy nmos., Cyganki nmos.

czas. cyganić ndk., ocyganić dk., wycyganić dk.

przysł. cygańsko, po cygańsku

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) romski

(1.2) włóczęgowski

(1.3) śniady, ciemny

(1.4) krętacki, kłamliwy, oszukańczy

(2.1) romski, romani

Wiktionary

# cygańsko

przysłówek

(1.1) po cygańsku, na sposób cygański

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cygan mos./mrz., cygan mos., cyganka ż.

przym. cygański

Wiktionary

# cygańskość

→ cygański

SJP.pl

#### Patrz:

cygański

# cygaństwo

oszustwo, szachrajstwo; kłamstwo

SJP.pl

# cygańszczyzna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ogół tego, co cygańskie, związane z kulturą i obyczajowością Cyganów

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nieprzenikalność cygańszczyzny, strzeżona systemem tabuicznych zakazów praktykowanych przez jej przedstawicieli, jak również barierą językową, okazały się skuteczniejsze niż wszelkie pokusy, na jakie wystawiała etnografię polską nie znana jej dziedzina folkloru.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cygan mrz./mos.

Wiktionary

# cygareta

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk, Bydgoszcz. papieros

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie pal tyle cygaretów!

Wiktionary

# cygaretka

1. cienkie cygaro; minicygaro;
2. dawniej: papieros

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cienkie cygaro;

(1.2) daw. papieros

Wiktionary

Cygaretka – wyrób tytoniowy podobny w budowie do małego cygara ze względu na wykorzystanie na warstwę zewnętrzną kawałka liścia tytoniu. Cygaretki często wyposażone są w ustnik (tekturowy, plastikowy lub z delikatnego drewna – np. brzozowego) albo filtr.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wolisz cygaretki czy normalne cygara?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨɡaˈrɛtka, AS: cygaretka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygaro n., cygarnica ż., cygarniczka ż.

przym. cygarowy

Wiktionary

# cygaretki

przestarzałe: paczka cygaretek

SJP.pl

# cygarko

zdrobnienie od: cygaro

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zdrobn. od: cygaro

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygaro n.

przym. cygarowy

Wiktionary

# cygarnica

1. pudełko na cygara lub papierosy; papierośnica;
2. rurka do palenia papierosów bez ustnika; lufka, fifka, cygarniczka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. przenośne, eleganckie opakowanie na cygara lub papierosy

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨɡarʲˈɲit͡sa, AS: cygarʹńica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygaretka ż.

Wiktionary

# cygarniczka

rurka do palenia papierosów bez ustnika, może być szklana, metalowa, z tworzywa; prosta lub fantazyjnie wygięta; fifka, lufka

SJP.pl

Lufka, fifka (rzadziej cygarniczka lub dulawka, niegdyś także munsztuczek) – w najprostszym wykonaniu rurka kilkumilimetrowej średnicy i kilku- lub kilkunastocentymetrowej długości; na jednym z końców mocowany jest papieros (zazwyczaj w tym miejscu rurka jest nieco rozszerzona, dzięki czemu można do niej włożyć koniec papierosa), a drugi służy palaczowi za ustnik (bywa w tym miejscu często nieco spłaszczona i zaopatrzona w niewielkie zgrubienie ułatwiające trzymanie lufki w zębach).

Wikipedia

# cygaro

suche, zawinięte w rulon liście tytoniu, przeznaczone do palenia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) suche, zawinięte w rulon liście tytoniu, przeznaczone do palenia

Wiktionary

Cygaro (hiszp. puro) – ułożone rurkowato, spreparowane i sklejone zwinięte liście tytoniu używane do palenia. Dzisiejsze określenie „cygaro” (ang. cigar – cygaro, cigarette – papierosy) prawdopodobnie pochodzi z języka Majów od słowa „sik'ar”, określającego właśnie palenie tytoniu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Z tym wielkim cygarem w ustach wygląda jak mafiozo.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈɡarɔ, AS: cygaro

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygaretka ż., cygarko n.

przym. cygarowy

Wiktionary

# cygarowiec

tutkarz cygarowiec - chrząszcz, szkodnik drzew i krzewów liściastych; zdobnik

SJP.pl

# cygarowy

przymiotnik od: cygaro

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cygarem, dotyczący cygar

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygaro n., cygaretka ż., cygarko n.

Wiktionary

# cyginciara

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) prostytutka

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨɟĩɲˈt͡ɕara, AS: cyǵĩńćara

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zob. prostytutka.

Wiktionary

# cygnarowski

nazwisko

SJP.pl

# cygona

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. zgrub. cygonka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygoństwo n., cygonka ż.

Wiktionary

# cygonka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. cyganka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygoństwo n., cygona ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zgrub. cygona

Wiktionary

# cygoństwo

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. oszustwo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cygona ż., cygonka ż.

Wiktionary

# cygów

Cygów – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie wołomińskim, w gminie Poświętne. Ma status sołectwa.

Na terenie wsi utworzono dwa sołectwa: Cygów i Jadwiniew.

W okresie Królestwa Polskiego istniała gmina Cygów.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Jana Chrzciciela i św. Wojciecha Biskupa Męczennika w Poświętnem.

Wikipedia

# cyja

w gwarze śląskiej: akordeon

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) środ. muz. akordeon

Wiktionary

Akordeon (fr. accordéon) – instrument muzyczny zaliczany do grupy aerofonów bądź idiofonów dętych (patrz niżej). Jest rodzajem harmonii, opartym na stroikach przelotowych. Prąd powietrza wytworzony przez ręcznie poruszany miech, wprawiając w drganie stroik wywołuje dźwięk. Początkowo działał przy użyciu miechów nożnych, które z czasem zostały zastąpione przez miech ręczny. Instrument ten z prawej strony ma klawiaturę klawiszową (lub guziki w przypadku akordeonu guzikowego), a z lewej guziki (dźwięki basowe, akordy) oraz – choć nie zawsze – manuał melodyczny zwany barytonem.

Wikipedia

# cyjan

1. związek węgla z azotem, bezbarwny, trujący gaz o charakterystycznym zapachu gorzkich migdałów; dicyjan, dwucyjan;
2. kolor jasnoniebieski o szarym odcieniu;
3. barwnik, pigment w kolorze cyjanu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. jednowartościowy rodnik złożony z atomów węgla i azotu

(1.2) chem. bezbarwny, silnie trujący gaz o ostrym zapachu migdałowym

(1.3) blady, spłowiały odcień koloru niebieskiego

Wiktionary

- cyjan – związek chemiczny
- cyjan – kolor

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. cyjanowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) dwucyjan

(1.3) sinoniebieski, szarobłękitny

Wiktionary

# cyjanamid

Cyjanamid, H2N−CN lub CN2H2 – organiczny związek chemiczny, amid cyjanu, pochodna cyjanu, (CN)2. Z formalnego punktu widzenia jest to kwas, jednak o tak małej mocy, że jego roztwory wodne wykazują odczyn niemal obojętny.

Wikipedia

# cyjanazyna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. roln. herbicyd z grupy triazyn pod postacią białego, krystalicznego proszku

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) 2-chloro-4-(1-cyjano-1-metyloetyloamino)-6-etyloamino-1,3,5-triazyna; wzór chemiczny: C9H13ClN6; nazwa handlowa: Supelco

Wiktionary

# cyjanek

sól kwasu cyjanowodorowego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. sól kwasu cyjanowodorowego, substancja trująca;

(1.2) pot. chem. cyjanek potasu;

Wiktionary

Cyjanki – związki chemiczne, sole kwasu cyjanowodorowego, które zawierają anion cyjankowy (CN−
). Związki organiczne zawierające grupę CN nazywane są nitrylami.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Po dziesięciu minutach Bormann kazał otworzyć drzwi, w pokoju pachniało gorzkimi migdałami, czyli cyjankiem.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cyjankowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) daw. sinek

(1.2) przest. cyjankali

Wiktionary

# cyjanian

sól kwasu cyjanowego

SJP.pl

Cyjaniany – grupa związków chemicznych, soli lub estrów kwasu cyjanowego, zawierające ugrupowanie −O−C≡N, w którym atomem wiążącym jest atom tlenu.

Cyjaniany (sole) zawierają jon [OCN]−
, o strukturze [N≡C−O]−
. Są tautomerami izocyjanianów zawierających jon [O=C=N]−
. W normalnych warunkach występują jedynie izocyjaniany, które często nazywa się potocznie cyjanianami.

Wikipedia

# cyjaniany

sól kwasu cyjanowego

SJP.pl

Cyjaniany – grupa związków chemicznych, soli lub estrów kwasu cyjanowego, zawierające ugrupowanie −O−C≡N, w którym atomem wiążącym jest atom tlenu.

Cyjaniany (sole) zawierają jon [OCN]−
, o strukturze [N≡C−O]−
. Są tautomerami izocyjanianów zawierających jon [O=C=N]−
. W normalnych warunkach występują jedynie izocyjaniany, które często nazywa się potocznie cyjanianami.

Wikipedia

# cyjanid

bardzo słaby kwas, silnie trująca ciecz lotna o zapachu gorzkich migdałów, używana do zwalczania szkodników, do dezynfekcji oraz w syntezie organicznej; cyjanowodór, kwas cyjanowodorowy, kwas pruski

SJP.pl

Cyjanki – związki chemiczne, sole kwasu cyjanowodorowego, które zawierają anion cyjankowy (CN−
). Związki organiczne zawierające grupę CN nazywane są nitrylami.

Wikipedia

# cyjanidyna

Cyjanidyna – organiczny związek chemiczny z grupy antocyjanidynów; występuje naturalnie jako barwnik roślinny, między innymi w czerwonych owocach roślin takich jak głóg, bez, euterpa, jagodach czy kwiatach hibiskusa. Może być znaleziona także w jabłkach, śliwkach, czerwonej kapuście i czerwonej cebuli. Największe jej stężenie występuje w skórce. Ma charakterystyczną pomarańczowo-czerwoną barwę, która może zmieniać się wraz z pH: roztwory o pH < 3 przybierają barwę czerwoną, fioletową przy pH = 7–8, a niebieską przy pH > 11. Stosowana jako czerwony barwnik do żywności o numerze E163a.

Wikipedia

# cyjanina

barwnik naturalny otrzymywany z róży i dalii

SJP.pl

# cyjaninowy

przymiotnik od: cyjanina

SJP.pl

# cyjanit

dysten; minerał, odmiana krzemianu glinu

SJP.pl

Kyanit (cyjanit, dysten) – polimorficzna odmiana krzemianu glinu (Al
2O
3·SiO
2), minerał z grupy krzemianów wyspowych zaliczany do glinokrzemianów.

Nazwa cyjanit pochodzi od gr. kyanos = niebieski; nazwa dysten od gr. dis = dwukrotnie, podwójnie oraz sthenos = siła, moc i nawiązuje do zmiennej twardości tego minerału.

Wikipedia

# cyjanizować

wyodrębniać metale z rud za pomocą wodnych roztworów cyjanków

SJP.pl

# cyjanizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cyjanizować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cyjanizować

Wiktionary

# cyjankali

potocznie: cyjanek potasowy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) chem. pot. przest. cyjanek potasu, silnie trujący

Wiktionary

Cyjanek potasu (pot. cyjanek), KCN – nieorganiczny związek chemiczny z grupy cyjanków, sól potasowa kwasu cyjanowodorowego. Jest silną trucizną.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨjãŋˈkalʲi, AS: cyi ̯ãŋkalʹi

Wiktionary

# cyjankowy

przymiotnik od: cyjanek

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) chem. związany z cyjankiem, dotyczący cyjanków

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyjanek mrz.

Wiktionary

# cyjanoakrylan

rodzaj szybko działających klejów

SJP.pl

# cyjanobakteria

bakteria występująca w środowisku wodnym lub wilgotnym, wydzielająca trujące dla człowieka substancje przy spożyciu; cyjanofit, sinica

SJP.pl

# cyjanobakterie

bakteria występująca w środowisku wodnym lub wilgotnym, wydzielająca trujące dla człowieka substancje przy spożyciu; cyjanofit, sinica

SJP.pl

Sinice, cyjanofity, cyjanobakterie, cyjanoprokariota (Cyanobacteria) – gromada samożywnych bakterii, dawniej uznawanych za rośliny.

Nazwa tradycyjna Cyanophyta (końcówka -phyta – roślina), stosowana w taksonomii dawniejszej, kładzie nacisk na podobieństwa sinic z roślinami – zdolności fotosyntezy tlenowej oraz obecności chlorofilu. Chloroplasty roślinne w istocie powstały z sinic w drodze endosymbiozy.

Wikipedia

# cyjanofit

bakteria występująca w środowisku wodnym lub wilgotnym, wydzielająca trujące dla człowieka substancje przy spożyciu; cyjanobakteria, sinica

SJP.pl

# cyjanohydryna

związek mający przy jednym atomie węgla zarówno grupę nitrylową jak i hydroksylową

SJP.pl

Cyjanohydryny, α-hydroksynitryle – grupa organicznych związków chemicznych, które zawierają dwie grupy funkcyjne: nitrylową i hydroksylową przy tym samym atomie węgla.

Cyjanohydryny są związkami nietrwałymi. Mogą wykazywać aktywność optyczną, jeśli dwa podstawniki znajdujące się przy węglu z grupami nitrylową i hydroksylową nie są identyczne.

Powstają m.in. w wyniku reakcji odwracalnego przyłączenia cyjanowodoru do grupy karbonylowej.

Wikipedia

# cyjanokobalamina

metaloorganiczny związek chemiczny zaliczany do witamin z grupy B (wit. B12)

SJP.pl

Cyjanokobalamina – organiczny związek chemiczny, jedna z form witaminy B12. Stosowana w leczeniu i profilaktyce niedoboru witaminy B12 (z wyjątkiem przypadków zatrucia cyjankiem potasu). Niedobór witaminy B12 może wystąpić w przypadku niedokrwistości złośliwej, po chirurgicznym usunięciu żołądka, przy difylobotriozie lub w wyniku raka jelita grubego. Cyjanokobalaminę podaje się doustnie, zastrzykiem domięśniowym lub w postaci aerozolu do nosa.

Wikipedia

# cyjanometr

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) metrol. hist. dawny, prosty przyrząd do określania odcieni barwy nieba

Wiktionary

# cyjanoptyche

rodzaj glonów występujących na liściach roślin wodnych, żyjących w symbiozie z sinicami nadającymi im niebieskawy kolor

SJP.pl

# cyjanotypia

żelazowa metoda fotograficzna, obecnie stosowana do powielania rysunków

SJP.pl

Wikipedia

# cyjanowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cyjanować.

Wiktionary

Węgloazotowanie (cyjanowanie) – jeden z procesów obróbki cieplno-chemicznej żelaza polegający na nasyceniu powierzchni przedmiotów stalowych jednocześnie węglem i azotem w temperaturze 500–950 °C. Po zahartowaniu i odpuszczeniu zyskuje się twardą i odporną na ścieranie warstwę powierzchniową. W zależności od rodzaju ośrodka wydzielającego węgiel i azot rozróżnia się procesy węgloazotowania kąpielowego (cyjanowania) lub gazowego (wprowadza się amoniak). Bardziej szczegółowy podział uwzględnia:

- wysokotemperaturowe węgloazotowanie kąpielowe
- niskotemperaturowe węgloazotowanie kąpielowe
- siarkocyjanowanie (cyjanowanie kąpielowe)
- węgloazotowanie gazowe

Wikipedia

#### Powiązane:

czas. cyjanować

Wiktionary

# cyjanowodór

związek nieorganiczny będący bardzo silną trucizną, mający postać bezbarwnej cieczy o intensywnym zapachu gorzkich migdałów, stosowany jako pestycyd i gaz bojowy; kwas cyjanowodorowy, kwas pruski

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek nieorganiczny o wzorze HCN, bezbarwna, silnie trująca, lotna ciecz o zapachu gorzkich migdałów;

Wiktionary

Cyjanowodór, HCN – nieorganiczny związek chemiczny zbudowany z wodoru, węgla i azotu, będący bezbarwną, lotną i silnie trującą cieczą o zapachu gorzkich migdałów (który może być jednak niewyczuwalny dla niektórych osób). Z wodą tworzy słaby kwas cyjanowodorowy (kwas pruski), którego sole noszą nazwę cyjanków. Znalazł zastosowanie w syntezie i analizie chemicznej oraz jako pestycyd. W czasie II wojny światowej był stosowany pod nazwą Cyklon B do zabijania więźniów w niemieckich obozach zagłady. Zalicza się go do ogólnotrujących bojowych środków trujących i jest wpisany do wykazu 3. Konwencji o zakazie broni chemicznej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Najważniejszą przemysłową metodą produkcji cyjanowodoru jest reakcja pomiędzy metanem i amoniakiem w obecności powietrza w odpowiednich warunkach.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cyjanowodorowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyjanek wodoru, formonitryl

Wiktionary

# cyjanowodorowy

→ cyjanowodór

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) chem. związany z cyjanowodorem, dotyczący cyjanowodoru

Wiktionary

#### Patrz:

cyjanowodór

#### Powiązane:

rzecz. cyjanowodór mrz.

Wiktionary

# cyjanowy

przymiotnik od: cyjan

SJP.pl

# cyjanoza

sinoniebieskie zabarwienie skóry wywołane niedotlenieniem; sinica

SJP.pl

Sinica, cyjanoza (łac. cyanosis) – objaw charakteryzujący się sinym, niebieskawym zabarwieniem skóry i błon śluzowych ciała z powodu zwiększonej ilości hemoglobiny odtlenowanej we krwi włośniczkowej (>5 g/dl) lub obecnością hemoglobiny patologicznej, najczęściej methemoglobiny (>0,5 g/dl). Wyróżnia się sinicę centralną i obwodową, które można różnicować za pomocą objawu Lewisa. W celu wykluczenia hipoksemii należy wykonać gazometrię lub pulsoksymetrię.

Wikipedia

# cyjanożelazin

trójwodny żelazocyjanek

SJP.pl

# cyjna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. karc. dziesiątka

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kralka

Wiktionary

# cyjon

drapieżnik z rodziny psowatych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zool. nazwa systematyczna|Cuon alpinus|ref=tak., azjatycki drapieżnik przypominający lisa i psa, zmieniający na zimę kolor sierści;

Wiktionary

Cyjon (Cuon) – rodzaj drapieżnych ssaków z rodziny psowatych (Canidae).

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨjɔ̃n, AS: cyi ̯õn

Wiktionary

# cyk

potocznie: wykrzyknik naśladujący chodzenie zegarka lub odgłosy koników polnych, świerszczy itp.; często w związkach frazeologicznych:
a) No to cyk! - słowa wypowiadane przy podnoszeniu kieliszka, zachęcające do wypicia alkoholu;
b) być na cyku - być w stanie nietrzeźwym

SJP.pl

wykrzyknik

(1.1) imituje jeden z wielu powtarzających się miarowo dźwięków zegarka

(1.2) imituje jeden z wielu charakterystycznych dźwięków wydawanych przez owady, np. świerszcze

Wiktionary

- Cyk – wieś w Polsce, w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Czarnia
- Cyk – wieś w Polsce, w województwie wielkopolskim, w powiecie pilskim, w gminie Szydłowo
- CYK – dynamiczny algorytm sprawdzający, czy słowo należy do języka bezkontekstowego

Wikipedia

#### Powiązane:

czas. cykać

Wiktionary

# cykać

1. np. o zegarze: wydawać cyknięcia; tykać;
2. o owadach takich jak świerszcz, konik polny: wydawać charakterystyczne szmery;
3. potocznie: dawać po trochu, małymi dawkami;
4. pić po trochu;
5. cykać się - bać się

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. cyknąć)

(1.1) wydawać ciche, trzeszczące, powtarzające się dźwięki

(1.2) pot. wykonywać fotografię, strzelając spustem migawki

(1.3) pot. wydzielać małymi porcjami

(1.4) pot. pić powoli

czasownik zwrotny niedokonany cykać się

(2.1) slang. bać się

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ćmy kłębiły się wokół lampy, cykały niezmordowanie a monotonnie świerszcze i kumkały rozdzierająco żaby w błotnych odnogach Strugi.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨkat͡ɕ, AS: cykać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykanie n., cyknięcie n., cykadełko n.

czas. cyknąć dk., obcykać dk.

przym. obcykany

wykrz. cyk, cyk-cyk

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) tykać

(1.2) pstrykać

(1.4) sączyć

Wiktionary

# cykada

przedstawiciel rodziny owadów, których samce wydają donośne dźwięki za pomocą odwłokowego narządu dźwiękowego; piewik

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ent. nazwa systematyczna|Lyristes plebejus|ref=tak., tropikalny owad wydający głośne dźwięki;

Wiktionary

Piewikowate, cykadowate, cykady (Cicadidae) – rodzina pluskwiaków z podrzędu cykadokształtnych. Obejmuje około 2900 gatunków, głównie tropikalnych i subtropikalnych. Larwy mają przednie odnóża grzebne i żyją pod ziemią, żywiąc się sokami wysysanymi z korzeni. Ich rozwój trwa od 2 do 17 lat. Dorosłe samce wydają głośne dźwięki celem przywabienia samic.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Od trzeciej poszły dreszcze po trawach i mietlicach, wśród których zaczęły sykać monotonnie cykady, aż odezwały się suche, metaliczne chrzęsty w wielkich, srebrzystych, po piasku rzucających się ostach, między któremi przebiegały, niby czarne błyskawice, rozdrażnione gorącem jaszczurki. sic.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈkada, AS: cykada

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykadowiec m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) piewik

Wiktionary

# cykadojad

rodzaj ptaków z podrodziny jastrzębi

SJP.pl

# cykania

1. np. o zegarze: wydawać cyknięcia; tykać;
2. o owadach takich jak świerszcz, konik polny: wydawać charakterystyczne szmery;
3. potocznie: dawać po trochu, małymi dawkami;
4. pić po trochu;
5. cykać się - bać się

SJP.pl

# cykanie

1. odgłos wydawany przez chodzący zegar lub inny mechanizm; tykanie;
2. suchy, trzeszczący szmer wydawany przez niektóre owady, np. świerszcze

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cykać.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cykać ndk.

Wiktionary

# cykas

Cycas revoluta, roślina z rodziny sagowcowatych, o sztywnych, kłujących, pierzastych liściach podobnych z kształtu do liści palmy; sagowiec; drzewo sagowe

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) bot. zob. sagowiec.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨkas, AS: cykas

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) sagowiec, sago

Wiktionary

# cykasowate

rodzina tropikalnych roślin nagozalążkowych

SJP.pl

# cykasowaty

o cechach cykasowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

# cykata

kandyzowane skórki owoców

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) spoż. cuk. oryginalnie, kandyzowana skórka owocu cytronu stosowana jako dodatek cukierniczy do ciast i deserów

(1.2) spoż. cuk. kandyzowana skórka innego owocu: pomarańczy, cytryny, melona, arbuza lub łodygi tataraku

Wiktionary

Cykata – kandyzowane skórki owocowe, najczęściej z cytrusów, wykorzystywane do wyrobów cukierniczych.

Słowo to pochodzi najprawdopodobniej z języka włoskiego, według niektórych źródeł od succada (wł. succo – sok), ale przypuszcza się, że należy je jednak wiązać z włoskim zuccata (wł. zucca – dynia). Początkowo nazwą cykata określano przede wszystkim kandyzowane skórki cytronu, jednego z najstarszych znanych owoców cytrusowych, charakteryzującego się bardzo grubą skórką. Obecnie najczęściej spotykana jest cykata ze skórek pomarańczy lub cytryny, choć przygotowuje się ją również między innymi ze skórek arbuzów, melonów, dyni, a także na przykład liści tataraku.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. cykatowy

Wiktionary

# cykatowy

przymiotnik od: cykata

SJP.pl

# cykl

1. szereg czynności lub zjawisk tworzących zamkniętą całość rozwojową, powtarzającą się okresowo;
2. szereg audycji, utworów literackich, muzycznych itp. powiązanych ze sobą treściowo, tworzących pewną całość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) szereg czynności lub zjawisk tworzących zamkniętą całość rozwojową, powtarzającą się okresowo

(1.2) szereg audycji, utworów literackich, muzycznych itp. powiązanych ze sobą treściowo, tworzących pewną całość

(1.3) zespół zjawisk, czynności, będących w związku i stanowiących jednorazową całość

(1.4) mat. zamknięta droga z krawędzi grafu

(1.5) daw. rower

Wiktionary

- cykl literacki
- cykl remontowy
- cykl w filozofii

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Starożytne kalendarze bazowały na cyklach księżycowych.

(1.1) W historii Ziemi cykle długich okresów zlodowaceń i znacznie krótszych okresów międzylodowcowych następują dość regularnie po sobie.

(1.2) Na 15 (= piętnastej) stronie zaczyna się cykl ciekawych zdjęć.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨkl̥, AS: cykl̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykloida ż., cykliczność ż.

przym. cykliczny, acykliczny

przysł. cyklicznie

temsłow. cyklo-

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. cykloida ż., cykliczność ż.

przym. cykliczny, acykliczny

przysł. cyklicznie

temsłow. cyklo-

frazeologia.

etymologia.

etym|gr|κύκλος. → koło

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) cycle

* baskijski: (1.1) ziklo

* białoruski: (1.1) цыкл m.; (1.2) цыкл m.; (1.3) цыкл m.

* bułgarski: (1.1) цикъл m.; (1.2) цикъл m.

* duński: (1.1) cyklus w.; (1.2) cyklus w.

* esperanto: (1.1) ciklo; (1.2) ciklo; (1.3) ciklo; (1.4) ciklo; (1.5) ciklo, duciklo, biciklo

* hiszpański: (1.1) ciclo m.

* kaszubski: (1.1) cykl m.

* malajski: (1.1) edaran

* niemiecki: (1.1) Zyklus m.

* rosyjski: (1.1) цикл m.

* ukraiński: (1.1) цикл m.

źródła.

== cykl (język kaszubski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) cykl

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# cyklady

archipelag na Morzu Egejskim

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. archipelag znajdujący się w południowo-zachodniej części Morza Egejskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Grecji;

Wiktionary

Cyklady (gr. Κυκλάδες, Kikládes) – archipelag znajdujący się w południowo-zachodniej części Morza Egejskiego, u południowo-wschodnich wybrzeży Grecji. W skład archipelagu wchodzi około 220 wysp o łącznej powierzchni 2572 km². Do końca 2010 roku były jedną z prefektur (nomosów) w regionie administracyjnym Wyspy Egejskie Południowe, ze stolicą w Ermupolis na wyspie Síros.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Halsując między wyspami Cyklad łatwo rozszyfrować tajemnicę Odyseusza.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cykladyjczyk mos., Cykladyjka ż.

przym. cykladzki

Wiktionary

# cykladyjczyk

mieszkaniec Cyklad (archipelagu na Morzu Egejskim)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Cyklad

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyklady nmos.

:: fż. Cykladyjka ż.

przym. cykladzki

Wiktionary

# cykladyjka

mieszkanka Cyklad (archipelagu na Morzu Egejskim)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Cyklad

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyklady nmos.

:: fm. Cykladyjczyk mos.

przym. cykladzki

Wiktionary

# cykladzki

1. przymiotnik od: Cyklady;
2. kultura cykladzka - kultura epoki brązu, która rozwijała się w III i II tysiącleciu p.n.e. na Cykladach

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Cykladami, dotyczący Cyklad

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ożywione kontakty morskie z innymi ludami śródziemnomorskimi od najdawniejszych czasów – kultury kreteńskiej i cykladzkiej, a potem mykeńskiej – sprzyjały wzajemnemu przenikaniu się i wzbogacaniu doświadczeń cywilizacyjnych.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyklady nmos., Cykladyjczyk mos., Cykladyjka ż.

Wiktionary

# cyklamat

chemiczny związek organiczny stosowany w przemyśle spożywczym jako sztuczny środek słodzący, kilkadziesiąt razy słodszy od tradycyjnego cukru

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pot. cyklaminian (w znaczeniu środka słodzącego)

Wiktionary

Cyklaminany (cykloheksylosulfaminiany; numer CAS: 100-88-9) – grupa organicznych związków chemicznych – soli i estrów kwasu cyklaminowego (kwasu cykloheksylosulfaminowego). Zazwyczaj jednak nazwa ta odnosi się jedynie do cyklaminianu sodu i cyklaminianu wapnia, które są stosowane jako sztuczne środki słodzące w żywności i oznaczane symbolem E952.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ten napój gazowany zawiera cyklamat.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨkˈlãmat, AS: cyklãmat

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyklaminian

Wiktionary

# cyklamen

1. fiołek alpejski; gduła, gdula;
2. kolor różowy lub czerwony o odcieniu fioletowym

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Cyclamen|L.|ref=tak., rodzaj roślin z rodziny pierwiosnkowatych;

(1.2) bot. roślina z rodzaju cyklamenów (1.1)

(1.3) pot. kolor różowy z odcieniem fioletowym

Wiktionary

Cyklamen (Cyclamen L.) – rodzaj roślin z rodziny pierwiosnkowatych. Należy do niego 20 gatunków. Występują one w basenie Morza Śródziemnego, zwłaszcza w jego wschodniej części, poza tym w południowo-zachodniej Azji (po północny Iran). Jeden gatunek odkryty został w północno-wschodniej Somalii. W Polsce rośnie dziko jeden gatunek – cyklamen purpurowy C. purpurascens, ale jego status we florze jest niepewny.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cyklamen ma białe, różowe lub czerwone kwiaty.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨkˈlãmɛ̃n, AS: cyklãmẽn

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cyklamenowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) lud. świni chleb, świni orzech

Wiktionary

# cyklamenowy

przymiotnik od: cyklamen

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) koloru cyklamenu: różowego o odcieniu fioletowym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Moja najlepsza przyjaciółka podarowała mi szalik koloru cyklamenowego.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklamen m.

Wiktionary

# cyklamina

trujący glikozyd

SJP.pl

# cyklaminian

sól sodowa kwasu cyklaminowego stosowana jako substancja słodząca, 30 razy słodsza od sacharozy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek organiczny, sól lub ester kwasu cyklaminowego;

(1.2) chem. pot. cyklaminian (1.1) sodu lub wapnia (ewentualnie także potasu) stosowany jako sztuczny środek słodzący

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Słodki smak cyklaminianów został odkryty przypadkowo w 1937 roku.

(1.2) Ten napój gazowany zawiera cyklaminian.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨklãˈmʲĩɲãn, AS: cyklãmʹĩńãn

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cykloheksylosulfaminian, N-cykloheksylosulfaminian

(1.2) cyklamat

Wiktionary

# cyklara

rodzaj ptaków z rodziny wireonków

SJP.pl

# cyklaza

enzym biorący udział w tworzeniu cząsteczek cyklicznych

SJP.pl

# cykler

urządzenie służące do automatycznej dializy otrzewnowej (np. w chorobie nerek)

SJP.pl

# cyklicznie

przysłówek

(1.1) w sposób cykliczny

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Podczas tej fazy gwiazda staje się niestabilna, a jej jasność i wielkość cyklicznie zmieniają się wielokrotnie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykl m., cykliczność ż., cykloida ż.

przym. cykliczny, acykliczny

Wiktionary

# cykliczność

→ cykliczny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha czegoś, co przebiega lub powtarza się w regularnych odstępach czasu, zgodnie z określonym cyklem

Wiktionary

Cykl (z gr. kyklos – koło, krąg, obrót, ale w sensie filozoficznym (Arystoteles) raczej periodos) – odstęp czasu, w którym dane zjawiska powtarzają się w tym samym porządku.

Pojęcia cyklu i cykliczności miały znaczenie dla filozofii historii i filozofii natury. W kulturze greckiej występowała idea wiecznego powrotu, filozoficznie najwyraźniej opracowana przez stoików. Cyklicznością, stałym powtarzaniem się zjawisk, wyjaśniała kosmologia starożytna ich naturę. Później poglądy takie głosił przede wszystkim Friedrich Nietzsche.

Wikipedia

#### Patrz:

cykliczny

#### Przykłady

(1.1) Cykliczność jest kluczową cechą wielu procesów, które można obserwować w przyrodzie, technologii i społeczeństwie, ponieważ pozwala na przewidywanie kolejnych etapów i lepsze zrozumienie dynamiki systemów.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykl mrz., cykloida ż.

przym. cykliczny, cyklowy, acykliczny

przysł. cyklicznie

Wiktionary

# cykliczny

1. występujący w regularnych odstępach czasu;
2. depresja cykliczna - depresja, podczas której chory doznaje lęków, przeżywa urojenia winy i ma zahamowania czynności ruchowych;
3. poeta cykliczny - autor utworów epickich tworzących cykle tematyczne, piszący w VII-VI wieku p.n.e.; cyklik

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący cyklu, należący do cyklu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Bezrobocie cykliczne powstaje w wyniku cyklicznego rozwoju gospodarki, kiedy spadki produkcji występują na przemian ze zwiększeniem produkcji.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykl m., cykliczność ż., cykloida ż.

przysł. cyklicznie

przym. acykliczny

Wiktionary

# cyklik

autor utworów epickich tworzących cykle tematyczne, piszący w VII-VI wieku p.n.e.

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) poeta tworzący cykle tematyczne wzorowane na homerowskich

Wiktionary

# cyklina

w technice: narzędzie do polerowania drewna lub zdzierania z niego wierzchniej warstwy; gładzica

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) techn. płytka o ostrych krawędziach do wygładzania drewna;

Wiktionary

Cyklina – ręczne narzędzie stolarskie służące do wygładzania powierzchni drewna. Nazywana również gładzicą. Używane obecnie m.in. do wygładzania niedostępnych dla cykliniarki mechanicznej fragmentów podłóg drewnianych.

Występuje w formie stalowej płytki (prostokątnej lub zaokrąglonej - "łabędzia szyja") o grubości od 0,4 do 1,2 mm. Krawędzie płytki wstępnie oszlifowane pod kątem prostym muszą być zawinięte (zaciągnięte) stalką aby mogły właściwie cyklinować powierzchnię.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨkˈlʲĩna, AS: cyklʹĩna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykliniarz m., cykliniarka ż., cyklinowanie n.

czas. cyklinować ndk.

przym. cykliniarski

Wiktionary

# cykliniarka

przyrząd do polerowania podłóg parkietowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) techn. rodzaj szlifierki, służący do cyklinowania;

Wiktionary

Cykliniarka — rodzaj szlifierki, służący do cyklinowania. Jest to urządzenie elektryczne składające się z silnika elektrycznego, połączonego z bębnem, na którym znajduje się papier ścierny.

Cykliniarka to nazwa potoczna. Prawidłowa nazwa tego narzędzia to szlifierka taśmowa. Występuje w dwóch wersjach:

- z taśmą od spodu, służy do szlifowania ("cyklinowania") podłóg drewnianych, co następuje przez posuwanie maszyny po podłodze przez operatora
- z taśmą z wierzchu, wersja stacjonarna, służy do szlifowania elementów kładzionych na taśmie. Stosowana w stolarstwie, ale także do wygładzania ślizgów nart i snowboardów.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cykliniarka jest narzędziem do cyklinowania parkietów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨklʲĩˈɲarka, AS: cyklʹĩńarka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykliniarz mos., cyklina ż., cyklinowanie n., wycyklinowanie n.

czas. cyklinować ndk., wycyklinować dk.

przym. cykliniarski

Wiktionary

# cykliniarski

dotyczący cykliniarza, cyklinowania

SJP.pl

# cykliniarstwo

ręczne polerowanie drewna cykliną

SJP.pl

# cykliniarz

osoba, która wygładza powierzchnię drewna za pomocą cykliniarki lub cykliny

SJP.pl

# cyklinować

wyrównywać, wygładzać powierzchnię drewna za pomocą cykliny lub cykliniarki

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) techn. oczyszczać i wygładzać parkiet poprzez zdzieranie jego wierzchniej warstwy cyklinarką lub cykliną

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklina ż., cykliniarka ż., cyklinowanie n.

Wiktionary

# cyklinowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) techn. wygładzanie powierzchni drewna przy pomocy cykliniarki lub cykliny

Wiktionary

Cyklinowanie – szlifowanie parkietu, najczęściej wykonywane maszyną szlifującą, czyli cykliniarką. Ma na celu zdarcie wierzchniej, zniszczonej w wyniku użytkowania warstwy drewna.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cykliniarz m., cykliniarka ż., cyklina ż., wycyklinowanie n.

czas. cyklinować ndk., wycyklinować dk.

przym. cykliniarski

Wiktionary

# cyklista

osoba lubująca się w jeździe na rowerze

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) przest. ktoś, kto jeździ na rowerze, uprawia kolarstwo

Wiktionary

Rowerzysta, rzadziej cyklista – osoba przemieszczająca się za pomocą roweru. W XIX w. w Polsce osoby jeżdżące na rowerach nazywano cyklistami, bicyklistami, kołowcami, kołownikami lub kolarzami. Słowo rowerzysta pojawiło się w okresie międzywojennym, pochodzi od słowa rower, a pośrednio od nazwy brytyjskiej firmy „Rover”.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨkˈlʲista, AS: cyklʹista

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklistyka ż., cyklistówka ż.

:: fż. cyklistka ż.

przym. cyklistowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) rowerzysta, kolarz

Wiktionary

# cyklistka

→ cyklista

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) forma żeńska od: cyklista

Wiktionary

#### Patrz:

cyklista

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨkˈlʲistka, AS: cyklʹistka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklistyka ż., cyklistówka ż.

:: fm. cyklista m.

przym. cyklistowski

Wiktionary

# cyklistówka

okrągła czapka sportowa z daszkiem

SJP.pl

# cyklistowski

→ cyklista

SJP.pl

#### Patrz:

cyklista

# cyklistyka

dawniej: kolarstwo

SJP.pl

# cyklizacja

Cyklizacja – reakcja chemiczna, w wyniku której związek acykliczny (łańcuchowy) przekształca się w związek cykliczny. Procesowi towarzyszy wytworzenie nowego wiązania chemicznego. Reakcje tego typu zachodzą najłatwiej, jeśli produktami są pierścienie 5-, 6- i 7-członowe. Cyklizacja zwykle dotyczy związków organicznych, a jej produktami mogą być m.in. związki aromatyczne, związki heterocykliczne, cykliczne imidy, laktony, laktamy i wiele innych.

Wikipedia

# cyklizować

przemieniać związki organiczne o budowie łańcuchowej (związki acykliczne) w związki o budowie pierścieniowej (związki cykliczne)

SJP.pl

# cykloaddycja

rodzaj reakcji chemicznej

SJP.pl

Cykloaddycja – grupa reakcji chemicznych zaliczanych do tzw. procesów pericyklicznych, tzn. takich, w których utworzenie cząsteczki produktu następuje w konsekwencji kołowego przesunięcia p-elektronów w obrębie umownego lub realnego fragmentu cyklicznego.

Wikipedia

# cykloalkan

alkan o budowie pierścieniowej (cyklicznej)

SJP.pl

Cykloalkany, cykloparafiny, nafteny, polimetyleny – grupa organicznych związków chemicznych zbudowanych z nasyconego łańcucha węglowodorowego tworzącego pierścień. Mogą zawierać łańcuchy boczne. Należą do grupy węglowodorów alicyklicznych. Ogólny wzór sumaryczny niepodstawionych cykloalkanów to C
nH
2n.

Wikipedia

# cykloalken

nienasycony węglowodór posiadający w cząsteczce pierścień węglowy z jednym wiązaniem podwójnym; cykloolefina

SJP.pl

Cykloalkeny – grupa alkenów o zamkniętym pierścieniu węglowym niemającym charakteru aromatycznego.

Cykloalkeny o małych pierścieniach (cyklopropen i cyklobuten) są związkami wysoce nietrwałymi, ulegającymi w temperaturze pokojowej samorzutnej, wybuchowej polimeryzacji rodnikowej. Cykloheksen i wyższe cykloalkeny wykazują typowe własności alkenów.

Wikipedia

# cyklobutan

węglowodór cykliczny o czterech atomach węgla

SJP.pl

Cyklobutan – organiczny związek chemiczny z grupy cyklicznych węglowodorów. Ma podobne właściwości jak cyklopropan. Ulega addycji z rozpadem łańcucha, wiązania C−C tworzą ostre kąty. Pomimo dużych naprężeń, występuje naturalnie m.in. w postaci kwasu pentacykloanammoksowego u bakterii przeprowadzających proces anammox.

Wikipedia

# cyklodrom

tor kolarski

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) sport. tor do wyścigów w kolarstwie torowym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kolarze spędzają na cyklodromie kilka godzin dziennie.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) welodrom

Wiktionary

# cykloergometr

stacjonarny rower służący do badania sprawności fizycznej i do ćwiczeń treningowych

SJP.pl

# cyklofosfamid

organiczny związek chemiczny używany w chemioterapii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. med. związek organiczny, pochodna iperytu azotowego, lek alkilujący stosowany w leczeniu nowotworów;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wskazaniami do stosowania cyklofosfamidu są m.in. ostre białaczki i mięsaki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨklɔfɔˈsfãmʲit, AS: cyklofosfãmʹit

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) N,N-bis(2-chloroetylo)-2-okso-1,3,2λ5-oksoazafosfinano-2-amina

Wiktionary

# cyklofrenia

choroba psychiczna objawiająca się okresowymi zmianami nastrojów, napadowym występowaniem stanów maniakalnych i depresji; psychoza maniakalno-depresyjna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. choroba psychiczna z występowaniem okresowych stanów maniakalnych i depresji;

Wiktionary

Zaburzenie afektywne dwubiegunowe, choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), zaburzenie maniakalno-depresyjne, cyklofrenia – grupa zaburzeń nastroju, w przebiegu których występują stany depresyjne i maniakalne lub hipomaniakalne, rozdzielone (lub nie) okresami bez objawów.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Z punktu widzenia genetycznego cyklofrenia jest więc chorobą heterogenną.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklofrenik mos., cyklofreniczka ż.

przym. cyklofreniczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) choroba afektywna dwubiegunowa

Wiktionary

# cyklofreniczny

dotyczący cyklofrenii

SJP.pl

# cyklogeneza

Cyklogeneza – procesy prowadzące do powstania niżu barycznego. Czynnikami wpływającymi na cyklogenezę mogą być: ukształtowanie powierzchni, wilgotność powietrza i powstawanie kontrastów termicznych pod wpływem adwekcji ciepłego lub chłodnego powietrza z innych obszarów.

Wikipedia

# cyklogram

wykres przedstawiający przebieg kolejnych czynności procesu technicznego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) wykres, który pokazuje przebieg kolejnych czynności procesu technicznego

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* słowacki: (1.1) cyklogram m.

* ukraiński: (1.1) циклограма ż.

źródła.

== cyklogram (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj męski nieżywotny

(1.1) ekon. cyklogram

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

# cykloheksan

węglowodór o budowie cyklicznej (pierścieniowej) o 6 atomach węgla w cząsteczce

SJP.pl

Cykloheksan – organiczny związek chemiczny, nasycony węglowodór alicykliczny zawierający sześć atomów węgla.

Wikipedia

# cykloheksanol

alkohol cykliczny pochodna heksanu

SJP.pl

Cykloheksanol – cykliczny, nasycony alkohol drugorzędowy o wzorze C6H11OH będący pochodną cykloheksanu. Bezbarwna substancja stała lub ciecz. Stosowany głównie jako półprodukt przy produkcji nylonu.

Wikipedia

# cykloheksen

szósty w szeregu nienasyconych węglowodorów o budowie pierścieniowej zawierających jedno wiązanie podwójne

SJP.pl

Cykloheksen – organiczny związek chemiczny z grupy cykloalkenów. Łatwopalna ciecz nierozpuszczalna w wodzie, rozpuszczalna w większości rozpuszczalników organicznych. Wytwarzany jest przemysłowo przez częściowe uwodornienie benzenu. Powstaje także w wyniku katalizowanej przez kwasy dehydratacji cykloheksanolu:

Wikipedia

# cykloid

człowiek o spotęgowanym usposobieniu cyklotymicznym, czyli takim, które charakteryzuje się zmiennością nastrojów, występowaniem na zmianę okresów depresji i wzmożonej aktywności; cyklotymik

SJP.pl

Cykloida – krzywa, jaką zakreśla punkt leżący na obwodzie koła, które toczy się bez poślizgu po prostej. Cykloidę można narysować za pomocą cykloidografu.

Wikipedia

# cykloida

krzywa płaska, którą zakreśla punkt położony na okręgu toczącym się bez poślizgu po prostej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mat. krzywa, jaką opisuje tor punktu, leżącego na obwodzie koła, które toczy się bez poślizgu po prostej;

Wiktionary

Cykloida – krzywa, jaką zakreśla punkt leżący na obwodzie koła, które toczy się bez poślizgu po prostej. Cykloidę można narysować za pomocą cykloidografu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Punkt zakreśla cykloidę.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨkˈlɔjda, AS: cykloi ̯da

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykl m., cykliczność ż.

przym. cykloidalny, cykliczny

przysł. cyklicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. cykl m., cykliczność ż.

przym. cykloidalny, cykliczny

przysł. cyklicznie

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) cycloid

* baskijski: (1.1) zikloide

* białoruski: (1.1) цыклоіда ż.

* czeski: (1.1) cykloida ż.

* hiszpański: (1.1) cicloide ż.

* japoński: (1.1) サイクロイド (saikuroido)

* nowogrecki: (1.1) κυκλοειδής ż.

* rosyjski: (1.1) циклоида ż.

* słowacki: (1.1) cykloida ż.

* ukraiński: (1.1) циклоїда ż.

źródła.

== cykloida (język czeski.) ==

thumb|cykloida (1.1)

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mat. cykloida

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# cykloidalny

→ cykloida

SJP.pl

#### Patrz:

cykloida

# cykloidograf

przyrząd do kreślenia cykloid - krzywych płaskich zakreślanych przez punkt okręgu toczącego się bez poślizgu po prostej

SJP.pl

# cykloidowy

przymiotnik od: cykloida

SJP.pl

# cyklokauczuk

termoplastyczny produkt reakcji cyklizacji kauczuku; kauczuk cyklizowany

SJP.pl

# cyklokros

rodzaj kolarstwa uprawianego na trudnych trasach terenowych; cyclocross, kolarstwo przełajowe

SJP.pl

# cyklolekt

odmiana języka charakterystyczna dla rowerzystów

SJP.pl

Wikipedia

# cyklometr

przyrząd do mierzenia łuku koła

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) techn. geom. przyrząd do pomiaru łuku koła

(1.2) mot. przyrząd do rejestracji obrotów koła pojazdu

(1.3) sport. = cykloergometr

Wiktionary

Cyklometr (z greckiego: κύκλος (cyclos) 'cykle' oraz μέτρον (metron) 'mierzyć') – urządzenie wynalezione przez polskiego matematyka i kryptologa Mariana Rejewskiego, służące do wyliczania cyklicznych permutacji szyfrogramów niemieckiej maszyny szyfrującej Enigma.

Wikipedia

# cyklomorfoza

Cyklomorfoza (gr. kýklos koło, morphē kształt), polimorfizm sezonowy – sezonowa zmienność wielkości i kształtu ciała drobnych organizmów (bezkręgowców oraz glonów planktonowych) w kolejnych pokoleniach w ciągu roku. Powszechna u planktonowych skorupiaków, zwłaszcza wioślarek.

Wikipedia

# cyklomotor

rower z niewielkim silnikiem spalinowym lub elektrycznym

SJP.pl

# cyklon

rodzaj cyrkulacji atmosferycznej typowej dla niżów barycznych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) meteorol. wirujący układ atmosferyczny w ośrodku niskiego ciśnienia;

(1.2) chem. nazwa dwóch trujących środków chemicznych; zob. cyklon A., zob. cyklon B.

(1.3) techn. urządzenie do odpylania gazów metodą wirową;

(1.4) pot. huragan, trąba powietrzna

Wiktionary

Cyklon − rodzaj cyrkulacji atmosferycznej typowej dla niżów barycznych; wirowy układ wiatru w obrębie niżu (przemieszczają się po liniach spiralnych od zewnątrz do środka). Na półkuli północnej kierunek obrotu przeciwny do kierunku ruchu wskazówek zegara, zaś na południowej zgodny z kierunkiem wskazówek zegara (zob. efekt Coriolisa).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Statek wpadł w oko cyklonu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨklɔ̃n, AS: cyklõn

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cyklonowy, cyklonalny, cykloniczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niż, układ niżowy

Wiktionary

# cyklonalny

→ cyklon (wir powietrzny); cykloniczny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) meteorol. związany z cyklonem, dotyczący cyklonu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklon mrz.

przym. cykloniczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cykloniczny

Wiktionary

# cyklonet

urządzenie mechaniczne do oddzielania ropy naftowej od wody

SJP.pl

# cykloniczny

→ cyklon (wir powietrzny); cyklonalny

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) meteorol. związany z cyklonem, dotyczący cyklonu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklon mrz.

przym. cyklonalny, cyklonowy

Wiktionary

# cyklonit

materiał wybuchowy kruszący; heksogen

SJP.pl

Heksogen (cyklonit, T4, Hx, RDX – od ang. royal demolition explosive lub research department explosive) – organiczny związek chemiczny, jedna z nitroamin heterocyklicznych, stosowana jako materiał wybuchowy.

Wikipedia

# cyklonowy

→ cyklon (urządzenie do oczyszczania gazu lub pary)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) techn. związany z cyklonem, dotyczący cyklonu

(1.2) meteorol. związany z cyklonem, dotyczący cyklonu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklon mrz.

przym. cykloniczny

Wiktionary

# cykloolefina

nienasycony węglowodór posiadający w cząsteczce pierścień węglowy z jednym wiązaniem podwójnym; cykloalken

SJP.pl

# cyklop

olbrzym z jednym okiem umieszczonym po środku czoła

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mitgr. olbrzym z jednym okiem pośrodku czoła;

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) biol. mały jednooki skorupiak, będący istotnym składnikiem zooplanktonu;

Wiktionary

Cyklopi (także Kiklopi; gr. Κύκλωπες Kýklōpes, łac. Cyclopes ‘okrągłoocy’) – w mitologii greckiej olbrzymy z jednym okiem pośrodku czoła, zajmujące się pasterstwem i budową ogromnych murów (cyklopowe mury). Pracowali też u Hefajstosa w kuźni i kuli pioruny dla Zeusa.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) – W krainie ślepców jednooki jest królem! – obwieścił cyklop.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨklɔp, AS: cyklop

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklopia ż.

przym. cyklopowy, rzad. cyklopi; przest. cyklopski, cyklopiczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) oczlik

Wiktionary

# cyklopentadien

związek chemiczny posiadający pięć atomów węgla połączonych w pierścień oraz dwa wiązania podwójne

SJP.pl

Cyklopentadien (cyklopenta-1,3-dien) – organiczny związek chemiczny, cykliczny węglowodór nienasycony zawierający w cząsteczce dwa wiązania podwójne (cyklodien).

W temperaturze pokojowej jest cieczą o charakterystycznym zapachu, nie rozpuszcza się w wodzie, ale jest rozpuszczalny w etanolu i eterze dietylowym. Jest otrzymywany ze smoły pogazowej. Stosuje się go jako monomer przy produkcji poliolefin metodą polimeryzacji z otwarciem pierścienia.

Wikipedia

# cyklopentan

związek chemiczny z grupy cykloalkanów mający pięć atomów węgla w cząsteczce

SJP.pl

Cyklopentan, C5H10 – organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów cyklicznych. Jest stosowany jako rozpuszczalnik, do produkcji żywic polimerowych i klejów, a także jako porofor przy produkcji pianek poliuretanowych.

Wikipedia

# cyklopentanowy

→ cyklopentan

SJP.pl

#### Patrz:

cyklopentan

# cyklopi

cyklopowy;
1. właściwy cyklopowi, cyklopom;
2. wykonany na miarę cyklopów, gigantyczny

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) rzad. właściwy cyklopowi

Wiktionary

Cyklopi (także Kiklopi; gr. Κύκλωπες Kýklōpes, łac. Cyclopes ‘okrągłoocy’) – w mitologii greckiej olbrzymy z jednym okiem pośrodku czoła, zajmujące się pasterstwem i budową ogromnych murów (cyklopowe mury). Pracowali też u Hefajstosa w kuźni i kuli pioruny dla Zeusa.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cyklop mrz.

przym. cyklopowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyklopowy

Wiktionary

# cyklopia

cyklopowy;
1. właściwy cyklopowi, cyklopom;
2. wykonany na miarę cyklopów, gigantyczny

SJP.pl

Cyklopia, jednoocze (łac. cyclopia) – wada rozwojowa polegająca na połączeniu dwóch oczodołów zawierających jedną gałkę oczną. Główną przyczyną cyklopii jest holoprozencefalia.

Wikipedia

# cyklopka

→ cyklop

SJP.pl

#### Patrz:

cyklop

# cyklopowy

cyklopi;
1. właściwy cyklopowi, cyklopom;
2. wykonany na miarę cyklopów, gigantyczny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) właściwy cyklopowi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklop m.

przym. cyklopi

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyklopi

Wiktionary

# cyklopropan

związek chemiczny z grupy cykloalkanów mający trzy atomy węgla w cząsteczce

SJP.pl

Cyklopropan, C
3H
6 – organiczny związek chemiczny, najprostszy cykloalkan. W warunkach normalnych jest to bezbarwny, cięższy od powietrza gaz o słodkawym zapachu. Jest bardzo łatwopalny, w kontakcie z tlenem tworzy silną mieszankę wybuchową.

Wikipedia

# cyklopy

rodzina skorupiaków z rzędu widłonogów; oczliki

SJP.pl

# cyklorama

1. rodzaj dawnego fotoplastykonu;
2. namalowany na płótnie obraz, nawinięty na walce, które obracając się umożliwiają obejrzenie całej panoramy

SJP.pl

# cykloseryna

antybiotyk stosowany w leczeniu gruźlicy

SJP.pl

Cykloseryna (łac. cycloserinum) – organiczny związek chemiczny, antybiotyk stosowany w leczeniu gruźlicy. Hamuje wbudowywanie D-alaniny w strukturę ściany i błony komórkowej w komórkach bakterii. Działa na bakterie Gram-ujemne i Gram-dodatnie oraz na prątki gruźlicy. Działaniem niepożądanym jest oddziaływanie na ośrodkowy układ nerwowy – może powodować psychozy, drgawki itp.

Wikipedia

# cyklosport

sport rowerowy; kolarstwo

SJP.pl

# cyklosporyna

silny lek o działaniu immunosupresyjnym

SJP.pl

Cyklosporyna, Cyklosporyna A (łac. Ciclosporinum, ATC L04, ATC S01) – występujący w naturze organiczny związek chemiczny, wykorzystywany jako lek o działaniu immunosupresyjnym. Cyklosporyna jest cyklicznym peptydem złożonym z 11 aminokwasów (undekapeptyd).

Wikipedia

# cyklotrial

konkurencja kolarska, jazda po specjalnie przygotowanym, bardzo skomplikowanym torze; trial rowerowy

SJP.pl

Trial rowerowy – konkurencja sportowa uchodząca za najbardziej widowiskową ze wszystkich konkurencji kolarskich, w której najważniejsza jest pełna kontrola nad rowerem oraz równowaga.

Zawody trialu rowerowego polegają na pokonaniu trasy, na której ustawione są „odcinki”. Odcinki są torami przeszkód o długości około 60 metrów i szerokości minimum metra. Zawodnicy mają za zadanie przejechać dany „odcinek”, nie przekraczając zadanego czasu. Odcinek składa się szeregu numerowanych bramek oznaczonych naklejkami, przez które zawodnik musi przejechać w odpowiedniej kolejności. Podczas przejazdu kontakt z podłożem i przeszkodami, w zależności od federacji która organizuje zawody, mogą mieć jedynie opony, korba, pedały i osłona łańcucha. W przypadku podparcia się nogą lub inną częścią roweru naliczane są punkty karne. Zawody wygrywa zawodnik, który po pokonaniu całej trasy będzie miał na swoim koncie najmniejszą liczbę punktów karnych. W przypadku takiej samej liczby punktów karnych wygrywa ten zawodnik, który posiada większą liczbę przejazdów czystych (bez punktów karnych) lub niżej punktowanych niż jego rywal.

Wikipedia

# cyklotron

rodzaj cyklicznego akceleratora cząstek

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) fiz. najprostsza forma akceleratora cyklicznego naładowanych cząstek elementarnych;

Wiktionary

Cyklotron – najprostsza i pierwsza historycznie forma akceleratora cyklicznego cząstek obdarzonych ładunkiem elektrycznym.

W akceleratorach cyklicznych, także w cyklotronie, przyspieszane cząstki poruszają się po torach zbliżonych do kołowych, przebiegając wielokrotnie przez obszar, w którym są przyspieszane.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨkˈlɔtrɔ̃n, AS: cyklotrõn

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cyklotronowy

Wiktionary

# cyklotronowy

przymiotnik od: cyklotron

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) fiz. związany z cyklotronem, dotyczący cyklotronu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklotron mrz.

Wiktionary

# cykloturysta

osoba podróżująca rowerem w celach turystycznych

SJP.pl

# cyklotymia

zaburzenie psychiczne, lekka postać psychozy maniakalno-depresyjnej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) psych. zaburzenie polegające na utrzymujących się wahaniach nastroju w postaci łagodnych epizodów subdepresji i hipomanii;

Wiktionary

Cyklotymia (z gr. κύκλος „krąg” i θυμός „duch, nastrój, gniew”) – zaburzenie afektywne polegające na utrzymujących się stale wahaniach nastroju i aktywności w postaci łagodnych epizodów subdepresji i hipomanii, które występują zamiennie zwykle bez związku z wydarzeniami życiowymi. Najczęściej nie stanowi przyczyny zgłaszania się do specjalisty, choć subdepresja jest odczuwana jako bardzo przykra. Hipomania jest przez chorego odbierana jako stan znakomitego zdrowia. Otoczenie najczęściej nie dostrzega choroby.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cyklotymia jest zasadniczo spokrewniona z zaburzeniami dwubiegunowymi, ponieważ również tutaj naprzemiennie występują fazy maniakalne i depresyjne. W cyklotymii jednak fazy te nie mają aż takiej intensywności i nie od razu rzucają się w oczy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨklɔˈtɨ̃mʲja, AS: cyklotỹmʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklotymik m.

przym. cyklotymiczny

Wiktionary

# cyklotymiczka

→ cyklotymik

SJP.pl

#### Patrz:

cyklotymik

# cyklotymiczny

dotyczący cyklotymii

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) psych. med. związany z cyklotymią

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨklɔtɨ̃ˈmʲit͡ʃnɨ, AS: cyklotỹmʹičny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklotymia ż., cyklotymik m.

Wiktionary

# cyklotymik

człowiek o spotęgowanym usposobieniu cyklotymicznym, czyli takim, które charakteryzuje się zmiennością nastrojów, występowaniem na zmianę okresów depresji i wzmożonej aktywności; cykloid

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) psych. osoba cierpiąca na cyklotymię

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨklɔˈtɨ̃mʲik, AS: cyklotỹmʹik

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyklotymia ż.

przym. cyklotymiczny

Wiktionary

# cyklowy

przymiotnik od: cykl

SJP.pl

# cykloza

okrężny ruch cytoplazmy wokół centralnej wodniczki pokarmowej, występujący u niektórych cudzożywnych pierwotniaków

SJP.pl

# cyknąć

1. np. o zegarze: wydać charakterystyczny odgłos, cyknięcie; tyknąć;
2. o owadach takich jak świerszcz, konik polny: wydać charakterystyczny szmer;
3. potocznie: dać czegoś trochę;
4. rzadkie: napić się trochę

SJP.pl

# cyknięcie

1. np. o zegarze: wydać charakterystyczny odgłos, cyknięcie; tyknąć;
2. o owadach takich jak świerszcz, konik polny: wydać charakterystyczny szmer;
3. potocznie: dać czegoś trochę;
4. rzadkie: napić się trochę

SJP.pl

# cykor

potocznie:
1. strach, obawa, lęk;
2. osoba bojąca się czegoś, ostrożna do przesady; tchórz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pot. strach

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) pot. osoba strachliwa, tchórz

Wiktionary

#### Przykłady

(2.1) Ten cykor bałby się nawet małego psa!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨkɔr, AS: cykor

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) bojaźliwiec, strachajło, tchórz, panikarz, trusia, asekurant, ostrożniak, kapitulant, zajęcze serce, człowiek małego ducha; wulg. trzęsidupa

Wiktionary

# cykoria

1. roślina warzywna o jadalnych liściach;
2. substancja o gorzkim smaku, stosowana przy produkcji kawy zbożowej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Cichorium|L.|ref=tak., rodzaj roślin zielnych z rodziny astrowatych

(1.2) bot. roślina z rodzaju cykoria (1.1)

(1.3) kulin. jarzyna z pędów uprawnych odmian cykorii podróżnik

(1.4) uczn. strach przed sprawdzianem

(1.5) uczn. strachliwa dziewczyna

Wiktionary

Cykoria (Cichorium L.) – rodzaj roślin zielnych, należący do rodziny astrowatych. Liczy 7–8 gatunków. Rośliny te występują naturalnie w basenie Morza Śródziemnego i w pozostałej części Europy, zachodniej Azji, a poza tym w Etiopii. Cykoria podróżnik C. intybus jest gatunkiem introdukowanym i zdziczałym w Ameryce Północnej i Południowej, w południowej Afryce, wschodniej Azji, Australii i Oceanii. W Polsce rośnie cykoria podróżnik jako zadomowiony antropofit oraz cykoria endywia C. endivia w uprawie.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈkɔrʲja, AS: cykorʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cykoriowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) lud. szczerbak, twardostoj

Wiktionary

# cykoriowy

przymiotnik od: cykoria

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cykorią; zawierający cykorię

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cykoria ż.

Wiktionary

# cykorowaty

potocznie: łatwo ulegający strachowi; strachliwy, bojaźliwy

SJP.pl

# cykorzyć

potocznie: bać się, tchórzyć; cykać się, strachać się, dygać się, peniać

SJP.pl

# cykot

odgłos zegara; cykotanie; cykanie

SJP.pl

# cykotać

o zegarze: wydawać dźwięki przypominające "cyk"

SJP.pl

# cykotanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cykotać.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cykotać

Wiktionary

# cykowiak

nazwisko

SJP.pl

# cykowo

W Polsce

- Cykowo – część wsi Giżewo w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. inowrocławskim, w gminie Kruszwica
- Cykowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. grodziskim, w gminie Kamieniec

W Rosji

- Cykowo – wieś w rejonie czerepowieckim obwodu wołogodzkiego

Wikipedia

# cykuta

1. pospolita bylina o białych kwiatach, silnie trująca; szalej (pospolity);
2. trucizna wytwarzana z korzenia rośliny o tej samej nazwie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. szalej;

(1.2) toksykol. trucizna otrzymywana z soku korzenia szaleju

Wiktionary

Cykuta – śmiertelna trucizna będąca wyciągiem z różnych roślin, stosowana w starożytności i średniowieczu. Zawierała alkaloidy m.in. z takich gatunków jak szczwół plamisty (Conium maculatum) i szalej jadowity (Cicuta virosa). Zarówno koniina, pochodząca ze szczwołu, jak i cykutoksyna oraz cykutol z szaleju porażają ośrodek oddechowy w rdzeniu przedłużonym.

Wikipedia

# cykutyna

silnie trujący alkaloid z korzennego soku cykuty

SJP.pl

# cyla

zdrobnienie od: Cecylia

SJP.pl

# cylicja

kraina historyczna w Azji Mniejszej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. historyczna kraina w południowo-wschodniej Azji Mniejszej nad Morzem Śródziemnym;

Wiktionary

Cylicja (arab. ‏قيليقيا‎ Kilikija lub niegdyś ‏الثغور الشامية‎ trb. As-Sghur asz-Szmija trl. āṯ-ṯḡūr āš-šāmīť, fr. Cilicie, gr. Κιλικία, Kilikia, łac. Cilicia, orm. Կիլիկիա, Kilikia tur. Kilikya (Çukurova)) – kraina historyczna na pograniczu Azji Mniejszej i Syropalestyny. W centralnym punkcie równinna i żyzna, jednak otoczona zewsząd górami. Obecnie w całości leży na terytorium Turcji (prowincje: Mersin, Adana, Osmaniye). W czasach rzymskich Cylicja dzieliła się na dwie części: Cilicia Trachea i Cilicia Pedias. Cilicia Trachea (asyryjskie Khillaku, od którego pochodzi nazwa Cylicji) była surowym rejonem górskim uformowanym przez góry Taurus. Od południa graniczy z Morzem Śródziemnym (które odziela ją od Cypru), od zachodu – z górami Taurus, od wschodu zaś – z górami Amanus (oddzielającymi ją od właściwej Syrii).

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Cylicyjczyk mos., Cylicyjka ż.

przym. cylicyjski, cylicki

Wiktionary

# cylicyjczyk

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. mieszkaniec Cylicji

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wśród jego pasażerów są bohaterowie późniejszych wydarzeń: Cylicyjczyk Kleon, syryjski mag Eunus, Grecy Achajos i Lesteros.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cylicja ż.

:: fż. Cylicyjka ż.

przym. cylicyjski, cylicki

Wiktionary

# cylicyjski

związany z Cylicją, dotyczący Cylicji

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Cylicją, dotyczący Cylicji

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cylicyjczyk mos., Cylicja ż.

Wiktionary

# cylicyjum

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) stpol. włosienica

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨlʲiˈt͡sɨjũm, AS: cylʹicyi ̯ũm

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) stpol. dzinia

Wiktionary

# cylinder

1. rodzaj męskiego kapelusza
2. część maszyny tłokowej
3. przyrząd, naczynie walcowatego kształtu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) mat. techn. każdy walec, zwłaszcza gdy pusty wewnątrz

(1.2) chem. naczynie walcowate służące do pomiaru objętości cieczy;

(1.3) odzież. sztywny, zwykle wysoki kapelusz męski z wąskim rondem i walcowatą główką;

(1.4) techn. część maszyny tłokowej, w której porusza się tłok;

(1.5) techn. magazynek w kolcie

(1.6) inform. grupa ścieżek o tym samym numerze, znajdujących się na wszystkich talerzach dysku twardego

Wiktionary

- bryła geometryczna
- cylinder, w którym porusza się tłok silnika, siłownika, sprężarki lub pompy
- cylinder (kapelusz)
- cylinder w twardym dysku
- cylinder miarowy – naczynie laboratoryjne
- Cylinder – miasto w Stanach Zjednoczonych

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈlʲĩndɛr, AS: cylʹĩnder

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cylindryczność ż.

:: zdrobn. cylinderek m.

przym. cylindrowy, cylindryczny

przysł. cylindrycznie

Wiktionary

# cylinderek

mały cylinder

SJP.pl

# cylindrowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cylindrować.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cylinder m.

czas. cylindrować

przym. cylindryczny

Wiktionary

# cylindrowiec

cylindrowiec koralowy - południowoamerykański wąż o podziemnym trybie życia

SJP.pl

Henningsomyces Kuntze (cylindrowiec) – rodzaj grzybów z rzędu pieczarkowców (Agaricales).

Wikipedia

# cylindrowy

przymiotnik od: cylinder

SJP.pl

# cylindryczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co jest cylindryczne, walcowate

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W centralnym punkcie pomieszczenia na owalnym podwyższeniu stał potężny kocioł, powtarzający swoim kształtem cylindryczność twierdzy.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cylinder m.

przym. cylindryczny

Wiktionary

# cylindryczny

przymiotnik

(1.1) taki, który ma kształt cylindra

(1.2) związany z cylindrem, dotyczący cylindra

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wał na ogół wykonany jest ze stali i w formie cylindrycznej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨlʲĩnˈdrɨt͡ʃnɨ, AS: cylʹĩndryčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cylinder m., cylinderek m., cylindrowanie n., cylindryczność ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) walcowaty

Wiktionary

# cylka

zdrobnienie od: Cecylia

SJP.pl

# cylma

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w Republice Komi i obwodzie archangielskim Rosji, lewy dopływ Peczory

Wiktionary

# cylnonć

czasownik

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. trafić

Wiktionary

# cylwik

nazwisko

SJP.pl

# cym

wyraz zastępujący słowa w niektórych piosenkach (typu: rym, cym, cym)

SJP.pl

wykrzyknik

(1.1) jako przyśpiewka zastępuje słowa w niektórych piosenkach

Wiktionary

# cyma

1. w architekturze: profil w kształcie litery S; sima, esownik
2. zegarek marki CYMA

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) w architekturze: profil w kształcie litery S

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) sima, esownik

Wiktionary

# cymański

nazwisko

SJP.pl

# cymbalaria

rodzaj bylin, półkrzewów i krzewów z rodziny babkowatych

SJP.pl

Wikipedia

# cymbalisko

zgrubienie od: cymbał (głupiec)

SJP.pl

# cymbalista

muzyk grający na cymbałach

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) muzyk, który gra na cymbałach

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Cymbalista zręcznie przesuwa palcami po cymbałach.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fż. cymbalistka ż.

przym. cymbałowy

Wiktionary

# cymbalistka

→ cymbalista

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. kobieta, która gra na cymbałach

Wiktionary

#### Patrz:

cymbalista

#### Powiązane:

rzecz. cymbały nmos., cymbałki nmos., cymbalenie n., cymbał m.

:: fm. cymbalista m.

czas. cymbalić ndk.

przym. cymbałowy

Wiktionary

# cymbał

potocznie, lekceważąco: człowiek ograniczony, niezaradny życiowo; gamoń, głupiec, tuman

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) muz. głos w organach

(1.2) daw. muz. dzwon zegarowy

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) pogard. głupiec

Wiktionary

Klawesyn (wł. cembalo, clavicembalo, skrót: cemb.; fr. clavecin; ang. harpsichord) – instrument strunowy szarpany, wyposażony w klawiaturę, zaliczany do rodziny cytr. Znany powszechnie w Europie od XV wieku.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ewenementem, niemającym miejsca w żadnej innej epoce, jest cymbał niestrojony, zwany polskim, którego pojedyncza piszczałka składała się z nogi i włożonych do niej niestrojonych piszczałek, najczęściej sześciu.

(2.1) Nie będę cymbałowi dziesięć razy tłumaczył.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cymbałki lm nm., cymbały lm nm., cymbalista mos., cymbalistka ż.

:: zdrobn. cymbałek mrz.

przym. cymbałowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) głupek, osioł, muł, idiota, kretyn, głąb, niedorozwój, baran, bałwan, błazen, bęcwał, cep, ciołek, kapuściana głowa, matoł, półgłupek, półgłówek, tępak, jełop, tłumok, wariat, dupek, cwel, ciućmok, imbecyl, kiep, dureń, burak, łeb, pierdoła, sierota, debil, fiut, dzban

Wiktionary

# cymbała

potocznie, lekceważąco: człowiek ograniczony, niezaradny życiowo; gamoń, głupiec, tuman

SJP.pl

# cymbałek

zdrobnienie od: cymbał

SJP.pl

# cymbałki

popularny instrument dziecięcy zawierający luźno umocowane płytki metalowe na drewnianej ramie, w które uderza się pałeczkami

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) pot. muz. dzwonki używane jako instrument dziecięcy;

forma rzeczownika.

(2.1) M., B. i W. lm. od: cymbałek

Wiktionary

Dzwonki (orkiestrowe) (wł. campanelli, skrót: cmpl.) – instrument muzyczny z rodziny idiofonów, znany również jako Glockenspiel (z niem. "gra dzwonków").

Dzwonki bywają mylnie nazywane cymbałkami (cymbały to instrument strunowy, a nie idiofon).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cała klasa grała na cymbałkach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃mˈbawʲci, AS: cỹmbau̯ʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cymbał mos./mrz., cymbalistka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dzwonki

Wiktionary

# cymbałowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) muz. związany z cymbałami, dotyczący cymbałów

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cymbały mrz., cymbał mos., cymbalista mos., cymbalistka ż.

Wiktionary

# cymbały

instrument o stalowych strunach różnej długości, w które uderza się drewnianymi pałeczkami

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) muz. uderzany instrument strunowy;

Wiktionary

Cymbały – strunowy instrument muzyczny z grupy chordofonów, uderzany pałeczkami. Klasyfikacja uwzględnia podgrupę chordofonów prostych lub cytr (dalej – cytr płytowych i rzeczywistych). Należą do instrumentów strunowych uderzanych.

Według Klasyfikacji Hornbostela-Sachsa cymbały oznaczone są numerem 314.122.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cymbalista zręcznie przesuwa palcami po cymbałach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃mˈbawɨ, AS: cỹmbau̯y

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cymbalista m., cymbalistka ż., cymbał mos.

przym. cymbałowy

Wiktionary

# cymbergaj

popularna w XX wieku gra szkolna lub podwórkowa polegająca na odbijaniu po blacie monet za pomocą grzebienia lub linijki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) środ. gra szkolna polegająca na przesuwaniu grzebieniem po ławce większej monety tak, aby uderzała w mniejszą, którą należało trafić w bramkę przeciwnika

Wiktionary

Cymbergaj – towarzyska gra zręcznościowa, polegająca na odbijaniu monet na płaskiej powierzchni, przy użyciu linijki bądź grzebienia . Jest znana od wielu lat i posiada różnorakie warianty.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Chłopcy grali w cymbergaja i nawet nie zauważyli, kiedy do klasy wszedł nauczyciel.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃mˈbɛrɡaj, AS: cỹmbergai ̯

Wiktionary

# cymbospondylus

drapieżny ichtiozaur z rodziny szastazaurów

SJP.pl

Cymbospondyl (Cymbospondylus) – drapieżny ichtiozaur z rodziny Shastasauridae.

Żył w okresie środkowego triasu (ok. 220 mln lat temu) w okolicach Ameryki Północnej i obecnej Europy. Długość ciała ok. 6-10 m, masa ok. 1 tony. Jego szczątki znaleziono w Niemczech i w USA (Nevada).

Wikipedia

# cymbr

członek dawnego ludu wywodzącego się z krainy Himmerland na północy Półwyspu Jutlandzkiego

SJP.pl

# cymbra

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. środ. górn. drewniana obudowa ścian kopalnianych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cymbrowocz mos.

czas. cymbrować ndk.

Wiktionary

# cymbrować

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. cembrować

(1.2) gw-pl|Górny Śląsk. środ. górn. wznosić drewniane obudowy ścian kopalnianych

Wiktionary

#### Powiązane:

(1.2)

:: rzecz. cymbra ż., cymbrowocz mos.

Wiktionary

# cymbrowie

dawny lud wywodzący się z krainy Himmerland na północy Półwyspu Jutlandzkiego

SJP.pl

Cymbrowie (łac. Cimbri) – lud pochodzenia prawdopodobnie germańskiego, wywodzący się z krainy Himmerland na północy Półwyspu Jutlandzkiego. Pochodzenie Cymbrów nie jest jednoznacznie ustalone, ponieważ imiona ich wodzów noszą celtyckie brzmienie: Boiorix, Lugins, Claodicus, Ceasorix.

Wikipedia

# cymbrowocz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. środ. górn. górnik wznoszący obudowy ścian kopalnianych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cymbra ż.

czas. cymbrować ndk.

Wiktionary

# cymelium

bardzo rzadki i cenny druk lub rękopis, w bibliotece przechowywany zwykle w specjalnych warunkach i nie udostępniany powszechnie; cimelium

SJP.pl

# cymen

bezbarwna ciecz o dość miłym zapachu

SJP.pl

p-Cymen – organiczny związek chemiczny z grupy węglowodorów aromatycznych, pochodna benzenu. Występuje w olejkach eterycznych.

Wikipedia

# cymerman

nazwisko

SJP.pl

# cymes

1. słodki pudding (kuchnia żydowska);
2. potocznie: przysmak; coś najlepszego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kulin. wspólna nazwa kilku potraw żydowskich, najczęściej rodzaj deseru z marchewki ze słodkimi dodatkami;

(1.2) przen. coś bardzo smacznego

Wiktionary

Cymes (jid. צימעס, z niem. zum essen – do jedzenia, lub z śr.-g.-niem. zuomüese – przystawka) – złożona z warzyw i owoców potrawa kuchni żydowskiej.

Składa się głównie z marchwi, suszonych śliwek i jabłek, ale może występować także w wersji z ziemniakami, innymi warzywami, mięsem oraz różnymi suszonymi owocami. Składniki są duszone lub pieczone; podawana jest na słodko. Jest zwykle zaliczana do grupy potraw deserowych lub serwowanych na ciepło dań owocowo-warzywnych. W tradycyjnej wersji kuchni żydowskiej ma postać leguminy podawanej w ramach uroczystych, świątecznych posiłków. Tradycyjnie wchodzi w skład menu wieczerzy rozpoczynającej szabat.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. cymesik m.

przym. cymesowy

przysł. cymesowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) rarytas

Wiktionary

# cymlańsk

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Rosji, w obwodzie rostowskim;

Wiktionary

Cymlańsk (ros. Цимлянск) – miasto (od 1961) w Rosji, administracyjne centrum rejonu cymlańskiego w obwodzie rostowskim, 14731 mieszkańców (2021).

Miasto jest położone we wschodniej części obwodu rostowskiego, na zachodnim brzegu Zbiornika Cymlańskiego na rzece Don, 20 km od Wołgodońska i 236 kilometrów od Rostowa.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Cymła ż.

przym. cymlański

Wiktionary

# cymlański

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Cymlańskiem, dotyczący Cymlańska

(1.2) związany z Cymłą, dotyczący Cymły

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cymlańsk mrz., Cymła ż.

Wiktionary

# cymofan

minerał, odmiana chryzoberylu

SJP.pl

Cymofan (cymofanit, kocie oko, chryzoberylowe kocie oko) – przezroczysta lub przeświecająca odmiana chryzoberylu wykazująca efekt kociego oka. Nazwa pochodzi od greckich słów kyma = fala i fainio = pokazuję (faliste refleksy świetlne przy obrocie kamienia).

Nazwa „kocie oko” wskazuje na podobieństwo kamienia do kociego oka.

Wikipedia

# cymon

młody szlachcic z obrazu "Cymon and Iphigenia" Frederica Leightona

SJP.pl

# cymper

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) gwara. zabawy zapustne

Wiktionary

# cymric

[czytaj: kamrik] rasa kota, długowłosa odmiana manksa

SJP.pl

Cymric (inna nazwa: długowłosy Manx) – rasa kota powstała w Kanadzie lub USA. Istnienie długowłosych Manksów nie od razu zostało zaakceptowane.

Wikipedia

# cymła

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w obwodzie rostowskim i wołgogradzkim Rosji, prawy dopływ Donu;

Wiktionary

Cymła (ros. Цимла) – rzeka w obwodzie rostowskim i wołgogradzkim Rosji, prawy dopływ Donu. Dolna część przebiegu została zalana w związku z budową Zbiornika Cymlańskiego. Długość rzeki wynosi 186 km (do czasu zbudowania zbiornika – 207 km), z czego 168 km w obwodzie wołgogradzkim, a 18 km w rostowskim. Powierzchnia zlewni 1650 km² (do wybudowania zbiornika 3023 km²). Największy dopływ – rzeka Rossoszka. Ogólny spadek – 120 m.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Cymlańsk ż.

przym. cymlański

Wiktionary

# cyna

pierwiastek chemiczny o symbolu Sn

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. szary metal, pierwiastek chemiczny o liczbie atomowej 50, oznaczany symbolem Sn;

(1.2) pot. naczynia i inne wyroby z cyny (1.1); Gloger.

(1.3) pot. elektron. łatwotopliwy stop cyny (1.1) z ołowiem i antymonem, używany do lutowania niskotemperaturowego

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cienka powłoka cyny na blaszanych puszkach z żywnością zapobiega korozji.

(1.2) Szczęśliwsze były wieki, kiedy na cynie jadano.

(1.3) Przy pomocy cyny łączymy podzespoły elektroniczne do płytki drukowanej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨ̃na, AS: cỹna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynownia ż., cynownictwo n., cynownik m., cynkarz m., cynkolit m., ocynownia ż., cynowanie n., pocynowanie n., ocynowanie n.

czas. cynować ndk., pocynować dk., ocynować dk.

przym. cynowy, cynkowaty, cynowniczy, cynkowniczy

przysł. cynowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) symbol. Sn

(1.3) lut, lutowie, stop lutowniczy

Wiktionary

# cynaderka

zdrobnienie od: cynadra (nerka zwierzęca)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. cynadra (nerka zwierzęca)

(1.2) kulin. lm. cynaderki potrawy z cynaderek (1.1)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨ̃naˈdɛrka, AS: cỹnaderka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynadra ż.

Wiktionary

# cynaderki

potrawa z nerek zwierzęcych; cynadry

SJP.pl

# cynades

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) prostytutka

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃ˈnadɛs, AS: cỹnades

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zob. prostytutka.

Wiktionary

# cynadra

zwierzęca nerka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) anat. zool. nerka zwierzęca

(1.2) kulin. lm. cynadry potrawy z cynader (1.1)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃ˈnadra, AS: cỹnadra

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynaderka

Wiktionary

# cynadry

(bardzo rzadko również w lp) potrawa z nerek zwierzęcych; cynaderki

SJP.pl

# cynamon

suszona kora gałązek cynamonowca, używana jako przyprawa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) suszona kora cynamonowca, używana jako przyprawa;

Wiktionary

Cynamon – przyprawa kuchenna otrzymywana z wysuszonej kory cynamonowca.

Występuje w dwóch postaciach: starty na proszek lub w niewielkich kawałkach zwiniętych w rulonik. Cynamon ma kolor rdzawy, a dzięki wysokiej zawartości aldehydu cynamonowego i innych lotnych związków organicznych ma charakterystyczny, słodkawo-korzenny, lekko piekący smak i silny aromat.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Posyp ciastka cynamonem, będą lepiej smakowały.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃ˈnãmɔ̃n, AS: cỹnãmõn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynamonowiec m., cynamonka ż.

przym. cynamonowy

Wiktionary

# cynamonek

1. bułeczka z cynamonem;
2. nalewka cynamonowa;
3. gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych

SJP.pl

# cynamonka

1. bułeczka z cynamonem;
2. nalewka cynamonowa;
3. gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych

SJP.pl

Cynamonka (Spatula cyanoptera) – gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae).

Wikipedia

# cynamonowiec

wiecznie zielone drzewo lub wysoki krzew z rodziny wawrzynowatych, występujące na tropikalnych obszarach Azji i Australii, cenione dla drewna i kory, z której otrzymuje się przyprawę kuchenną cynamon, oraz olejku cynamonowego i kamforowego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy lub męskorzeczowy

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Cinnamomum|Scheffer|ref=tak., rodzaj roślin z rodziny wawrzynowatych;

(1.2) kulin. ciasto z cynamonem

Wiktionary

Cynamonowiec (Cinnamomum Scheffer) – rodzaj roślin z rodziny wawrzynowatych. Obejmuje ok. 250 gatunków, które pierwotnie występowały tylko we wschodniej i południowo-wschodniej Azji. Obecnie są uprawiane i jako dziczejące spotykane w całej strefie klimatu subtropikalnego.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨ̃nãmɔ̃ˈnɔvʲjɛt͡s, AS: cỹnãmõnovʹi ̯ec

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynamon m.

przym. cynamonowy

Wiktionary

# cynamonowy

przymiotnik od: cynamon

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) farm. kulin. dotyczący cynamonu, związany z cynamonem, zrobiony z cynamonu, zawierający cynamon, otrzymywany z cynamonu

(1.2) mający kolor rdzawobrązowy, taki jak kolor cynamonu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Dobre są także herbaty smakowe, np. z owoców leśnych, poziomkowa, z dzikiej róży, aroniowa, cynamonowa, miętowa, pokrzywowa, z żeń-szeniem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨ̃nãmɔ̃ˈnɔvɨ, AS: cỹnãmõnovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynamon mrz., cynamonowiec mrz.

Wiktionary

# cynar

rodzaj tańca lub zabawy w średniowiecznej Polsce; cenar

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) zob. cenar.

Wiktionary

Cynar (czyt. czi'nar) – aperitif pochodzenia włoskiego o zawartości alkoholu 16%. Nazwa napoju pochodzi od łacińskiego określenia Cynara Scolymus, co znaczy karczoch. Alkohol jest produkowany od początku lat 50. XX w. W jego skład wchodzą ekstrakty z roślin i alkoholu oraz sok z karczocha.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨ̃nar, AS: cỹnar

Wiktionary

# cynarski

nazwisko

SJP.pl

# cynaryna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biochem. związek czynny występujący w karczochach

Wiktionary

# cynawy

związek cynawy, związek chem. cyny

SJP.pl

# cynchonina

związek chemiczny z grupy alkaloidów

SJP.pl

# cyndalin

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. rodzaj tkaniny jedwabnej

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃nˈdalʲĩn, AS: cỹndalʹĩn

Wiktionary

# cynek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. nacięcie

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨ̃nɛk, AS: cỹnek

Wiktionary

# cyneol

związek organiczny; eukaliptol

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) biochem. organiczny związek chemiczny, bezbarwna ciecz o zapachu kamfory, występująca w olejku eterycznym z eukaliptusa, piołunu, bądź rozmarynu;

Wiktionary

Cyneol, eukaliptol – organiczny związek chemiczny z grupy terpenów, bezbarwna ciecz o zapachu kamfory, występująca w olejku eterycznym otrzymywanym z eukaliptusa, piołunu, bądź rozmarynu. Wykorzystywany głównie jako składnik kompozycji zapachowych oraz środków pielęgnacyjnych.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) eukaliptol

Wiktionary

# cyneraria

kwitnąca roślina doniczkowa, jednoroczna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. mieszaniec roślin z rodziny astrowatych;

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wezmę jeszcze dwie torebki nasion cynerarii.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) popielnik

Wiktionary

# cynestetyczny

→ cynestezja; cenestetyczny

SJP.pl

# cynestezja

w psychologii: poczucie swego ciała, ogół uczuć organicznych doznawanych w danej chwili; cenestezja

SJP.pl

# cynfolia

cienka, miękka blaszka imitująca złoto, używana głównie do pakowania artykułów spożywczych; staniol; pozłotka; pozłotko

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cienki, cynowy arkusz

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Szeleściły na wietrze wielkie arkusze cynfolii, […] zdobywane nie wiadomo skąd przez przekupniów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃nˈfɔlʲja, AS: cỹnfolʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cynfoliowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) staniol, pozłotka

Wiktionary

# cynfoliowy

→ cynfolia; staniolowy

SJP.pl

# cynga

choroba wywołana niedoborem witaminy C, objawiająca się m.in. owrzodzeniem dziąseł i błony śluzowej oraz wypadaniem zębów; gnilec, szkorbut

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hist. med. szkorbut, odmiana awitaminozy o ciężkich objawach fizycznych i psychicznych, występująca w sowieckich łagrach na Syberii

Wiktionary

Szkorbut (łac. scorbutus), gnilec, cynga, dzięgna – choroba wielonarządowa, wywołana niedoborem kwasu askorbinowego (witaminy C) w pożywieniu.

Główne objawy dotyczą tkanki łącznej, ponieważ kwas askorbinowy jest koenzymem hydroksylazy prolinowej i lizynowej, które katalizują powstanie poprzecznych wiązań kowalencyjnych między cząstkami tropokolagenu. Brak kwasu askorbinowego oznacza brak aktywności tych enzymów, a co za tym idzie, brak dojrzewania kolagenu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Już po kilku miesiącach pobytu w obozie cynga dawała się we znaki większości więźniów, a z biegiem czasu stan ich zdrowia pogarszał się z tygodnia na tydzień.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨ̃ŋɡa, AS: cỹŋga

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) szkorbut, gnilec

Wiktionary

# cyngiel

1. metalowy języczek w ręcznej broni palnej;
2. ryba z rodziny okoniokształtnych, o ciele wydłużonym, wrzecionowatym

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) język spustu w broni palnej

(1.2) środ. w lm. cyngle: okulary

(1.3) lwów. szkolna ocena niedostateczna

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) icht. długa ryba z rodzaju nazwa systematyczna|Zingel|ref=tak., z rodziny okoniowatych;

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(3.1) przen. zabójca w mafii, w tajnej organizacji

Wiktionary

Spust – element mechanizmu spustowego broni palnej, służący do zwalniania tego mechanizmu przez strzelca w celu oddania strzału. Najczęściej ma formę języka, rzadziej szyny spustowej lub przycisku.

Broń posiada najczęściej jeden spust, rzadziej dwa, do ognia pojedynczego i seriami, lub odpalające naboje w różnych lufach broni dwulufowej np. dubeltówce.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨ̃ŋʲɟɛl, AS: cỹŋʹǵel

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) spust, język spustowy

(2.1) czop

(3.1) człowiek od mokrej roboty, egzekutor

Wiktionary

# cyngle

1. metalowy języczek w ręcznej broni palnej;
2. ryba z rodziny okoniokształtnych, o ciele wydłużonym, wrzecionowatym

SJP.pl

# cyngwajsówka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) prostytutka

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨ̃ŋɡvajˈsufka, AS: cỹŋgvai ̯sufka

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zob. prostytutka.

Wiktionary

# cynia

roślina z rodziny astrowatych o szorstkich liściach, pochodząca z Ameryki Płn. i Meksyku; cynka; jakobinka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Zinnia|L.|ref=tak., rodzaj roślin z rodziny astrowatych;

(1.2) bot. ogrod. roślina z rodzaju cynii (1.1), m.in. uprawiana dla ozdobnych kwiatów

(1.3) pot. kwiat cynii (1.2)

Wiktionary

Cynia, jakobinka (Zinnia L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Należą do niego 23 gatunki. Rośliny te występują w Ameryce Północnej i Południowej od południowej części Stanów Zjednoczonych po Argentynę. Występują w siedliskach nasłonecznionych i suchych.

Różne gatunki w wielu odmianach o intensywnie zabarwionych, pełnych i wielobarwnych kwiatach są uprawiane jako ozdobne. Nazwa rodzajowa upamiętnia Johanna Gottfrieda Zinna (1727–1759), niemieckiego lekarza i botanika.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Gdy letnie dni stają się krótkie, a wieczory i ranki chłodne, na rabatach rozkwitają cynie. Wyróżniają się nasyconymi barwami i wytworną posturą. Kochają je motyle i pszczoły.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨ̃ɲja, AS: cỹńi ̯a

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2-3) jakobinka

Wiktionary

# cynian

sól kwasu cynowego

SJP.pl

# cyniany

sól kwasu cynowego

SJP.pl

# cynicki

związany ze szkołą cyników, cynicyzmem lub cynizmem

SJP.pl

# cynicyzm

zespół poglądów głoszonych przez grecką grupę cyników

SJP.pl

Filozofia cynicka – zespół poglądów właściwych grupie filozofów antycznej Grecji, powstały w V wieku p.n.e., a gasnący dopiero pod koniec starożytności. Trudno rozstrzygnąć, czy filozofia cyników była sposobem życia, czy właściwą szkołą filozoficzną (do ostatniego poglądu przychyla się Diogenes z Synopy zwany także Psem Mądrości).

Wikipedia

# cyniczeć

stawać się cynikiem; cynicznieć

SJP.pl

# cyniczka

→ cynik

SJP.pl

#### Patrz:

cynik

# cynicznie

przysłówek

(1.1) w sposób cyniczny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynizm m., cynik m.

przym. cyniczny

Wiktionary

# cynicznieć

stawać się cynicznym; cyniczeć

SJP.pl

# cyniczniej

stawać się cynicznym; cyniczeć

SJP.pl

# cyniczność

postawa życiowa charakteryzująca się nieuznawaniem obowiązujących zasad etycznych i lekceważącym odnoszeniu się do ogólnie szanowanych pojęć, praw, osób; cynizm, złośliwość, zgryźliwość

SJP.pl

# cyniczny

1. o postawie, sposobie myślenia - nie wierzący w uczciwość i szczerość innych ludzi, zarzucający innym złe intencje i wolę;
2. postępujący niezgodnie z zasadami społecznymi, nieuczciwie, bez skrupułów;
3. związany z cynizmem - kierunkiem filozoficznym

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) lekceważąco odnoszący się do ogólnie uznawanych autorytetów i zasad etycznych

przymiotnik relacyjny

(2.1) filoz. związany z cynizmem filozoficznym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jego cyniczne zagranie twardziela może zniszczyć jego wizerunek lub doprowadzić go do reelekcji.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃ˈɲit͡ʃnɨ, AS: cỹńičny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynik m., cynizm m.

przysł. cynicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) cynicki

Wiktionary

# cynik

1. człowiek cyniczny;
2. filoz. wyznawca cynizmu, kierunku filozoficznego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) filoz. przedstawiciel szkoły filozoficznej Antystenesa

(1.2) pejor. człowiek lekceważący autorytety i przyjęte zasady

Wiktionary

Cynizm – postawa etyczna, charakteryzująca się nieuznawaniem i podważaniem wartości i norm obowiązujących w danym środowisku.

Cynizm wiąże się z negatywnym poglądem na naturę ludzką. Zgodnie z tym uznaje, że jednostki dążą do realizacji swoich interesów i wątpią w autentyczność altruistycznych motywów działań. Według cyników nie istnieją „wyższe wartości”, „wzniosłe cele” czy ideały. Są one jedynie słowami, za pomocą których jednostki oszukują same siebie lub które służą jednym do manipulacji drugimi. Tym samym podając je w wątpliwość, obnaża się ludzkie zakłamanie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Myślę o niej często, wspominając człowieka niezbyt szczęśliwego, który na złość samemu sobie przez wiele lat budował swoją reputację cynika i zimnego drania – nadaremno.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨ̃ɲik, AS: cỹńik

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynizm m.

:: fż. cyniczka ż.

przym. cynicki, cyniczny

przysł. cynicko, cynicznie

Wiktionary

# cyniowy

przymiotnik od: cynia

SJP.pl

# cynizm

1. postawa życiowa charakteryzująca się nieuznawaniem obowiązujących zasad etycznych i lekceważącym odnoszeniu się do ogólnie szanowanych pojęć, praw, osób; cyniczność, złośliwość, zgryźliwość;
2. w filozofii: zespół poglądów greckiej szkoły filozoficznej Antystenesa, który głosił, że dobro polega na ograniczaniu potrzeb materialnych, a życie zgodne z naturą jest najwyższą cnotą

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wyzywające i lekceważące odnoszenie się do wartości moralnych, nieliczenie się z uczuciami i odczuciami innych

(1.2) filoz. zespół poglądów greckiej szkoły filozoficznej Antystenesa;

Wiktionary

Cynizm – postawa etyczna, charakteryzująca się nieuznawaniem i podważaniem wartości i norm obowiązujących w danym środowisku.

Cynizm wiąże się z negatywnym poglądem na naturę ludzką. Zgodnie z tym uznaje, że jednostki dążą do realizacji swoich interesów i wątpią w autentyczność altruistycznych motywów działań. Według cyników nie istnieją „wyższe wartości”, „wzniosłe cele” czy ideały. Są one jedynie słowami, za pomocą których jednostki oszukują same siebie lub które służą jednym do manipulacji drugimi. Tym samym podając je w wątpliwość, obnaża się ludzkie zakłamanie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) (…) odpychał nieprzezwyciężonym pociągiem do szyderstwa, bezwzględnym zaufaniem w samym sobie i pewnym, aż w cynizm wpadającym lekceważeniem wszystkiego i wszystkich na świecie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨ̃ɲism̥, AS: cỹńism̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyniczność ż., cynik m., cyniczka ż.

przym. cyniczny, cynicki

przysł. cynicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyniczność

Wiktionary

# cynk

1. pierwiastek chemiczny o symbolu Zn, metal o liczbie atomowej 30, stosowany m.in. jako składnik stopów, mikroelement będący składnikiem enzymów i hormonów;
2. pospolicie: poufna informacja, wskazówka; w gwarze więziennej: tajnie przekazana wiadomość;
3. dawny instrument dęty drewniany o kształcie prostego lub zakrzywionego rogu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny o symbolu Zn i liczbie atomowej 30;

(1.2) pot. informacja, zazwyczaj poufna

(1.3) muz. daw. dęty instrument drewniany;

Wiktionary

Cynk (Zn, łac. zincum) – pierwiastek chemiczny, metal przejściowy z grupy cynkowców w układzie okresowym (grupa 12).

Odkryto 30 izotopów cynku z przedziału mas 54–83, z czego trwałe są izotopy 64Zn, 66Zn, 67Zn, 68Zn i 70Zn.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jakie właściwości chemiczne ma cynk?

(1.2) Dostałem cynk, że jutro przejedzie tędy transport z pieniędzmi do banku.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃ŋk, AS: cỹŋk

Wiktionary

#### Powiązane:

(1.1)

:: rzecz. cynkowiec m., cynkowanie n.

:: czas. cynkować ndk., ocynkować dk.

:: przym. cynkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) symbol. Zn

(1.2) sygnał

(1.3) kornet

Wiktionary

# cynka

roślina z rodziny astrowatych o szorstkich liściach, pochodząca z Ameryki Płn. i Meksyku; cynia; jakobinka

SJP.pl

# cynkarka

obrabiarka do wykonywania stalowych wczepów; wczepiarka

SJP.pl

# cynkarz

środowiskowo: osoba, która donosi na innych; donosiciel

SJP.pl

# cynkit

minerał, tlenek cynku

SJP.pl

Cynkit – minerał z gromady tlenków. Należy do grupy minerałów bardzo rzadkich.

Nazwa nawiązuje do składu chemicznego minerału, którego głównym składnikiem jest cynk. (W. Haidinger, 1845 r.).

Wikipedia

# cynkografia

1. technika graficzna druku płaskiego;
2. technika przygotowywania klisz do druku wypukłego;
3. chemigrafia; cynkotypia

SJP.pl

Wikipedia

# cynkolit

mieszanina siarczku cynku z siarczanem baru, używana jako biała farba; biel Griffitha

SJP.pl

# cynkonośny

obfitujący w cynk; dostarczający cynku; zawierający cynk

SJP.pl

# cynkoryt

technika druku wypukłego, która łączy w sobie technikę akwaforty i litografii, czasami także elementy fotografii

SJP.pl

# cynkotyp

rysunek utrwalony na płycie cynkowej

SJP.pl

# cynkotypia

1. technika graficzna druku płaskiego;
2. technika przygotowywania klisz do druku wypukłego;
3. chemigrafia; cynkografia

SJP.pl

# cynkować

pokrywać przedmioty metalowe warstwą cynku; ocynkowywać

SJP.pl

# cynkowacz

rzadko: osoba zatrudniona przy cynkowaniu blachy; ocynkowywacz

SJP.pl

# cynkowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) met. pokrywanie powierzchni warstwą cynku

Wiktionary

Cynkowanie – ogół operacji mający na celu pokrycie powierzchni przedmiotów stalowych cienką, silnie przylegającą powłoką cynku w celu ochrony przed korozją powodowaną działaniem powietrza i wody. Cynkowanie jest stosowane powszechnie w wielu gałęziach gospodarki, m.in. w przemyśle samochodowym, budowlanym, lotniczym.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cynk m., cynkowiec m., cynkownia ż., cynkarz m., cynkarka ż.

czas. cynkować ndk.

przym. cynkowy

Wiktionary

# cynkowce

pierwiastki z 12 (II B) grupy układu okresowego: cynk, kadm, rtęć, ununbium

SJP.pl

Cynkowce – pierwiastki chemiczne należące do 12 (daw. IIB lub II pobocznej) grupy układu okresowego. Do cynkowców należą następujące metale: cynk (Zn), kadm (Cd), rtęć (Hg) i kopernik (Cn). Na powłoce walencyjnej cynkowców znajdują się dwa elektrony walencyjne.

Wikipedia

# cynkowiec

pierwiastek należący do dwunastej grupy układu okresowego pierwiastków; kadmowiec

SJP.pl

# cynkówka

1. pomocnik złodzieja kieszonkowego stojący na obserwacji;
2. potocznie: urządzenie alarmowe;
3. krótka kurtka skórzana

SJP.pl

# cynkownia

huta wytapiająca cynk

SJP.pl

# cynkowy

przymiotnik od: cynk

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący cynku

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynk m., cynkarz m., cynkowanie n.

czas. cynkować ndk.

Wiktionary

# cynkwais

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gwara więzienna wytatuowana kropka nad lewym okiem, znak rozpoznawczy gitów

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃ŋˈkfajis, AS: cỹŋkfai ̯is

Wiktionary

# cynna

Lucius Cornelius Cinna (130-84 p.n.e.) - rzymski wódz i polityk

SJP.pl

Cornelii Cinna – gałąź rzymskiego rodu patrycjuszowskiego Korneliuszy (por. Korneliusz).

- Lucjusz Korneliusz Cynna – przywódca popularów
- Lucjusz Korneliusz Cynna – pretor 44 p.n.e
- Lucjusz Korneliusz Cynna – konsul 32 p.n.e.
- Gnejusz Korneliusz Cynna Magnus
- Kornelia Cynilla
- Kornelia Pompeja Magna

Wikipedia

# cynober

siarczek rtęciowy używany jako farba koloru czerwonego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jeden z odcieni koloru czerwonego;

(1.2) miner. minerał stosowany jako czerwony barwnik w malarstwie;

Wiktionary

- cynober (chińska czerwień, vermilion) – odcień koloru czerwonego
- cynober – czerwony minerał, siarczek rtęci(II) (HgS)

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na dalszym planie, w głębi, wznosiło się kilku stopniami podium zasiane suknem o soczystej barwie cynobru.

(1.2) W Indiach mężatki barwią sobie przedziałek cynobrem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃ˈnɔbɛr, AS: cỹnober

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynobrówka ż., cynobrowienie n.

czas. cynobrowieć ndk.

przym. cynobrowy

Wiktionary

# cynobrówka

roślina ozdobna z rodziny kosaćcowatych; montbrecja, krokosmia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. pot. krokosomia

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynober m., cynobrowienie n.

czas. cynobrowieć ndk.

przym. cynobrowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) krokosomia, montbrecja, tritonia

Wiktionary

# cynobrowy

przymiotnik od: cynober

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) mający kolor czerwony o brunatnym odcieniu, taki jak kolor cynobru

(1.2) miner. dotyczący cynobru, związany z cynobrem

Wiktionary

Cynober (chińska czerwień, vermilion) – odcień koloru czerwonego wpadający nieznacznie w kolor pomarańczowy. Pigment o tym odcieniu pozyskiwano z cynobru, minerału z zawartością siarczku rtęci, stąd nazwa. Jest to (w przybliżeniu) kolor dojrzałego pomidora.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W moim Budapeszcie zawsze jest koniec października, przygrzewa jesienne słońce i płyną pod nogami suche strumienie żółtych, cynobrowych, brunatnych liści.

(1.1) Mienią się złote korony, wzrok Madonny ogarnia całe wnętrze, jest łagodny i słodki. Cynobrowe, pełne, kobiece usta.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cynober m., cynobrowiec m., cynobrowość ż., cynobrówka ż., cynobrowienie n.

czas. cynobrowieć ndk.

Wiktionary

# cynocefal

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) mit. fantastyczna istota o ludzkim ciele i psiej głowie;

Wiktionary

Cynocefal lub Psiogłowy (gr. κῠνοκέφᾰλοι) – termin oznaczający „psią-głowę”, stosowany do określenia mitologicznych stworzeń o korpusie człowieka i głowie psa.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) psiogłowiec, psiogłowy

Wiktionary

# cynodon

cynodon palczasty - gatunek trawy z rodziny wiechlinowatych; trawa bermudzka

SJP.pl

- Cynodon Pers. – rodzaj roślin z rodziny wiechlinowatych
- Cynodon Spix & Agassiz, 1829 – rodzaj ryb z rodziny Cynodontidae
- Cynodon Cuvier, 1829 – synonim rodzaju Cynodon Spix & Agassiz, 1829

Wikipedia

# cynodont

gad ssakokształtny, wymarły częściowo pod koniec triasu, a całkowicie w połowie jury, prawdopodobnie praprzodek ssaków

SJP.pl

# cynognatus

ssakokształtny, wymarły gad drapieżny

SJP.pl

# cynować

pokrywać przedmioty cyną w celu zabezpieczenia ich przed korozją; pobielać

SJP.pl

czasownik

(1.1) pokrywać cyną

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyna ż., cynowanie n., ocynownia ż.

przym. cynowy

Wiktionary

# cynowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) met. pokrywanie powierzchni przedmiotów cyną

Wiktionary

Cynowanie (bielenie) – pokrywanie powierzchni metalowych (gł. stopów żelaza lub miedzi) ochronną powłoką cyny.

Metody cynowania:

- natryskowa (metalizacja),
- osadzania elektrolitycznego (galwaniczna powłoka) w procesie anodowym (na miedzi i mosiądzu) lub katodowym (na stali lub żeliwie),
- ogniowa (przez zanurzenie wyrobu w stopionej cynie),
- kontaktowa (zanurzenie wyrobu w kąpieli związków cyny); stosowana w celu ochrony przed korozją naczyń kuchennych, blach (szczególnie do konserw).

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. ocynownia ż., cyna ż., cynownia ż.

czas. cynować ndk.

przym. cynowy

Wiktionary

# cynownia

1. urządzenie do cynowania;
2. huta, w której wytapia się lub przetapia cynę

SJP.pl

# cynowobiały

biały o cynowym odcieniu

SJP.pl

# cynowy

1. → cyna;
2. dżuma cynowa - wada wyrobów cynowych skutkująca pojawianiem się łatwo wykruszających się wybrzuszeń na ich powierzchni; zaraza cynowa

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cyną, dotyczący cyny

(1.2) zrobiony z cyny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyna ż., ocynownia ż., cynowanie n., ocynowanie n.

czas. cynować ndk., ocynować dk.

Wiktionary

# cynthia

Cyntia – imię żeńskie pochodzenia greckiego, oznaczające "kobieta z góry Kynthos". Na tej górze według mitologii narodzić się miała wraz ze swoim bratem Apollinem bogini Artemida.

Cyntia imieniny obchodzi 30 stycznia.

Znane osoby o imieniu Cyntia:

- Cynthia Geary – aktorka
- Cynthia Kaszyńska
- Cynthia Ozick – pisarka
- Cynthia Ann Crawford – modelka
- Cynthia Ann Stephanie Lauper – amerykańska piosenkarka
- Cynthia Nixon – amerykańska aktorka filmowa
- Cynthia Watros – amerykańska aktorka filmowa
- Cynthia Rhodes – amerykańska aktorka filmowa
- Cynthia Rothrock – amerykańska aktorka i producentka, mistrzyni sztuk walki

Wikipedia

# cyntia

imię żeńskie

SJP.pl

Cyntia – imię żeńskie pochodzenia greckiego, oznaczające "kobieta z góry Kynthos". Na tej górze według mitologii narodzić się miała wraz ze swoim bratem Apollinem bogini Artemida.

Cyntia imieniny obchodzi 30 stycznia.

Znane osoby o imieniu Cyntia:

- Cynthia Geary – aktorka
- Cynthia Kaszyńska
- Cynthia Ozick – pisarka
- Cynthia Ann Crawford – modelka
- Cynthia Ann Stephanie Lauper – amerykańska piosenkarka
- Cynthia Nixon – amerykańska aktorka filmowa
- Cynthia Watros – amerykańska aktorka filmowa
- Cynthia Rhodes – amerykańska aktorka filmowa
- Cynthia Rothrock – amerykańska aktorka i producentka, mistrzyni sztuk walki

Wikipedia

# cynwaldyt

minerał z grupy łyszczyków, glinokrzemian potasu, litu i żelaza

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. zielona, brunatna lub czarna mika potasowa;

Wiktionary

Cynwaldyt minerał skałotwórczy z grupy łyszczyków.

Glinokrzemian potasu zawierający lit i żelazo. Występuje w skałach Dolnego Śląska. Posiada szklisty połysk, w barwach od ciemnozielonej po czarną. Wykorzystywany jest na materiały elektroizolacyjne.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨ̃nˈvaldɨt, AS: cỹnvaldyt

Wiktionary

# cypek

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) zdrobn. od: Cyprian

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wczoraj byłem z Cypkiem na jabłkach u sąsiada.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨpɛk, AS: cypek

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyprian mos.

Wiktionary

# cypel

1. wysunięta w morze, jezioro lub rzekę wąska część lądu;
2. wysunięta wąska część czegoś

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geogr. ląd mocno wysunięty w morze lub inny zbiornik wodny

(1.2) geogr. wybiegnięcia terytorium państwa w głąb innych państw sąsiednich

(1.3) przen. coś wystającego

Wiktionary

- cypel – półwysep
- Cypel Šluknovský (także: „Cypel Rumburski”, cz. Šluknovský výběžek, niem. Schluckenauer Zipfel)
- Cypel – szczyt na Międzygórzu Jabłonkowsko-Koniakowskim
- Cypel – wyspa na Dunajcu w Szczawnicy
- Cypel (Gorzyce)

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨpɛl, AS: cypel

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przylądek

(1.2) worek

(1.3) występ, koniuszek

Wiktionary

# cypelek

zdrobnienie od: cypel

SJP.pl

# cypisek

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) liter. imię|polski|m., postać z serii powieści Václava Čtvrtka o rozbójniku Rumcajsie; synek tytułowego bohatera

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. Cypiskowy

rzecz. Cyprian mos.

Wiktionary

# cyplowato

→ cyplowaty

SJP.pl

#### Patrz:

cyplowaty

# cyplowaty

w kształcie cypla

SJP.pl

# cyplowy

→ cypel

SJP.pl

#### Patrz:

cypel

# cypr

1. wyspa na Morzu Śródziemnym;
2. państwo w Azji ze stolicą w Nikozji; Republika Cypryjska

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. duża wyspa położona we wschodniej części Morza Śródziemnego;

(1.2) geogr. europejskie państwo na wyspie Cypr (1.1), ze stolicą w Nikozji;

(1.3) geogr. polit. zob. Cypr Północny.

Wiktionary

Cypr, Republika Cypryjska (gr. Κύπρος Kýpros, tur. Kıbrıs) – państwo położone na wyspie Cypr leżącej we wschodniej części Morza Śródziemnego. Poprzez wody terytorialne graniczy z oddaloną o 70 km na północ Turcją. Jest członkiem Unii Europejskiej, ma wprowadzoną walutę euro. Największymi miastami kraju są: Limassol oraz Nikozja (stolica).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na Cyprze położone są dwa państwa: Republika Cypryjska i Turecka Republika Cypru Północnego.

(1.2) Pierwszego maja 2004 roku Cypr stał się członkiem UE.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨpr̥, AS: cypr̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cypryjka ż., Cypryjczyk m., Cyprian mos.

przym. cypryjski, antycypryjski, procypryjski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) ofic. Republika Cypryjska

(1.3) ofic. Turecka Republika Cypru Północnego

Wiktionary

# cypresz

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) stpol. cyprys

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨprɛʃ, AS: cypreš

Wiktionary

# cyprian

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Cyprian – imię męskie pochodzenia łacińskiego. Imię to zostało utworzone od nazwy wyspy Cypr przyrostkiem -ianus i oznaczające „pochodzący z Cypru, Cypryjczyk” (przyrostek -ianus często używano do tworzenia nazw osobowych wyzwoleńców). W Polsce imię to notowane jest od 1193 roku, w formie łac. Cyprianus, a także (Cypryjan) i – wschodniosłowiańskiej – Kupryjan, ze zdrobnieniem Cyprek (?).

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨprʲjãn, AS: cyprʹi ̯ãn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cypr m., Cypryjczyk m., Cypryjka ż.

:: zdrobn. Cyprianek mos., Cypek mos., Cypisek mos.

przym. cypryjski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zdrobn. Cyprianek, Cypek, Cypisek

Wiktionary

# cyprianostwo

Cyprian z małżonką; Cyprianowie

SJP.pl

# cyprianowie

Cyprian z małżonką; Cyprianostwo

SJP.pl

# cyprianowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Cypriana lub z nim związany

SJP.pl

# cyprina

cyprina islandzka - głębinowy małż atlantycki, najbardziej długowieczne zwierzę niekolonijne, mogące żyć nawet kilkaset lat

SJP.pl

# cyprofloksacyna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. farm. chemioterapeutyk z grupy fluorochinolonów, pochodna kwasu nalidyksowego;

Wiktionary

Cyprofloksacyna, ciprofloksacyna – organiczny związek chemiczny, chemioterapeutyk z grupy chinolonów II generacji (fluorochinolonów), o działaniu bakteriobójczym, wykazujący swoje działanie poprzez hamowanie bakteryjnej topoizomerazy DNA i gyrazy DNA. Jest najsilniej działającym lekiem wśród fluorochinolonów. Wydalana głównie w postaci niezmienionej z moczem i częściowo z kałem, osiągając w nich duże stężenia.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na zapalenie płuc pacjentowi zapisano ciprofloksacynę pięćset miligramów, dwa razy dziennie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨprɔflɔksaˈt͡sɨ̃na, AS: cyprofloksacỹna

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ciprofloksacyna, nazwy handlowe: Cifran, Ciloxan, Ciphin, Ciprinol, Ciprobay, Ciprofloxacin Kabi, Cipronex, Cipropol, Ciproxin, Ciprum, Cyprofloksacyna, Proxacin

Wiktionary

# cypryański

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Piotr Cypryański – polski historyk sztuki i krytyk, kurator wystaw
- Przemysław Cypryański – polski aktor

Wikipedia

# cyprydofobia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. chorobliwy lęk przed chorobami wenerycznymi i aktywnością seksualną

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨprɨdɔˈfɔbʲja, AS: cyprydofobʹi ̯a

Wiktionary

# cypryjczyk

obywatel Cypru

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) obywatel Cypru (Republiki Cypryjskiej)

(1.2) mieszkaniec Cypru

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈprɨjt͡ʃɨk, AS: cypryi ̯čyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cypr mrz.

:: fż. Cypryjka ż.

przym. cypryjski

Wiktionary

# cypryjka

obywatelka Cypru

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) obywatelka Cypru (Republiki Cypryjskiej)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈprɨjka, AS: cypryi ̯ka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cypr mrz., Cypryjczyk mos., Cyprian mos.

przym. cypryjski

Wiktionary

# cypryjski

związany z Cyprem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do państwa Cypr

(1.2) odnoszący się do wyspy Cypr

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Na fladze cypryjskiej widnieje zarys wyspy.

(1.2) Muszę ci powiedzieć, że cypryjski klimat mi nie służy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈprɨjsʲci, AS: cypryi ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cypr m., Cypryjczyk m., Cypryjka ż., Cyprian mos.

Wiktionary

# cyprys

drzewo iglaste o wysmukłej, stożkowatej koronie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) dendr. nazwa systematyczna|Cupressus|L.|ref=tak., wysmukłe drzewo iglaste z rodziny cyprysowatych;

(1.2) więz. choroba weneryczna

Wiktionary

Cyprys (Cupressus L.) – rodzaj drzew i krzewów iglastych z rodziny cyprysowatych. Obejmuje ok. 17–19 gatunków, występujących w Ameryce Środkowej, w Azji od południowo-zachodnich Chin, poprzez rejon Himalajów po południowo-zachodnią Azję i północną Afrykę. Często rosną w suchym i gorącym klimacie. Wiele gatunków to rośliny ozdobne. Pochodzący z Azji południowo-zachodniej cyprys wiecznie zielony jest popularnie sadzony jako ozdobny w całym obszarze śródziemnomorskim.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨprɨs, AS: cyprys

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cypryśnik m., cyprysowate nmos., cyprysowiec m., cyprysowce nmos.

:: zdrobn. cyprysik m.

przym. cyprysowy, cypryśnikowy, cyprysowaty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) bukiet, kwiat, kwiatek, pączek róży, róża

Wiktionary

# cyprysik

1. zdrobnienie od: cyprys;
2. zimozielone drzewo iglaste z rodziny cyprysowatych, o łuskowatych igłach i drobnych szyszkach, występujące w Ameryce Północnej i wschodniej Azji; w Polsce często sadzone w parkach jako drzewo ozdobne

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) syst. dendr. nazwa systematyczna|Chamaecyparis|Spach|ref=tak., rodzaj roślin drzewiastych lub krzewiastych z rodziny cyprysowatych, o łuskowatych liściach;

(1.2) bot. drzewo lub krzew z rodzaju cyprysików (1.1)

(1.3) zdrobn. od: cyprys

(1.4) mały lub młody cyprys

Wiktionary

Cyprysik (Chamaecyparis) – rodzaj roślin należący do rodziny cyprysowatych. W zależności od ujęcia systematycznego zaliczanych jest tu od 5 do 8 gatunków. Zasięg geograficzny tych roślin obejmuje Amerykę Północną oraz wschodnią Azję (Japonię i Tajwan). W naturze rosną zwykle w wilgotnym klimacie z deszczowym latem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W czystej postaci cyprysiki i żywotniki od właściwego jałowca wyróżniają łuskowate liście. Jednakże kiełkując z nasion posiadają igiełki.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cypryśnik m., cyprysowate nmos., cyprysowiec m., cyprysowce nmos., cyprys mrz.

przym. cyprysikowy, cyprysowy, cypryśnikowy, cyprysowaty

Wiktionary

# cyprysikowaty

santolina cyprysikowata - zimozielony półkrzew pochodzący z Ameryki Południowej

SJP.pl

# cyprysikowy

przymiotnik

(1.1) składający się z cyprysika

(1.2) wykonany z drewna lub innej części cyprysika

(1.3) będący częścią cyprysika

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨprɨɕiˈkɔvɨ, AS: cypryśikovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyprysik

Wiktionary

# cypryśnik

wysokie, długowieczne drzewo iglaste z rodziny cypryśnikowatych

SJP.pl

Cypryśnik (Taxodium Rich.) – rodzaj drzew iglastych z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Obejmuje dwa gatunki występujące w południowo-wschodniej części USA oraz w Meksyku i Gwatemali. Zasiedlają siedliska podmokłe i wilgotne, przy czym rosnąc w miejscach z wysokim poziomem wody zwykle wytwarzają pneumatofory. Do tego rodzaju należy tzw. drzewo z Tule o największym obwodzie wśród współczesnych drzew na Ziemi.

Wikipedia

# cypryśnikowate

rodzina drzew iglastych strefy subtropikalnej, reliktowe formy z okresu trzeciorzędu

SJP.pl

Wikipedia

# cypryśnikowaty

o cechach cypryśnikowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

# cyprysowate

rodzina roślin iglastych, o liściach w postaci łusek lub igieł ułożonych okółkowo

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. bot. nazwa systematyczna|Cupressaceae|Bartlett|ref=tak., rodzina żywicznych drzew i krzewów nagonasiennych;

forma przymiotnika.

(2.1) M., B. i W. n. lp.; M., B. i W. lm nm. od: cyprysowaty

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Liście cyprysowatych są zwykle zimozielone.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyprys mrz., cyprysik mrz., cyprysowce lm nm., cypryśnik mrz.

przym. cyprysowaty

Wiktionary

# cyprysowaty

o cechach cyprysowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bot. przypominający cyprys

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyprys, cyprysik, cyprysowate

Wiktionary

# cyprysowy

przymiotnik od: cyprys

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) składający się z cyprysa

(1.2) wykonany z drewna lub innej części cyprysa

(1.3) będący częścią cyprysa

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨprɨˈsɔvɨ, AS: cyprysovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyprysik mrz., cyprys

Wiktionary

# cyprzanów

Cyprzanów – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie raciborskim, w gminie Pietrowice Wielkie, na lewym, północnym brzegu Psiny.

Wikipedia

# cyprzyk

cyprzyk czteroklapowy - drzewo iglaste z rodziny cyprysowatych; żywiczlin; sandarak

SJP.pl

Cyprzyk czteroklapowy (Tetraclinis articulata) – gatunek wieczniezielonych i jednopiennych krzewów i niewielkich drzew z rodziny cyprysowatych (Cupressaceae). Reprezentuje monotypowy rodzaj cyprzyk (Tetraclinis). Występuje licznie w Maroku, Algierii i Tunezji na wysokościach od 500 do 1800 m n.p.m. Ma poza tym posiada reliktowe stanowiska na Malcie i w południowej Hiszpanii w okolicy Kartageny. Rzadko uprawiany jest w kolekcjach ogrodów botanicznych i arboretów.

Wikipedia

# cyprzyn

drzewo lub krzew z rodziny szorstkolistnych

SJP.pl

# cyra

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. ozdobny koronkowy haft, cera

Wiktionary

Cyra, Kira – żeński odpowiednik męskiego imienia Cyrus. Patronką tego imienia jest św. Cyra z V wieku.

Cyra, Kira imieniny obchodzi oraz jako wspomnienie św. Cyry 3 sierpnia.

Wikipedia

# cyrać

czasownik

(1.1) gw-pl|Poznań. cucić, ożywiać

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. docyrać

rzecz. cyranie n.

Wiktionary

# cyran

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Arkadiusz Cyran – polski aktor teatralny i filmowy
- Edward Cyran – polski funkcjonariusz służb specjalnych, partyzant
- Emil Cyran – polski lekarz psychiatra, działacz narodowy i społeczny
- Jacek Cyran – polski judoka
- Janusz Cyran – polski pisarz
- Jerzy Cyran – polski polityk samorządowy

Wikipedia

# cyraneczka

1. zdrobnienie od: cyranka;
2. gatunek wodnych ptaków z rodziny kaczek, żyjących na wodach w strefie zimnej i umiarkowanej Europy i Azji; w Polsce ptak przelotny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Anas crecca|ref=tak., gatunek średniego, wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych;

(1.2) ornit. ptak z gatunku cyraneczek (1.1)

(1.3) zdrobn. od: cyranka

Wiktionary

Cyraneczka zwyczajna, cyraneczka (Anas crecca) – gatunek wędrownego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Przeloty w marcu–kwietniu oraz sierpniu–październiku.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.3) Cyraneczki odleciały we wrześniu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨrãˈnɛt͡ʃka, AS: cyrãnečka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyranka ż.

przym. cyrankowy, cyraneczkowy

Wiktionary

# cyranie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cyrać.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cyrać ndk.

Wiktionary

# cyranka

ptak wodny z rodziny kaczek

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Anas querquedula|ref=tak., wodny ptak eurazjatycki;

Wiktionary

Cyranka zwyczajna (Spatula querquedula) – gatunek wędrownego ptaka wodnego średniej wielkości, z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Mimo wielkiego zasięgu występowania nie wyróżnia się podgatunków.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nadleciały stadkiem cyranki, krążyły kilkakroć z wyciągniętymi szyjami, przerywając ciszę melodyjnym, dzwoniącym świstem skrzydeł, zataczały w powietrzu elipsy coraz mniejsze – wreszcie zapadły w trzciny, z łoskotem rozbijając wodę piersiami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈrãnka, AS: cyrãnka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyraneczka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) trajkotka

Wiktionary

# cyrankiewicz

nazwisko

SJP.pl

- Józef Cyrankiewicz – pięciokrotny premier Polski w latach 1947–1952 i 1954–1970 (urząd ten sprawował najdłużej w historii Polski)
  - Układ Cyrankiewicz-Brandt
- Krystyna Tempska-Cyrankiewicz, z d. Dębska

Wikipedia

# cyrankowski

nazwisko

SJP.pl

# cyrański

nazwisko

SJP.pl

# cyrce

[czytaj: kyrke] Kirke, Circe;
1. w mitologii greckiej: córka Heliosa, czarodziejka z wyspy Ajaja;
2. przenośnie: czarodziejka, uwodzicielka, femme fatale

SJP.pl

## Mitologia grecka

- Kirke (Circe, Cyrce) – w mitologii greckiej wróżbitka z wyspy Ajaja, jedna z bohaterek Odysei

## Osoby o nazwisku Kirke

- Álvur Kirke – farerski polityk
- Simon Kirke – brytyjski perkusista

Wikipedia

# cyrek

nazwisko

SJP.pl

# cyrena

starożytne miasto w północnej Libii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka; współcześnie stanowisko archeologiczne;

Wiktionary

Cyrena (gr. Κυρήνη Kyrēnē) – starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka, ok. 16 km od Morza Śródziemnego na płaskowyżu o wysokości 550 m n.p.m. Niedaleko miasta znajdował się port Apollonia, początkowo również samodzielne miasto, od końca VII wieku p.n.e. traktowane jako port Cyreny. Apollonię z Cyreną łączyła tzw. droga królewska, zbudowana przez legionistów rzymskich ok. 100 n.e., w miejscu której dziś biegnie nowoczesna droga asfaltowa.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Cyrenajka ż., cyrenejczyk m., cyrenejka ż., Cyrenajczyk m., Kyrene ż., Cyrene ż.

przym. cyrenejski, cyrenajski

Wiktionary

# cyrenaik

wyznawca, zwolennik cyrenaizmu

SJP.pl

# cyrenaizm

doktryna greckiej szkoły filozoficznej, głosząca względność wszelkiej wiedzy

SJP.pl

Cyrenaicy – szkoła filozoficzna w Starożytnej Grecji założona przez Arystypa z Cyreny.

Cyrenaicy uważali, że sprawy praktyczne są ważniejsze od teoretycznych. Wiedza jest dostarczana tylko przez zmysły. Poznajemy własne stany a nie rzeczy, które je wywołują. Przyjemność jest jedynym dobrem, bo o nią zabiegamy, a przykrość jest złem. Przyjemność jest stanem przelotnym, chwilowym, trwającym tylko, póki działa bodziec. Ta częściowa przyjemność jest celem życia, szczęście tylko zespołem częściowych przyjemności. Należy chwytać każdą jaka się nadarza. Przyjemność jest natury cielesnej, jest stanem pozytywnym (hedonizm).

Wikipedia

# cyrenajczyk

mieszkaniec Cyrenajki (krainy w Libii)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Cyrenajki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Kyrene ż., Cyrenajka ż., Cyrena ż., cyrenaizm mrz., cyrenaik mos., cyrenejczyk mos., cyrenejka ż.

przym. cyrenajski, cyrenejski

Wiktionary

# cyrenajka

kraina historyczna w północno-wschodniej Libii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) hist. geogr. kraina historyczna w północno-wschodniej Libii na wybrzeżu Morza Śródziemnego;

Wiktionary

Cyrenajka (Barka, Barqah) – kraina historyczna w północno-wschodniej Libii na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Jej nazwa pochodziła od założonego przez Greków w 631 roku p.n.e. miasta Cyrena (gr. Kyrēnē), które do III w. n.e. było stolicą prowincji. Później jej najważniejszym miastem i portem, a jednocześnie stolicą było Bengazi. Synonimem nazwy Cyrenajka było określenie Pentapolis – od pięciu najważniejszych miast regionu: Cyreny (obecnie obok współczesnej wsi Shahat) z portem Apollonia (obecnie Marsa Susa), Teucheira (obecnie Tocra), Euesperides lub Bernice (obecnie obok Bengazi), Balagrae (obecnie Al-Bajda), Ptolemaida (obecnie Tolmeita) i Barce (obecnie Al-Mardż).

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨrɛ̃ˈnajka, AS: cyrẽnai ̯ka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyrenajczyk mos., Kyrene ż., Cyrena ż.

przym. cyrenajski

Wiktionary

# cyrenajski

→ Cyrenajka (kraina historyczna)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Cyrenajką, dotyczący Cyrenajki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Kyrene ż., Cyrenajka ż., Cyrenajczyk mos., Cyrena ż., cyrenaizm mrz., cyrenaik mos., cyrenejczyk mos., cyrenejka ż.

przym. cyrenejski

Wiktionary

# cyrene

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) astr. planetoida o numerze 133 z pasa głównego asteroid;

Wiktionary

Labiobarbus – rodzaj słodkowodnych ryb z rodziny karpiowatych (Cyprinidae).

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Kyrene ż., Cyrena ż.

Wiktionary

# cyrenejczyk

Szymon Cyrenejczyk, Szymon z Cyreny: przypadkowy przechodzień, którego żołnierze rzymscy zmusili do pomocy Jezusowi w niesieniu krzyża

SJP.pl

# cyrenejski

→ Cyrena (starożytne miasto na terenie dzisiejszej Libii)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Cyreną, dotyczący Cyreny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyrenajczyk mos., Cyrena ż., cyrenejczyk m., cyrenejka ż., Kyrene ż.

przym. cyrenajski

Wiktionary

# cyrhla

- cyrhla, w ludowej wymowie także cyrla (w pisowni błędnie cyrchla, cyhrla) – słowo pierwotnie oznaczające polanę otrzymaną przez cyrhlenie.
- Cyrhla – polana na zboczach Hurchociego Wierchu w masywie Orawicko-Witowskim Wierchów
- Cyrhla – szczyt Beskidu Śląskiego
- Cyrhla – szczyt Magury Spiskiej
- Cyrhla – szczyt w Małych Pieninach

Zobacz też

- Cyrhla nad Białką, Toporowa Cyrhla, Polana Cyrla

Wikipedia

# cyriak

nazwisko

SJP.pl

Cyriak – imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się od słowa kyriakós od rzeczownika kýrios oznaczającego "pan", "władca". Istnieje kilku świętych o tym imieniu.

Odpowiednikiem żeńskim jest Cyriaka.

Odpowiedniki w innych językach:

- łacina – Cyriacus
- język grecki – Κυριάκος, (pol.) Kyriakos
- język rosyjski - Kуриакос, (pol.) Kuriakos

Wikipedia

# cyriaka

nazwisko

SJP.pl

Cyriaka – żeński odpowiednik imienia Cyriak. Wśród patronek tego imienia – św. Cyriaka, zm. w 307 roku w Nikomedii.

Cyriaka imieniny obchodzi: 20 marca, 19 maja, 15 lipca i 21 sierpnia.

Wikipedia

# cyrix

firma produkująca mikroprocesory

SJP.pl

Cyrix – nazwa firmy założonej w 1988 roku produkującej mikroprocesory. 11 listopada 1997 roku została przeprowadzona fuzja z National Semiconductor, a w 1999 roku firmę wykupiła VIA. Firma rozpoczynała od produkcji uznawanych za najszybsze na świecie koprocesorów matematycznych dla procesorów z serii 80286 i 80386. Po wprowadzeniu przez firmę Intel serii Pentium, firma Cyrix zaprojektowała swój własny model procesora nazwany 5x86. Procesor przeważał wydajnością nad produktami Intela i AMD, było to jednak w czasach w których procesory były wykorzystywane głównie do obliczeń stałoprzecinkowych. Kolejnym produktem był model 6x86, który produkowany był we współpracy z IBM i SGS Thompson, jednakże wykonane były w technologii 0,65 μm, podczas gdy Intel już stosował technologię 0,50 μm. Dopiero 6x86L został wytworzony w technologii 0,35 μm, co umożliwiło wykorzystanie niższego napięcia.

Wikipedia

# cyrk

1. namiot lub budynek z areną, na której odbywają się występy prestidigitatorów, klaunów, akrobatów, tresowanych zwierząt itp.;
2. widowisko cyrkowe;
3. potocznie o śmiesznej, absurdalnej sytuacji;
4. (geol.) cyrk lodowcowy - kar

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miejsce, w którym pokazuje się występy akrobatyczne;

(1.2) hist. w starożytnym Rzymie: budynek, w którym znajdował się hipodrom, na którym odbywały się wyścigi kwadryg;

(1.3) przen. pot. dziwne, śmieszne lub uciążliwe zdarzenie, które zwraca na siebie uwagę

(1.4) geol. zob. cyrk lodowcowy.

(1.5) geol. zob. cyrk dolinny.

(1.6) stpol. splot włosów

(1.7) daw. gw-pl|Warszawa. areszt policyjny

Wiktionary

- cyrk – budowla
- cyrk – kocioł lodowcowy
- cyrk – widowisko rozrywkowe
- Cyrk – film radziecki z 1936 roku
- Cyrk – film USA z 1928 roku
- Cyrk – skała w Dolinie Kobylańskiej na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej
- Cyrk – singel promujący album Ten moment
- Cyrk – singel Lanberry

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Dziennikarz przeprowadził wywiad z dyrektorem cyrku.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨrk, AS: cyrk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkowiec m., cyrkówka ż., cyrkóweczka ż., cyrkiel m., cyrklowanie n., wycyrklowanie n.

czas. cyrklować ndk.

przym. cyrkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) heca

(1.7) warszawa|cyrkiel.

Wiktionary

# cyrk.

skrót od: cyrkowy

SJP.pl

# cyrkiel

1. przyrząd kreślarski i pomiarowy;
2. dolny brzeg sukienki, płaszcza

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) astr. jeden z gwiazdozbiorów na niebie południowym;

Wiktionary

Cyrkiel (łac. circulus) – przyrząd kreślarski służący do kreślenia okręgów i odmierzania odcinków. Stosuje się go do rysowania na papierze, brystolu czy kalce technicznej, a także do trasowania na półwyrobach. Do wyposażenia tzw. cyrkli uniwersalnych, czyli używanych do kreślenia rysunków, należały:

- wymienne końcówki: grafitowa – do kreślenia kół ołówkiem, grafionowa – do kreślenia tuszem, z igłą (cyrkiel podziałowy) – do przenoszenia odcinków;
- złączki pozwalające na użycie rapidografu
- przedłużacz – do kreślenia okręgów o dużych średnicach.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨrʲcɛl, AS: cyrʹḱel

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) skr. Cir

Wiktionary

# cyrklować

potocznie:
1. odmierzać określoną ilość czegoś; obliczać, kalkulować;
2. starać się przybyć gdzieś o określonej porze;
3. środowiskowo: wyrównywać dolny brzeg ubrania

SJP.pl

# cyrklowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cyrklować.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkówka ż., cyrkiel m., wycyrklowanie n., cyrk mrz., cyrkulacja ż.

czas. cyrklować ndk., wycyrklować dk.

Wiktionary

# cyrklowy

przymiotnik od: cyrkiel

SJP.pl

# cyrkon

1. pierwiastek chemiczny o symbolu Zr
2. minerał, krzemian cyrkonu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny o symbolu Zr i liczbie atomowej 40;

(1.2) miner. pospolity minerał z gromady krzemianów;

Wiktionary

- cyrkon – minerał z grupy krzemianów wyspowych
- cyrkon (symbol Zr) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jakie właściwości chemiczne ma cyrkon?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨrkɔ̃n, AS: cyrkõn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkonówka ż., cyrkonia ż.

przym. cyrkonowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) symbol. Zr

Wiktionary

# cyrkonia

syntetyczny kamień ozdobny stosowany w jubilerstwie jako imitacja diamentu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jubil. syntetyczny kamień ozdobny;

Wiktionary

Cyrkonia – bezbarwny syntetyczny kamień ozdobny nieposiadający swojego wzorca w przyrodzie. Jest to stabilizowana, regularna modyfikacja dwutlenku cyrkonu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Przez długi czas cyrkonia uchodziła za najlepszą imitację diamentu.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkon mrz., cyrkonówka ż.

przym. cyrkonowy

Wiktionary

# cyrkonówka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) elektr. żarówka z żarnikiem z cyrkonu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkon mrz., cyrkonia ż.

przym. cyrkonowy

Wiktionary

# cyrkonowy

przymiotnik od: cyrkon

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący cyrkonu (pierwiastka)

(1.2) dotyczący cyrkonu (minerału)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkonówka ż., cyrkon m., cyrkonia ż.

Wiktionary

# cyrkóweczka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od: cyrkówka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkówka ż., cyrk mrz.

przym. cyrkowy

Wiktionary

# cyrkowiec

człowiek występujący w cyrku

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) artysta występujący w cyrku

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Gdy światła zgasły, na arenę wybiegło kilku cyrkowców.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨrˈkɔvʲjɛt͡s, AS: cyrkovʹi ̯ec

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrk m., cyrkowanie n.

:: fż. cyrkówka

czas. cyrkować ndk.

przym. cyrkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) artysta cyrkowy

Wiktionary

# cyrkówka

artystka cyrkowa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) artystka występująca w cyrku

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨrˈkufka, AS: cyrkufka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrk m., cyrkowiec m., cyrkóweczka ż., cyrkiel m., cyrklowanie n., cyrkowanie n.

czas. cyrkować ndk., cyrklować ndk.

przym. cyrkowy

Wiktionary

# cyrkowość

1. cecha czegoś, co wymaga dużej sprawności fizycznej; karkołomność;
2. śmieszność, karykaturalność sytuacji

SJP.pl

# cyrkowy

związany z cyrkiem (zwykle o miejscu występów artystów)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z cyrkiem, dotyczący cyrku

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Uruchomieniu towarzyszyły happeningi, popisy cyrkowe, szczudlarze i artyści na scenie m.in. koncert zespołu cygańskiego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨrˈkɔvɨ, AS: cyrkovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrk m., cyrkowiec m., cyrkówka ż., cyrkóweczka ż.

czas. cyrkować

Wiktionary

# cyrkulacja

obieg, przepływ, krążenie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) obieg zamknięty

Wiktionary

Cyrkulacja (krążenie) – operator wprowadzony początkowo w dynamice płynów następnie uogólniony na wszystkie pola wektorowe, dla danego pola definiuje wielkość skalarną. Cyrkulacja oznaczana jest zwyczajowo przez \mathbf {\Gamma } .

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Kolejne rozdziały poświęcone są falom i niestabilnościom hydrodynamicznym ogólnej cyrkulacji atmosfery oraz elementom technik numerycznych (…)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrklowanie n., cyrkularz mrz., cyrkulowanie n., wycyrklowanie n.

Wiktionary

# cyrkulacyjny

przymiotnik od: cyrkulacja

SJP.pl

# cyrkularka

rodzaj obrotowej piły elektrycznej

SJP.pl

# cyrkularność

→ cyrkularny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) idea wykorzystywania czegoś wielokrotnie w obiegu zamkniętym

Wiktionary

#### Patrz:

cyrkularny

# cyrkularny

1. mający kształt lub przekrój koła;
2. odbywający się w obiegu zamkniętym;
3. związany z cyrkułem - terytorium; cyrkułowy;
4. dawniej: związany z cyrkularzem - pismem urzędowym

SJP.pl

# cyrkularz

1. ogłoszenie z informacjami na temat jakiejś konferencji, skierowane do określonej społeczności;
2. dawniej: pismo urzędowe z określonymi instrukcjami i wskazówkami, wydawane przez organ administracyjny podległym mu jednostkom; kurenda, okólnik

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) przest. pismo okólne, okólnik

Wiktionary

Kurenda, okólnik, cyrkularz, pismo okólne – rodzaj urzędowego pisma obiegowego, które wysyłane jest do wszystkich zainteresowanych stron. Zawiera ogólne wskazówki bądź zalecenia wydawane odgórnie do podległych mu organów państwowych.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨrˈkulaʃ, AS: cyrkulaš

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkuł m., cyrkulacja ż.

Wiktionary

# cyrkulator

urządzenie zapewniające stały ruch powietrza w pomieszczeniu

SJP.pl

Cyrkulator – urządzenie stosowane w technice mikrofalowej, zazwyczaj trójwrotnik. Charakteryzuje się macierzą rozproszenia (w przypadku idealnym):

S={\begin{vmatrix}0&0&1\\1&0&0\\0&1&0\end{vmatrix}}

Wikipedia

# cyrkulować

1. być w obiegu;
2. krążyć, obiegać;
3. potocznie: poruszać się po określonym obszarze

SJP.pl

# cyrkulowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) krążenie czegoś w jakimś obiegu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkulacja ż.

czas. cyrkulować

przym. cyrkulacyjny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) krążenie

Wiktionary

# cyrkumferencja

1. przestarzałe, żartobliwie: obwód w pasie osoby tęgiej;
2. dawniej: objętość, obwód

SJP.pl

# cyrkumfiks

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. zob. okołorostek.

Wiktionary

Okołorostek (cyrkumfiks z łac. cirkumfixus od circum „dookoła” i fixus „umocowany”) – w językoznawstwie jest to każda cząstka wyrazu (jego morfem), o ile otacza rdzeń (podstawę słowotwórczą), a jego składniki nie występują samodzielnie. Cyrkumfiks należy do zrostków. Cyrkumfiks ma znaczenie tylko jako całość.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨrˈkũw̃fʲiks, AS: cyrkũũ̯fʹiks

Wiktionary

# cyrkumfleks

1. w językach starożytnych: akcent padający na samogłoski długie;
2. znak graficzny w postaci wężyka lub daszka, oznaczający ten akcent

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. w niektórych językach: akcent długiej samogłoski o intonacji opadającej od tonu wyższego do niższego;

(1.2) jęz. znak diakrytyczny pierwotnie używany w celu zaznaczania cyrkumfleksu (1.1)

Wiktionary

Akcent przeciągły (cyrkumfleks, łac. circumflexus, gr. περισπωμένος / perispomenos), często nazywany daszkiem, to znak diakrytyczny używany w językach: esperanto, francuskim, greckim, rumuńskim, słowackim, portugalskim, kaszubskim i innych. Jest też używany w statystyce, gdzie na ogół oznacza wynik estymacji.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Literackie formy z cyrkumfleksem pochodzą zapewne z dialektu żmudzkiego, który ma odmienny system akcentuacyjny.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) pot. daszek

Wiktionary

# cyrkumfleksowy

związany z cyrkumfleksem

SJP.pl

# cyrkumskrypcja

dawniej: omówienie

SJP.pl

# cyrkumstancja

dawniej: zdarzenie, okoliczność

SJP.pl

# cyrkumwalacja

zewnętrzne umocnienia (przede wszystkim w postaci wału) służące oblegającym twierdzę jako ochrona przed ewentualną odsieczą (od łac. "circumvallo" - otaczam wkoło wałem)

SJP.pl

Wikipedia

# cyrkumwalacyjny

dawniej: otaczający coś murami, biegnący wzdłuż murów otaczających coś

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) daw. otaczający coś murami

(1.2) daw. przebiegający wzdłuż murów otaczających coś

Wiktionary

# cyrkuł

1. komisariat policji w zaborze rosyjskim;
2. jednostka podziału terytorialnego (dzielnica, okręg);
3. zarząd dzielnicy, okręgu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) adm. przest. jednostka podziału terytorialnego kraju lub miasta

(1.2) daw. komisariat policji, zwłaszcza w byłym zaborze rosyjskim

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) — Zmuszę pana do pojedynku!

— Co to zmuszę?… Ciupasem mnie pan sprowadzisz, czy co?… A jakbyś mi pan coś podobnego powiedział po trzeźwemu, tobym poszedł do cyrkułu i daliby panu pojedynek…

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨrkuw, AS: cyrkuu̯

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrkularz m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) okręg, dzielnica

Wiktionary

# cyrkułowy

przymiotnik od: cyrkuł

SJP.pl

# cyrkwny

przymiotnik

(1.1) stpol. kościelny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨrkfnɨ, AS: cyrkfny

Wiktionary

# cyrla

regionalnie: polana górska powstała po wykarczowaniu lasu

SJP.pl

Cyrla (też cerla, cyrhla) – polana górska powstała po kontrolowanym wypaleniu (cyrhleniu) lasu

- Cyrla – część wsi Półrzeczki
- Cyrla – polana w Beskidzie Sądeckim
- Cyrla – polana na Mogielicy
- Cyrla – schronisko turystyczne w Beskidzie Sądeckim (na polanie Cyrla)
- Cyrla (821 m) – szczyt w Gorcach w obrębie wsi Knurów
- Cyrla (913 m) – szczyt w Gorcach na granicy wsi Ochotnica Górna i Szlembark
- Cyrla – szczyt w Pieninach Czorsztyńskich
- Cyrla – torfowisko na kotlinie Nowotarskiej
- Cyrla Hanulowa – polana w Gorcach

Wikipedia

# cyrograf

1. dawniej: własnoręcznie podpisany dokument, zwłaszcza zobowiązanie;
2. w baśniach i podaniach: pakt zawarty z diabłem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. praw. średniowieczny, odręcznie sporządzony dokument związany z działalnością prywatno-prawną;

(1.2) kośc. praw. dekret papieski, którego obieg, w przeciwieństwie do encykliki, ogranicza się tylko do kurii rzymskiej

(1.3) kośc. mit. liter. rzekomy pakt z diabłem, w którym ktoś zrzeka się prawa do duszy po śmierci w zamian za doczesne korzyści

(1.4) przen. umowa skrajnie niekorzystna dla jednej ze stron

Wiktionary

Cyrograf – zapożyczona z gr. nazwa dokumentu rękopiśmiennego (τό χειρόγραφον, cheirógraphon od χειρ – „ręka” i γράφειν – „pisać”) używana głównie w średniowieczu (łac. chirographum). Określało się tym mianem przeważnie dokumenty związane z działalnością prawno-prywatną jak umowy, kwity, zobowiązania czy rewersy (skrypty dłużne).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Cyrograf papieski, czyli dokument, w którym Jan Paweł II powierza nadzwyczajne pełnomocnictwa Sekretarzowi Stanu odnośnie Państwa Miasta Watykańskiego (…), wywołał zaskoczenie w samym Watykanie oraz duże poruszenie i liczne, nieraz mylne, interpretacje w prasie światowej.

Wiktionary

# cyrograficzny

→ cyrograf

SJP.pl

#### Patrz:

cyrograf

# cyrulicki

→ cyrulik

SJP.pl

#### Patrz:

cyrulik

# cyruliczka

→ cyrulik

SJP.pl

#### Patrz:

cyrulik

# cyruliczy

→ cyrulik

SJP.pl

#### Patrz:

cyrulik

# cyrulik

dawniej: fryzjer wykonujący także zabiegi felczerskie; balbierz, balwierz, barbierz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) daw. fryzjer wykonujący również proste zabiegi medyczne;

Wiktionary

Cyrulik, balwierz, chirurg, felczer (łac. barbarius) – osoba, która dawniej zajmowała się zawodowo między innymi goleniem, kąpaniem, rwaniem zębów, nastawianiem złamań, puszczaniem krwi, a także nieskomplikowanymi operacjami i leczeniem lekkich chorób. Bardziej skomplikowanymi chorobami zajmowali się wykształceni na uniwersytetach medycy, natomiast balwierze wykorzystywali wiedzę ludową i doświadczenie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wśród narzędzi pewnego warszawskiego cyrulika znajdowały się trzy pelikany.

(1.1) Cyrulik ogolił mnie w okamgnieniu.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) balwierz

Wiktionary

# cyrulikowy

→ cyrulik (dawniej); cyrulicki

SJP.pl

# cyrus

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Cyrus – imię męskie pochodzenia perskiego od słowa khuru, „tron, stolica”, z gr. kύρος (kyros), „moc, władza, panowanie, autorytet” lub hebr. kôresh, hhâras, „słońce”. Jest sześciu świętych o tym imieniu, m.in. św. Cyrus, męczennik aleksandryjski z IV wieku n.e.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Dali więc pieniędzy kamieniarzom i cieślom oraz żywności, napoju i oliwy Sydończykom i Tyryjczykom, by sprowadzili drzewo cedrowe z Libanu morzem do Jafy na mocy pozwolenia, udzielonego im przez Cyrusa, króla perskiego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨrus, AS: cyrus

Wiktionary

# cyrusostwo

Cyrus z małżonką; Cyrusowie

SJP.pl

# cyrusowie

Cyrus z małżonką; Cyrusostwo

SJP.pl

# cyrusowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Cyrusa lub z nim związany

SJP.pl

# cyryl

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Cyryl – imię męskie pochodzące z języka greckiego. Wywodzi się ze słowa κύριος znaczącego „pan”, „władca”. W Polsce używane było rzadko, częściej natomiast na Rusi Czerwonej.

Rosyjskim odpowiednikiem tego imienia jest Kiriłł (ros. Кирилл).

Cyryl imieniny obchodzi: 9 lutego, 14 lutego, 18 marca, 29 marca, 27 czerwca, 30 czerwca, 7 lipca i 8 sierpnia.

Żeński odpowiednik: Cyryla.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Mam na imię Cyryl i pracuję w Instytucie Slawistyki Polskiej Akademii Nauk jako slawista.

(1.1) 14 lutego, 18 marca i 27 czerwca przypadają imieniny Cyryla.

(1.1) Panie Cyrylu, proszę nas jutro odwiedzić.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨrɨl, AS: cyryl

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyrylowa ż., Cyrylka ż., cyrylica ż., cyrylskość ż., cyrylickość ż., cyryliczność ż.

:: zdrobn. Cyrylek mos., Cyrek mos.

:: fż. Cyryla ż.

przym. cyrylijski, cyrylski, cyrylicki, cyryliczny

:: przest. gwara. Cyrylowy, Cyrylkowy

przysł. cyrylsko, cyrylicko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zdrobn. Cyrylek, Cyrek

Wiktionary

# cyryla

imię żeńskie

SJP.pl

Cyryla – imię żeńskie pochodzenia greckiego; żeński odpowiednik imienia Cyryl. Wywodzi się ze słowa kyrios znaczącego „pan”, „władca”, a na gruncie greckim oznaczało osobę, która należy do Boga.

Imię jest imieniem używanym rzadko w XXI wieku. W styczniu 2024 r. w rejestrze PESEL wykazano 375 kobiet o imieniu Cyryla nadanym jako imię pierwsze oraz 190 kobiety noszące imię Cyryla jako imię drugie. Dla porównania, Annę, najczęściej nadawaną jako imię pierwsze, nosi 1 072 616 osób.

Wikipedia

# cyrylica

starosłowiański alfabet utworzony przez jednego z uczniów św. Cyryla

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jęz. alfabet używany do zapisu niektórych języków słowiańskich;

Wiktionary

Cyrylica – pismo alfabetyczne służące do zapisu języków wschodniosłowiańskich, większości południowosłowiańskich i innych. Nazwa nawiązuje do „apostoła Słowian“ – św. Cyryla, który wspólnie ze św. Metodym, prowadząc misję wielkomorawską wśród Słowian, zapisał i wprowadził do liturgii język słowiański. Do zapisu tego języka zostały stworzone dwa alfabety – najpierw głagolica, z której zostały później zapożyczone niektóre litery cyrylicy, a potem cyrylica.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W archiwum było sporo dokumentów na temat naszej miejscowości, niestety większość pisana cyrylicą.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨrɨˈlʲit͡sa, AS: cyrylʹica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyryl

przym. cyrylicki, cyrylijski

Wiktionary

# cyrylicki

związany z cyrylicą

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) jęz. napisany cyrylicą, związany z cyrylicą

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cyryl m., cyrylica ż.

przym. cyryliczny, cyrylijski

Wiktionary

# cyryliczny

dawniej: cyrylicki - związany z cyrylicą

SJP.pl

# cyrylijski

przymiotnik

(1.1) związany z Cyrylem

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨrɨˈlʲijsʲci, AS: cyrylʹii ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrylica ż., Cyryl mos.

przym. cyrylicki

Wiktionary

# cyryliny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Cyryli lub z nią związany

SJP.pl

# cyrylo-metodejski

przymiotnik

(1.1) zob. cyrylo-metodiański.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨrɨlɔ‿mɛtɔˈdɛjsʲci, AS: cyrylo‿metodei ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyrylo-metodiański, cyrylo-metodyjski

Wiktionary

# cyrylo-metodiański

przymiotnik

(1.1) związany z Cyrylem i Metodym, dotyczący Cyryla i Metodego

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨrɨlɔ‿mɛtɔˈdʲjä̃j̃sʲci, AS: cyrylo‿metodʹi ̯ä̃ĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyrylo-metodianizm mrz.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyrylo-metodejski, cyrylo-metodyjski

Wiktionary

# cyrylo-metodyjski

przymiotnik

(1.1) zob. cyrylo-metodiański.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Taras Szewczenko usiłował wciągnąć Polaków do Bractwa Cyrylo-Metodyjskiego w Kijowie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨrɨlɔ‿mɛtɔˈdɨjsʲci, AS: cyrylo‿metodyi ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cyrylo-metodiański, cyrylo-metodejski

Wiktionary

# cyrylostwo

Cyryl z małżonką; Cyrylowie

SJP.pl

# cyrylowie

Cyryl z małżonką; Cyrylostwo

SJP.pl

# cyrylowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Cyryla lub z nim związany

SJP.pl

# cyrym

wykrzyknik zastępujący słowa przy śpiewaniu melodii, naśladujący brzmienie instrumentów, zwłaszcza perkusyjnych lub będący przyśpiewką w piosenkach ludowych; zwykle w wyrażeniu "cym, cyrym, cym"

SJP.pl

# cysalpejski

położony na południe od Alp; cisalpejski, cisalpiński, cysalpiński

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) położony na południe od Alp

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zwyczaje w cysalpejskich prowincjach zakonu nieznacznie odbiegały od tych zza Alp.

Wiktionary

# cysalpiński

położony na południe od Alp; cisalpiński, cisalpejski, cysalpejski

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) położony na południe od Alp

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zwyczaje w cysalpińskich prowincjach zakonu znacznie odbiegały od tych zza Alp.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przedalpejski

Wiktionary

# cysewski

nazwisko

SJP.pl

# cysiać

czasownik niedokonany

(1.1) daw. ssać

Wiktionary

# cysoida

typ krzywej płaskiej tworzonej na podstawie dwóch innych krzywych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) geom. typ krzywej płaskiej;

Wiktionary

Cysoida – typ krzywej płaskiej.

Tworzona jest na podstawie dwóch innych krzywych. Jeśli mają one w układzie współrzędnych biegunowych równania

  r=f_{1}(\theta )
  r=f_{2}(\theta )

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) cissoida

Wiktionary

# cysorstwo

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. geogr. Austro-Węgry

Wiktionary

# cysorz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) gwara. cesarz

Wiktionary

# cysta

1. chorobowy, woreczkowaty guz wypełniony płynem, rzadziej - galaretowatą substancją; torbiel;
2. otoczka wytwarzana przez niektóre organizmy (np. pierwotniaki), umożliwiająca im przetrwanie w niesprzyjających życiu warunkach środowiska

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. patologiczna przestrzeń w ciele wypełniona płynem, stanowiąca miękki guz w kształcie błoniastego woreczka

(1.2) mikrobiol. przetrwalnik dla niektórych pierwotniaków i prokariotów;

Wiktionary

- cysta (biologia)
- torbiel

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨsta, AS: cysta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cystyda ż., cystyna ż., cysteina ż.

przym. cystowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) torbiel

Wiktionary

# cysteina

aminokwas endogenny zawierający grupę tiolową

SJP.pl

Cysteina (skrót: Cys lub C) – organiczny związek chemiczny z grupy endogennych aminokwasów kodowanych, wchodzi w skład wielu białek. Wraz z homocysteiną i metioniną tworzy grupę aminokwasów siarkowych (cysteina jest najprostszym z nich).

Wikipedia

# cysteinowy

przymiotnik od: cysteina

SJP.pl

# cystektomia

w medycynie: wycięcie pęcherza moczowego

SJP.pl

# cysterka

członkini zakonu żeńskiego reguły cystersów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rel. zakonnica z zakonu cysterskiego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W kilkanaście lat po fundacji w Trzebnicy powstają nowe klasztory cysterek na ziemiach polskich.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fm. cysters m.

przym. cysterski

Wiktionary

# cysterki

żeński katolicki zakon monastyczny oparty na regule św. Benedykta

SJP.pl

Zakon Cysterski (łac. Ordo Cisterciensis, skrót OCist. lub OCSO (Ordo Cisterciensis Strictioris Observantiae) dla trapistów) – katolicki zakon monastyczny reformowany, posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 przez św. Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux we Francji (łac. Cistercium; obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115). Do Polski cystersi przybyli w połowie XII w.

Wikipedia

# cysterna

1. duży zbiornik do przechowywania lub przewozu cieczy albo gazów;
2. pojazd z takim zbiornikiem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) techn. zamknięty zbiornik do magazynowania wody

(1.2) duży pojemnik do magazynowania wody

(1.3) mot. pojazd do przewożenia płynów

Wiktionary

Cysterna (z łac. cisterna, od cista paka; gr. kistê, kosz) – zbiornik do gromadzenia i przechowywania cieczy, zwykle wody. Najczęściej cysterny służyły do gromadzenia deszczówki. Ich wielkość i pojemność zależała od potrzeb mieszkańców (od kilkunastu litrów do tysięcy metrów sześciennych – rezerwuary).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.3) W Kalifornii zapaliła się cysterna samochodowa, wskutek czego powstał wielokilometrowy korek.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈstɛrna, AS: cysterna

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cysternowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) beczkowóz

Wiktionary

# cysternowiec

statek wyposażony w cysterny, używany do przewozu ładunków płynnych; tankowiec, zbiornikowiec

SJP.pl

# cysternowy

przymiotnik od: cysterna

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cysterną, dotyczący cysterny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cysterna ż.

Wiktionary

# cysters

członek zakonu cysterskiego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rel. zakonnik z zakonu założonego przez św. Roberta z Molesme;

Wiktionary

Zakon Cysterski (łac. Ordo Cisterciensis, skrót OCist. lub OCSO (Ordo Cisterciensis Strictioris Observantiae) dla trapistów) – katolicki zakon monastyczny reformowany, posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 przez św. Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux we Francji (łac. Cistercium; obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115). Do Polski cystersi przybyli w połowie XII w.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Inkunabuły te odnaleziono w opactwie cystersów pod Maceratą.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fż. cysterka ż.

przym. cysterski

Wiktionary

# cystersi

zakon założony w XI wieku w Citeaux we Francji; zakon cysterski

SJP.pl

Zakon Cysterski (łac. Ordo Cisterciensis, skrót OCist. lub OCSO (Ordo Cisterciensis Strictioris Observantiae) dla trapistów) – katolicki zakon monastyczny reformowany, posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 przez św. Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux we Francji (łac. Cistercium; obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115). Do Polski cystersi przybyli w połowie XII w.

Wikipedia

# cysterski

→ cysters

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cystersami, dotyczący cystersów

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do cystersów, będący ich własnością

Wiktionary

#### Patrz:

cysters

#### Przykłady

(2.1) W dobrach cysterskich nie brakowało wielkich zagonów.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cysters m., cysterka ż.

przym. pocysterski

Wiktionary

# cysticerkoza

choroba pasożytnicza zwierząt i człowieka wywołana przez pęcherzykowatą larwalną postać niektórych tasiemców, zwaną wągrem; cystycerkoza; wągrzyca

SJP.pl

Wągrzyca, cysticerkoza (łac. cysticercosis) – pasożytnicza choroba odzwierzęca przewodu pokarmowego, wywoływana przez larwę tasiemca uzbrojonego (Taenia solium) – onkosferę, która w organizmie człowieka przekształca się wągra (cysticerkus, łac. cysticercus).

Wikipedia

# cysticerkus

pęcherzykowata postać larwalna niektórych gatunków tasiemca wywołująca niebezpieczną chorobę - wągrzycę; wągier; wągr

SJP.pl

Cysticerkus, bąblowiec prosty, finna, wągier – jedna z form drugiego stadium larwalnego niektórych tasiemców. Powstaje z onkosfery. Ma postać pęcherzyka, wewnątrz którego znajduje się płyn i, osadzony na wewnętrznej ścianie, wpuklony zawiązek główki tasiemca. Cysticerkus jest larwą ocystowaną, ale bez wyodrębnionego cerkomeru. Jego skoleks jest wciągnięty w rejon szyjki. Jama pierwotna otaczająca rejon szyjki tworzy duży pęcherz wypełniony płynem. Ten typ larwy wykazuje dużą różnorodność budowy. W odpowiednich warunkach główka wynicowuje się i rozwija się strobila.

Wikipedia

# cystogastrostomia

chirurgiczne połączenie między żołądkiem a torbielą jakiegoś narządu organizmu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. operacyjne połączenie między żołądkiem a torbielą jakiegoś narządu organizmu

Wiktionary

# cystografia

radiologiczne badanie pęcherza moczowego

SJP.pl

Cystografia - badanie radiologiczne pęcherza moczowego wypełnionego środkiem cieniującym. Cystografię zstępującą wykonuje się na zakończenie urografii, a wstępującą (cystouretrografia mikcyjna) po wypełnieniu pęcherza środkiem cieniującym przez cewnik.

Wikipedia

# cystograficzny

dotyczący cystografii

SJP.pl

# cystoid

kopalny szkarłupień; pęcherzowiec

SJP.pl

# cystoidy

gromada wymarłych szkarłupni; pęcherzowce

SJP.pl

Wikipedia

# cystolit

wyrostek celulozowy na ścianie komórki roślinnej

SJP.pl

Cystolity – kryształy węglanu wapnia będące wytworami ściany komórkowej występujące w komórkach niektórych roślin. Znajdują się one po wewnętrznej stronie błony komórkowej i tworzą różnych kształtów wyrostki.

Składają się one z celulozy inkrustowanej dużymi ilościami węglanu wapnia. Czasami cystolity wypełniają większą część komórki. Komórki zawierające cystolity zwykle różnią się kształtem i rozmiarem od innych, sąsiednich komórek tej samej tkanki (na ogół są większe). Czasami cystolity mogą w komórkach samoistnie zanikać.

Wikipedia

# cystoskop

wziernik służący do przeprowadzenia badania zwanego cystoskopią, polegającego na wprowadzeniu wziernika przez cewkę moczową do pęcherza moczowego

SJP.pl

Cystoskop – wziernik, który służy do przeprowadzenia badania zwanego cystoskopią, polegającego na bezpośrednim wprowadzeniu wziernika przez cewkę moczową do pęcherza moczowego.

Cystoskop jest metalową rurą zaopatrzoną w światłowodowy układ optyczny, który umożliwia wzrokową ocenę śluzówki pęcherza moczowego. Dodatkowo zaopatrzony jest w oprzyrządowanie umożliwiające pobieranie materiałów do badań, przepłukanie pęcherza lub odessanie jego zawartości.

Wikipedia

# cystoskopia

badanie diagnostyczne stosowane w urologii polegające na wprowadzeniu cystoskopu poprzez cewkę moczową do pęcherza moczowego

SJP.pl

Cystoskopia (gr. kystis - pęcherz, woreczek i skopeín - oglądać) - badanie diagnostyczne stosowane w urologii, czasem połączone z działaniem terapeutycznym, które polega na wprowadzeniu przyrządu zwanego cystoskopem (wziernikiem) poprzez cewkę moczową do pęcherza moczowego.

Wikipedia

# cystostomia

cewnikowanie pęcherza moczowego przez skórę

SJP.pl

Cystostomia – rodzaj urostomii. Jest to przetoka przez powłoki brzuszne do pęcherza moczowego ponad spojeniem łonowym. Dren zakładany jest operacyjnie i mocowany jest słabym szyciem tak, aby mógł być usunięty bezoperacyjnie lekkim szarpnięciem.

Wikipedia

# cystotomia

w medycynie: przecięcie ścianki pęcherza moczowego

SJP.pl

# cystozyra

krzaczkowaty glon z rzędu morszczynowców, brunatnica występująca w ciepłych morzach

SJP.pl

# cystycerkoza

choroba pasożytnicza zwierząt i człowieka wywołana przez pęcherzykowatą larwalną postać niektórych tasiemców, zwaną wągrem; cysticerkoza; wągrzyca

SJP.pl

# cystycerkozy

choroba pasożytnicza zwierząt i człowieka wywołana przez pęcherzykowatą larwalną postać niektórych tasiemców, zwaną wągrem; cysticerkoza; wągrzyca

SJP.pl

# cystyda

komórka niewytwarzająca zarodników, występująca u grzybów podstawczaków; rozwierka

SJP.pl

Cystyda, rozwierka (łac. cystidium) – płonna komórka, która wraz z elementami rozrodczymi – podstawkami (basidium) – tworzy hymenium grzybów. Cystydy rozdzielają podstawki od siebie i stąd pochodzi ich polska nazwa – rozwierki. Czasami cystydy występują pod hymenium (w warstwie subhymenium). Zazwyczaj cystydy są większe od podstawek i wystają ponad hymenium. Ich rola nie jest dokładnie znana, przypuszcza się, że mają za zadanie mechanicznie oddzielać podstawki od siebie, by nie dochodziło do ich zlepiania się, mogą pomagać w utrzymaniu wilgotności, działając jak pułapki powietrzne, mogą pełnić funkcje obronne przed drapieżnikami, takimi jak skoczogonki. Przypuszcza się także, że intensywny metabolizm cystyd może prowadzić do nagrzania otoczenia, co pomaga wyzwolić się zarodnikom.

Wikipedia

# cystyna

białko proste, składnik albuminy

SJP.pl

Cystyna – aminokwas powstały w wyniku połączenia dwóch cząsteczek cysteiny poprzez mostek dwusiarczkowy (jest to więc dimer).

Cystyna uczestniczy w tworzeniu mostków dwusiarczkowych w białkach. Wraz z wiązaniami wodorowymi, siłami van der Waalsa stabilizuje trzeciorzędową strukturę białka.

Cystyna ulega katabolizmowi wraz z cysteiną. Przekształcanie cystyny do cysteiny katalizuje reduktaza cystynowa.

Wikipedia

# cystynowy

przymiotnik od: cystyna

SJP.pl

# cystynoza

wrodzone zaburzenie przemiany materii polegające na gromadzeniu się cystyny w lizosomach

SJP.pl

Cystynoza (ang. cystinosis) – rzadka, uwarunkowana genetycznie choroba metaboliczna zaliczana do lizosomalnych chorób spichrzeniowych, w której przebiegu w lizosomach gromadzi się aminokwas cystyna. Dziedziczenie choroby jest autosomalne recesywne. Cystynoza związana jest z mutacjami genu kodującego białko enzymu cystynozyny. Częstość schorzenia szacuje się na 1:100 000-1:200 000 urodzeń.

Wikipedia

# cystynuria

występowanie w moczu wzmożonej ilości cystyny

SJP.pl

Cystynuria (ang. i łac. Cystinuria) – wrodzona, genetycznie uwarunkowana choroba metaboliczna o dziedziczeniu autosomalnym recesywnym, która charakteryzuje się wydalaniem zwiększonej ilości cystyny (a także określonych innych aminokwasów) z moczem oraz upośledzeniem absorpcji z przewodu pokarmowego.

Wikipedia

# cyt

wykrzyknik nakazujący zachowanie ciszy

SJP.pl

wykrzyknik

(1.1) używany jako wezwanie do zachowania ciszy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kielich stłucz! Niech z Twych ócz żal się napije! Nie mów: cyt! To nie wstyd - Sawa nie żyje!

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cisza, cicho, sza

Wiktionary

# cytacik

zdrobniale: cytat

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od cytat

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie cytat, lecz tylko mały cytacik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytat m., zacytowanie n., cytacja ż., cytowanie n.

czas. zacytować, cytować

Wiktionary

# cytacja

dawniej:
a) cytat (dosłowne przytoczenie w tekście czyichś słów);
b) pozew, wezwanie do stawienia się przed władzą, zwłaszcza sądową

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. dosłowne przytoczenie w mowie lub tekście cudzych słów

(1.2) przest. pozew, wezwanie do stawienia się przed władzą sądową lub administracyjną

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈtat͡sʲja, AS: cytacʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytat m., cytacik m., cytata ż., cytowanie n., zacytowanie n.

czas. cytować ndk., zacytować dk.

przym. cytacyjny, cytatowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cytat, cytata

Wiktionary

# cytadela

samodzielna obronna twierdza służąca głównie do obrony miasta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. w starszych fortyfikacjach: samodzielna twierdza dominująca nad miastem lub prowincją;

Wiktionary

Cytadela (wł. cittadella) – samodzielna, dominująca nad miastem lub prowincją twierdza. Na terytorium własnym zadaniem cytadeli była ochrona mieszkańców w przypadku najazdu wroga. Na terytoriach podbitych cytadele budowano w celu utrzymania w posłuszeństwie mieszkańców (taką rolę miała np. cytadela Aleksandrowska w Warszawie).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Żołnierze perscy schronili się w dwóch nadmorskich cytadelach, zaopatrywanych drogą morską.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨtaˈdɛla, AS: cytadela

Wiktionary

# cytadelowy

przymiotnik od: cytadela

SJP.pl

# cytara

dawny instrument strunowy szarpany, o gruszkowatym korpusie i długiej szyjce

SJP.pl

Cytara – dawny, strunowy, szarpany, instrument muzyczny z płaskim korpusem o gruszkowatym zarysie, długą szyjką z podstrunnicą i metalowymi progami, oraz kilkoma zdwojonymi, drucianymi strunami, które zarywa się palcami. Znana od późnego średniowiecza; najbardziej popularna w okresie renesansu i wczesnego baroku; wyparta przez gitarę. Używana głównie do akompaniowania śpiewowi, również do gry solowej.

Wikipedia

# cytarzysta

osoba grająca na cytrze; cytrzysta

SJP.pl

# cytat

dosłowne przytoczenie w tekście czyichś słów; cytata

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) przytoczona wypowiedź, fragment innego tekstu;

Wiktionary

Cytat, cytata (łac. citatio, niem. Zitat) – dosłowne przytoczenie cudzych słów. Cytat w literaturze jest formą ekspresji artystycznej. Może mieć charakter jawny, w postaci wyraźnie wyróżnionego tekstu, lub niejawny, stanowiąc rodzaj aluzji.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Skąd on zna tyle fajnych cytatów?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨtat, AS: cytat

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytacja ż., cytata ż., cytowanie n., zacytowanie n.

:: zdrobn. cytacik m.

czas. cytować ndk., zacytować dk.

przym. cytatowy, cytacyjny

Wiktionary

# cytata

dosłowne przytoczenie w tekście czyichś słów; cytat

SJP.pl

# cytatolog

specjalista w dziedzinie cytatologii

SJP.pl

# cytatologia

żartobliwe określenie sposobu komponowania wypowiedzi, w której autor nadużywa cytatów

SJP.pl

# cytatomania

nadmierne używanie cytatów

SJP.pl

# cytatowy

przymiotnik od: cytat

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cytatem, dotyczący cytatu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytat mrz., cytata ż., cytacja ż., cytowanie n., zacytowanie n.

czas. cytować ndk., zacytować dk.

Wiktionary

# cytaza

enzym powstający podczas kiełkowania ziaren jęczmienia w słodowni, rozpuszczający hemicelulozę błon komórkowych

SJP.pl

# cyto-

temat słowotwórczy

(1.1) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z komórką zwierzęcą lub roślinną

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨtɔ, AS: cyto

Wiktionary

# cytoarchitektoniczny

dotyczący działu anatomii zajmującego się badaniem rozmieszczenia przestrzennego różnych komórek w większych strukturach

SJP.pl

# cytoarchitektonika

1. dział anatomii zajmujący się badaniem rozmieszczenia przestrzennego różnych komórek w większych strukturach;
2. struktura komórek jakiejś części organizmu; cytoarchitektura

SJP.pl

Cytoarchitektonika (ang. cytoarchitectonics, z gr. κύτος = komórka + αρχιτεκτονική = architektura) – nauka zajmująca się organizacją komórek organizmu. Odnosi się przede wszystkim do budowy ośrodkowego układu nerwowego: mózgowia i rdzenia kręgowego. Komplementarna dziedzina badań nad układem włókien mielinowych to mieloarchitektonika (ang. myeloarchitectonics, z gr. μυελός = szpik + αρχιτεκτονική). Pola mieloarchitektoniczne w pewnym stopniu pokrywają się z cytoarchitektonicznymi.

Wikipedia

# cytoarchitektura

struktura komórek jakiejś części organizmu; cytoarchitektonika

SJP.pl

# cytoautoradiografia

autoradiografia wykorzystywana do badań nad strukturą i funkcjonowaniem komórki

SJP.pl

# cytoblast

jądro komórkowe

SJP.pl

# cytoblastyczny

→ cytoblast

SJP.pl

#### Patrz:

cytoblast

# cytochemia

Cytochemia – dział biochemii, który się zajmuje składem chemicznym komórki oraz procesami chemicznymi zachodzącymi w komórce. Pozwala na zlokalizowanie związków chemicznych w komórce z wykorzystaniem technik takich jak mikrospalanie, mikrospektrofotometria, autoradiografia, kriomikroskopia elektronowa, mikroanaliza rentgenograficzna i immunohistochemia.

Wikipedia

# cytochemiczka

specjalistka w dziedzinie cytochemii

SJP.pl

# cytochemiczny

dotyczący cytochemii

SJP.pl

# cytochemik

specjalista w dziedzinie cytochemii

SJP.pl

# cytochrom

białkowa struktura odpowiedzialna za transport elektronów i uzyskiwanie energii w wyniku redukcji tlenu, występująca u wszystkich organizmów aerobowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) biol. białko uczestniczące w transporcie elektronów w procesie fosforylacji oksydacyjnej;

Wiktionary

Cytochromy – grupa białek uczestniczących w transporcie elektronów w procesie fosforylacji oksydacyjnej. W mikrosomach cytochrom P450 uczestniczy w procesie metabolizmu ksenobiotyków.

W cytochromach funkcję grupy prostetycznej pełni hem lub jego analogi.

Wikipedia

# cytochromowy

przymiotnik od: cytochrom

SJP.pl

# cytodiagnostyczny

→ cytodiagnostyka

SJP.pl

#### Patrz:

cytodiagnostyka

# cytodiagnostyka

metoda diagnostyczna polegająca na mikroskopowych badaniu komórek złuszczonych z błon śluzowych lub pobranych z jam ciała

SJP.pl

# cytofizjolog

biolog zajmujący się procesami fizjologicznym zachodzącymi na poziomie komórek

SJP.pl

# cytofizjologia

nauka zajmująca się procesami fizjologicznym zachodzącymi na poziomie komórki

SJP.pl

Fizjologia komórek, cytofizjologia, nauka zajmująca się procesami fizjologicznym zachodzącymi na poziomie komórki.Fizjologia komórek mięśniowych i nerwowych: pobudliwość i przewodnictwo synaptyczne.

Wikipedia

# cytofizjologiczny

przymiotnik od: cytofizjologia

SJP.pl

# cytogenetyczka

→ cytogenetyk

SJP.pl

#### Patrz:

cytogenetyk

# cytogenetyczny

→ cytogenetyka

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) biol. związany z cytogenetyką

Wiktionary

#### Patrz:

cytogenetyka

# cytogenetyk

osoba zajmująca się cytogenetyką

SJP.pl

# cytogenetyka

nauka zajmująca się zagadnieniami genetycznymi zachodzącymi na poziomie komórki

SJP.pl

Cytogenetyka – dział genetyki zajmujący się badaniem chromosomów. Cytogenetyka koncentruje się zarówno na kształcie jak i liczbie chromosomów, jak również na ich dziedziczeniu. W ostatnich latach rozwinęła się cytogenetyka molekularna, umożliwiająca badanie materiału genetycznego w stadium interfazy, bez uformowanych chromosomów.

Wikipedia

# cytogeneza

w biologii: tworzenie się nowych komórek

SJP.pl

# cytohormonalny

związany ze zmianami w komórkach kobiecych dróg rodnych w trakcie cyklu hormonalnego, pozwalający określić fazę tego cyklu, np. badanie cytohormonalne, wymaz cytohormonalny

SJP.pl

# cytokina

substancja hormonopodobna wytwarzana głównie przez komórki układu odpornościowego i oddziałująca na aktywność biologiczną sąsiadujących z nią komórek

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fizj. białko związane z procesem zapalnym

Wiktionary

Wikipedia

# cytokinetyczny

→ cytokineza

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cytokinezą, dotyczący cytokinezy

Wiktionary

#### Patrz:

cytokineza

#### Powiązane:

rzecz. cytokineza ż.

Wiktionary

# cytokineza

końcowa faza podziału komórki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) podział cytoplazmy w czasie podziału komórki

Wiktionary

Cytokineza – podział cytoplazmy w procesie podziału komórki, zachodzący po kariokinezie (podziale jądra komórkowego), zwykle pod koniec anafazy lub na początku telofazy.

W komórkach zwierzęcych cytokineza wygląda następująco: w płaszczyźnie równikowej dzielącej się komórki tworzy się pierścień kurczliwy (zbudowany z cząsteczek białek – miozyny i aktyny). W wyniku zaciskania się tego pierścienia powstaje bruzda podziałowa. Pod nią zlokalizowane są pęcherzyki siateczki wewnątrzplazmatycznej, które łączą się i pomagają rozdzielić cytoplazmę oraz odtworzyć błonę komórkową. Ostatecznie prowadzi to do rozdzielenia cytoplazmy pomiędzy dwie komórki potomne.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. cytokinetyczny

Wiktionary

# cytokinina

hormon roślinny syntetyzowany i występujący w młodych pędach i korzeniu, aktywujący niektóre enzymy, białka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hormon wzrostu roślin

Wiktionary

Cytokininy, CK – grupa regulatorów wzrostu i rozwoju roślin, wśród których znajdują się hormony roślinne oraz substancje o działaniu podobnym do hormonów roślinnych jednak nie występujące naturalnie w roślinach. Pierwszy związek zaliczany do cytokinin, kinetyna, został wyizolowany przez Folkego Skooga w latach 50. XX wieku. Cytokininami są m.in.:

- zeatyna – 6-(γ-hydroksymetylo-γ-metyloalliloamino)puryna
- kinetyna – N6-furfuryladenina (Kin)
- 2-izopentyloadenina (2iP)
- 6-benzyloadenina (BA; znana także jako 6-benzyloaminopuryna, BAP)

Wikipedia

# cytokininowy

przymiotnik od: cytokinina

SJP.pl

# cytokinowy

→ cytokina

SJP.pl

#### Patrz:

cytokina

# cytolog

1. specjalista w dziedzinie cytologii;
2. osoba wykonująca diagnostyczne badanie mikroskopowe komórek pobranych ze śluzówki pochwy, dróg oddechowych itp.

SJP.pl

Cytologia (gr. kytos ‘komórka’, logos ‘nauka’), biologia komórki – dział biologii badający komórki, m.in. ich budowę (morfologię) oraz działanie (fizjologię). Jej dziedzinami są: cytofizjologia, cytopatologia, cytogenetyka i cytochemia. Cytologię można podzielić na cytologię zwierzęcą oraz roślinną.

Wikipedia

# cytologia

1. nauka zajmująca się budową, funkcjami, rozwojem i podziałem komórek organizmów;
2. w diagnostyce medycznej: mikroskopowe badanie komórek pobranych z błon śluzowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biol. nauka o komórce;

(1.2) pot. med. mikroskopowe badanie komórek pochwowej części szyjki macicy, pobranych drogą wymazu i opracowanej jako utrwalony rozmaz na szkiełku laboratoryjnym

Wiktionary

Cytologia (gr. kytos ‘komórka’, logos ‘nauka’), biologia komórki – dział biologii badający komórki, m.in. ich budowę (morfologię) oraz działanie (fizjologię). Jej dziedzinami są: cytofizjologia, cytopatologia, cytogenetyka i cytochemia. Cytologię można podzielić na cytologię zwierzęcą oraz roślinną.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zostało nam jeszcze zaliczenie kolokwium z cytologii.

(1.2) W tym roku muszę zrobić cytologię.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨtɔˈlɔɟja, AS: cytoloǵi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytolog m.

przym. cytologiczny

przysł. cytologicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) biologia komórki

(1.2) badanie cytologiczne

Wiktionary

# cytologicznie

→ cytologiczny

SJP.pl

#### Patrz:

cytologiczny

# cytologiczny

→ cytologia

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) biol. związany z cytologią, dotyczący cytologii

(1.2) med. związany z cytologią (badaniem pobranych komórek)

Wiktionary

#### Patrz:

cytologia

#### Powiązane:

rzecz. cytologia ż.

Wiktionary

# cytomammobus

autobus przystosowany do badań cytologicznych i mammograficznych

SJP.pl

# cytomegalia

wirusowa choroba zakaźna

SJP.pl

Cytomegalia (Cytomegalic inclusion body disease CIBD) – ogólnoustrojowa choroba, głównie wieku niemowlęcego, wywołana przez wirusa z rodziny Herpesviridae, betaherpeswirusa typu 5 (HCMV, ludzki cytomegalowirus, HHV-5), zaliczanego do cytomegalowirusów.

Wikipedia

# cytomegalowirus

herpeswirus atakujący gruczoły ślinowe

SJP.pl

Wikipedia

# cytomegalowirusowy

→ cytomegalowirus

SJP.pl

#### Patrz:

cytomegalowirus

# cytomembrana

błoniasta, sieciowa struktura w ramach cytoplazmy komórkowej

SJP.pl

# cytometria

technika pomiarowa używana do analizy właściwości komórek

SJP.pl

# cytomorfolog

specjalista w dziedzinie cytomorfologii

SJP.pl

# cytomorfologia

jedna z dziedzin mających zastosowanie w diagnostyce laboratoryjnej

SJP.pl

# cytoplast

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) biol. oocyt pozbawiony jądra

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) cytoplast

* włoski: (1.1) citoplasto m.

źródła.

== cytoplast (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik policzalny

(1.1) biol. cytoplast

odmiana.

(1.1) lp. cytoplast; lm. cytoplasts

przykłady.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) cytoplast

* włoski: (1.1) citoplasto m.

źródła.

== cytoplast (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik policzalny

(1.1) biol. cytoplast

odmiana.

(1.1) lp. cytoplast; lm. cytoplasts

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# cytoplazma

część zawartości komórki nie obejmująca jądra, zawiera zarówno składniki stałe, jak i formę bezpostaciową

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biol. półpłynne wnętrze komórki, z wyłączeniem jądra komórkowego (jeśli komórka je zawiera), a obejmujące także: cytozol, organella, pęcherzyki i cytoszkielet;

Wiktionary

Cytoplazma – część protoplazmy komórki eukariotycznej pozostająca poza jądrem komórkowym, a w przypadku, z definicji nie posiadających jądra, komórek prokariotycznych – cała protoplazma.

Dzieli się ją na:

- cytozol, zwany też cytoplazmą podstawową
- organella (z wyjątkiem jądra komórkowego).

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. cytoplazmatyczny

Wiktionary

# cytoplazmatyczny

→ cytoplazma; cytoplazmowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) biol. związany z cytoplazmą

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytoplazma ż.

Wiktionary

# cytoplazmowy

→ cytoplazma; cytoplazmatyczny

SJP.pl

# cytopyge

u protistów: otwór, przez który są wydalane niestrawione resztki pokarmu; nibyodbyt

SJP.pl

Cytopyge – komórkowy otwór wydalniczy (odbytowy) występujący u większości orzęsków, przez który na drodze egzocytozy wydalane są niestrawione części pokarmu. Jest jednym z dwóch obszarów błony komórkowej orzęska, na którym nie występują rzęski. Tylko w jego obrębie opróżniane są wodniczki.

Konieczność występowania cytopyge u orzęsków wynika z bardzo złożonej budowy ich pellikuli, uniemożliwiającej tworzenie się i opróżnianie wodniczek w dowolnym miejscu.

Wikipedia

# cytoredukcja

Cytoredukcja – leczenie ukierunkowane na zmniejszenie liczby komórek nowotworu i jego masy, za pomocą operacji lub radioterapii, stosowane między innymi w raku jajnika.

Pojęcie cytoredukcji zwykle używane jest w odniesieniu do leczenia paliatywnego lub objawowego, gdy zaawansowanie kliniczne choroby uniemożliwia doszczętne usunięcie guza. Zmniejszenie masy guza (przez usunięcie wszystkich widocznych ognisk) ma wówczas przedłużyć przeżycie lub zmniejszyć objawy, na przykład ucisk na naczynia krwionośne lub nerwy.

Wikipedia

# cytoredukcyjny

→ cytoredukcja

SJP.pl

#### Patrz:

cytoredukcja

# cytosol

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) biol. zob. cytozol.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Cząsteczki te zebrane w macierzy są niezdolne do wymiany z pulą owych molekuł w cytosolu.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

(1.1) zobtłum|cytozol.

źródła.

== cytosol (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) cytozol

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

(1.1) cytoplasmic matrix, groundplasm

Wiktionary

# cytosolowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) biol. zob. cytozolowy.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ta bariera może być przezwyciężona w wyniku kolejnego działania mitochondrialnej i cytosolowej dehydrogenazy jabłczanowej.

Wiktionary

# cytostatyczny

taki, który powoduje wstrzymanie procesów podziału komórek i ich namnażania

SJP.pl

# cytostatyk

lek hamujący podział komórek, używany głównie w leczeniu chorób nowotworowych; antymitotyk, lek antymitotyczny, lek cytostatyczny, lek onkostatyczny

SJP.pl

Leki cytostatyczne, cytostatyki, leki przeciwnowotworowe, leki cytotoksyczne – grupa substancji naturalnych i syntetycznych używanych w chemioterapii nowotworów, działająca toksycznie na komórki nowotworowe charakteryzujące się szybkimi podziałami. Leki te uszkadzają jednak także inne szybko dzielące się, zdrowe komórki (szpik kostny, błony śluzowe, komórki włosów), stąd częste są działania niepożądane takie jak: anemia, nudności i wymioty, łysienie. Cytostatyki mają wąski indeks terapeutyczny.

Wikipedia

# cytostom

jama gębowa u orzęsek (pierwotniaki)

SJP.pl

Cytostom – jeden z dwóch obszarów błony komórkowej orzęska, na którym nie występują rzęski. Tylko w jego obrębie tworzą się wodniczki pokarmowe i tylko w jego obrębie zachodzi endocytoza. Konieczność występowania cytostomów u orzęsków wynika z bardzo złożonej budowy ich pellikuli, uniemożliwiającej tworzenie się i opróżnianie wodniczek (patrz też: cytopyge) w dowolnym miejscu.

Cytostom posiadają również niektóre wiciowce.

Wikipedia

# cytoszkielet

zespół włóknistych struktur białkowych w komórce eukariotycznej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) biol. system białkowych struktur komórki nadający jej kształt, zapewniający organizację jej cytoplazmy oraz uczestniczący w jej ruchu;

Wiktionary

Cytoszkielet – sieć włóknistych struktur białkowych w komórce eukariotycznej, dzięki którym organella i substancje nie pływają swobodnie w cytozolu, ale zajmują pewne przypisane sobie miejsca.

Cytoszkielet tworzą włókienka (filamenty) aktynowe, czyli mikrofilamenty, mikrotubule zbudowane z innego białka, a mianowicie tubuliny oraz filamenty pośrednie.

Szkielet komórki jest elastyczny – potrafi się szybko przebudowywać zgodnie z potrzebami komórki.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zaburzenia w strukturze i funkcji cytoszkieletu mogą być powodem zmian kształtu krwinek.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cytoszkieletowy

Wiktionary

# cytoszkieletowy

→ cytoszkielet

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) biol. związany z cytoszkieletem

Wiktionary

#### Patrz:

cytoszkielet

#### Przykłady

(1.1) Ten zrąb cytoszkieletowy nie jest strukturą statyczną, ale uczestniczy również w funkcji dynamicznej komórki, tj. w transporcie aksonowym i we wzroście neurytu.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytoszkielet m.

Wiktionary

# cytotaksonomia

dział taksonomii grupujący organizmy na podstawie badań cytologicznych

SJP.pl

# cytotoksyczność

toksyczność względem komórek w danym organizmie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co cytotoksyczne

Wiktionary

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. cytotoksyczny

przysł. cytotoksycznie

Wiktionary

# cytotoksyczny

toksyczny względem komórek w danym organizmie

SJP.pl

# cytotoksyna

toksyna działająca na określone kategorie komórek organizmu

SJP.pl

Cytotoksyny (gr. kytos ‘komórka’) – toksyny działające na określone komórki organizmu.

W zależności od narządu lub tkanki, wobec których są toksyczne, wyróżnia się m.in.:

- dermatotoksyny (skóra)
- hemotoksyny (krew)
- hepatotoksyny (wątroba)
- nefrotoksyny (nerki)
- neurotoksyny (układ nerwowy)

Wikipedia

# cytować

dokładnie przytaczać w swojej wypowiedzi lub tekście słowa innej wypowiedzi lub fragmentu tekstu

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. zacytować)

(1.1) dokładnie przytaczać w swojej wypowiedzi lub tekście słowa innej wypowiedzi lub fragmentu tekstu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Maritain cytuje gdzieś Boccaccia, który w komentarzu do Dantego powiedział: "Poezja jest teologią".

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈtɔvat͡ɕ, AS: cytovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytat m., cytacik m., cytacja ż., cytata ż., cytowanie n., zacytowanie n.

czas. zacytować dk.

przym. cytacyjny, cytatowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przytaczać, przywoływać, podawać, powoływać się (na)

Wiktionary

# cytowalność

zbadana statystycznie liczba cytowań jakiegoś tekstu (tekstów)

SJP.pl

# cytowalny

dający się cytować

SJP.pl

# cytowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cytować.

Wiktionary

Cytowanie piśmiennictwa – przytaczanie w tekście cudzych wywodów, powoływanie się na fakty naukowe, informacje zawarte w innych publikacjach. W naukach humanistycznych cytowanie bywa czasem określane mianem „powołania”.Cytowanie polega na:

- dosłownym przytoczeniu fragmentu czyjejś wypowiedzi (cytat)
- przytoczeniu w formie parafrazy (cytowanie sparafrazowane) – omówienie, streszczenie, przedstawienie w formie syntetycznej, uogólnienie za pomocą własnych słów faktów naukowych lub wypowiedzi innych autorów.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨtɔˈvãɲɛ, AS: cytovãńe

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. zacytowanie n., cytat m., cytacik m., cytacja ż., cytata ż.

czas. cytować ndk., zacytować dk.

przym. cytatowy, cytacyjny

Wiktionary

# cytoza

liczba komórek w jednym mikrolitrze badanej laboratoryjnie próbki płynu, pobranej z wnętrza ciała

SJP.pl

# cytozol

płynna faza cytoplazmy (bez organelli i cytoszkieletu)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) biol. płynna część cytoplazmy wypełniająca przestrzenie między elementami cytoszkieletu a organellami;

Wiktionary

Cytozol, cytoplazma podstawowa, matriks cytoplazmy, płyn wewnątrzkomórkowy – płynny składnik cytoplazmy, w którym znajdują się organelle. W tym układzie koloidalnym znajdują się składniki odżywcze, jony, białka, enzymy oraz produkty odpadowe metabolizmu, z których część jest rozpuszczona w wodzie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jednym ze sposobów transdukcji, czyli przetwarzania sygnału […] i przesyłania go dalej, jest mechanizm doprowadzający do zmian stężenia jonów wapnia w cytozolu.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cytozolowy

Wiktionary

# cytozolowy

→ cytozol

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) biol. związany z cytozolem

Wiktionary

#### Patrz:

cytozol

#### Przykłady

(1.1) Bardziej skomplikowany proces zachodzi w przypadku wiązania hormonu przez receptor cytozolowy, np. w przypadku hormonów steroidowych.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytozol m.

Wiktionary

# cytozyna

azotowa zasada organiczna wchodząca w skład kwasów nukleinowych

SJP.pl

Cytozyna (skróty: Cyt, C) – organiczny związek chemiczny z grupy pirymidyn, jedna z pięciu zasad azotowych, wchodzących w skład podstawowych nukleotydów kwasów nukleinowych (DNA i RNA). W dwuniciowych kwasach nukleinowych cytozyna tworzy parę komplementarną z guaniną za pomocą trzech wiązań wodorowych:

Wikipedia

# cytozynowy

przymiotnik od: cytozyna

SJP.pl

# cytra

instrument muzyczny o płaskim pudle rezonansowym, na którym rozpięte są struny strojone w dwojaki sposób

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. instrument strunowy o płaskim pudle;

Wiktionary

Cytra (z gr. kitara, z lac. Cithara) – instrument muzyczny z grupy chordofonów szarpanych. Współczesna odmiana cytry pochodzi z terenów Niemiec i Austrii. Jej nazwa wskazuje na pokrewieństwo ze starogrecką kitarą, podobnie jak nazwa gitara.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Grajmy Panu na harfie, grajmy Panu na cytrze, chwalmy śpiewem i tańcem cuda te fantastyczne.

(1.1) […] sam siebie nie poznaję, ale zbrzydły mi uczty, zbrzydło wino, śpiewanie, cytry i wieńce, zbrzydł dwór cezara i nagie ciała […]

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨtra, AS: cytra

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrzysta m., cytrzystka ż.

Wiktionary

# cytral

bezbarwna ciecz o zapachu cytryny otrzymywana z olejku cytrynowego i lemongrasowego

SJP.pl

Wikipedia

# cytranga

mieszaniec pomarańczy słodkiej z pomarańczą trójlistkową

SJP.pl

Cytranga – mieszaniec roślin z rodzaju cytrus.

Stosowana jako podkładka nie zapobiega suchej zgniliźnie korzeni ani chorobie Citrus exocortis.

Wikipedia

# cytrian

minerał; cytryn

SJP.pl

# cytrok

kadź garbarska, zaopatrzona w mieszadło skrzydłowe, napędzane mechanicznie, używana do moczenia skór

SJP.pl

# cytron

1. gatunek drzewa o wiecznie zielonych liściach;
2. owoc tego drzewa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Citrus medica|ref=tak., gatunek roślin wieloletnich z rodziny rutowatych;

Wiktionary

Cytron, cedrat (Citrus medica L.) – gatunek roślin wieloletnich z rodziny rutowatych (Rutaceae Juss.). Prawdopodobnie pochodzi z podnóża Himalajów (północno-wschodnie Indie, północna Mjanma). Rozprzestrzeniony już w starożytności do Chin i Europy (tu dotarł jako pierwszy z owoców cytrusowych ok. 300 r. p.n.e.). Jest prawdopodobnie jednym z trzech gatunków rodzicielskich (obok pomarańczy olbrzymiej i mandarynki) większości form uprawnych cytrusów.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Piłem z kolegą sok z cytronu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨtrɔ̃n, AS: cytrõn

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cytronowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cedrat

Wiktionary

# cytronada

cytrynada, cytroneta;
1. chłodzący napój z soku cytrynowego, cukru i wody, najczęściej gazowany i aromatyzowany;
2. niegazowany napój cytrynowy, sprzedawany w okresie Polski Ludowej w woreczkach foliowych

SJP.pl

Cytronada – niegazowany napój cytrynowy, produkowany i sprzedawany w Polsce w latach 80. XX wieku w foliowych woreczkach, które należało przebić słomką (często sprzedawaną w komplecie z woreczkiem).

Wikipedia

# cytronela

roślina z rodziny traw, uprawiana głównie w Afryce i na terenach krajów euroazjatyckich ze względu na zawartość olejków eterycznych; palczatka

SJP.pl

# cytronelal

Cytronelal (rodinal) – organiczny związek chemiczny z grupy aldehydów terpenowych, monoterpenoid będący głównym składnikiem mieszaniny terpenoidów nadającej olejkowi cytronelowemu specyficzny cytrynowy zapach.

Cytronelal jest głównym składnikiem olejków destylowanych z roślin z rodziny Cymbopogon oraz gatunków Corymbia citriodora i Leptospermum petersonii oraz Melissa officinalis.

Wikipedia

# cytronelol

Cytronelol – organiczny związek chemiczny z grupy nienasyconych alkoholi alifatycznych zaliczany do monoterpenów, o intensywnym, przyjemnym zapachu, bardzo trudno krystalizuje.

Posiada jedno centrum chiralności i dlatego występuje w formie dwóch enancjomerów. Intensywny zapach posiada tylko jeden z enancjomerów (z konfiguracją absolutną S (+)). Forma lewoskrętna nazywa się rodinolem. Przy małych stężeniach jego zapach kojarzy się z różami i melisą, a przy większych – bardziej przypomina intensywny zapach cytrusowy.

Wikipedia

# cytronelowy

przymiotnik od: cytronela

SJP.pl

# cytroneta

cytrynada, cytronada;
1. chłodzący napój z soku cytrynowego, cukru i wody, najczęściej gazowany i aromatyzowany;
2. niegazowany napój cytrynowy, sprzedawany w okresie Polski Ludowej w woreczkach foliowych

SJP.pl

Cytroneta – cytrynowy napój gazowany, sprzedawany od lat 70. do początku lat 90. XX wieku w szklanych butelkach 0,33 litra, a także w foliowych woreczkach (niegazowana).

Wikipedia

# cytronowy

związany z cytronem

SJP.pl

# cytrulina

aminokwas biorący udział w cyklu mocznikowym

SJP.pl

Cytrulina – organiczny związek chemiczny z grupy α-aminokwasów, pochodna ornityny. Po raz pierwszy wyizolowano ją z arbuza. Bierze udział w cyklu mocznikowym, w którym powstaje z ornityny i karbamoilofosforanu w mitochondrium (reakcja katalizowana przez transkarbamoilazę ornitynową), a następnie jest wydzielana do cytozolu i przekształcana do kwasu argininobursztynowego z udziałem syntetazy argininobursztynowej.

Wikipedia

# cytrulinowy

→ cytrulina

SJP.pl

#### Patrz:

cytrulina

# cytrus

1. egzotyczne drzewo lub krzew o soczystych owocach;
2. owoc drzewa lub krzewu, uprawianego w ciepłym klimacie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy lub męskorzeczowy

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Citrus|L.|ref=tak., tropikalne drzewo lub krzew o soczystych owocach;

(1.2) spoż. owoc cytrusa (1.1)

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Do cytrusów zaliczamy m.in.: pomarańcze, mandarynki, cytryny i grapefruity.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨtrus, AS: cytrus

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrusowość ż.

:: zdrobn. cytrusik m.

przym. cytrusowy, cytrynowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) roślina cytrusowa, drzewo cytrusowe, krzew cytrusowy

(1.2) owoc cytrusowy

Wiktionary

# cytrusowość

cytrusowy smak lub posmak, zwykle piwa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cytrusowy smak

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Na drugim planie intensywny wpływ liści limonki kaffir, która wnosi charakterystyczną cytrusowość.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrus mrz.

przym. cytrusowy

Wiktionary

# cytrusowy

związany z cytrusem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z cytrusem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zjadłbym chętnie tamten krem o cytrusowym smaku, który ciotka przyrządzała.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨtruˈsɔvɨ, AS: cytrusovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrus mrz./mzw.

Wiktionary

# cytryn

minerał przezroczysty o barwie żółtej, odmiana kwarcu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. odmiana kwarcu o żółtej barwie z cytrynowym odcieniem, kamień szlachetny

Wiktionary

Cytryn (kwarc żółty) – odmiana kwarcu. Należy do minerałów rzadkich. Nazwa pochodzi od: starofrancuskiego słowa citrin – żółty; gr. kitros = cytryna; łac. citrus = drzewo cytrusowe. Inne nazwy (niedopuszczalne w handlu) to: topaz czeski, topaz złoty, topaz fałszywy, topaz Madeira.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨtrɨ̃n, AS: cytrỹn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrynowiec mzw./mrz., cytryna ż., cytrynka ż., cytrynek m., cytrynian m., cytrynówka ż.

przym. cytrynowy

przysł. cytrynowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kwarc żółty

Wiktionary

# cytryna

1. roślina z rodziny rutowatych, niewysokie drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach, białych kwiatach i żółtych owocach; cytrynowiec, drzewo cytrynowe;
2. owoc rośliny o tej samej nazwie, mięsisty, o soczystym, kwaśnym miąższu i żółtej skórce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) spoż. kwaśny owoc o żółtej skórce

(1.2) dendr. roślina z rodzaju nazwa systematyczna|Citrus|ref=tak., drzewo rodzące kwaśne owoce;

(1.3) środ. mot. citroën

(1.4) uczn. dziewczyna

Wiktionary

- Cytryna zwyczajna (cytryna właściwa, cytryna) – cytrus
- Cytryna Meyera – cytrus
- Kino Cytryna – kino w Łodzi
- Cytryna, Złota Cytryna – wyróżnienie za "najbardziej obciachowy klip", przyznawane na festiwalu Yach Film
- Magda „Cytryna” Turowska – polska wokalistka, muzyk, właścicielka Agencji Inicjatyw Artystycznych „Cytryna”

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Moja babcia pija wyłącznie herbatę z cytryną.

(1.2) W oranżerii natknęliśmy się na rozłożyste cytryny, rosnące w ozdobnych donicach.

(1.3) Jacek jeździ starą cytryną do pracy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈtrɨ̃na, AS: cytrỹna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrynówka ż., cytrynek m., cytrynian m., cytryn m.

:: zdrobn. cytrynka ż.

przym. cytrynowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) stpol. limonija

Wiktionary

# cytrynada

cytronada, cytroneta;
1. chłodzący napój z soku cytrynowego, cukru i wody, najczęściej gazowany i aromatyzowany;
2. niegazowany napój cytrynowy, sprzedawany w okresie Polski Ludowej w woreczkach foliowych

SJP.pl

# cytrynat

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. cytryna

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈtrɨ̃nat, AS: cytrỹnat

Wiktionary

# cytryńcowate

o cechach cytryńcowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, liczba mnoga

(1.1) bot. rodzina roślin okrytonasiennych;

Wiktionary

Cytryńcowate (Schisandraceae Blume) – rodzina należąca do jednej z najstarszych linii rozwojowych roślin okrytonasiennych – rzędu Austrobaileyales. Obejmuje trzy rodzaje z 92 gatunkami, ewentualnie dwa z 50 gatunkami w ujęciu wyodrębniającym rodzaj badian Illicium w osobną rodzinę Illiciaceae (takie ujęcie było np. opcjonalne w systemie APG II z 2003). Rodzina ma dysjunktywny zasięg obejmujący południowo-wschodnią część Stanów Zjednoczonych, Meksyk i Antyle oraz wschodnią i południowo-wschodnią Azję (od rosyjskiego Dalekiego Wschodu po Sri Lankę i Celebes). Jej przedstawiciele występowali jednak na pozostałym obszarze Azji i Europy jeszcze w trzeciorzędzie.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨtrɨ̃j̃nt͡sɔˈvatɛ, AS: cytrỹĩ ̯ncovate

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrynowiec mzw./mrz.

Wiktionary

# cytryńcowaty

o cechach cytryńcowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

# cytrynek

pospolity w Polsce motyl dzienny z rodziny bielinków; listkowiec cytrynek

SJP.pl

# cytrynian

sól kwasu cytrynowego otrzymana przez działanie na niego odpowiednim wodorotlenkiem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. sól lub ester kwasu cytrynowego;

Wiktionary

Cytryniany – organiczne związki chemiczne, sole i estry kwasu cytrynowego.

Cytryniany odgrywają znaczną rolę w organizmach żywych. Powstają one w trakcie cyklu Krebsa, w wyniku kondensacji aldolowej estrów kwasu szczawiowego i octowego z acetylo-CoA katalizowanej przez enzym syntazę cytrynianową. W dalszych etapach cyklu cytrynian ulega izomeryzacji do mniej trwałego termodynamicznie izocytrynianu przy udziale enzymu akonitazy:

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cytrynowiec mzw./mrz., cytrynówka ż., cytrynka ż., cytryn mrz., cytryna ż.

przym. cytrynowy

Wiktionary

# cytryniec

mrozoodporne pnącza z Ameryki Północnej i Azji Wschodniej o wonnych kwiatach i jagodowych owocach

SJP.pl

Cytryniec (Schisandra Michx.) – rodzaj roślin z rodziny cytryńcowatych (Schisandraceae). Do rodzaju należy 26 gatunków występujących głównie w Azji wschodniej i południowo-wschodniej (zwłaszcza w Chinach i Japonii). Tylko jeden gatunek – Schisandra glabra rośnie poza Azją – w południowo-wschodniej części Ameryki Północnej. Rośliny te rosną w zaroślach i lasach, zwykle nad strumieniami.

Wikipedia

# cytrynka

mała cytryna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. zdrobn. od: cytryna

(1.2) więz. miotacz gazu

Wiktionary

- cytrynka (Arthrorhaphis) – rodzaj porostów
- cytrynka (Geothlypis) – rodzaj ptaków

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Poproszę dwie bezy i herbatę z cytrynką.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrynowiec mzw./mrz., cytryna ż., cytrynówka ż., cytrynek mzw., cytrynian mrz., cytrynóweczka ż., cytryn mrz.

przym. cytrynowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) cebula, cybula, cytryna

Wiktionary

# cytrynóweczka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od: cytrynówka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrynówka ż., cytrynka ż.

Wiktionary

# cytrynowiec

roślina z rodziny rutowatych, niewysokie drzewo lub krzew o wiecznie zielonych liściach, białych kwiatach i żółtych owocach; cytryna, drzewo cytrynowe

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kulin. ciasto z warstwą biszkoptu, budyniu i kremem cytrynowym

(1.2) bot. pot. drzewo cytrynowe

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) zob. tarcznik cytrynowiec.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytryna m., cytrus m., cytrynka ż., cytrusik m., cytrynówka ż., cytryniarz m., cytrynek m., cytrynian m., cytryn m., cytryniec m., cytryńcowate nmos., Cytrynowo n., cytrynada ż.

przym. cytrynowy, cytrusowy, cytrynianowy, cytryńcowaty

przysł. cytrynowo, cytrusowo

Wiktionary

# cytrynówka

1. nalewka na skórkach cytrynowych;
2. roślina z rodziny rutowatych; miłonia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Limonia|L.|ref=Limonia (Rutaceae)., roślina z rodziny rutowatych

(1.2) spoż. nalewka na cytrynach

Wiktionary

Cytrynówka – rodzaj likieru smakowego o smaku i zapachu cytryny. Napój pozyskiwany z mieszkanki skórki cytrynowej, syropu cukrowego, wody i alkoholu o stężeniu minimum 40% przyrządzonej w odpowiednich proporcjach.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cytryna ż., cytrynka ż., cytrynek mzw., cytrynian mrz., cytryn mrz.

:: zdrobn. cytrynóweczka ż.

przym. cytrynowy

Wiktionary

# cytrynowopomarańczowy

pomarańczowy o odcieniu cytrynowym

SJP.pl

# cytrynowożółty

żółty o odcieniu cytrynowym

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) żółty o odcieniu cytrynowym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Cytrynowożółtą barwę sos zawdzięcza użyciu dużej ilości skórki cytrynowej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨtrɨ̃nɔvɔˈʒuwtɨ, AS: cytrỹnovožuu̯ty

Wiktionary

# cytrynowozłoty

złoty o odcieniu cytrynowym

SJP.pl

# cytrynowy

1. dotyczący cytryny (drzewa lub krzewu) np. gaj cytrynowy;
2. zrobiony z owoców cytryny, mający smak cytryn, zapach cytryn;
3. mający kolor dojrzałych owoców cytryny

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cytryną, dotyczący cytryny

(1.2) taki, który jest wykonany z dodatkiem cytryny

przymiotnik jakościowy

(2.1) taki, który ma kolor owocu cytryny

(2.2) przypominający cytrynę w smaku lub zapachu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kwas cytrynowy występuje w niewielkich ilościach w większości organizmów żywych, gdyż spełnia ważną rolę w metabolizmie węglowodanów..

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨtrɨ̃ˈnɔvɨ, AS: cytrỹnovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytrynowiec mzw./mrz., cytryna ż., cytrynka ż., cytrynówka ż., cytrynian mrz., cytrus mrz., cytryn mrz.

przym. cytrusowy

przysł. cytrynowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) jaskrawożółty

Wiktionary

# cytrzysta

muzyk grający na cytrze

SJP.pl

# cytrzystka

kobieta grająca na cytrze

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. kobieta, która gra na cytrze

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cytra ż.

Wiktionary

# cytwar

roślina stepowa z rodziny astrowatych; rupnik

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. szarozielony krzew azjatycki;

(1.2) lek z wysuszonego kwiatostanu cytwaru (1.1)

Wiktionary

- bylica cytwarowa – gatunek roślin z rodziny astrowatych
- cytwar (Kaempferia) – rodzaj roślin z rodziny imbirowatych

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨtfar, AS: cytfar

Wiktionary

# cytwarowy

→ cytwar

SJP.pl

#### Patrz:

cytwar

# cytyzyna

organiczny związek chemiczny, jasnożółty proszek o silnych własnościach toksycznych, występujący we wszystkich częściach złotokapu zwyczajnego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biochem. organiczny związek chemiczny, alkaloid występujący we wszystkich częściach złotokapu zwyczajnego;

Wiktionary

Cytyzyna – organiczny związek chemiczny, alkaloid chinolizydynowy o silnych własnościach toksycznych. Występujące we wszystkich częściach złotokapu zwyczajnego (Laburnum anagyroides).

Wikipedia

# cywa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. cewa, cewka, rurka

(1.2) przest. szpulka

Wiktionary

# cywać

czasownik niedokonany

(1.1) gwara. przysypiać, trwać w półśnie, najczęściej na skutek upojenia alkoholowego lub zmęczenia.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Miałeś się bawić, a nie cywać.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨvat͡ɕ, AS: cyvać

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przysypiać

Wiktionary

# cywet

substancja pochodzenia zwierzęcego, będąca wydzieliną gruczołów cywety; cybet

SJP.pl

Cywet (Cybet) (Viverra Civetta Extract) – ekstrakt z wysuszonych gruczołów okołoodbytniczych, wydzielających feromony, pochodzących od kilku ssaków z podrodziny wiwerowatych, nazywanych cywetami lub cybetami (np. cyweta afrykańska, Viverra civetta, Viverra zibetha). Zwierzęta zamieszkują obszar Abisynii, Gwinei, Senegalu i Indii. Istnieje możliwość operacyjnego usunięcia tego gruczołu, co uchroniłoby zwierzę przed śmiercią, jednak wysoka cena tego produktu sprawia, że zwierzęta są specjalnie do tego celu hodowane i zabijane. Istnieje jeszcze druga metoda otrzymywania cywetu, ale jest ona niezwykle okrutna i bolesna dla cywet. Zwierzęta hoduje się w bardzo ciasnych klatkach i, aby zwiększyć ilość wydzieliny gruczołowej, nieustannie się je drażni. Cywet wydzielają samce i samice. W ciągu roku można od jednego osobnika uzyskać około 250 g cywetu. Jest to substancja o żółtej barwie i o konsystencji masła. Zwykle otrzymuje się tinkturę przez kilkumiesięczną macerację rozdrobnionego wysuszonego gruczołu zimnym alkoholem etylowym lub na gorąco. Konkret i absolut wytwarza się przez ekstrakcję eterem naftowym i etanolem. Mimo okrutnych metod pozyskiwania tej substancji zapachowej obecnie w niektórych krajach Azji i Afryki nadal jest ona sprzedawana, a powodem ciągłego zainteresowania tym produktem jest brak możliwości zastąpienia go substancjami pochodzenia roślinnego czy syntetycznego.

Wikipedia

# cyweta

ssak zaliczany do rodziny łasz z rzędu drapieżnych, zwierzę wielkości lisa mające szare futro w brązowe cętki; cybeta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zool. nazwa systematyczna|Civettictis|Pocock|ref=tak., rodzaj drapieżnego ssaka z rodziny wiwerowatych;

(1.2) pot. łaskun palmowy

Wiktionary

Cyweta (Civettictis) – rodzaj ssaków z podrodziny wiwer (Viverrinae) w obrębie rodziny wiwerowatych (Viverridae).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cyweta wyglądem przypomina połączenie kota i łasicy.

Wiktionary

# cywetowy

→ cywet; cybetowy

SJP.pl

# cywil

1. osoba nienależąca do sił zbrojnych (również policji); osoba cywilna;
2. potocznie: życie pozawojskowe

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) wojsk. ktoś niebędący w czynnej służbie wojskowej;

Wiktionary

Cywil, osoba cywilna (łac. civilis, obywatelski) – określenie osoby niebędącej w czynnej służbie wojskowej, przeciwieństwo żołnierza.

W mowie potocznej termin ten jest również używany w szerszym znaczeniu i odnosi się do osób niebędących członkami innych formacji mundurowych zorganizowanych na wzór wojskowy, powołanych do ochrony porządku i bezpieczeństwa publicznego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Służyłem w wojsku i nie boję się żadnego cywila.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡sɨvʲil, AS: cyvʹil

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cywilizować, ucywilnić dk.

przym. cywilny, cywilizatorski

przysł. cywilnie

rzecz. cywilista mos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niewojskowy

Wiktionary

# cywilbanda

potocznie: cywile w odróżnieniu od żołnierzy

SJP.pl

# cywilista

specjalista w zakresie cywilistyki - nauki dotyczącej prawa cywilnego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) praw. specjalista prawniczy, znawca prawa cywilnego

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywil m.

:: fż. cywilistka ż.

przym. cywilny

Wiktionary

# cywilistka

→ cywilista

SJP.pl

#### Patrz:

cywilista

# cywilistyczny

związany z cywilistyką lub cywilistą (np. umowa cywilistyczna, studia cywilistyczne)

SJP.pl

# cywilistyka

nauka dotycząca prawa cywilnego

SJP.pl

# cywilizacja

1. stan rozwoju społeczeństwa, zwłaszcza jego kultury materialnej;
2. ogół dóbr materialnych i kulturowych jakiegoś społeczeństwa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, któremu właściwy jest określony dorobek w postaci kultury materialnej i nagromadzenie instytucji społecznych uwarunkowane stopniem opanowania środowiska naturalnego;

(1.2) ogół dóbr materialnych i umiejętności osiągnięty przez społeczeństwo w określonej epoce

Wiktionary

Cywilizacja – poziom rozwoju społeczeństwa w danym okresie historycznym, który charakteryzuje się określonym poziomem kultury materialnej, stopniem opanowania środowiska naturalnego i nagromadzeniem instytucji społecznych. Stanowi ona najwyższy poziom organizacji społeczeństw, z którymi jednostki identyfikują się. W skład cywilizacji wchodzą mniejsze jednostki, np.: narody, wspólnoty pierwotne czy inne zbiorowości.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨvʲilʲiˈzat͡sʲja, AS: cyvʹilʹizacʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywilizowanie n., ucywilizowanie n., cywilizator m., protocywilizacja ż.

czas. cywilizować ndk., ucywilizować dk.

przym. cywilizacyjny, cywilizatorski

Wiktionary

# cywilizacyjny

przymiotnik od: cywilizacja

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z cywilizacją

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨvʲilʲizaˈt͡sɨjnɨ, AS: cyvʹilʹizacyi ̯ny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywilizacja ż., cywilizowanie n., ucywilizowanie n.

czas. cywilizować ndk., ucywilizować dk.

przysł. cywilizacyjnie

przym. cywilizatorski

Wiktionary

# cywilizator

osoba, która szerzy cywilizację, cywilizuje

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) ktoś, kto szerzy cywilizację

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywilizacja ż., cywilizowanie n.

czas. cywilizować ndk.

przym. cywilizatorski

Wiktionary

# cywilizatorka

kobieta, która szerzy cywilizację, cywilizuje

SJP.pl

# cywilizatorski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z cywilizatorami, cywilizowaniem, zaprowadzaniem cywilizacji

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywilizowanie n., cywilizacja ż., cywil m., cywilizator m., cywilizatorstwo n.

czas. cywilizować ndk., ucywilizować dk.

przym. cywilizacyjny, cywilny, cywilizowany

przysł. cywilizacyjnie, cywilnie

Wiktionary

# cywilizować

1. krzewić, wprowadzać cywilizację;
2. cywilizować się - stawać się cywilizowanym

SJP.pl

czasownik niedokonany

(1.1) szerzyć cywilizację

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywilizowanie n., cywilizacja ż., cywil m., cywilizator m., cywilizatorstwo n.

przym. cywilizacyjny, cywilny, cywilizowany, cywilizatorski

przysł. cywilizacyjnie, cywilnie

Wiktionary

# cywilizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) szerzenie cywilizacji

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywilizator m., cywilizacja ż.

czas. cywilizować

przym. cywilizowany, cywilizacyjny, cywilizatorski

Wiktionary

# cywilizowany

1. krzewić, wprowadzać cywilizację;
2. cywilizować się - stawać się cywilizowanym

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) korzystający ze zdobyczy cywilizacji

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cywilizować ndk.

przym. cywilizatorski

rzecz. cywilizowanie n.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kulturalny, oświecony, postępowy

Wiktionary

# cywilka

→ cywil

SJP.pl

#### Patrz:

cywil

# cywilniak

potocznie: funkcjonariusz policji lub innych służb specjalnych nienoszący munduru

SJP.pl

# cywilnie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób cywilny lub w kontekście życia cywilnego, w przeciwieństwie do spraw związanych z wojskiem, służbami mundurowymi czy sytuacjami wojennymi

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Po zakończeniu służby wojskowej, Jan postanowił pracować cywilnie jako nauczyciel w szkole podstawowej.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywil mos., cywilność ż.

przym. cywilny, cywilizatorski

czas. cywilizować

Wiktionary

# cywilnoprawny

dotyczący prawa cywilnego, oparty na prawie cywilnym

SJP.pl

# cywilność

dawniej: władza cywilna

SJP.pl

# cywilny

1. nie odnoszący się do wojska, nie będący wojskowym, niewojskowy (np. ludność cywilna);
2. związany ze stroną prawną stosunków osobistych, rodzinnych i majątkowych obywateli (np. sprawa cywilna, ślub cywilny);
3. przestarzałe: obywatelski, osobisty

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) nie należący do wojska

(1.2) praw. taki, który odnosi się do strony prawnej relacji osobistych, majątkowych oraz rodzinnych między obywatelami

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Standardowa formuła podziękowania współmałżonkowi wypowiadana przez jubilatów nawiązywała literalnie do tej, którą wygłaszano w czasie ślubu cywilnego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈvʲilnɨ, AS: cyvʹilny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cywil m., cywilistyka ż., cywilista m., cywilistka ż.

czas. cywilizować

przym. cywilistyczny, cywilizatorski

przysł. cywilnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) cywilnoprawny

Wiktionary

# cywiński

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Anastazy Bernard Cywiński – poeta, działacz, pedagog, slawista i historyk.
- Bohdan Hieronim Cywiński – publicysta, historyk idei, opozycjonista i działacz społeczny.
- Czesław Justyn Cywiński – żołnierz AK na Wileńszczyźnie, prezes Światowego Związku AK.
- Henryk Cywiński – polski wiceadmirał floty rosyjskiej.
- Ignacy Cywiński – generał żandarmerii, policmajster Warszawy.
- Jan Cywiński – opozycjonista, dziennikarz.
- Jan Kajetan Cywiński – biskup sufragan wileński, administrator diecezji.
- Janusz Cywiński – aktor.
- Janusz Cywiński – żołnierz AK, 2 Korpusu Polski na Zachodzie.
- Piotr M.A. Cywiński – historyk mediewista, dyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau.
- Piotr Cywiński – dziennikarz.
- Stanisław Cywiński – doktor filozofii, historyk literatury, dziennikarz.
- Stanisław Cywiński – inżynier, konstruktor lotniczy.
- Władysław Cywiński – taternik, alpinista, inżynier elektronik.
- Zenon Cywiński – ziemianin, poseł na Sejm Krajowy Galicji.

Wikipedia

# cywka

nazwisko

SJP.pl

# cywun

szlachecki urzędnik ziemski w dawnej Polsce i na Litwie; ciwun

SJP.pl

# cyzalpejski

położony na południe od Alp; cisalpejski, cyzalpiński

SJP.pl

# cyzalpiński

położony na południe od Alp; cisalpiński, cyzalpejski

SJP.pl

# cyzapryd

związek chemiczny stosowany jako lek zwiększający motorykę przewodu pokarmowego; cisaprid

SJP.pl

Wikipedia

# cyzelator

człowiek rzeźbiący w metalu; cyzeler

SJP.pl

# cyzelatorka

kobieta rzeźbiąca w metalu

SJP.pl

# cyzelatorski

→ cyzelator

SJP.pl

#### Patrz:

cyzelator

# cyzelatorstwo

1. sztuka wykańczania, obrabiania przedmiotów kutych w metalu lub metalowych odlewów odpowiednimi narzędziami; grawerstwo, cyzelerstwo;
2. przenośnie: drobiazgowe, dokładne wykańczanie lub poprawianie czegoś; cyzelatura, wygładzanie

SJP.pl

# cyzelatura

zajęcie cyzelatora; wynik pracy cyzelatora

SJP.pl

# cyzeler

człowiek rzeźbiący w metalu; cyzelator

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rzem. rzemieślnik wykańczający metalowe rzeżby i przedmioty rzemiosła artystycznego

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyzelerka ż., cyzelowanie n., cyzelunek mrz.

czas. cyzelować ndk.

Wiktionary

# cyzelerka

kobieta zajmująca się cyzelowaniem, rzeźbiąca w metalu

SJP.pl

# cyzelernia

1. dział fabryki zajmujący się cyzelowaniem;
2. warsztat cyzelatora

SJP.pl

# cyzelerski

→ cyzeler

SJP.pl

#### Patrz:

cyzeler

# cyzelerstwo

sztuka wykańczania, obrabiania przedmiotów kutych w metalu lub metalowych odlewów odpowiednimi narzędziami; grawerstwo, cyzelatorstwo

SJP.pl

# cyzelować

1. obrabiać, wygładzać metalowe przedmioty rzemiosła artystycznego
2. przenośnie: drobiazgowo, pedantycznie coś wykańczać

SJP.pl

czasownik

(1.1) rzem. szt. wykańczać, wygładzać przedmioty rzemiosła artystycznego i rzeźby odlewane w metalu

(1.2) przen. bardzo starannie, z pieczołowitą dokładnością, coś wykańczać, opracowywać

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Autorka wykorzystała tu swe dawne teksty, ale cyzelowała, modyfikowała, rozszerzała (np. obszernym fragmentem o Klątwie).

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡sɨzɛˈlɔvat͡ɕ, AS: cyzelovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cyzelatorstwo n., cyzelator m., cyzelatorka ż., cyzelerstwo n., cyzeler m., cyzelerka ż., cyzelernia ż., cyzelunek m., cyzelatura ż., cyzelowanie n.

przym. cyzelerski

Wiktionary

# cyzelowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cyzelować.

Wiktionary

Cyzelowanie – rodzaj artystycznej obróbki plastycznej metalowych rzeźb i wyrobów rzemiosła artystycznego, wykutych, odlanych, tłoczonych lub wyoblanych.

Metoda ta ma zastosowanie do:

- wykończenia i nadania ostatecznego kształtu odlewom poprzez usunięcie niedokładności i nierówności,
- wydobycia szczegółów ozdób i rysunku ornamentu,
- nadania powierzchni odpowiedniej (z reguły gładkiej) faktury,
- wykonywania wklęsło-wypukłych wzorów i rysunków artystycznych poprzez wybijanie ich w blasze za pomocą narzędzi zwanych puncami cyzelerskimi (stosowane do zdobienia m.in.: pater, cukiernic, kielichów, tac, wazonów, ram luster).

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cyzelatorstwo n., cyzelator m., cyzelatorka ż., cyzelerstwo n., cyzeler m., cyzelerka ż., cyzelernia ż., cyzelunek m., cyzelatura ż.

czas. cyzelować ndk.

przym. cyzelerski

Wiktionary

# cyzelunek

zajęcie cyzelatora

SJP.pl

# cyzio

nazwisko

SJP.pl

# cyzjojan

wierszowany kalendarz kościelny, używany od XII wieku; cizjojanus; cisiojanus

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. średniowieczny wierszowany kalendarz o charakterze mnemotechnicznym;

Wiktionary

Cyzjojan (łac. Cisiojanus) – średniowieczny wierszowany kalendarz o charakterze mnemotechnicznym.

Cyzjojany zbudowane były w ten sposób, że każdy miesiąc opisywały dwa wersy. W każdym dwuwersie poszczególne sylaby informowały o świętach stałych oraz o dniach, w których wspominało się świętego. Wersy liczyły tyle sylab, ile dni posiadał dany miesiąc. Aby zachować przyjęty układ, słowa skracano do jednej sylaby lub incipitu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Pierwsze cyzjojany powstały w XIII wieku w Niemczech […]

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɨˈzʲjɔ̇jãn, AS: cyzʹi ̯ȯi ̯ãn

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cisiojanus

Wiktionary

# cz

1. połączenie liter oznaczające spółgłoskę "cz";
2. spółgłoska przedniojęzykowo-dziąsłowa, bezdźwięczna, twarda, zwarto-szczelinowa

SJP.pl

dwuznak

(1.1) jęz. dwuznak polski oznaczający fonem IPA2|t͡ʃ.;

Wiktionary

Cz (Cz, cz) – dwuznak składający się z liter C i Z. W pisowni polskiej najczęściej oznacza dźwięk spółgłoski zwarto-szczelinowej zadziąsłowej bezdźwięcznej oznaczany w międzynarodowej transkrypcji fonetycznej IPA symbolem [t͡ʂ].

Wikipedia

# cz-wa

skrót, rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) = geogr. Częstochowa

Wiktionary

# cz.

skrót od: część

SJP.pl

skrót

(1.1) = część

Wiktionary

Język czeski (cz. český jazyk, čeština [ˈt͡ʃɛʃcɪna]) – język z grupy zachodniosłowiańskiej, stanowiącej część rodziny indoeuropejskiej. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, a w dalszej kolejności również z polskim, kaszubskim oraz łużyckimi.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) „Dziady cz. II” to dramat opisujący pogański obrzęd wywoływania dusz umarłych.

Wiktionary

# cza-cza

południowoamerykański taniec towarzyski; cha-cha

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) choreogr. południowoamerykański szybki taniec rozpowszechniony obecnie na całym świecie;

(1.2) muz. muzyka do cza-czy (1.1)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃa‿t͡ʃa, AS: ča‿ča

Wiktionary

# czaban

dawniej: pasterz owiec lub wołów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) daw. pasterz owiec lub wołów

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) daw. zootechn. duży baran lub wół

Wiktionary

Czaban, caban (tur. çoban, rum. cioban, rus. чабан) – nazwa pasterza owiec lub wołów w Rumunii, Mołdawii, na Węgrzech oraz w części Ukrainy, a także u ludów Kaukazu i Azji Środkowej.

Wikipedia

#### Powiązane:

(2.1)

:: rzecz.

::: zdrobn. czabanek mzw.

Wiktionary

# czabanek

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) daw. zdrobn. od: czaban

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pasterz broni swoich czabanków od wilków i w ogóle wszelkich drapieżców.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czaban mzw., czabanka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czaban

Wiktionary

# czabański

→ czaban

SJP.pl

#### Patrz:

czaban

# czabarówka

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś na Ukrainie, w rejonie husiatyńskim obwodu tarnopolskiego;

Wiktionary

Czabarówka – wieś na Ukrainie w rejonie czortkowskim należącym do obwodu tarnopolskiego.

Znajduje się tu przystanek kolejowy Czabarówka, położony na linii dawnej Galicyjskiej Kolei Transwersalnej.

W II Rzeczypospolitej wieś w powiecie kopyczynieckim województwa tarnopolskiego. W lutym 1940 NKWD zesłało na Syberię 24 polskie rodziny (72 osoby). Aresztowało także kierownika szkoły Franciszka Hołubowicza. W 1941 Ukraińska Policja Pomocnicza wywiozła do getta tutejszych Żydów, mordując kilku z nich. W latach 1944–1945 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 22 Polaków.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czabarówecki

Wiktionary

# cząber

1. roślina zielna z rodziny jasnotowatych;
2. cząber ogrodowy - gatunek cząbru o aromatycznych liściach;
3. przyprawa z tej rośliny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Satureja|ref=tak., rodzaj aromatycznych roślin rocznych i wieloletnich o bladoliliowych lub białawych kwiatach i lancetowatych liściach; używanych jako przyprawa i do wyrobu leków;

(1.2) kulin. przyprawa z cząbru ogrodowego

(1.3) stpol. zob. comber. (mięso z części grzbietowej)

(1.4) reg. zob. babski comber.

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Cząber bez wątpienia jest jedną z bardziej przydatnych w kuchni przypraw.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɔ̃mbɛr, AS: čõmber

Wiktionary

#### Powiązane:

(1.4) przym. cząbrowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ośli pieprz (oksytański/prowansalski: pèbre d'aï; francuski: poivre d'âne)

Wiktionary

# cząberek

wieloletnia roślina z rodziny jasnotowatych, stosowana w przemyśle kosmetycznym, ziołolecznictwie i jako przyprawa; macierzanka piaskowa, tymianek wąskolistny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od cząber

Wiktionary

Macierzanka piaskowa (Thymus serpyllum L.) – gatunek rośliny wieloletniej z rodziny jasnotowatych. Inne nazwy: cząberek, tymianek wąskolistny, dzięcielnica. Występuje w Europie i na Syberii. W Polsce jest pospolity na całym niżu.

Wikipedia

# cząbr

dawniej: cząber (roślina zielna)

SJP.pl

# cząbrowy

→ cząber

SJP.pl

#### Patrz:

cząber

# czaca

dawniej: Czadca - miasto na Słowacji

SJP.pl

Czadca (dawniej: Czaca; słow. Čadca, do 1927 także: Čaca; niem. Tschadsa; węg. Csaca, Csáca) – miasto powiatowe w północnej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Kysuce.

Wikipedia

# czacha

pospolicie:
1. czaszka;
2. głowa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zgrub. od czaszka

Wiktionary

Czacha – skała we wsi Trzebniów, w województwie śląskim, w powiecie myszkowskim, w gminie Niegowa. Znajduje się w lesie po zachodniej stronie drogi z Trzebniowa do Ludwinowa. Pod względem geograficznym jest to obszar Wyżyny Częstochowskiej.

Czacha znajduje się w lesie na stoku wzniesienia Góra. Można do niej dojść odchodzącym od tej drogi czerwonym Szlakiem Orlich Gniazd i szlakiem rowerowym (Siedlecka Droga). Na pierwszym obniżeniu za wzniesieniem odchodzi od niego w lewo polna, piaszczysta droga. W odległości około 250 m od jej początku po jej lewej stronie znajduje się niewidoczny z drogi Biały Murek, a około 100 m wyżej Mechata i Czacha.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Miała na sobie sweter w czachy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃaxa, AS: čaχa

Wiktionary

# czacharka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) etn. przedstawicielka mongolskiej grupy etnicznej, posługującej się dialektem czacharskim i zamieszkującej Mongolię Wewnętrzną

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fm. Czachar mos.

przym. czacharski

Wiktionary

# czachlik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. koszula płócienna, zwłaszcza noszona przez kobiety

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃaxlʲik, AS: čaχlʹik

Wiktionary

# czachor

nazwisko

SJP.pl

Czachor (forma żeńska: Czachor, Czachorowa; liczba mnoga: Czachorowie) – polskie nazwisko. Na początku lat 90. XX wieku Polskę zamieszkiwało 1779 osób o tym nazwisku.

Wikipedia

# czachorowo

## Miejscowości w Polsce

Wg TERYT jest ich 2

- Czachorowo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sierpeckim, w gminie Gozdowo
- Czachorowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. gostyńskim, w gminie Gostyń

Wikipedia

# czachorowski

nazwisko

SJP.pl

- Józef Czachorowski – polski szlachcic
- Stanisław Zbigniew Czachorowski – polski trichopterolog
- Stanisław Swen Czachorowski – polski poeta, prozaik i aktor
- Adam Czachorowski (poprawnie: Adam Czahrowski) – polski poeta

Wikipedia

# czachórski

nazwisko

SJP.pl

Osoby o nazwisku Czachórski:

- Wacław Czachórski (1905–?) – polski inżynier górnictwa, wiceminister przemysłu ciężkiego
- Witold Czachórski (1915–1995) – polski prawnik, nauczyciel akademicki, profesor nauk prawnych
- Władysław Czachórski (1850–1911) – polski malarz akademicki

Wikipedia

# czachówek

## Miejscowości i ich części w Polsce

Wg TERYT jest ich 2, w tym 1 podstawowa

- Czachówek – wieś w woj. mazowieckim, w pow. piaseczyńskim, w gminie Góra Kalwaria
- Czachówek – część wsi Bądki, w woj. pomorskim, w pow. kwidzyńskim, w gminie Gardeja

Wikipedia

# czachowo

Miejscowości w Polsce:

- Czachowo – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. trzebnickim, w gminie Zawonia
- Czachowo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sierpeckim, w gminie Gozdowo
- Czachowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. łobeskim, w gminie Radowo Małe

Zobacz też: Czachów

Wikipedia

# czachowski

nazwisko

SJP.pl

Osoby o nazwisku Czachowski:

- Dionizy Czachowski – pułkownik, naczelnik wojenny
- Józef Czachowski – pilot Wojska Polskiego
- Kazimierz Czachowski – polski historyk literatury, krytyk literacki
- Ludwik Czachowski – polski hokeista
- Michał Czachowski – polski gitarzysta, architekt i publicysta
- Piotr Czachowski – polski piłkarz i trener
- Kazimierz Pluta-Czachowski – pułkownik Wojska Polskiego

Wikipedia

# czacik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od czat

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czat m.

Wiktionary

# czacki

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Feliks Czacki − polski szlachcic, urzędnik staropolski
- Franciszek Czacki − polski szlachcic, urzędnik i wojskowy staropolski
- Michał Hieronim Czacki − polski szlachcic, urzędnik i wojskowy staropolski
- Michał Mikołaj Czacki (1797-1860) – marszałek szlachty wołyńskiej, spiskowiec, oficer powstania listopadowego
- Tadeusz Czacki − polski działacz oświatowy i gospodarczy, pedagog, historyk, ekonomista, bibliofil, numizmatyk, współtwórca Konstytucji 3 Maja
- Włodzimierz Czacki − rzymskokatolicki duchowny, watykański dyplomata, poeta, publicysta

Wikipedia

# czacza

1. gruziński napój alkoholowy z wytłoków winogronowych;
2. w potocznym wyrażeniu: ktoś kuma (skumał) czaczę - ktoś rozumie (zrozumiał), o co chodzi

SJP.pl

Czacza (gruz. ჭაჭა) – gruziński alkohol produkowany z wytłoków winogronowych.

Czacza stanowi odpowiednik włoskiej grappy. Napój zawiera 40–50% alkoholu (czasami do 60%).

Wikipedia

# czaczkowski

nazwisko

SJP.pl

- Antoni Czaczkowski
- Iwan Czaczkowski (wzgl. Jan Czaczkowski)
- Josyf Czaczkowski (wzgl. Józef Czaczkowski)
- Józef Czaczkowski – warszawski litograf

Wikipedia

# czaczów

Czaczów (j. łemkowski Чачів) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Łabowa.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Wikipedia

# czad

1. tlenek węgla;
2. woń spalenizny; swąd;
3. potocznie: uczucie radości, euforii lub ekscytacji; również określenie doskonałej rozrywki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. polit. państwo w środkowej Afryce ze stolicą w Ndżamenie;

(1.2) geogr. zanikające jezioro w Afryce na pograniczu Nigerii, Nigeru, Kamerunu i Czadu (1.1);

Wiktionary

Czad (fr. Tchad, arab. ‏تشاد‎), oficjalnie Republika Czadu (fr. République du Tchad, arab. ‏جمهوريّة تشاد‎, trb. Jumhuriyat Tashad) – państwo śródlądowe w środkowej Afryce. Graniczy od północy z Libią, od wschodu z Sudanem, od południa z Republiką Środkowoafrykańską, od południowego zachodu z Kamerunem i Nigerią, a od zachodu z Nigrem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W Czadzie mówi się po arabsku, francusku i w wielu różnych językach lokalnych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃat, AS: čat

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czadyjczyk mos., Czadyjka ż.

przym. czadyjski, antyczadyjski, proczadyjski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ofic. urz. Republika Czadu

Wiktionary

# czadca

miasto na Słowacji

SJP.pl

Czadca (dawniej: Czaca; słow. Čadca, do 1927 także: Čaca; niem. Tschadsa; węg. Csaca, Csáca) – miasto powiatowe w północnej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Kysuce.

Wikipedia

# czadecki

→ Czadca

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czadcą, dotyczący Czadcy

Wiktionary

#### Patrz:

Czadca

#### Powiązane:

rzecz. Czadca ż.

Wiktionary

# czaderski

1. potocznie: pełen siły i dynamiki, zwłaszcza w odniesieniu do muzyki rockowej; ekscytujący, odjazdowy, czadowy;
2. w slangu młodzieżowym: świetny, wspaniały, znakomity; czadowy, odjazdowy, zarąbisty

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) młodz. wspaniały

Wiktionary

Osoby o tym nazwisku:

- Mieczysław Czaderski − polski oficer
- Stanisław Czaderski − polski aktor

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) pot. Znowu ma na sobie tę czaderską kieckę.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czad mrz.

przym. czadowy

przysł. czadersko, czadowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bombastyczny, bombiasty, cool, coolerski, czadowy, ekstra, odjazdowy, odlotowy, super, świetny, wyjechany, wystrzałowy, zarąbisty

Wiktionary

# czadersko

przysłówek

(1.1) młodz. wspaniale

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) pot. Sabina wygląda dzisiaj czadersko.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czad mrz.

przym. czaderski, czadowy

przysł. czadowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bombiasto, byczo, coolersko, czadowo, ekstra, zarąbiście

Wiktionary

# czaderskość

→ czaderski; odlotowość, bombowość, superowość

SJP.pl

# czadnia

wylot pieca hutniczego z urządzeniem do chwytania gazów

SJP.pl

# czadnica

urządzenie do wytwarzania gazu z węgla, drzewa, koksu lub torfu przez niezupełne spalanie; gazogenerator; gazownica

SJP.pl

# czadnicowy

przymiotnik od: czadnica

SJP.pl

# czador

ubranie muzułmanek osłaniające całą postać; czadra

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zasłaniający prawie całe ciało poza twarzą, tradycyjny strój noszony przez kobiety głównie w Iranie, którego noszenie jest jedną z form przestrzegania hidżabu;

Wiktionary

Czador (pers. ‏چادر‎) – zewnętrzny strój, noszony przez kobiety; jest to jedna z form przestrzegania hidżabu, czyli muzułmańskich zasad ubierania się, wywiedzionych z Koranu. Jest to tradycyjny strój noszony przez kobiety w Iranie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Kiedy kobieta założy czador, tylko jej twarz jest widoczna, w niektórych przypadkach tylko oczy, a czasem również przed oczami wisi przezroczysty kawałek płótna.

(1.1) Dwie starsze kobiety przyszły ubrane w czador, jedna dziewczyna nosiła burkę, a reszta miała tylko tradycyjną chustę na głowie, tzw. hidżab.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃadɔr, AS: čador

Wiktionary

# czadówa

1. potocznie: emocje, podniecenie, zwłaszcza podczas koncertu rockowego; czad;
2. w gwarze uczniowskiej:
a) odpytywanie na lekcji;
b) nieporządek, nieład, bałagan

SJP.pl

# czadować

potocznie: grać głośno, porywająco, z zapałem na jakimś instrumencie, jakąś muzykę; dawać czadu

SJP.pl

# czadowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czadować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czadować

Wiktionary

# czadowo

przysłówek

(1.1) pot. muz. z mocnym brzmieniem

(1.2) młodz. wspaniale

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) pot. Na imprezie nie było czadowo i szybko się zmyłem.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czad mrz.

przym. czaderski, czadowy

przysł. czadersko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) bombiasto, cool, coolersko, czadersko, odjazdowo, odlotowo, wystrzałowo, zarąbiście

Wiktionary

# czadowość

→ czadowy; czaderskość, odlotowość, bombowość, superowość

SJP.pl

# czadowy

1. związany z czadem, trującym gazem lub gryzącym dymem;
2. potocznie: pełen siły i dynamiki, zwłaszcza w odniesieniu do muzyki rockowej; ekscytujący, odjazdowy, czaderski;
3. w slangu młodzieżowym: świetny, wspaniały, znakomity; czaderski, odjazdowy, zarąbisty

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z czadem, odnoszący się do czadu

(1.2) młodz. muz. rytmiczny

(1.3) młodz. wspaniały

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) pot. O piętnastej puszczali czadową muzę.

(1.3) pot. Wojtek ma teraz czadowy pokój.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czad mrz.

przym. czaderski

przysł. czadersko, czadowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) cool, coolerski, czaderski, ekstra, odjazdowy, odlotowy, super, świetny, wyjechany, wystrzałowy, zarąbisty

Wiktionary

# czadra

ubranie muzułmanek osłaniające całą postać; czador

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rel. ubranie kobiet muzułmańskich okrywające całą figurę, z otworami na oczy lub twarz

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) war. czador

Wiktionary

# czadu

w gwarze młodzieżowej: słowo zachęcające do głośnego, szybkiego grania (w odniesieniu do zespołów muzycznych) lub w ogóle do zrobienia czegoś w najwyższym stopniu, aby dostarczyć słuchaczom, widzom możliwie największych doznań; często w zwrocie "dać czadu"

SJP.pl

# czadyjczyk

obywatel Czadu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) obywatel Czadu

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈdɨjt͡ʃɨk, AS: čadyi ̯čyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czad mrz.

:: fż. Czadyjka ż.

przym. czadyjski

Wiktionary

# czadyjka

obywatelka Czadu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) obywatelka Czadu

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈdɨjka, AS: čadyi ̯ka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czad mrz.

:: fm. Czadyjczyk mos.

przym. czadyjski

Wiktionary

# czadyjski

związany z Czadem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do państwa Czad

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Francuscy spadochroniarze już w zeszłym roku powstrzymali ofensywę partyzantów na Ndżamenę, także teraz francuskie śmigłowce wspierały czadyjską armię w walkach z rebeliantami.

(1.1) Z godnością i wytrwałością będziemy kontynuować dotychczasową pracę niosąc pomoc czadyjskiej społeczności.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈdɨjsʲci, AS: čadyi ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czadyjka ż., Czadyjczyk m., Czad m.

Wiktionary

# czadzić

1. potocznie: chwalić kogoś bezpodstawnie, przypochlebiać się komuś; kadzić;
2. wytwarzać czad;
3. środowiskowo: śmierdzieć;
4. środowiskowo: narkotyzować się;
5. środowiskowo: głośno i energicznie grać na instrumencie; dawać czadu;
6. potocznie: wydalać gazy powstające w jelitach na skutek trawienia

SJP.pl

# czadzieć

ulegać działaniu czadu

SJP.pl

# czadzki

przymiotnik od: Czad (państwo w Afryce); czadyjski

SJP.pl

# czaga

gatunek grzyba z rodziny szczecinkowcowatych; chaga, huba brzozowa, błyskoporek podkorowy

SJP.pl

# czagatajski

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. związany z Czagatajem, dotyczący Czagataja (syna Czyngis-Chana)

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język czagatajski;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czagataj mos.

Wiktionary

# czagra

rodzaj ptaków z rodziny dzierzbików

SJP.pl

# czahar

regionalne określenie zarośli rosnących na podmokłych gruntach

SJP.pl

Chahar – dawna chińska prowincja, istniejąca w latach 1928–1952.

Po rewolucji Xinhai i proklamowaniu w Chinach republiki pozostałe pod władzą rządu w Pekinie tereny mongolskie (tzw. Mongolia Wewnętrzna) podzielono w 1914 roku na trzy specjalne regiony administracyjne: Rehe, Chahar i Suiyuan.

Wikipedia

# czahary

podmokły grunt porośnięty krzakami i niskopiennymi drzewami

SJP.pl

Czahary (ukr. Чагарі) – wieś na Ukrainie w obwodzie tarnopolskim, w rejonie czortkowskim.

Do 2020 w rejonie husiatyńskim.

Wikipedia

# czaić

1. slangowo: sprawdzać kogoś lub coś; obczajać;
2. czaić się:
a) ukrywać się z zamiarem napaści;
b) o czymś niebezpiecznym: zbliżać się niepostrzeżenie, ukrywać się gdzieś

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. zaczaić)

(1.1) slang. przen. rozumieć, co się mówi

czasownik zwrotny niedokonany czaić się

(2.1) czekać / oczekiwać na kogoś w ukryciu

(2.2) slang. przen. wahać się

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ty nic nie czaisz? – robal mu wlazł do kapsuły!

(2.1) Nasza dola czaić się, cierpieć i czekać.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czajenie n.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) rozumieć, pojmować, ogarniać, slang. kumać, kapować, jarzyć, kminić, kleić, czaić bazę

Wiktionary

# czaicki

nazwisko

SJP.pl

# czaik

czaik wiosenny, czaik jesienny - gatunki pająka z rodziny kwadratnikowatych

SJP.pl

# czaiński

nazwisko

SJP.pl

# czaj

bardzo mocna herbata

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gwara. lub środ. herbata

(1.2) gwara. więz. bardzo mocna herbata pita w celu odurzenia, często z dodatkiem tytoniu lub lekarstw

forma czasownika.

(2.1) 2. os. lp. rozk. od: czaić

Wiktionary

Herbata – napar przyrządzany z liści i pąków grupy roślin, nazywanych tą samą nazwą, należących do rodzaju kamelia (Camellia). Rośliny te są do siebie podobne, traktowane jako odrębne gatunki lub odmiany jednego gatunku – herbaty chińskiej (Camellia sinensis). Dawniej zaliczano je do rodzaju Thea, różnią się od innych kamelii zawartością substancji swoistych i kilkoma drobnymi cechami morfologicznymi.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaj, AS: čai ̯

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czajnik m., czajniczek m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) czajura

Wiktionary

# czaja

nazwisko polskie

SJP.pl

Rzeki:

- Czaja – rzeka w Rosji, dopływ Leny
- Czaja – rzeka w Rosji, dopływ Obu
- jedna z nazw Czepełarskiej reki w Bułgarii

Osoby o nazwisku Czaja:

- Andrzej Czaja – polski duchowny katolicki, biskup opolski
- Gerard Czaja – polski działacz spółdzielczy, senator
- Herbert Czaja – niemiecki polityk
- Ida Czaja – poetka kaszubska
- Jacek Czaja – prawnik, sędzia
- Jakub Czaja – polski lekkoatleta
- Józef Czaja – (1943-2024) polski naukowiec, profesor
- Krystyna Czaja – chemik
- Jan Czaja – polski polityk i prawnik
- Mieczysław Czaja – zootechnik polski
- Piotr Maksymilian Czaja – polski piłkarz
- Piotr Czaja – polski naukowiec, profesor AGH
- Wiesław Czaja – siatkarz i mechanik

Wikipedia

# czająco

niepostrzeżenie, w ukryciu, z zamiarem napaści

SJP.pl

# czajchana

herbaciarnia, knajpka urządzona we wschodnim stylu

SJP.pl

# czajczy

przymiotnik od: czajka (ptak z rodziny siewkowatych)

SJP.pl

przymiotnik dzierżawczy

(1.1) należący do czajki

przymiotnik relacyjny

(2.1) dotyczący czajki, związany z czajką

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czajka ż.

czas. czajkować ndk.

Wiktionary

# czajczyński

nazwisko

SJP.pl

# czajęcice

## Miejscowość w Polsce

Wg TERYT jest 1

- Czajęcice – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. ostrowieckim, w gminie Waśniów

## Inne

- Czajęcice – poprzednia nazwa wsi Czajęczyce w woj. małopolskim, w pow. proszowickim, w gminie Proszowice

Wikipedia

# czajenie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czaić.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czaić

Wiktionary

# czajewski

nazwisko

SJP.pl

# czajewszczyzna

wieś w Polsce

SJP.pl

Czajewszczyzna – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie suwalskim, w gminie Jeleniewo.

Wieś Czajewszczyzna istniała w 1791 roku.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Na północ od wsi znajduje się Jezioro Kopane, na południowym zachodzie jeziora Jegłówek, Szurpiły.

Przez miejscowość przebiega droga wojewódzka nr 655.

Wikipedia

# czajka

1. ptak wodny z rodziny siewek;
2. dawna, bardzo zwrotna łódź kozacka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Vanellus vanellus|ref=tak., europejski i azjatycki ptak wędrowny z charakterystycznym czubkiem na głowie;

(1.2) hist. żegl. łódź kozacka;

(1.3) hist. mot. radziecka limuzyna marki GAZ-13 Czajka lub GAZ-14 Czajka

Wiktionary

## Ptaki

- gatunki ptaków z rodziny siewkowatych (Charadriidae), na terenie Polski występują:
  - czajka zwyczajna
  - czajka stepowa
  - czajka towarzyska

## Osoby

- Andrzej Czajka
- Antoni Czajka
- Grzegorz Czajka
- Mariusz Czajka
- Stanisław Czajka
- Zbigniew Czajka
- Czajka – pseudonim literacki Izabeli Stachowicz (publikującej również jako Izabela Gelbard)

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nad głowami płynących ulatywały miliony ptactwa wodnego, pelikanów, dzikich gęsi, żurawi, kaczek i czajek, kulonów i rybitew; w oczeretach przybrzeżnych słychać było taki gwar, takie kotłowanie się wody i szum skrzydeł, że rzekłbyś, iż odbywają się tam sejmy lub wojny ptasie.

(1.2) Jakoż w promieniu oka widać było kilkanaście bajdaków, dombaz, czyli tumbasów, i wąskich czarnych czółen kozackich obszytych sitowiem, a zwanych pospolicie czajkami.

(1.3) W filmie Boba Misiorowskiego Rosjanie jeżdżą błyszczącymi od chromu czajkami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃajka, AS: čai ̯ka

Wiktionary

#### Powiązane:

(1.1) przym. czajczy

(1.1) czas. czajkować ndk.

Wiktionary

# czajków

nazwisko

SJP.pl

W Polsce

- Czajków – część wsi Lubasz w woj. małopolskim, w pow. dąbrowskim, w gminie Szczucin
- Czajków – wieś w woj. mazowieckim, w pow. siedleckim, w gminie Wodynie
- Czajków – część wsi Orzechowce w woj. podkarpackim, w pow. przemyskim, w gminie Żurawica
- Czajków – kolonia wsi Klępie Górne w woj. świętokrzyskim, w pow. buskim, w gminie Stopnica
- Czajków – kolonia w woj. świętokrzyskim, w pow. staszowskim, w gminie Łubnice
- Czajków – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kaliskim, w gminie Blizanów
- Czajków – część wsi Czyżew w woj. wielkopolskim, w pow. konińskim, w gminie Rychwał
- Czajków – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. ostrzeszowskim, w gminie Czajków
- Czajków – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. tureckim, w gminie Dobra

Wikipedia

# czajkować

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) rzad. wydawać głos właściwy czajce

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czajka ż.

przym. czajczy

Wiktionary

# czajkowo

Czajkowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie gostyńskim, w gminie Gostyń.

Wieś Czaykowo położona była w 1581 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego.

W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kröben (krobskim) w rejencji poznańskiej. Czajkowo należało do okręgu gostyńskiego tego powiatu i stanowiło część majątku Podrzyce, którego właścicielem była wówczas (1846) Wąsierska. Według spisu urzędowego z 1837 roku wieś liczyła 164 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 19 dymów (domostw).

Wikipedia

# czajkowski

→ Czajków

SJP.pl

Osoby noszące to nazwisko:

- Agnieszka Czajkowska (ur. 1966) – polska literaturoznawczyni
- Agnieszka Czajkowska-Hamdi – polska ekonomistka
- Alicja Żechałko-Czajkowska (1936–2008) – polska inżynier, profesor nauk rolniczych
- Andrij Czajkowski (1857–1935) – ukraiński prawnik i pisarz
- Andrzej Czajkowski (1905–1990) – polski rolnik, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
- Andrzej Czajkowski (1935–1982) – polski pianista i kompozytor
- Antoni Czajkowski (1816–1873) – polski poeta, tłumacz i prawnik
- Barbara Czajkowska (ur. 1955) – polska dziennikarka
- Barbara Czajkowska-Palusińska (ur. 1956) – polska konserwatorka zabytków
- Bogdan Czajkowski (ur. 1949) – polski reżyser
- Bogusław Czajkowski (1929–2016) – polski dziennikarz i publicysta
- Bronisława Czajkowska (1887–1968) – polska rolniczka, Sprawiedliwa wśród Narodów Świata
- Czesław Karol Czajkowski (1895–1944) – polski wojskowy
- Dariusz Czajkowski (ur. 1963) – polski sędzia
- Ewa Czajkowska (1950–2025) – polska aktorka
- Franciszek Czajkowski (1916–1942) – polski pilot
- Gerard Czajkowski (ur. 1944) – polski fizyk
- Hanna Czajkowska (1917–1991) – polska graficzka, ilustratorka i malarka
- Ihor Czajkowski (ur. 1991) – ukraiński piłkarz
- India Czajkowska – polska kompozytorka, wokalistka i pianistka
- Jan Czajkowski (1811–1897) – polski polityk i działacz społeczny
- Jan Stefan Czajkowski (1929–2011) – polski ginekolog, działacz samorządowy i społeczny
- Jan Maciej Czajkowski (ur. 1947) – polski samorządowiec
- Janusz Czajkowski (ur. 1945) – polski okulista
- Jerzy Stanisław Czajkowski (1931–2015) – polski poeta i publicysta
- Jerzy Czajkowski (ur. 1931) – polski etnograf
- Jerzy Paweł Czajkowski (1932–2020) – polski wojskowy, powstaniec warszawski
- Jędrzej Czajkowski (ur. 1947) – polski admirał floty
- Joanna Czajkowska-Ślasko (ur. 1970) – polska poetka i lekarz psychiatra
- Józef Czajkowski (1837–1907) – polski duchowny rzymskokatolicki, powstaniec styczniowy
- Józef Czajkowski (1872–1947) – polski malarz i architekt
- Józef Czajkowski (1874–1960) – polski urzędnik, powstaniec wielkopolski
- Józef Emil Czajkowski (ur. 1941) – polski historyk, dziennikarz i działacz ludowy
- Julian Czajkowski (1926–2022) – polski nauczyciel, działacz państwowy i oświatowy
- Konrad Czajkowski (ur. 1980) – polski kolarz torowy
- Konrad Czajkowski (ur. 1988) – polski kolarz szosowy
- Krystyna Czajkowska (ur. 1936) – polska siatkarka
- Krzysztof Czajkowski (ur. XVIII w.) – marszałek powiatu żytomierskiego, uczestnik konfederacji barskiej
- Krzysztof Czajkowski (1939–2020) – polski samorządowiec
- Krzysztof Czajkowski (ur. 1956) – polski lekarz ginekolog i diabetolog
- Krzysztof Czajkowski (ur. 1963) – polski literaturoznawca
- Leszek Czajkowski (1967) – polski piosenkarz, poeta i publicysta
- Lubomir Czajkowski (1918–1974) – polski tenisista reprezentujący również Związek Radziecki i Austrię
- Marcin Czajkowski (ur. 1968) – polski lekkoatleta, sprinter
- Marcin Czajkowski (ur. 1982) – polski żeglarz
- Marek Czajkowski (ur. 1965) – polski politolog
- Marek Czajkowski (ur. 1992) – polski strongman
- Marian Czajkowski (1893–1983) – polski wojskowy i działacz niepodległościowy
- Marian Czajkowski (1931–2020) – polski żeglarz, działacz podziemia antykomunistycznego
- Michał Czajkowski (1804–1886) – polski działacz niepodległościowy, pisarz i poeta
- Michał Czajkowski (1934–2025) – polski duchowny rzymskokatolicki, teolog i biblista
- Mieczysław Czajkowski (1898–1972) – polski piłkarz
- Mieczysław Czajkowski (1926–2017) – polski poeta i publicysta
- Modest Czajkowski (1850–1916) – rosyjski dramatopisarz
- Paweł Czajkowski (1785–1839) – polski poeta, tłumacz, dramatopisarz i historyk literatury
- Piotr Czajkowski (1840–1893) – rosyjski kompozytor
- Piotr Czajkowski (ur. 1973) – polski malarz
- Przemysław Czajkowski (ur. 1988) – polski lekkoatleta, dyskobol
- Renard Czajkowski (1934–2000) – polski dyrygent i pedagog
- Ryszard Czajkowski (1933-2024) – polski dziennikarz, polarnik i podróżnik
- Sławomir Czajkowski (1932–2002) – polski architekt
- Stanisław Czajkowski (1878–1954) – polski malarz
- Stanisław Czajkowski (1904–1961) – polski filozof
- Stella Czajkowska (1923–2022) – polska pianistka
- Szymon Czajkowski (1879–1962) – polski rolnik, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
- Teofil Czajkowski (1905–1981) – polski rusznikarz, powstaniec warszawski
- Walerian Czajkowski (1925–1993) – polski rolnik, Sprawiedliwy wśród Narodów Świata
- Wiera Czajkowska (1907–1968) – polska lekkoatletka
- Władysław Czajkowski – turecki generał dywizji i urzędnik narodowości polskiej
- Władysław Czajkowski (1905–1947) – polski urzędnik
- Włodzimierz Czajkowski (ur. 1936) – polski działacz partyjny i państwowy
- Zbigniew Czajkowski (1921–2019) – polski szermierz i trener szermierki
- Zbigniew Czajkowski (1921–1976) – polski zootechnik
- Zbigniew Czajkowski (1923–1998) – polski publicysta, działacz katolicki i polityk
- Zbigniew Czajkowski-Dębczyński (1926–1999) – polski wojskowy
- Zbigniew Czajkowski (1932–2010) – polski malarz
- Zbigniew Czajkowski (ur. 1972) – polski piłkarz
- Zofia Czajkowska (1905–1978) – polska muzyczka, więźniarka niemieckich obozów koncentracyjnych
- Zuzanna Czajkowska (1930–2017) – polska dziennikarka, publicystka i tłumaczka
- Zygmunt Czajkowski (ur. 1935) – polski działacz samorządowy i partyjny

Wikipedia

#### Patrz:

Czajków

# czajniczek

zdrobnienie od: czajnik

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od: czajnik

(1.2) mały czajnik, np. do zaparzania herbaty

Wiktionary

Czajnik, imbryk – naczynie kuchenne służące zazwyczaj do gotowania wody.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Basieńko, postaw jeszcze jeden czajniczek wody na kawusię.

(1.2) Wsypałam zieloną herbatę do czajniczka i zalałam wrzątkiem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃajˈɲit͡ʃɛk, AS: čai ̯ńiček

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czajnik m., czaj m.

przym. czajnikowy, czajniczkowy

Wiktionary

# czajnik

zakryte naczynie z lejkowatym zakończeniem, służące do gotowania wody na herbatę; imbryk

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kulin. zamknięte od góry naczynie z dziobkiem służące do podgrzewania wody;

(1.2) gw-pl|Kraków. przen. głowa

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) środ. przen. karciany gracz, zbyt długo zastanawiający się

Wiktionary

Czajnik, imbryk – naczynie kuchenne służące zazwyczaj do gotowania wody.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Woda w czajniku już się gotuje!

(1.2) Chyba masz coś nie tak z czajnikiem!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃajɲik, AS: čai ̯ńik

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czajniczek mrz., czaj mrz.

przym. czajnikowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gw-pl|Poznań|herbatnik.

(1.2) sagan, imbryk

Wiktionary

# czajnikowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z czajnikiem, dotyczący czajnika

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czajnik m., czajniczek mrz.

Wiktionary

# czajowice

Czajowice – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim, w gminie Wielka Wieś.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Wikipedia

# czajtja

świątynia buddyjska w kształcie wydłużonej sali, przedzielonej rzędami kolumn

SJP.pl

# czak

ułańska czapka

SJP.pl

# czakalaka

rodzaj ptaków z rodziny czubaczy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kulin. afrykańska potrawa ze strączkami i warzywami

Wiktionary

Czakalaka północna (Ortalis vetula) – gatunek dużego ptaka z rodziny czubaczy (Cracidae), występujący w Ameryce Północnej – od skrajnego południa USA po Kostarykę. Nie jest zagrożony.

Wikipedia

# czakan

czekan;
1. przyrząd alpinistyczny
2. dawna broń używana do rozbijania zbroi przeciwnika
3. czeski lub węgierski ludowy instrument muzyczny, rodzaj fletu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) dawna pisownia słowa: czekan

Wiktionary

Czakan (tadż. чакан), czakanduzi (tadż. чакандӯзӣ) – tradycyjna sztuka haftu polegająca na wyszywaniu kolorowymi nićmi ozdób, kwiatów i symboli na bawełnianych lub jedwabnych tkaninach, szeroko rozpowszechniona wśród kobiet i dziewcząt w Tadżykistanie.

Wikipedia

# czako

ułańska czapka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) wojskowa czapka, wysoka i bardzo sztywna, używana od końca XVIII wieku;

Wiktionary

Czako (z węg. csákó) – rodzaj wysokiej, sztywnej czapki wojskowej używanej od końca XVIII do początków XX wieku. Współcześnie w niektórych państwach wykorzystywane jeszcze w oddziałach reprezentacyjnych.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cała gwardia zazdrościła im tego, jako też grenadierek: czak z czasów Pawła I.

Wiktionary

# czakra

w filozofii indyjskiej: jedno z centrów energetycznych mające wpływ na zdrowie fizyczne, mentalne, emocjonalne lub duchowe człowieka; czakram; ćakra

SJP.pl

Ćakra, czakra, czakram (sanskryt: ćakra „koło”, „okrąg”) – jeden z wielu ośrodków psychiczno-energetycznych w ciele, ważnych w okultystycznych praktykach fizjologicznych niektórych odmian hinduizmu i buddyzmu. Czakry wykorzystywane są w różnych starożytnych praktykach medytacyjnych, określanych zbiorczo jako tantra. Są to miejsca, gdzie krzyżuje się wiele kanałów energetycznych (nadi) i gromadzi się energia prana. Ośrodek ten odbiera, magazynuje i promieniuje energię o wibracji właściwej dla swojej funkcji (zob. ćakry główne), która konieczna jest do życia istot (w szczególności ludzi). Rozwijanie ćakr prowadzi do rozwoju wewnętrznego i duchowego wyzwolenia.

Wikipedia

# czakram

w filozofii indyjskiej: jedno z centrów energetycznych mające wpływ na zdrowie fizyczne, mentalne, emocjonalne lub duchowe człowieka; czakra; ćakra

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jeden z rodzajów broni miotanej pochodzący z Indii

(1.2) indyjska moneta

(1.3) (w filozofii indyjskiej) jedno z centrów energetycznych w ciele człowieka, mające wpływ na jego zdrowie fizyczne, umysłowe, emocjonalne lub duchowe

(1.4) (w filozofii i mistyce hinduskiej) jedno z centrów energetycznych umiejscowionych w skorupie ziemskiej

Wiktionary

Ćakra, czakra, czakram (sanskryt: ćakra „koło”, „okrąg”) – jeden z wielu ośrodków psychiczno-energetycznych w ciele, ważnych w okultystycznych praktykach fizjologicznych niektórych odmian hinduizmu i buddyzmu. Czakry wykorzystywane są w różnych starożytnych praktykach medytacyjnych, określanych zbiorczo jako tantra. Są to miejsca, gdzie krzyżuje się wiele kanałów energetycznych (nadi) i gromadzi się energia prana. Ośrodek ten odbiera, magazynuje i promieniuje energię o wibracji właściwej dla swojej funkcji (zob. ćakry główne), która konieczna jest do życia istot (w szczególności ludzi). Rozwijanie ćakr prowadzi do rozwoju wewnętrznego i duchowego wyzwolenia.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.3) czakra, ćakra

Wiktionary

# czamalalski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czamalalami, dotyczący Czamalalów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język czamalalski;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czamalalowie lm m.

Wiktionary

# czamaninek

Czamaninek – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie radziejowskim, w gminie Topólka.

Wikipedia

# czamara

szlachecki ubiór męski; czamarka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. kraw. męskie ubranie wierzchnie

(1.2) hist. kraw. podszyte futrem wierzchnie ubranie purpuratów polskich w XVI w.

Wiktionary

Czamara (pers. dżamera, czamera, niem. Tschamare z arab. samur - kożuch) – męskie okrycie wierzchnie pochodzenia węgierskiego, noszone od XVI wieku.

Sięgająca do bioder lub połowy ud w kroju zbliżonym do kontusza, podbijana futrem, z długimi, prostymi, wąskimi rękawami, wykładanym, wąskim, wysokim kołnierzem, ozdobnymi guzikami i szamerunkami.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Przygnał do nas w czarnej czamarze i futrzanej czapie na głowie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czamarka ż.

Wiktionary

# czamarka

szlachecki ubiór męski; czamara

SJP.pl

# czambo

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) gwara. uczn. głowa

Wiktionary

# czambulik

zdrobnienie od: czambuł

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od czambuł

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czambuł m.

Wiktionary

# czambuł

dawniej:
1. zbrojny oddział tatarski;
2. najazd tatarski; dziś żywe w wyrażeniu: w czambuł - ogólnie, w całości, bez wyjątku

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. wojsk. wydzielony zbrojny oddział tatarski, działający samodzielnie na obcym terytorium, niszczycielski zagon jazdy tatarskiej;

(1.2) hist. niespodziewana, krótkotrwała wyprawa wojenna Tatarów

Wiktionary

Czambuł (tur. czapuł – zagon) – specjalnie wydzielony oddział Tatarów, którego zadaniem było – w oderwaniu od sił głównych – dokonywanie zagonu w głębi terytorium nieprzyjaciela celem zdezorganizowania zaplecza i odwrócenia uwagi od działań własnych sił głównych, a także zagarnięcia zdobyczy, przede wszystkim jasyru.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Kiedyśmy (…) tędy jechali, to już była pustynia, a potem jeszcze ze dwadzieścia razy przeszły tędy czambuły…

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czambulik mrz.

Wiktionary

# czamijka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) etn. przedstawicielka ludu zamieszkującego obszar historycznego państwa Czampy, leżącej na obszarze dzisiejszego środkowego i południowego Wietnamu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czampa ż.

:: fm. Czam mos.

przym. czamski

Wiktionary

# czamlet

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. tkanina jedwabna

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃãmlɛt, AS: čãmlet

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czemlet

Wiktionary

# czamowie

naród zamieszkujący Czampę

SJP.pl

Czamowie (wiet. người Chăm) – naród zamieszkujący Czampę (państwo historyczne istniejące od II do XIX wieku na terenie obecnego Wietnamu), obecnie mniejszość etniczna zamieszkująca w Wietnamie (133 tys.), Kambodży (317 tys.), Malezji (10 tys.) i Tajlandii (4 tys.). Kilka tysięcy Czamów jest także rozproszone po świecie, głównie w USA i Francji. Posługują się językiem czamskim, należącym do grupy malajsko-polinezyjskiej.

Wikipedia

# czampa

historyczne państwo istniejące na terenie obecnego Wietnamu Środkowego od II do XIX wieku

SJP.pl

Czampa, wiet. Chăm Pa – ogólna nazwa państwa lub raczej powiązanych ze sobą państw ludu Czamów, istniejących na obszarze dzisiejszego środkowego i południowego Wietnamu, od przełęczy Ngang (zwanej również Bramą Annamu) po skraj delty Mekongu, między II a XVII w. n.e.

Wikipedia

# czamski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czamami, dotyczący Czamów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język czamski;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czam mos., Czamijka ż.

Wiktionary

# czamu

zaimek pytajny

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. czemu, dlaczego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) (gwara.) Czamu pasymy kozy na beszongu?

Wiktionary

# czan

chińska odmiana buddyzmu, w Japonii znana jako zen; chan

SJP.pl

- chan – szkoła chińskiego buddyzmu, prekursor japońskiego zen
- Czan – polski zespół muzyczny

Wikipedia

# czanciang

miasto w Chinach; Zhanjiang

SJP.pl

Zhanjiang (chiń. 湛江; pinyin Zhànjiāng) – miasto o statusie prefektury miejskiej w południowych Chinach, w prowincji Guangdong, port przeładunkowy nad Morzem Południowochińskim. W 2010 roku liczba mieszkańców miasta wynosiła 729 140. Prefektura miejska w 1999 roku liczyła 6 571 367 mieszkańców. W mieście znajduje się baza marynarki wojennej i stacja łączności satelitarnej. Ośrodek przemysłu chemicznego, spożywczego, stoczniowego, maszynowego, samochodowego, włókienniczego i elektronicznego; w Zhanjiang hoduje się perłopławy. Siedziba rzymskokatolickiej diecezji Beihai.

Wikipedia

# czandi

rodzaj świątyni spotykany na Jawie i Bali; tjandi, candi

SJP.pl

Czandi (candi) – rodzaj bogato zdobionej rzeźbami świątyni hinduistycznej lub buddyjskiej na Jawie i Bali.

Wikipedia

# czangciakou

miasto w Chinach; Zhangjiakou

SJP.pl

Zhangjiakou, dawniej Kałgan (chiń. 张家口; pinyin Zhāngjiākǒu; mong. ᠬᠠᠭᠠᠯᠭᠠᠨ) – miasto o statusie prefektury miejskiej w Chinach, w prowincji Hebei, na północny zachód od Pekinu. W 2010 liczba mieszkańców miasta wynosiła 857 555. Prefektura miejska w 1999 liczyła 4 436 907 mieszkańców.

Wikipedia

# czangczou

[czytaj: CZANKczoł] miasto w Chinach; Changzhou

SJP.pl

- Zhangzhou – miasto w Chinach, w prowincji Fujian
- Changzhou – miasto w Chinach, w prowincji Jiangsu

Wikipedia

# czangczun

miasto w Chinach; Changchun

SJP.pl

Changchun (chiń. upr. 长春; chiń. trad. 長春; pinyin Chángchūn; dosł. „Długa Wiosna”) – miasto w północno-wschodnich Chinach, ośrodek administracyjny prowincji Jilin. W 2010 roku liczba mieszkańców strefy zurbanizowanej wynosiła 2 813 245, zaś cały zespół miejski w 1999 roku liczył 7 025 921 mieszkańców.

Wikipedia

# czangkajszekowiec

zwolennik Czang Kaj-szeka (Chiang Kai-sheka), polityka chińskiego

SJP.pl

# czangsing

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geol. drugi, młodszy wiek lopingu (późnego permu), trwający 253,8 – 251 milionów lat temu;

Wiktionary

Czangsing (chiń. 长兴; pinyin Chángxìng)

- w sensie geochronologicznym – drugi wiek lopingu (perm), trwający około 3 miliony lat (od 254,14 ± 0,07 do 252,17 ± 0,06 mln lat temu). Czangsing jest młodszy od wucziapingu a starszy od indu (trias).

- w sensie chronostratygraficznym – drugie piętro lopingu, leżące powyżej wucziapingu a poniżej indu. Stratotyp dolnej granicy czangsingu znajduje się w Meishan koło Szanghaju (Chiny). Dolna granica oparta jest na pierwszym pojawieniu się konodonta Clarkina wangi.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃãŋksʲĩŋk, AS: čãŋksʹĩŋk

Wiktionary

# czangsza

miasto w Chinach; Changsha

SJP.pl

Changsha (chiń. upr. 长沙; chiń. trad. 長沙; pinyin Chángshā) – miasto o statusie prefektury miejskiej w Chinach, ośrodek administracyjny prowincji Hunan, port nad rzeką Xiang Jiang (uchodzi do jeziora Dongting Hu).

Wikipedia

# czaniec

wieś w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) wieś w Polsce;

Wiktionary

Czaniec – wieś w Polsce, położona w województwie śląskim, w powiecie bielskim, w gminie Porąbka, nad rzeką Sołą, u podnóży Beskidu Andrychowskiego (wschodnia część Beskidu Małego). Założona w średniowieczu w Księstwie Oświęcimskim wieś z czasem straciła swą samodzielność stając się częścią majątku ziemskiego i folwarku.

Wikipedia

# czanka

drążek metalowy u munsztuka końskiego

SJP.pl

# czantecki

→ Czaniec

SJP.pl

#### Patrz:

Czaniec

# czantoria

woda mineralna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. góra w Beskidzie Śląskim;

Wiktionary

- Czantoria Mała – wzniesienie 864 m n.p.m. w Paśmie Stożka i Czantorii
- Czantoria Wielka – najwyższe wzniesienie (995 m n.p.m.) Pasma Stożka i Czantorii w Beskidzie Śląskim, na granicy Polski i Czech; wododział Wisły i Odry
- Rezerwat przyrody Czantoria

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Przez Czartorię szmuglowano bydło i nierogaciznę.

(1.1) W 1913 roku na szczycie Czantorii zamarzł pasterz.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czantoria ż.

Wiktionary

# czao

państwo w starożytnych Chinach; Zhao

SJP.pl

# czapa

1. duża czapka
2. pospolicie: kara śmierci

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zgrub. od: czapka

(1.2) warmia. człowiek wybitnie niezdarny, ciamajda

(1.3) gwara. przestępcza głowa, czaszka

(1.4) gwara. przestępcza kara śmierci, wyrok śmierci

(1.5) gwara. konspiracyjno-partyzancka rozstrzelanie

(1.6) roln. słomiane przykrycie tradycyjnego ula

(1.7) geol. warstwa mineralna bądź gazowa w górnej części jakiegoś złoża

(1.8) geogr. zob. czapa lodowa.

(1.9) bud. zob. czapa kominowa.

Wiktionary

- Elementy krajobrazu
  - polarna czapa lodowa
- Struktury geologiczne
  - czapa gipsowa
  - czapa gazowa
  - czapa żelazna
- Elementy konstrukcyjne
  - czapa – słomiane przykrycie ula typu "koszka"
  - czapa grzejna

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃapa, AS: čapa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czapka ż., czapeczka ż., czapkowanie n., czapkarstwo n., czapnictwo n., czapkarz m., czapnik m., czapica ż.

czas. czapkować ndk.

przym. czapkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) ciapa, ciamajda, niezdara

Wiktionary

# cząpać

czasownik niedokonany (dk. cząpnąć)

(1.1) gw-pl|Poznań. kucać

Wiktionary

#### Powiązane:

aspekt dokonany cząpnąć

rzecz. cząpanie n.

Wiktionary

# czapajew

nazwisko rosyjskie, np. Wasilij Iwanowicz Czapajew (1887 - 1919) rosyjski i radziecki bohater wojskowy, symboliczna postać wielu dowcipów rosyjskich

SJP.pl

- Wasilij Czapajew – dowódca wojskowy
- Czapajew – książka o Wasiliju Czapajewie
- Czapajew – film na motywach ww. książki
- Czapajew – gwarowa nazwa samochodu terenowego GAZ-67
- Czapajew – gwarowa nazwa lokomotywy ET42
- Liczne miejscowości w dawnym ZSRR, obecnie w Rosji i innych krajach postsowieckich, m.in.:
  - Czapajew (Kazachstan)

Wikipedia

# czapajewsk

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w Rosji, w obwodzie samarskim, nad rzeką Czapajewką dopływem Wołgi;

Wiktionary

Czapajewsk (ros. Чапаевск, do 1918 Iwaszczenkowo, ros. Иващенково, w latach 1918–1929 Trock, ros. Троцк) – miasto w Rosji, w obwodzie samarskim, nad rzeką Czapajewką, dopływem Wołgi.

Powstało wokół zakładów produkujących materiały wybuchowe. Prawa miejskie otrzymało w 1919.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) hist. Trock (1919-1929)

Wiktionary

# cząpanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|cząpać.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cząpać ndk.

Wiktionary

# czapati

rodzaj indyjskiego chleba pszennego; chapati, ćapati, ciapata

SJP.pl

rzeczownik

(1.1) kulin. zob. ćapati.

Wiktionary

Ćapati, czapati lub chapati (marathi: पोळी (poli), चपाती (ćapati), hindi: चपाती, urdu: چپاتی, wymowa IPA: cəpa:t̪i) – okrągłe cienkie placuszki z przaśnego ciasta z mąki pszennej; podstawa kuchni w południowej Azji, zwłaszcza w Indiach i Pakistanie oraz wschodniej Afryce. Wykonane są z mąki pszennej, wody i soli. Ćapati piecze się na gorącym kamieniu lub na wypukłym metalowym naczyniu tava. Na koniec trzyma się przez chwilę nad wolnym ogniem, aż na powierzchni placuszka utworzą się rumiane bąble. Placki smaruje się sklarowanym masłem ghee. Ćapati używa się jako sztućców, nabierając nimi jedzoną potrawę.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czapati są jednymi z najpopularniejszych chlebków indyjskich. Spożywane są do wszystkiego i wszędzie.

Wiktionary

# czapczyński

nazwisko

SJP.pl

# czapczysko

zgrubienie od: czapka

SJP.pl

# czapeczka

1. mała czapka
2. szczytowa warstwa komórek miękiszowych korzenia ułatwiająca jego wciskanie się w głąb podłoża

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od: czapka

(1.2) mała czapka

(1.3) bot. szczytowa warstwa komórek miękiszowych korzenia rośliny, dzięki której korzeń łatwiej wciska się w podłoże

(1.4) biol. rodzaj modyfikacji RNA;

Wiktionary

- czapeczka („kap”) – specyficzna struktura na końcu 5' mRNA
- czapeczka korzenia (kaliptra) – komórki osłaniające tkankę twórczą korzenia
- czapeczka – mała czapka

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jeszcze tylko założymy czapeczkę i możemy iść na spacerek.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈpɛt͡ʃka, AS: čapečka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czapka ż., czapa ż.

czas. czapkować ndk.

Wiktionary

# czapeczkowaty

przypominający kształtem małą czapkę

SJP.pl

# czapeczkowy

1. → czapeczka;
2. petrel czapeczkowy - gatunek ptaka z rodziny burzykowatych;
3. lutung czapeczkowy - gatunek ssaka naczelnego z rodziny koczkodanowatych

SJP.pl

# czapek

rodzaj nakrycia głowy bez ronda, często z daszkiem

SJP.pl

Czapek, Čapek:

- Franciszek Czapek – (1811-?) – zegarmistrz, wspólnik Antoniego Patka

Wikipedia

# czapelka

gatunek ptaka z rodziny czaplowatych

SJP.pl

- czapelka (czapla złotawa) – gatunek ptaka brodzącego z rodziny czaplowatych

2 cieki w Polsce:

- Czapelka – rzeka, dopływ Krzny
- Czapelka – struga, dopływ Myśli

Wikipedia

# czapelski

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Marek Czapelski – polski perkusista
- Stanisław Czapelski – polski aktor teatralny i filmowy, reżyser teatralny, dyrektor i administrator teatrów
- Tadeusz Czapelski – polski dziennikarz, literat, publicysta

Wikipedia

# czapetka

rodzaj roślin z rodziny mirtowatych

SJP.pl

Czapetka (Syzygium Gaertn.) – rodzaj roślin z rodziny mirtowatych. Należy do niego 400–500 do ponad tysiąca gatunków roślin pochodzących z tropikalnych i subtropikalnych obszarów Afryki, Azji Południowo-Wschodniej i Australii.

Wikipedia

# czapica

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) stpol. męskie nakrycie głowy

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈpʲit͡sa, AS: čapʹica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czapa, czapka

czas. czapkować

Wiktionary

# czapierzasty

rozcapierzony; szeroko rozpostarty

SJP.pl

# czapierzyć

czapierzyć się - sterczeć, rozpościerać się na różne strony

SJP.pl

# czapiewice

Czapiewice (kaszub. Czôpiewice, niem. Czapiewitz, dawniej Reinwasser, Czystepole) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Brusy.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bydgoskiego.

We wsi funkcjonuje sześcioklasowa szkoła podstawowa.

Według danych z 2011 roku miejscowość zamieszkiwało 259 osób.

W obszar wsi wchodzą:

Wikipedia

# czapiewski

nazwisko

SJP.pl

Czapiewski – kaszubski herb szlachecki.

Wikipedia

# czapiński

nazwisko

SJP.pl

# czapka

rodzaj nakrycia głowy bez ronda, często z daszkiem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rodzaj nakrycia głowy wykonanego przeważnie z miękkiego materiału, czasem ze sztywnymi wstawkami takimi jak denko lub daszek;

Wiktionary

Czapka – nakrycie głowy, wykonane przeważnie z miękkiego materiału (niekiedy z twardymi wstawkami jak denko lub daszek), którego głównym zadaniem jest ochrona głowy przed niekorzystnymi warunkami atmosferycznymi: zimnem, gorącem, deszczem, śniegiem, wiatrem, promieniami słonecznymi itp.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Kiedy mówisz komuś „dzień dobry”, powinieneś zdjąć czapkę.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃapka, AS: čapka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czapnictwo n., czapnik m., czapica ż., czapkarstwo n., czapkarz m., czapkowany m., czapkowanie n.

:: zdrobn. czapeczka ż.

:: zgrub. czapa ż.

czas. czapkować ndk.

przym. czapkowy, czapniczy, czapkarski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) reg. boba

Wiktionary

# czapkarka

kobieta wyrabiająca czapki

SJP.pl

# czapkarski

przymiotnik od: czapkarz

SJP.pl

# czapkarstwo

wyrób czapek; czapnictwo

SJP.pl

Czapnictwo, czapkarstwo – dziedzina rzemiosła, przemysłu zajmująca się wyrobem czapek.

Wikipedia

# czapkarz

rzemieślnik wyrabiający czapki; czapnik

SJP.pl

# czapkobicie

dawniej: nadmiernie skwapliwe czapkowanie, uniżona czołobitność

SJP.pl

# czapkować

zdejmować przed kim czapkę, kłaniać się w uniżony sposób

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) zdejmować przed kimś czapkę, kłaniać się w sposób czołobitny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czapka ż., czapeczka ż., czapa ż., czapkowanie n., czapnik m., czapnictwo n., czapica ż., Czapka ż., czapkarstwo n., czapkarz m., czapkowany m.

przym. czapkowy, czapniczy, czapkarski

Wiktionary

# czapkowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) kłanianie się komuś w sposób uniżony

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czapa ż., czapka ż.

czas. czapkować

Wiktionary

# czapkowy

związany z czapką

SJP.pl

# czapla

ptak wodny i błotny z rodziny czaplowatych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Ardeidae|Leach|ref=tak., duży ptak brodzący;

Wiktionary

## Ptaki

- czaple – podrodzina ptaków
  - czapla biała
  - czapla łupkowata
  - czapla modronosa
  - czapla nadobna
  - czapla purpurowa
  - czapla siwa
  - czapla złotawa

## Pojazdy

- RWD-14 Czapla (LWS Czapla) – samolot
- ORP "Czapla" – nazwa polskich okrętów

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Chórem ozwały się różowe czaple, błękitne żurawie i białe łabędzie na wodach, pawie i bengali w lasach, a do wtóru im rozlegały się dźwięki strun, nawiązanych na muszlę perłową, i słowa ludzkiej pieśni.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃapla, AS: čapla

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czaplowate lm nm.

przym. czapli

Wiktionary

# czaplak

nazwisko

SJP.pl

Czaplak – trzecia co do wielkości wyspa na jeziorze Jeziorak (po Wielkiej Żuławie i Bukowcu), prawnie chroniona jako użytek ekologiczny. Położona jest w północnej części jeziora, w pobliżu wsi Matyty, na terenie gminy Zalewo.

Wikipedia

# czaple

ptak wodny i błotny z rodziny czaplowatych

SJP.pl

- czaple – podrodzina ptaków z rodziny czaplowatych

W Polsce

- Czaple – osada w woj. dolnośląskim, w pow. górowskim, w gminie Wąsosz
- Czaple – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. złotoryjskim, w gminie Pielgrzymka
- Czaple – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. świeckim, w gminie Świecie
- Czaple – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. wąbrzeskim, w gminie Płużnica
- Czaple – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. włocławskim, w gminie Lubień Kujawski
- Czaple – wieś w woj. lubuskim, w pow. żarskim, w gminie Trzebiel
- Czaple – część wsi Lubomierz w woj. małopolskim, w pow. limanowskim, w gminie Mszana Dolna
- Czaple – wieś w woj. mazowieckim, w pow. węgrowskim, w gminie Korytnica
- Czaple – przysiółek wsi Zakrzewo w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Radziłów
- Czaple – osada w woj. pomorskim, w pow. bytowskim, w gminie Lipnica
- Czaple – wieś w woj. pomorskim, w pow. kartuskim, w gminie Żukowo
- Czaple – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. ełckim, w gminie Ełk
- Czaple – osada w woj. zachodniopomorskim, w pow. koszalińskim, w gminie Świeszyno

Wikipedia

# czaplewski

nazwisko

SJP.pl

# czapli

→ czapla; czaplowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z czaplą, dotyczący czapli

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do czapli

forma rzeczownika|rodzaj=żeński.

(3.1) D., C., Ms. lp. i D. lm. od: czapla

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃaplʲi, AS: čaplʹi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czapla ż., czaplowate nmos., czapelka ż., Czapelka ż., Czaplinek m.

przym. czaplowaty

Wiktionary

# czaplicki

nazwisko

SJP.pl

Osoby noszące to nazwisko:

- Barbara Czaplicka (ur. 1948) – polska lekarka, samorządowiec i polityk
- Bronisław Czaplicki (ur. 1953) – polski duchowny rzymskokatolicki, historyk
- Czesław Czaplicki (1922–2006) – polski żołnierz podziemia niepodległościowego
- Edmund Czaplicki (1904–1940) – polski hokeista na lodzie i wioślarz, ofiara zbrodni katyńskiej
- Feliks Czaplicki (1911–1939) – polski koszykarz i trener
- Ferdynand Władysław Czaplicki (1828–1886) – polski wojskowy i pisarz, powstaniec styczniowy
- Jadwiga Siniarska-Czaplicka (1913–1986) – polska historyczka papiernictwa
- Jerzy Czaplicki (1902–1992) – polski śpiewak operowy
- Józef Czaplicki (1911–1985) – polski funkcjonariusz organów bezpieczeństwa PRL
- Kazimierz Czaplicki (1945–2018) – polski prawnik i urzędnik państwowy
- Maria Antonina Czaplicka (1884–1921) – polska etnografka, antropolożka i geografka
- Michał Czaplicki – urzędnik ziemski I Rzeczypospolitej
- Monika Czaplicka (ur. 1987) – polska socjolożka
- Stanisław Roman Czaplicki (1881–1957) – polski architekt i scenograf
- Sylwester Czaplicki (1925–2016) – polski lekarz i wojskowy
- Zdzisław Czaplicki (1874–1947) – polski lekarz, wojskowy i taternik

Wikipedia

# czaplinczanin

mieszkaniec Czaplinka (miasta w Polsce); czaplinianin

SJP.pl

# czaplinczanka

mieszkanka Czaplinka (miasta w Polsce); czaplinianka

SJP.pl

# czaplinecki

przymiotnik od: Czaplinek

SJP.pl

# czaplinek

1. miasto w Polsce;
2. nazwa dwóch wsi w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czaplinek (dawniej Tempelbork, niem. Tempelburg) – miasto w północno-zachodniej Polsce, w województwie zachodniopomorskim, w powiecie drawskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czaplinek. Położone między jeziorami Drawsko i Czaplino.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈplʲĩnɛk, AS: čaplʹĩnek

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czaplinczanin m., czaplinczanka ż.

przym. czaplinecki, czapli

Wiktionary

# czaplinianin

mieszkaniec Czaplinka (miasta w Polsce); czaplinczanin

SJP.pl

# czaplinianka

mieszkanka Czaplinka (miasta w Polsce); czaplinczanka

SJP.pl

# czaplino

## Miejscowości w Polsce

Wg TERYT jest ich 3

- Czaplino – wieś w woj. podlaskim, w pow. białostockim, w gminie Choroszcz
- Czaplino – osada leśna w woj. pomorskim, w pow. bytowskim, w gminie Miastko
- Czaplino – osada w woj. wielkopolskim, w pow. pilskim, w gminie Szydłowo

Wikipedia

# czapliński

nazwisko

SJP.pl

# czapliny

→ czapla (dawniej); czapli

SJP.pl

# czaplowate

rodzina ptaków brodzących

SJP.pl

Czaplowate (Ardeidae) – rodzina ptaków z rzędu pelikanowych (Pelecaniformes). Do 2008 roku czaplowate umieszczane były w rzędzie bocianowych, lecz badania genetyczne zasugerowały, że rodzina ta jest bliżej spokrewniona z pelikanowymi.

Wikipedia

# czaplowaty

o cechach czaplowatych (rodzina ptaków)

SJP.pl

# czaplowy

→ czapla; czapli

SJP.pl

# cząpnąć

czasownik dokonany (ndk. cząpać)

(1.1) gw-pl|Poznań. zob. cząpać.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. cząpać

Wiktionary

# czapnictwo

wyrób czapek; czapkarstwo

SJP.pl

Czapnictwo, czapkarstwo – dziedzina rzemiosła, przemysłu zajmująca się wyrobem czapek.

Wikipedia

# czapniczka

rzemieślniczka wyrabiająca czapki

SJP.pl

# czapniczy

przymiotnik od: czapnik

SJP.pl

# czapnik

rzemieślnik wyrabiający czapki; czapkarz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rzem. rzemieślnik, który wyrabia czapki

Wiktionary

- czapnik – rodzaj porostów
- czapnik – rzemieślnik wytwarzający czapki

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czapa ż., czapka ż.

czas. czapkować

Wiktionary

# czapraczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od czaprak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czaprak m.

Wiktionary

# czaprak

ozdobne przykrycie konia; czołdar

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jeźdz. rodzaj kapy zakładanej na konia pod siodło, chroniącej grzbiet zwierzęcia, krótszej od kropierza, czasem ozdobnej;

(1.2) hipol. kynol. derka lub okrycie zakładane koniowi lub psu, które zabezpieczają przed chłodem

(1.3) techn. wyprawiona skóra zwierząt, od której odcięto łapy i inne odstające części

Wiktionary

Czaprak (osm. çaprak) – okrycie na konia wykonane z różnych materiałów, przeznaczone pod siodło lub na kulbakę.

Najczęściej jest to filcowa, sukienna, niekiedy futrzana podkładka pod siodło, chroniąca grzbiet konia przed otarciami, a siodło przed końskim potem; nazywana też potnikiem. Dawniej określano tak również ozdobną tkaninę nakładaną pod siodło lub na wierzch, pokrywającą całe zwierzę lub jego zad.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Przed królem jechali rycerze na koniach odzianych w zdobne czapraki.

(1.2) Nasza klaczka dostanie nowy czaprak.

(1.2) Babciny jamnik okryty wełnianym czaprakiem siedział na kolanach.

(1.3) Handlarz wyłożył na ladę trzy czapraki.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. czapraczek m.

przym. czaprakowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) krupon

Wiktionary

# czaprakowy

1. szakal czaprakowy - gatunek drapieżnego ssaka z rodziny psowatych;
2. tapir czaprakowy - gatunek ssaka z rodziny tapirowatych; tapir malajski, tapir czaprakowaty;
3. kirysek czaprakowy - gatunek słodkowodnej ryby z rodziny kiryskowatych; kirysek brodaty

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) przym. od czaprak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czaprak mrz.

Wiktionary

# czaps

ochraniacz na nogi jeźdźca; sztylpa

SJP.pl

# czapski

nazwisko

SJP.pl

Czapski – polski herb hrabiowski, odmiana herbu Leliwa, nadany w zaborze pruskim.

Wikipedia

# czapsy

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) jeźdz. długie, najczęściej skórzane ochraniacze do jazdy konnej;

Wiktionary

Czapsy – rodzaj długich, najczęściej wykonanych ze skóry ochraniaczy na nogi jeźdźca.

Często spotykana część stroju kowbojów w westernach to typ westernowy. Osłaniają łydki, kolana i uda. Sięgają od stopy do pachwiny.

Półczapsy, Half Chaps (ang.) – zob. sztylpy.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wszyscy jeźdźcy, niezależnie od płci i wieku, paradowali w bryczesach, czapsach […] i toczkach.

Wiktionary

# czaputowicz

nazwisko

SJP.pl

# czar

1. nadzwyczajne zjawisko przypisywane działaniu sił nadprzyrodzonych; środek magiczny wywołujący takie zjawisko;
2. wdzięk, urok

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) magiczne zaklęcie

(1.2) przen. urok

forma rzeczownika.

(2.1) D. lm. od: czara

Wiktionary

- czar – rodzaj działania magicznego, zaklęcie
- czar – urok, powab, wdzięk
- Czar – dopływ rzeki Irtysz
- „Czar” – przenośny odbiornik radiowy produkcji polskiej z XX wieku

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wiedźma powiedziała, że o północy czarny kur zapieje i czar straci moc.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃar, AS: čar

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarownictwo n., czary nmos., czarownik m., czarownica ż., czarowanie n., czarodziejka ż., czaruś mos.

czas. czarować ndk., zaczarować dk., wyczarować dk.

przym. czarujący, czarowny

przysł. czarująco, czarownie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) urok, wdzięk, powab

Wiktionary

# czar-ziele

1. roślina o cudownych właściwościach, służąca do wykonywania czarów;
2. regionalnie: roślina zielna z rodziny astrowatych, o nerkowatych liściach i rurkowatych kwiatach w koszyczkach zebranych w wiechy; lepiężnik

SJP.pl

# czara

półkoliste lub stożkowate płytkie naczynie, zwykle bez uchwytów, używane dawniej do picia wina, miodu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w Rosji, w obwodzie irkuckim, czytyjskim i Jakucji; lewy dopływ Olokmy;

Wiktionary

Czara (ros. Чара) – rzeka w Rosji, w Kraju Zabajkalskim, obwodzie irkuckim i Jakucji; lewy (i najdłuższy) dopływ Olokmy. Długość 851 km; powierzchnia dorzecza 87 600 km²; średni roczny przepływ przy ujściu 900 m³/s.

Źródła w Górach Stanowych, w pasmie Kodar; w górnym biegu liczne progi; w środkowym biegu płynie w dolinie rozdzielającej Wyżynę Patomską od Płaskowyżu Olokmo-Czarskiego; w dolnym biegu płynie w kierunku północno-wschodnim równolegle do Leny.

Wikipedia

# czarci

→ czart; czartowski (czortowski), czorci, czortowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z czartem, dotyczący czarta

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do czarta, będący jego własnością

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czart m., czort m.

przym. czartowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czartowski

Wiktionary

# czarcik

zdrobnienie od: czart

SJP.pl

# czarcikęs

roślina łąkowa z rodziny szczeciowatych

SJP.pl

Wikipedia

# czarcikęsik

roślina łąkowa o pełzających kłączach

SJP.pl

Czarcikęsik (Succisella Beck) – rodzaj roślin z rodziny przewiertniowatych (Caprifoliaceae). Obejmuje 5 gatunków występujących w Europie środkowej i południowej od Półwyspu Iberyjskiego po Kaukaz. Do polskiej flory należy jeden gatunek – czarcikęsik Kluka S. inflexa.

Wikipedia

# czarczaf

zasłona na twarz dla muzułmańskich kobiet, kwef

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) tradycyjna zasłona muzułmanek okrywająca głowę wraz z twarzą, jedynie z otworami na oczy

Wiktionary

Czador (pers. ‏چادر‎) – zewnętrzny strój, noszony przez kobiety; jest to jedna z form przestrzegania hidżabu, czyli muzułmańskich zasad ubierania się, wywiedzionych z Koranu. Jest to tradycyjny strój noszony przez kobiety w Iranie.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) jaszmak, kwef, nikab

Wiktionary

# czardasz

ludowy taniec węgierski

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) choreogr. lud. taniec węgierski;

(1.2) muz. muzyka do czardasza (1.1)

Wiktionary

Czardasz (od węg. csárda – karczma wiejska) – taniec pochodzenia węgierskiego.

Pochodzi z Siedmiogrodu, w metrum dwudzielnym, w metrum 2/4, składający się z dwóch części: wolnej lassan i szybkiej friss. Metrum jest parzyste 2/4. Czardasza cechują przyspieszenia, zmiany dynamiczne, rytmy punktowane, synkopy.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czardaszowy

Wiktionary

# czardaszowy

związany z czardaszem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący czardasza

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Węgierskie, czardaszowe rytmy składały się na wspaniałą oprawę muzyczną.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czardasz m.

Wiktionary

# czardżować

pobierać należności za wykonanie zlecenia

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) neol. obciążać opłatą, pobierać należności

(1.2) neol. ładować (akumulator, baterię itp.)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czardżowanie n.

Wiktionary

# czardżowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) neol. obciążanie opłatą, pobieranie należności

(1.2) neol. ładowanie (akumulatora, baterii itp.)

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czardżować ndk.

Wiktionary

# czareczka

zdrobnienie od: czarka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. zdrobn. od: czarka

Wiktionary

- czareczka (Pezizella) – rodzaj grzybów workowych
- czareczka (Pseudoplectania) – rodzaj grzybów workowych
- czareczka (Patella) – rodzaj ślimaków

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈrɛt͡ʃka, AS: čarečka

Wiktionary

# czarecznica

grzyb z klasy workowców; kustrzebka

SJP.pl

# czarek

niewielkie naczynie w kształcie miseczki lub kubeczka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) zdrobn. poufała forma męskiego imienia Cezary

Wiktionary

Cezary – łacińskie imię męskie o nieustalonej do końca etymologii. Jedną z koncepcji jest pochodzenie tego imienia od rzeczownika caesaries – „długie włosy, czupryna”, być może też od słowa caedere (ciąć, wycinać), co miało oznaczać: wycięty z łona matki (stąd pojęcie „cesarskie cięcie”). Jego żeńskie odpowiedniki to Cezaryna i Cezaria.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Cezary mos., Czaruś mos.

Wiktionary

# czarka

niewielkie naczynie w kształcie miseczki lub kubeczka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. osada leśna w Polsce, w województwie śląskim, w gminie Koziegłowy

(1.2) geogr. struga, lewy dopływ Omulwi;

(1.3) geogr. struga, lewy dopływ Warty

(1.4) geogr. struga, prawy dopływ Warty

forma rzeczownika|rodzaj=męskoosobowy.

(2.1) D. i B. lp. od: Czarek

Wiktionary

- czarka – grzyb
- czarka – jednostka objętości

1 miejscowość w Polsce:

- Czarka – osada leśna w woj. śląskim, w pow. myszkowskim, w gminie Koziegłowy

3 cieki w Polsce:

- Czarka – struga, dopływ Omulwi
- Czarka – struga, lewy dopływ Warty
- Czarka – struga, prawy dopływ Warty

Wikipedia

# czarków

zdrobnienie od: Cezar, Cezary, Cezariusz (imiona męskie); Czaruś

SJP.pl

W Polsce

- Czarków – część miasta Konin
- Czarków – wieś w woj. śląskim, w pow. gliwickim, w gminie Wielowieś
- Czarków – wieś w woj. śląskim, w pow. pszczyńskim, w gminie Pszczyna
- Czarków – mijanka, a dawniej stacja kolejowa w miejscowości Odmuchów, w województwie śląskim

Zobacz też

- Czarkowo

Wikipedia

# czarkowate

1. o kwiatach: w kształcie czarki;
2. o cechach czarkowatych (rodzina grzybów)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. mikol. nazwa systematyczna|Sarcoscyphaceae|ref=tak., rodzina grzybów z rzędu kustrzebkowców;

Wiktionary

Czarkowate (Sarcoscyphaceae Le Gal ex Eckblad) – rodzina grzybów z rzędu kustrzebkowców (Pezizales).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Do rodziny czarkowatych należą gatunki spotykane zarówno w klimacie tropikalnym jak i umiarkowanym.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarka ż.

przym. czarkowaty

Wiktionary

# czarkowaty

1. o kwiatach: w kształcie czarki;
2. o cechach czarkowatych (rodzina grzybów)

SJP.pl

# czarkowo

W Polsce

- Czarkowo – część Kościana
- Czarkowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. gostyńskim, w gminie Poniec
- Czarkowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kościańskim, w gminie Kościan
- Czarkowo – gromada

Inne

- Czarkowo – wieś w Bułgarii, obwód Gabrowo, gmina Gabrowo

Zobacz też
  Czarków, Osiedle Czarkowo

Wikipedia

# czarkowski

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Antoni Czarkowski (ur. 1792) – polski oficer, urzędnik samorządowy
- Antoni Czarkowski (1927–2015) – polski funkcjonariusz wywiadu, dyplomata
- Bolesław Czarkowski (ur. 1873) – polski działacz socjalistyczny i niepodległościowy
- Boris Czarkowski (1893–1979) – rosyjski wojskowy
- Cyryl Czarkowski (1795–1862) – polski właściciel ziemski
- Edmund Czarkowski (1912–1943) – polski oficer
- Kajetan Czarkowski (1811–1875) – powstaniec listopadowy, ziemianin, urzędnik
- Kazimierz Czarkowski (1888–1982) – polski ksiądz rzymskokatolicki
- Marian Czarkowski (ur. 1952) – polski aktor teatralny, filmowy i telewizyjny
- Marek Czarkowski (XX–XXI w.) – polski lekarz, bioetyk
- Patryk Czarkowski (ur. 1982) – polski poeta
- Piotr Czarkowski (1808–1898) – polski pedagog i geograf
- Stanisław Czarkowski – strona ujednoznaczniająca
- Tadeusz Czarkowski (XVIII w.) – polski właściciel ziemski
- Władysław Czarkowski (1821–1863) – polski lekarz, dowódca oddziału w czasie powstania styczniowego

Wikipedia

# czarlin

Czarlin (kaszub. Czarlëno) – wieś kociewska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie tczewskim, w gminie Tczew.

Wieś leży przy węźle dróg krajowych nr 22 i nr 91 oraz magistrali węglowej Śląsk-Porty. W pobliżu wsi znajduje się węzeł Swarożyn, łączący autostradę A1 (E75) z drogą krajową nr 22.

Wikipedia

# czarna

filiżanki kawy bez mleka, bez śmietanki

SJP.pl

## Miejscowości i ich części w Polsce

Według TERYT jest ich 15, w tym 11 podstawowych

- Czarna – wieś w woj. lubelskim, w pow. łukowskim, w gminie Serokomla
- Czarna – wieś w woj. lubuskim, w pow. zielonogórskim, w gminie Zabór
- Czarna – wieś w woj. łódzkim, w pow. sieradzkim, w gminie Złoczew
- Czarna – wieś w woj. małopolskim, w pow. gorlickim, w gminie Uście Gorlickie
- Czarna – wieś w woj. mazowieckim, w pow. mińskim, w gminie Stanisławów
- Czarna – wieś w woj. mazowieckim, w pow. nowodworskim, w gminie Zakroczym
- Czarna – wieś w woj. mazowieckim, w pow. wołomińskim, w gminie Wołomin
- Czarna – wieś w woj. podkarpackim, w pow. dębickim, w gminie Czarna
- Czarna – wieś w woj. podkarpackim, w pow. łańcuckim, w gminie Czarna
- Czarna – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. kieleckim, w gminie Pierzchnica
- Czarna – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. koneckim, w gminie Stąporków
- Czarna – część wsi Błędowa Tyczyńska w woj. podkarpackim, w pow. rzeszowskim, w gminie Chmielnik
- Czarna – część wsi Chmielnik w woj. podkarpackim, w pow. rzeszowskim, w gminie Chmielnik
- Czarna – część wsi Lublica w woj. podkarpackim, w pow. jasielskim, gminie Kołaczyce
- Czarna – część wsi Wólka Pokłonna w woj. świętokrzyskim, w pow. kieleckim, w gminie Raków

Wikipedia

# czarnacki

nazwisko

SJP.pl

# czarnawy

mający kolor zbliżony do czarnego, ciemny, prawie czarny; czerniawy, czarniawy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) rzad. zob. czarniawy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃarˈnavɨ, AS: čarnavy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnuch mzw./mos., czarniawa ż., czarnuszka ż., czerń ż., czernidło n., czarnidło ż., czarny m.

czas. czernieć ndk., czarnieć ndk.

przym. czarny, czarniutki, czarniusieńki, czernawy

przysł. czarniawo, czarnawo, czarno

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarniawy, rzad. czernawy

Wiktionary

# czarnca

wieś w Polsce

SJP.pl

Czarnca – wieś w Polsce, położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie włoszczowskim, w gminie Włoszczowa

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Czarnca. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa kieleckiego.

Wikipedia

# czarne

filiżanki kawy bez mleka, bez śmietanki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czarne (dawniej Hamersztyn, niem. Hammerstein) – miasto w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czarne.

Według danych z 1 stycznia 2018 Czarne liczyło 5983 mieszkańców.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃarnɛ, AS: čarne

Wiktionary

# czarnecki

nazwisko

SJP.pl

- Czarnecki – polskie nazwisko. Na początku lat 90. XX wieku w Polsce nosiło je 32 525 osób.

osoby noszące nazwisko Czarnecki:

- Alojzy Czarnecki (1893-1980 w Toruniu) – polski fotograf
- Edward Czarnecki (1774-1831) – administrator archidiecezji warszawskiej
- Edward Czarnecki (1830-1864) – powstaniec styczniowy, zmarł w Usolie (Rosja) na zeslaniu (link: * Tadeusz Maria Czarnecki)
- Erazm Czarnecki (1892-1949) – działacz polonijny w Wolnym Mieście Gdańsku
- Henryk Czarnecki (ujednoznacznienie)
- Jan Czarnecki (ujednoznacznienie)
- Jacek Czarnecki (ur. 1963) – polski dziennikarz radiowy, korespondent wojenny
- Karol Czarnecki (ujednoznacznienie)
- Kazimierz Czarnecki (ujednoznacznienie)
- Krzysztof Czarnecki (ur. 1957) – polski polityk
- Leszek Czarnecki (ur. 1962) – polski przedsiębiorca, według magazynu „Forbes” najbogatszy Polak w 2008 r.
- Marek Czarnecki (ur. 1959) – polski prawnik, polityk
- Marek Janusz Czarnecki (ur. 1963) – polski przestępca
- Maria Czarnecka – Maria Anto – (1937-2007) – artystka malarka
- Michał Czarnecki (ur. 1973) – polski montażysta i scenarzysta filmowy
- Mikołaj Czarnecki – ukraiński błogosławiony Kościoła katolickiego, redemptorysta, profesor filozofii i teologii dogmatycznej, biskup tytularny Lebedus
- Piotr Czarnecki (ujednoznacznienie)
- Przemysław Czarnecki – polski polityk, poseł na Sejm RP
- Ryszard Czarnecki (ur. 1963) – polityk polski
- Ryszard Czarnecki (ur. 1951) – polski żużlowiec
- Sławomir Stanisław Czarnecki (ur. 1949) – kompozytor polski
- Stefania Pia Czarnecka (zam. Kloss), (1903-1988) – organizatorka tajnych kompletów UW i liceum im. Władysława IV w okupowanej Warszawie, więźniarka obozu Stutthof, wieloletnia przewodnicząca absolwentek szkoły im C. Plater-Zyberk w Warszawie (Platerek), w czasie zawieszenia działalności szkoły w latach 1950-1988.
- Stepan Czarnecki – ukraiński poeta
- Tadeusz Czarnecki – polski szachista
- Tadeusz Maria Czarnecki – (1906-1998) powstaniec warszawski, inżynier wynalazca
- Waldemar Czarnecki (ujednoznacznienie)
- Witold Czarnecki (ur. 1953) – nauczyciel akademicki, polski polityk
- Władysław Czarnecki (ujednoznacznienie)
- Zygmunt Czarnecki (ujednoznacznienie)

Wikipedia

# czarnek

nazwisko

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) ent. daw. nazwa systematyczna|Arichanna melanaria., przylepek moczarek, ćma o żółtawych, czarno nakrapianych skrzydłach

Wiktionary

Czarnek – szczyt o wysokości 868 m n.p.m. w południowo-zachodniej Polsce, w Sudetach Środkowych, w Górach Kamiennych, w paśmie Gór Suchych.

Góra położona jest w środkowej, najwyższej części masywu Gór Suchych, na zachód od Waligóry i na południowy wschód od Sokołowska. Znajduje się w bocznym grzbieciku odchodzącym ku południowi od Suchawy. Góra stożkowata i skalista. Zbocza strome i pocięte małymi, lecz głębokimi dolinkami.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czarny mos./mrz., czerń ż., czernina ż., czernica ż., czernienie n., poczernienie n.

czas. czernić ndk., poczernić dk.

przym. czarny, czarnawy

przysł. czarno, czarnawo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przylepek moczarek

Wiktionary

# czarneński

→ Czarne; czarniański, czarnieński

SJP.pl

# czarnia

wieś w Polsce

SJP.pl

- Czarnia – fikcyjna planeta w komiksach DC Comics, ojczyzna Lobo

W Polsce

- Czarnia – wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrołęckim, w gminie Czarnia
- Czarnia – wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrołęckim, w gminie Kadzidło
- Czarnia – część wsi Łyse, w woj. mazowieckim, w pow. ostrołęckim, w gminie Łyse

- Czarnia – dawna gromada z siedzibą władz w Czarnii

Zobacz też

- Czarnia Duża
- Czarnia Mała

Wikipedia

# czarniak

drapieżna ryba z rodziny dorszowatych, występująca w wodach Atlantyku i Morza Północnego, charakteryzująca się czarnym zabarwieniem jamy gębowej i wysuniętą dolną szczęką

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) icht. nazwa systematyczna|Pollachius virens|ref=tak., europejska i kanadyjska ryba atlantycka;

(1.2) środ. przestępcze chleb

Wiktionary

Czarniak (Pollachius virens) – gatunek drapieżnej ryby z rodziny dorszowatych (Gadidae), blisko spokrewniony z rdzawcem. Ryba o dużym znaczeniu gospodarczym, tuż za dorszem atlantyckim i plamiakiem. Swoją nazwę zawdzięcza czarnej barwie wnętrza jamy gębowej.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃarʲɲak, AS: čarʹńak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerń ż., czerniak m., czarny mos./mrz.

czas. czernić ndk., poczernić dk.

przym. czarny, czarniakowy, czerniakowy

przysł. czarno

Wiktionary

# czarnianin

mieszkaniec Czarnej, Czarnego

SJP.pl

# czarnianka

mieszkanka Czarnej, Czarnego

SJP.pl

# czarniański

1. przymiotnik od: Czarna, Czarne
2. przymiotnik od: Czarna Białostocka; czarnobiałostocki

SJP.pl

# czarniawobrązowy

brązowy o odcieniu czarniawym

SJP.pl

# czarniawski

nazwisko

SJP.pl

Osoby noszące to nazwisko:

- Barbara Czarniawska (1948–2024) – polsko-szwedzka psycholożka i socjolożka
- Bolesław Czarniawski (1898–1961) – polski wojskowy
- Elżbieta Cichla-Czarniawska (ur. 1935) – polska poetka i pisarka
- Władysław Czarniawski (ur. 1892) – polski wojskowy

Wikipedia

# czarniawy

mający kolor zbliżony do czarnego, ciemny, prawie czarny; czerniawy, czarnawy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający kolor zbliżony do czarnego, prawie czarny, ciemny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃarʲˈɲavɨ, AS: čarʹńavy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarniawa ż., czarnuszka ż., czerń ż., czernidło n., czarnidło ż., czarny mos./mrz.

przym. czarny, czarniutki, czarniusieńki

przysł. czarniawo, czarnawo, czarno

czas. czernieć ndk., czarnieć ndk.

temsłow. czarno-

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) rzad. czarnawy

Wiktionary

# czarnica

Czarnica (kaszub. Czôrnice, niem. Scharnitz) – osada w Polsce położona na Pojezierzu Bytowskim, w województwie pomorskim, w powiecie bytowskim, w gminie Miastko.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

Wieś stanowi sołectwo gminy Miastko.

Wikipedia

# czarnidło

substancja do nadawania czemuś czarnego koloru; czernidło

SJP.pl

# czarnieć

zmieniać kolor na czarny

SJP.pl

# czarniecki

→ Czarnca

SJP.pl

- Czarniecki – nazwisko
- członkowie rodziny Czarnieckich herbu Łodzia
  - Stefan Czarniecki – hetman
  - Jan Czarniecki – miecznik krakowski
  - Paweł Czarniecki – rotmistrz i pułkownik królewski
  - Stefan Stanisław Czarniecki – pisarz polny koronny od 1671, marszałek sejmu pacyfikacyjnego w 1673, marszałek konfederacji gołąbskiej, starosta kaniowski, radziejowski, brański, lipnicki.
  - Krzysztof Czarniecki – dworzanin królewski, starosta chęciński i żywiecki
  - Marcin Czarniecki – miecznik czernihowski

  Wikipedia

  #### Patrz:

  Czarnca

# czarniej

stopień wyższy od przysłówka: czarno

SJP.pl

# czarniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: czarny; bardziej czarny

SJP.pl

# czarnieński

1. → Czarne; czarniański, czarneński;
2. → Czarnia

SJP.pl

#### Patrz:

Czarne; czarniański, czarneński;
2. → Czarnia

# czarniewo

Czarniewo – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie augustowskim, w gminie Sztabin.

Wieś królewska ekonomii grodzieńskiej położona była w końcu XVIII wieku w powiecie grodzieńskim województwa trockiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Wikipedia

# czarnik

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Andrzej Czarnik – polski historyk
- Austin Czarnik – amerykański hokeista
- Henryk Czarnik – polski wojskowy, piłkarz, hokeista, działacz sportowy
- Kazimierz Czarnik – polski adwokat, działacz sokoli
- Marcin Czarnik – polski aktor teatralny i filmowy
- Oskar Stanisław Czarnik – polski literaturoznawca, działacz opozycji w PRL
- Teresa Czarnik-Sojka – polska dziennikarka, posłanka na Sejm

Wikipedia

# czarnina

zupa na bazie zwierzęcej krwi (przeważnie kaczej lub gęsiej); czernina, czarna polewka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kulin. gw-pl|Poznań. zob. czernina.

Wiktionary

Czernina, czarnina, czarna polewka – polska zupa o charakterze polewki, której podstawowymi składnikami jest zaprawiany octem rosół oraz krew zwierzęca (z drobiu lub królika, rzadziej prosięcia).

W jadłospisie staropolskim była to zawiesista zupa przyrządzana na wywarze drobiowym (z kości i podrobów kaczki albo gęsi) i dodatkiem ich świeżej krwi, podprawiona mąką i zakwaszana (utrwalona) octem, zaprawiana (na słodko bądź ostro) pikantnymi przyprawami korzennymi (cynamonem, goździkami, pieprzem) oraz suszonymi śliwkami i jabłkami. Podawano ją z krajanymi podrobami, gruszkami, gotowanymi łazankami albo kluseczkami.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) czernina, juszka, czarna polewka

Wiktionary

# czarniuchny

zdrobnienie od: czarny; czarniuśki, czarniutki

SJP.pl

# czarniusieńki

zdrobnienie od: czarniuśki

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) pot. zdrobn. od: czarny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarʲɲüˈɕɛ̇̃ɲci, AS: čarʹńüśė̃ńḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnulka ż.

przym. czarnawy, czarniawy

Wiktionary

# czarniuśki

zdrobnienie od: czarny; czarniuchny, czarniutki

SJP.pl

# czarniuteńki

zdrobnienie od: czarniutki

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) pot. zdrobn. od: czarny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarʲɲuˈtɛ̃ɲci, AS: čarʹńutẽńḱi

Wiktionary

# czarniutki

zdrobnienie od: czarny; czarniuchny, czarniuśki

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) zdrobn. od: czarny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃarʲˈɲutʲci, AS: čarʹńutʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnulka ż., czarny mos./mrz.

przym. czarnawy, czarniawy, czarny

Wiktionary

# czarnków

1. miasto w Polsce;
2. wieś w Polsce;
3. gmina wiejska w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czarnków (d. również Czarnków nad Notecią; niem. Czarnikau, w latach 1939–1945 Scharnikau) – miasto w zachodniej Polsce, w województwie wielkopolskim, siedziba powiatu czarnkowsko-trzcianeckiego oraz gminy wiejskiej Czarnków. Miasto położone jest nad rzeką Noteć, na skraju Puszczy Noteckiej. Czarnków położony jest na wzgórzach morenowych, dlatego teren wokół niego bywa nazywany Szwajcarią Czarnkowską. Znajduje się tu jedna z niewielu na nizinach skocznia narciarska (obecnie nieczynna). Miasto nie posiada połączeń kolejowych.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃarn̥kuf, AS: čarn̦kuf

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czarnkowski

Wiktionary

# czarnkowianin

mieszkaniec Czarnkowa

SJP.pl

# czarnkowianka

mieszkanka Czarnkowa

SJP.pl

# czarnkowo

3 miejscowości w Polsce:

- Czarnkowo – osada w woj. pomorskim, w pow. bytowskim, w gminie Trzebielino.
- Czarnkowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. białogardzkim, w gminie Tychowo
- Czarnkowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. stargardzkim, w gminie Marianowo

Zobacz też: Czarnków

Wikipedia

# czarnkowski

przymiotnik od: Czarnków

SJP.pl

# czarno

przysłówek sposobu

(1.1) przysł. odprzym. od: czarny (barwa)

(1.2) przysł. odprzym. od: czarny (kontrast dla tła)

(1.3) przysł. odprzym. od: czarny (mrok)

(1.4) przysł. odprzym. od: czarny (pesymizm)

Wiktionary

Czarno – debiutancki album Macieja Balcara wydany w 1998 nakładem wytwórni Pomaton EMI.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Osoby będące w żałobie, ubierają się na czarno.

(1.2) Na plantacjaantacji było aż czarno od owoców aronii.

(1.3) Nadciągnęła chmura burzowa i za oknem zrobiło się czarno.

(1.4) Nie uczysz się. Czarno widzę twoją przyszłość!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃarnɔ, AS: čarno

Wiktionary

#### Powiązane:

zob. czarny.

zob. czarno-.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) ciemno

(1.3) mroczno, mrocznie, ciemno

(1.4) pesymistycznie

Wiktionary

# czarno-biały

w części czarny, w części biały; biało-czarny

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który ma dwa kolory: czarny i biały

(1.2) fot. film. w kolorach: białym, czarnym i różnych odcieniach szarości; taki, który oddaje tylko te barwy

(1.3) przen. nazbyt uproszczony, niewidzący cech pośrednich, oddający tylko skrajności

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kupiłam sobie czarno-białą sukienkę w ukośne pasy.

(1.1) Panda to takie puchate, czarno-białe zwierzę.

(1.2) Wciąż mamy w domu działający czarno-biały telewizor.

(1.2) Jacek para się czarno-białą fotografią artystyczną.

(1.3) Dla moich dziadków wszystko jest czarno-białe.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔ‿ˈbʲjawɨ, AS: čarno‿bʹi ̯au̯y

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czarnobielski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) biało-czarny

(1.2) monochromatyczny

(1.3) zerojedynkowy

Wiktionary

# czarno-brązowy

w części czarny, w części brązowy; brązowo-czarny

SJP.pl

# czarno-czerwony

w części czarny, w części czerwony; czerwono-czarny

SJP.pl

# czarno-granatowy

w części czarny, w części granatowy; granatowo-czarny

SJP.pl

# czarno-rdzawo-białawy

złożony z trzech kolorów: czarnego, rdzawego i białawego

SJP.pl

# czarno-zielony

w części czarny, w części zielony; zielono-czarny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) czarny i zielony

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czy mieszanka herbaty czarnej i zielonej jest czarno-zielona?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔ‿ʑɛˈlɔ̃nɨ, AS: čarno‿źelõny

Wiktionary

# czarno-żółty

w części czarny, w części żółty; żółto-czarny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) czarny i żółty

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Odwłoki niektórych owadów są pokryte czarno-żółtymi pasami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔ‿ˈʒuwtɨ, AS: čarno‿žuu̯ty

Wiktionary

# czarnobiałostocki

przymiotnik od: Czarna Białostocka; czarniański

SJP.pl

# czarnoborski

→ Czarnoborsko

SJP.pl

#### Patrz:

Czarnoborsko

# czarnobrązowy

brązowy o odcieniu czarnym

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający kolor brązowy o odcieniu czarnym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czarnobrązowa kora odcisnęła się na ich skórze.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔbrɔ̃w̃ˈzɔvɨ, AS: čarnobrõũ̯zovy

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. brązowo-czarny

Wiktionary

# czarnobrewa

kobieta mająca czarne lub ciemne brwi

SJP.pl

# czarnobrewy

mający czarne lub ciemne brwi

SJP.pl

# czarnobrody

1. mający czarną brodę;
2. mniszka czarnobroda - rodzaj ptaka z rodziny astryldowatych

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czarny zarost na brodzie

(1.2) taki, który ma czarny podbródek, brodę

Wiktionary

Czarnobrody (ang. Blackbeard, właśc. Edward Teach lub Thatch, także Thack, Thatche i Theach) (ur. około 1680, zm. 22 listopada/2 grudnia 1718) – angielski pirat, w latach 1717–1718 grasujący na wschodnim wybrzeżu Ameryki Brytyjskiej i Morzu Karaibskim, jeden z najgroźniejszych piratów swojego okresu.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈbrɔdɨ, AS: čarnobrody

Wiktionary

# czarnobrunatny

brunatny o odcieniu czarnym

SJP.pl

# czarnobrwisty

mający czarne brwi, np. albatros czarnobrwisty

SJP.pl

# czarnobrzuchy

1. wiewiórczak czarnobrzuchy - gatunek gryzonia;
2. oceannik czarnobrzuchy, sroczek czarnobrzuchy, błyszczak czarnobrzuchy - gatunki ptaków

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający ciemną spodnią stronę tułowia

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Na płocie usiadł czarnobrzuchy ptaszek.

Wiktionary

# czarnobyl

miasto na Ukrainie, w którym w 1986 roku doszło do wybuchu w elektrowni jądrowej; Czernobyl

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto na Ukrainie w obwodzie kijowskim, rejonie iwankowskim;

(1.2) przen. publ. katastrofa w elektrowni jądrowej w Czarnobylu (1.1) w 1986 r.

Wiktionary

Czarnobyl (ukr. Чорнобиль, Czornobyl; ros. Чернобыль, Czernobyl) – miasto na Ukrainie, w obwodzie kijowskim, w rejonie wyszogrodzkim, u ujścia Uży do Prypeci.

Miasto kojarzące się głównie z katastrofą jądrową, która wydarzyła się w oddalonej o 18 kilometrów elektrowni jądrowej, która z wsią współdzieli nazwę – samej jednak elektrowni de facto znacznie bliżej do założonego w 1970 miasta Prypeć (ok. 4 km) niż do Czarnobyla. Przed tym zdarzeniem było zamieszkane przez około 13,5 tysięcy ludzi, po katastrofie wszyscy zostali ewakuowani.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W Czarnobylu doszło do największej katastrofy nuklearnej w historii.

(1.2) W opublikowanym w dziesiątą rocznicę wybuchu raporcie jedynymi ofiarami Czarnobyla są ratownicy, którzy gasili pożar w pierwszej fazie katastrofy i zostali napromieniowani niezwykle wysokimi dawkami.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnobylit mrz.

przym. czarnobylski, poczarnobylski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) hist. war. Czernobyl

Wiktionary

# czarnobylanin

mieszkaniec Czarnobyla

SJP.pl

# czarnobylanka

mieszkanka Czarnobyla

SJP.pl

# czarnobylit

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) silnie radioaktywna substancja krystaliczna sztucznego pochodzenia, składająca się głównie z krzemianu cyrkonu z domieszką uranu, odkryta w korium po katastrofie w Czarnobylu;

Wiktionary

Czarnobylit – silnie radioaktywna substancja krystaliczna pochodzenia technogenicznego, składająca się głównie z krzemianu cyrkonu z domieszką uranu (do 10%). Został odkryty w podziemiach reaktora nr 4 po katastrofie w Czarnobylu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wewnątrz bloku czwartego znajduje się między innymi wysoce radioaktywny czarnobylit. Ta nieznana wcześniej substancja, nazwana tak od Czarnobyla, powstała głównie z resztek stopionego reaktora oraz paliwa jądrowego

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarnobyl mrz.

przym. czarnobylski, poczarnobylski

Wiktionary

# czarnobylski

przymiotnik od: Czarnobyl

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czarnobylem, dotyczący Czarnobyla

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarnobyl mrz., czarnobylit mrz.

przym. poczarnobylski

Wiktionary

# czarnochowice

wieś w Polsce

SJP.pl

Czarnochowice – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Wieliczka.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krakowskiego.

Wikipedia

# czarnocice

wieś w Polsce

SJP.pl

Czarnocice – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie radziejowskim, w gminie Bytoń.

Wikipedia

# czarnocin

nazwa wielu wsi w Polsce

SJP.pl

W Polsce

- Czarnocin – wieś w woj. łódzkim, w pow. piotrkowskim, w gminie Czarnocin
- Czarnocin – wieś w woj. mazowieckim, w pow. białobrzeskim, w gminie Radzanów
- Czarnocin – wieś w woj. mazowieckim, w pow. mińskim, w gminie Dobre
- Czarnocin – wieś w woj. mazowieckim, w pow. mławskim, w gminie Strzegowo
- Czarnocin – wieś w woj. opolskim, w pow. strzeleckim, w gminie Leśnica
- Czarnocin – wieś w woj. podlaskim, w pow. łomżyńskim, w gminie Piątnica
- Czarnocin – wieś w woj. pomorskim, w pow. starogardzkim, w gminie Skarszewy
- Czarnocin – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. kazimierskim, w gminie Czarnocin
- Czarnocin – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. goleniowskim, w gminie Stepnica

Wikipedia

# czarnocinek

wieś w Polsce

SJP.pl

Czarnocinek – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie mławskim, w gminie Strzegowo.

W Czarnocinku urodził się Stanisław Ignacy Łaguna.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Mikołaja w Niedzborzu.

W latach 1954–1959 wieś należała i była siedzibą władz gromady Czarnocinek, po jej zniesieniu w gromadzie Niedzbórz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Wikipedia

# czarnocinianin

mieszkaniec Czarnocina

SJP.pl

# czarnocinianka

mieszkanka Czarnocina

SJP.pl

# czarnociński

→ Czarnocin

SJP.pl

#### Patrz:

Czarnocin

# czarnocki

nazwisko

SJP.pl

Osoby noszące to nazwisko:

- Adam Czarnocki → Zorian Dołęga-Chodakowski
- Barbara Czarnocka – polska biochemiczka
- Halina Czarnocka (1900–1998) – polska działaczka społeczna i oświatowa
- Henryk Czarnocki (ur. 1952) – polski rolnik i polityk
- Jan Czarnocki (1889–1951) – polski geolog
- Kazimierz Czarnocki (1912–1981) – polski dziennikarz, wojskowy, działacz społeczny i sportowy
- Małgorzata Czarnocka – polska filozofka
- Marcin Czarnocki – urzędnik ziemski I Rzeczypospolitej
- Maurycja Czarnocka – polska działaczka narodowa, oświatowa i społeczna
- Michał Czarnocki (1711–1788) – urzędnik ziemski I Rzeczypospolitej
- Michał Czarnocki (1880/1883–1935) – polski inżynier komunikacji i wojskowy
- Piotr Czarnocki – polski inżynier, specjalista w zakresie konstrukcji z tworzyw sztucznych
- Samuel Czarnocki – urzędnik ziemski I Rzeczypospolitej
- Stefan Czarnocki (1878–1947) – polski geolog
- Wacław Denhoff-Czarnocki (1896–1927) – polski wojskowy
- Wanda Czarnocka-Karpińska (1894–1971) – polska taterniczka, biegaczka narciarska i lekarka
- Wiktor Czarnocki (1886–1925) – polski wojskowy
- Wilhelm Czarnocki (1886–1963) – polski patomorfolog
- Zbigniew Czarnocki (ur. 1954) – polski chemik

Wikipedia

# czarnoczelny

mający czarne czoło; część nazwy wielu gatunków ptaków

SJP.pl

# czarnoczuby

1. sylfik czarnoczuby, kaczka czarnoczuba, bilbil czarnoczuby, sikora czarnoczuba - gatunki ptaków;
2. uistiti czarnoczuba, langur czarnoczuby - gatunki małp

SJP.pl

# czarnodębowy

wykonany z czarnego dębu, drewna dębu bardzo długo przebywającego w wodzie lub pod ziemią

SJP.pl

# czarnodruk

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) płaskie, drukowane publikacje dla osób niedowidzących (w odróżnieniu od tych drukowanych wypukle, np. w alfabecie Braille'a)

(1.2) filatel. czarne odbitki kolorowych znaczków pocztowych lub całostek wykonane dla próby, jako nowodruk, wtórnodruk albo odbitka ze skasowanej formy;

Wiktionary

Czarnodruk – w filatelistyce ogólne określenie dla prób, nowodruków, wtórnodruków albo odbitek z form skasowanych znaczków lub całostek.

Wykonane są one na zlecenie poczty lub innych instytucji w celach reklamowych, propagandowych lub pamiątkowych. Często tak są określane czarno-białe reprodukcje. Określenie czarnodruk wywodzi się od koloru czarnego, który jako jedyny jest używany do produkcji.

Wikipedia

# czarnodudek

czarnodudek większy - gatunek ptaka z rodziny sierpodudków

SJP.pl

# czarnodunajecki

przymiotnik od: Czarny Dunajec

SJP.pl

# czarnodziobek

gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych; gilak blady

SJP.pl

Czarnodziobek (Rhodospiza obsoleta) – gatunek małego ptaka z rodziny łuszczakowatych (Fringillidae). Występuje w południowo-zachodniej (głównie Bliski Wschód) i środkowej Azji (aż po Chiny). Nie jest zagrożony wyginięciem.

Wikipedia

# czarnodzioby

mający czarny dziób; część nazwy wielu gatunków ptaków

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czarny dziób

Wiktionary

# czarnofigurowy

styl czerwonofigurowy - sposób malowania naczyń w starożytnej Grecji, polegający wypalaniu namalowanych postaci i przedmiotów, przez co nabierały one czarnego koloru, a reszta naczynia - czerwonego; technika czarnofigurowa, malarstwo czarnofigurowe

SJP.pl

# czarnofioletowy

fioletowy o odcieniu czarnym

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) fioletowy o odcieniu czarnym

Wiktionary

# czarnogardły

mający czarne pióra pod dziobem; część nazwy wielu gatunków ptaków

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający czarne gardło

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jak nazywacie te czarnogardłe ptaki?

Wiktionary

# czarnogiełdowy

potocznie: związany z czarną giełdą - nielegalnym rynkiem walut

SJP.pl

# czarnogiełdziarski

dotyczący transakcji na czarnej giełdzie

SJP.pl

# czarnogiełdziarz

potocznie: człowiek zajmujący się transakcjami na czarnej giełdzie

SJP.pl

# czarnogóra

państwo w Europie; Republika Czarnogóry (w okresie od 4 lutego 2003 do 3 czerwca 2006 republika związkowa stanowiąca część federacji państwa Serbia i Czarnogóra)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) geogr. polit. państwo w Europie ze stolicą w Podgoricy;

(1.2) geogr. szczyt w Polsce, w Górach Kruczych

Wiktionary

Czarnogóra (czarnog. Crna Gora / Црна Гора, IPA [t͡sr̩̂:na: ɡɔ̌ra]) – państwo unitarne w Europie Południowej powstałe po rozpadzie Serbii i Czarnogóry. Wcześniej republika związkowa Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii (1945–1992), Federalnej Republiki Jugosławii (1992–2003) oraz Serbii i Czarnogóry (2003–2006). Leży na pobrzeżu Morza Adriatyckiego i graniczy z Serbią, Kosowem, Chorwacją, Bośnią i Hercegowiną oraz Albanią. Stolicą i największym miastem jest Podgorica.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czarnogóra jest niepodległym państwem od 3 czerwca 2006 r.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈɡura, AS: čarnogura

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnogórski mrz., Czarnogórzec mos., Czarnogórzanin mos., Czarnogórzanka ż.

przym. czarnogórski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) oficjalna nazwa Republika Czarnogóry

Wiktionary

# czarnogórka

obywatelka Czarnogóry

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zob. Czarnogórzanka.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie mniejszą uwagę zwracały na siebie liczne typy południowych Słowian. Slawonka z dzieckiem, Dalmatka, Hercogowiniec, Istryjka, Czarnogórka itd. są to obrazy, które wywierały na każdym widzu głębokie wrażenie, zarówno starannem wykończeniem najmniejszych szczegółów, jak i nader sympatyczną i żywą charakterystyką przedstawianych typów sic..

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈɡurka, AS: čarnogurka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarnogórzec

Wiktionary

# czarnogórski

→ Czarnogóra

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący Czarnogóry lub Czarnogórców, charakterystyczny dla Czarnogóry lub Czarnogórców

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. jedna z czterech uregulowanych odmian języka serbsko-chorwackiego, ze statusem języka urzędowego w Czarnogórze;

Wiktionary

Wikipedia

#### Patrz:

Czarnogóra

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈɡursʲci, AS: čarnogursʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarnogóra ż., Czarnogórzanin m., Czarnogórzec m., Czarnogórzanka ż.

Wiktionary

# czarnogórskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) taki, który posługuje się językiem czarnogórskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem czarnogórskim

(1.3) spisany, stworzony w języku czarnogórskim

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈɡurskɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ, AS: čarnogurskoi ̯ẽũ̯zyčny

Wiktionary

# czarnogórskość

→ czarnogórski

SJP.pl

#### Patrz:

czarnogórski

# czarnogórzanin

rzadko: obywatel Czarnogóry; Czarnogórzec

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) obywatel Czarnogóry

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔɡuˈʒãɲĩn, AS: čarnogužãńĩn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarnogóra ż., Czarnogórzec mos.

:: fż. Czarnogórzanka ż.

przym. czarnogórski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Czarnogórzec

Wiktionary

# czarnogórzanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Czarnogóry

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔɡuˈʒãŋka, AS: čarnogužãŋka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarnogóra ż., Czarnogórzec mos.

:: fm. Czarnogórzanin mos.

przym. czarnogórski

Wiktionary

# czarnogórzec

obywatel Czarnogóry; Czarnogórzanin (rzadko)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek narodowości czarnogórskiej, obywatel Czarnogóry, mieszkaniec Czarnogóry

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Do Słowian zalicza się Polaków, Czechów, Słowaków, Serbołużyczan, Białorusinów, Rosjan, Ukraińców, Łemków, Bośniaków, Bułgarów, Chorwatów, Czarnogórców, Macedończyków, Serbów i Słoweńców.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈɡuʒɛt͡s, AS: čarnogužec

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarnogórzanin m., Czarnogóra ż.

:: fż. Czarnogórka ż.

przym. czarnogórski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Czarnogórzanin

Wiktionary

# czarnogoździce

wieś w Polsce

SJP.pl

Czarnogoździce (niem. Zwornogoschütz) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie milickim, w gminie Krośnice.

Wikipedia

# czarnogranatowy

granatowy o odcieniu czarnym

SJP.pl

# czarnogrzbiety

1. bączek czarnogrzbiety, krogulec czarnogrzbiety, ziarnojadek czarnogrzbiety - gatunki ptaków;
2. tukotuko czarnogrzbiety - gatunek gryzonia z rodziny tukotukowatych

SJP.pl

# czarnogrzywy

mający czarną grzywę

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) zool. mający czarną grzywę, z czarną grzywą

Wiktionary

# czarnogłów

bóstwo słowiańskie

SJP.pl

- Czarnogłów – bóg Słowian z Rugii
- Czarnogłów – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim
- Czarnogłów – gromada
- Czarnogłów – dawna gmina w guberni siedleckiej, województwie lubelskim i mazowieckim
- czarnogłów (Catoscopium) – rodzaj mchów z rodziny czarnogłowowatych

Zobacz też

- czarnogłów czarniawy - gatunek mchu z rodzaju czarnogłowowatych
- czarnogłówka – gatunek ptaka

Wikipedia

# czarnogłówka

1. gatunek sikory;
2. rasa owiec

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. pot. zob. czarnogłówka zwyczajna.;

(1.2) zool. roln. zob. owca czarnogłówka.

Wiktionary

- czarnogłówka – gatunek sikory
- owca czarnogłówka – rasa owiec

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czarnogłówkę z wyglądu bardzo trudno odróżnić od szarytki.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnogłów m., Czarnogłów m., Czarnogłowy nmos.

przym. czarnogłowy

Wiktionary

# czarnogłowy

mający czarną głowę

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czarną głowę

Wiktionary

Czarnogłowy (niem. Zarnglaff) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie goleniowskim, w gminie Przybiernów.

W 1759 roku rozpoczęto we wsi eksploatację kredowych złóż wapienia.

W 1902 spółka Pommersche Kalksteinwerke GmbH uruchomiła tu kopalnię i przetwórnię kamienia wapiennego, która w krótkim czasie stała się największym ówczesnym producentem surowca w całym Cesarstwie. W 1911 do jego transportu dobudowano linię Gryfickiej Kolei Wąskotorowej Czarnogłowy – Rokita, która na tym odcinku otrzymała splot 3-szynowy 1000/1435 mm oraz przystanek Czarnogłowy Wieś.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Są też przypuszczenia, że starożytni czarnogłowi Sumerowie są krewniakami Kaukazczyków.

(1.1) Cisi, przygięci do ziemi, czarnogłowi i w czarnych okryciach, nie patrząc na boki, przeszli boso i znikli w lesie opodal.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈɡwɔvɨ, AS: čarnogu̯ovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnogłówka ż., czarnogłów m., Czarnogłów m., Czarnogłowy nmos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarnołbisty

Wiktionary

# czarnohora

pasmo górskie na Ukrainie

SJP.pl

Czarnohora (522.25; ukr. Чорногора – Czornohora) – pasmo górskie na terenie zachodniej Ukrainy.

Najwyższa część Beskidów Połonińskich i jednocześnie Zewnętrznych Karpat Wschodnich. Od strony północno-zachodniej sąsiaduje z pasmami Gorganów i Świdowca, od północno-wschodniej z Połoninami Hryniawskimi, zaś od południa z Karpatami Marmaroskimi (na terenie Rumunii).

Wikipedia

# czarnohorski

→ Czarnohora

SJP.pl

#### Patrz:

Czarnohora

# czarnokit

rodzaj skały metamorficznej lub magmowej, złożonej głównie z kwarcu; enderbit

SJP.pl

Czarnokity (charnockity) – skały magmowe, których nazwa pochodzi od nagrobka (był użyty jako materiał do jego budowy) Joba Charnocka w Kalkucie.

Współwystępują najczęściej z anortozytem lub norytem. Niezależnie od genezy są skałami szarawymi, średnio lub gruboziarnistymi odznaczające się bezładną bądź tylko częściowo kierunkową (gnejsową) teksturą.

Wikipedia

# czarnoksięski

związany z magią, czarami; czarodziejski

SJP.pl

# czarnoksięstwo

1. magia, czary;
2. sztuka rzucania zaklęć i czarów; czarodziejstwo, czarownictwo

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) praktyki magiczne

(1.2) skutki magii

Wiktionary

Czarnoksięstwo – działanie polegające na świadomym posługiwaniu się magią (domyślnie czarną magią) zdefiniowane przez Jakuba I w traktacie Daemonologie jako „powodowanie zjawisk nadnaturalnych nie za pozwoleniem Boga (cuda) lecz przy pomocy diabelskiej”. Ten sam traktat dokonuje podziału „czarnoksięstwa” na: witch-craft (czarostwo/czarownictwo) i necromancy (nekromancję) za pomocą skutków tych działań: zmian materialnych (czarostwo) bądź pozyskiwanie wiedzy (nekromancja).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Hrabina parała się czarnoksięstwem, aż ją diabli porwali.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnoksiężniczka ż., czarnoksiężnica ż., czarnoksiężnik mos.

przym. czarnoksięski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czary, gusła, magia, czarna magia

Wiktionary

# czarnoksiężnica

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rzad. osoba zajmująca się czarami i zjawiskami nadprzyrodzonymi

(1.2) daw. rzad. kobieta zajmująca się czarami w formie badań naukowych i okultystycznych, z użyciem „czarnych ksiąg” tj. grymuarów

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jako motyl płocha, powiewna, Odleciała od ściany dziewica; Może jakaś zaklęta królewna? Królewna – lub czarnoksiężnica?

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnoksięstwo n.

:: fm. czarnoksiężnik

przym. czarnoksięski, czarnoksiężniczy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-2) czarownica, czarodziejka, magini, pejor. wiedźma, daw. czarnaksiężnica

Wiktionary

# czarnoksiężnik

człowiek zajmujący się magią, czarami; czarodziej; mag

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba zajmująca się czarami i zjawiskami nadprzyrodzonymi

(1.2) daw. osoba zajmująca się czarami w formie badań naukowych i okultystycznych, z użyciem „czarnych ksiąg” tj. grymuarów

(1.3) daw. osoba uczona, bardzo zręczna

Wiktionary

- Czarnoksiężnik – czarodziej uprawiający czarnoksięstwo
- „Czarnoksiężnik” – singel Zbigniewa Rawicza
- „Czarnoksiężnik” – singel Zenona Jarugi
- „Czarnoksiężnik” – powieść Gene’a Wolfe’a, z cyklu Rycerz czarnoksiężnik
- Czarnoksiężnik – dramat Pedro Calderóna de la Barca

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) […] mniemana owa mądrość zaklinania i odklinania nieba i ziemi, czyli czarodziejska, na rodzinnéj powstała ziemi i tylko ją w obce ubrano kształty, czyli po obcemu ubrano w szatę nauki, że tego, który ją transcendentalnie czyli naukowo (t.j. przy pomocy ksiąg) wykształcał i praktykował, czarnoksiężnikiem – tego zaś, który sposobem dostępnym wykonywał ją (z przymiotów przyrodzenia moc nadprzyrodzoną wyciskać umiejąc) czarodziejem mianowano.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnoksięstwo n.

:: fż. daw. czarnoksiężnica, czarnaksiężnica

przym. czarnoksięski, czarnoksiężniczy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarodziej, czarownik, mag; śrpol. czarodziejca, nigromantyk, czarnyksiężnik

Wiktionary

# czarnolas

wieś w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś w województwie mazowieckim;

Wiktionary

W Polsce

- Czarnolas – wieś w woj. mazowieckim, w pow. lipskim, w gminie Ciepielów
- Czarnolas – wieś w woj. mazowieckim, w pow. zwoleńskim, w gminie Policzna
- Czarnolas – wieś w woj. opolskim, w pow. nyskim, w gminie Skoroszyce
- Czarnolas – osada w woj. zachodniopomorskim, w pow. sławieńskim, w gminie Darłowo
- Czarnolas – gromada

Zobacz też

- Czarnolas-Kolonia

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) My dziś piszący nie możemy tego o sobie powiedzieć, prędzej by bowiem spytał nas Jan z Czarnolasu: „Coście zrobili ze spuścizną?“

(1.1) W Czarnolesie możemy zwiedzić muzeum związane z Janem Kochanowskim.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃarˈnɔlas, AS: čarnolas

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czarnoleski

Wiktionary

# czarnoleski

→ Czarnolas

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Czarnolasu, związany z Czarnolasem

Wiktionary

#### Patrz:

Czarnolas

#### Powiązane:

rzecz. Czarnolas m.

Wiktionary

# czarnolicy

mający czarną lub ciemną twarz

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) o czarnym licu

Wiktionary

# czarnomorski

związany z Morzem Czarnym

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Morza Czarnego, związany z Morzem Czarnym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Flota czarnomorska była wyposażona w broń jądrową.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔ̃ˈmɔrsʲci, AS: čarnõmorsʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Morze Czarne n.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) daw. pontyjski

Wiktionary

# czarnomski

nazwisko

SJP.pl

# czarnoniebieski

niebieski o odcieniu czarnym

SJP.pl

# czarnonogi

mający czarne nogi

SJP.pl

# czarnoogonowy

1. nieświszczuk czarnoogonowy, mulak czarnoogonowy - gatunki ssaków;
2. pirania czarnoogonowa - gatunek ryby

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który ma czarny ogon

Wiktionary

# czarnooki

mający oczy koloru czarnego

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który ma czarne oczy

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈːci, AS: čarn•oḱi

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ciemnooki

Wiktionary

# czarnoostrzowy

drobnołuszczak czarnoostrzowy - gatunek grzybów z rodziny łuskowcowatych

SJP.pl

# czarnopiątkowy

związany z pierwszym piątkiem po Święcie Dziękczynienia, rozpoczynającym bożonarodzeniowy sezon wyprzedaży

SJP.pl

# czarnopienny

mający czarny pień

SJP.pl

# czarnopierśny

sikora czarnopierśna - azjatycki gatunek sikory

SJP.pl

# czarnopióry

1. mający czarne pióra, np. czarnopióry kruk;
2. ibis czarnopióry - gatunek dużego ptaka z rodziny ibisowatych, zamieszkującego Australię, Nową Gwineę, Małe Wyspy Sundajskie i Moluki

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czarne pióra, pierze

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Urwał nagle, upadł plecyecami na burtę, usiadł, pochylił głowę. Z piersi sterczała mu czarnopióra strzała.

(1.1) Czarnopióry duży ptak kręcił się na drążku, wyraźnie zdenerwowany jej obecnością.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈpʲjurɨ, AS: čarnopʹi ̯ury

Wiktionary

# czarnoplamek

skoczek czarnoplamek - gatunek pluskwiaka z rodziny skoczkowatych

SJP.pl

# czarnoplamka

skoczek czarnoplamek - gatunek pluskwiaka z rodziny skoczkowatych

SJP.pl

# czarnoplamy

1. kiryśnik czarnoplamy - gatunek ryby z rodziny kiryskowatych;
2. dołczan czarnoplamy - gatunek owada z rodziny szarańczowatych;
3. brzeszczotek czarnoplamy - gatunek ryby z rodziny brzeszczotkowatych;
4. teju czarnoplamy - gatunek jaszczurki;
5. brodacz czarnoplamy - gatunek ptaka z rodziny tukanowatych

SJP.pl

# czarnopolowy

w szachach: poruszający się po czarnych polach, np. goniec czarnopolowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) szach. poruszający się po czarnych polach

Wiktionary

# czarnopręgi

1. dujker czarnopręgi - gatunek ssaka parzystokopytnego;
2. bystrzyk czarnopręgi - gatunek ryby;
3. petrel czarnopręgi - gatunek ptaka z rodziny burzykowatych

SJP.pl

# czarnoprochowy

związany z czarnym prochem, np. broń czarnoprochowa

SJP.pl

# czarnopurpurowy

purpurowy o odcieniu czarnym

SJP.pl

# czarnopłetwy

żarłacz czarnopłetwy - gatunek dużego rekina z rodziny żarłaczowatych

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) mający czarne płetwy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Z mostu widzieliśmy jakieś czarnopłetwe ryby.

Wiktionary

# czarnoręki

1. czepiak czarnoręki - gatunek małpy szerokonosej z rodziny czepiakowatych; geofroja;
2. gibbon czarnoręki - gatunek ssaka naczelnego z rodziny gibbonowatych

SJP.pl

# czarnorogi

1. mający czarne rogi;
2. zadrzechnia czarnoroga - gatunek pszczoły samotnicy

SJP.pl

# czarnorudy

piaśnica czarnoruda - gatunek błonkówki z rodziny nękowatych

SJP.pl

# czarnorynkowy

związany z czarnym rynkiem - systemem nielegalnej sprzedaży towarów

SJP.pl

# czarnorzytny

astryld czarnorzytny - gatunek ptaka z rodziny astryldowatych

SJP.pl

# czarność

1. czarny kolor; czerń;
2. całkowita ciemność; egipskie ciemności;
3. ciemne zabarwienie skóry człowieka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co czarne

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerń ż., czarny mos./mrz.

przym. czarny

przysł. czarno

Wiktionary

# czarnoseciniec

członek lub zwolennik Czarnej Sotni - skrajnie konserwatywnego, nacjonalistycznego i antysemickiego ruchu w Rosji w początkach XX wieku

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. polit. członek czarnej sotni, reakcyjnego ruchu politycznego w Rosji z początku XX wieku

(1.2) polit. pejor. osoba o skrajnie prawicowych lub nacjonalistycznych poglądach

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Któż w kółku bakińskich koleżków mógłby się był przyznawać do patriotyzmu rosyjskiego, mocarstwowego, przedwojennego, carskiego? Byłby to czarnoseciniec, chuligan, karierowicz, drab, zbir.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarna sotnia ż., czarnoseciństwo n.

przym. czarnosecinny

Wiktionary

# czarnosecinny

wyrażający poglądy lub stosujący metody Czarnej Sotni, skrajnie konserwatywnego, nacjonalistycznego i antysemickiego ruchu w Rosji w początkach XX w.

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) przest. pejor. skrajnie reakcyjny, prawicowy, nacjonalistyczny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarna sotnia ż., czarnoseciniec m.

Wiktionary

# czarnosiny

siny o czarnym odcieniu

SJP.pl

# czarnosiwy

koczkodan czarnosiwy - gatunek małpy

SJP.pl

# czarnoskóra

Murzynka

SJP.pl

# czarnoskóry

mający czarną skórę

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający ciemny kolor skóry

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) mężczyzna o ciemnym kolorze skóry, przedstawiciel czarnej rasy człowieka

Wiktionary

Czarna odmiana człowieka (negroidzi) – jedna z odmian wydzielanych w podziałach antropologicznych gatunku ludzkiego. Po raz pierwszy podziału na odmiany, w którym kryterium był kolor skóry, dokonał Georges Cuvier w roku 1812. Podział na trzy odmiany, nazywane także rasami głównymi, nie pozwala na przydzielenie kategorii wielu formom ludzkim takim jak Buszmeni, Polinezyjczycy, Aborygeni Australii, Ajnosi, Drawidzi.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Gdy zapytałam o największą atrakcję turystyczną, czarnoskóry kolega odpowiedział bez wahania: Wodospady Wiktorii.

(2.1) Bardziej narażeni na rasizm są czarnoskórzy w Polsce (…).

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈskurɨ, AS: čarnoskury

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ciemnoskóry

Wiktionary

# czarnoskrzydły

1. mający czarne skrzydła;
2. głuptak czarnoskrzydły - gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny głuptaków

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czarne skrzydła

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Na świecie występują barwne odmiany pawi, na przykład biała, czarnoskrzydła i pstrokata.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈskʃɨdwɨ, AS: čarnoskšydu̯y

Wiktionary

# czarnosterny

białorzytka czarnosterna - gatunek ptaka z rodziny muchołówkowatych

SJP.pl

# czarnostopy

1. drzewiak czarnostopy, skalniak czarnostopy - gatunki kangura;
2. koczkodan czarnostopy - gatunek ssaka z rodziny makakowatych

SJP.pl

# czarnostów

wieś w Polsce

SJP.pl

Czarnostów – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie makowskim, w gminie Karniewo.

Wieś duchowna Czarnostowo położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie makowskim ziemi różańskiej województwa mazowieckiego. W 1785 roku Czarnostaw wchodził w skład klucza czarnostowskiego biskupstwa płockiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ciechanowskiego.

Wikipedia

# czarnostrząb

czarnostrząb rdzawy - gatunek ptaka z rodziny jastrzębiowatych

SJP.pl

# czarnoszary

szary o odcieniu czarnym

SJP.pl

# czarnoszyce

wieś w Polsce

SJP.pl

Czarnoszyce (kaszub. Czôrnoszëcé, niem. Bergelau) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, w gminie Człuchów.

Wieś kaszubska, stanowi sołectwo gminy Człuchów w którego skład wchodzi również miejscowość Czarnoszki.

Prywatna wieś szlachecka położona była w drugiej połowie XVI wieku w województwie pomorskim. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

Wikipedia

# czarnoszyi

1. nur czarnoszyi - duży, wędrowny ptak wodny z rodziny i rzędu nurów;
2. kobra czarnoszyja - gatunek węża z rodziny zdradnicowatych; kobra plująca

SJP.pl

# czarnota

nazwisko

SJP.pl

Czarnota (niem. Schwarze Lehne) - szczyt o wysokości 526 m n.p.m. będący północnym zakończeniem grzbietu Gór Wałbrzyskich ciągnącego się od Borowej przez Dłużynę i Lisi Kamień. Od południa płytkie siodło oddziela górę od Ptasiej Kopy.

Wikipedia

# czarnotek

rodzaj ptaków z podrodziny szpaków

SJP.pl

# czarnotki

rodzaj ptaków z podrodziny szpaków

SJP.pl

Czarnotki – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie średzkim, w gminie Zaniemyśl.

Wikipedia

# czarnouchy

1. dydelf czarnouchy - gatunek torbacza;
2. skrzacik czarnouchy - gatunek ptaka z rodziny kolibrowatych

SJP.pl

# czarnów

W Polsce

- Czarnów – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. kamiennogórskim, w gminie Kamienna Góra
- Czarnów – wieś w woj. lubuskim, w pow. słubickim, w gminie Górzyca
- Czarnów – wieś w woj. łódzkim, w pow. kutnowskim, w gminie Bedlno
- Czarnów – osada w woj. mazowieckim, w pow. garwolińskim, w gminie Borowie
- Czarnów – wieś w woj. mazowieckim, w pow. gostynińskim, w gminie Pacyna
- Czarnów – wieś w woj. mazowieckim, w pow. piaseczyńskim, w gminie Konstancin-Jeziorna
- Czarnów – wieś w woj. mazowieckim, w pow. warszawski zachodnim, w gminie Leszno
- Czarnów – wieś w woj. mazowieckim, w pow. wołomińskim, w gminie Dąbrówka

Wikipedia

# czarnowąsy

mający czarne wąsy

SJP.pl

Czarnowąsy (dodatkowa nazwa w j. niem. Czarnowanz) – jednostka urbanistyczna w ramach Dzielnicy I Borki, Brzezie, Czarnowąsy, Świerkle w Opolu. Położona w północnej części miasta, między Borkami a Wróblinem.

Miejscowość wraz z obrębem ewidencyjnym wsi włączono do Opola 1 stycznia 2017 roku. Przed włączeniem miejscowość była wsią w gminie Dobrzeń Wielki, w powiecie opolskim, w województwie opolskim.

Wikipedia

# czarnówek

Czarnówek – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie grajewskim, w gminie Szczuczyn.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa łomżyńskiego.

Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Stanisława Biskupa i Męczennika w Niedźwiadnej.

Wikipedia

# czarnowidz

pesymista, widzący świat w czarnych barwach

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek widzący wszystko w ciemnych barwach, spodziewający się, że wszystko przybierze jak najgorszy obrót

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnowidztwo n.

przym. czarnowidzący

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pesymista

Wiktionary

# czarnowidzący

taki, który patrzy na wszystko pesymistycznie

SJP.pl

# czarnowidzka

→ czarnowidz; pesymistka

SJP.pl

# czarnowidzki

→ czarnowidz; pesymistyczny, czarnowidzący, ponuracki

SJP.pl

# czarnowidztwo

widzenie świata w czarnych barwach; pesymizm, ponuractwo

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) pesymizm, postrzeganie przyszłości / przyszłego zdarzenia w ciemnych barwach, wyobrażanie sobie najgorszego scenariusza

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Przypisuje mi się czasem profetyczne umiejętności, oskarżając równocześnie o czarnowidztwo. Przed trzydziestu paru laty nie byłem jednak czarnowidzem, przeciwnie, zakładałem - pisząc wtedy książki - pewien optymizm.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnowidz m.

przym. czarnowidzący

Wiktionary

# czarnowiec

nazwa kilku miejscowości w Polsce

SJP.pl

Miejscowości w Polsce

- Czarnowiec – wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrołęckim, w gminie Rzekuń
- Czarnowiec – osada leśna w woj. mazowieckim, w pow. ostrołęckim, w gminie Rzekuń
- Czarnowiec – wieś w woj. mazowieckim, w pow. otwockim, w gminie Osieck
- Czarnowiec – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. kętrzyńskim, w gminie Reszel
- Czarnowiec – osada leśna w województwie wielkopolskim, w powiecie tureckim, w gminie Przykona
- Czarnowiec – osada w woj. zachodniopomorskim, w pow. koszalińskim, w gminie Polanów

Wikipedia

# czarnowiejski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czarną Wsią, dotyczący Czarnej Wsi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarna Wieś ż.

Wiktionary

# czarnowo

1. nazwa kilku wsi w Polsce;
2. osada leśna w województwie mazowieckim

SJP.pl

W Polsce

- Czarnowo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. toruńskim, w gminie Zławieś Wielka, z gotyckim kościołem św. Marcina
- Czarnowo – wieś w woj. lubuskim, w pow. krośnieńskim, w gminie Krosno Odrzańskie, miejsce śmierci poety Krzysztofa Niemirycza
- Czarnowo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. nowodworskim, w gminie Pomiechówek, z dziełem D-8 Twierdzy Modlin
- Czarnowo – osada leśna w woj. mazowieckim, w pow. nowodworskim, w gminie Pomiechówek
- Czarnowo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrołęckim, w gminie Goworowo
- Czarnowo – wieś w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Szczuczyn
- Czarnowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. chojnickim, w gminie Brusy, w latach 1906-07 miejsce strajku dzieci szkolnych, miejsce urodzenia poety Jana Karnowskiego
- Czarnowo – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. pyrzyckim, w gminie Kozielice, z barokowym kościołem Ducha Św.
- Czarnowo – gromada
- Czarnowo – dawna stacja kolejowa w Czarnowie, w powiecie toruńskim

Wikipedia

# czarnowodzianin

mieszkaniec Czarnej Wody (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czarnowodzianka

mieszkanka Czarnej Wody (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czarnowodzki

→ Czarna Woda

SJP.pl

#### Patrz:

Czarna Woda

# czarnowron

podgatunek wrony siwej; wrona czarna, wroniec

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Corvus corone corone|Linnaeus|ref=tak., ptak z rodziny krukowatych, cały czarny z zielonkawym połyskiem;

Wiktionary

Czarnowron, wrona czarna, wroniec (Corvus corone corone) – podgatunek wrony siwej, średniej wielkości ptaka z rodziny krukowatych (Corvidae), częściowo osiadły.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czarnowron zamieszkuje wilgotne środowisko Europy Zachodniej i Południowej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃarˈnɔvrɔ̃n, AS: čarnovrõn

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) war. wrona czarna, wroniec

Wiktionary

# czarnowski

→ Czarnowo

SJP.pl

Czarnowski (Wika-Czarnowski, Sas odmienny) – kaszubski herb szlachecki, według Przemysława Pragerta odmiana herbu Sas.

Wikipedia

#### Patrz:

Czarnowo

# czarnowłosy

mający czarne włosy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający czarne włosy

Wiktionary

# czarnozielony

1. zielony o odcieniu czarnym;
2. kałużnica czarnozielona - chrząszcz z rodziny kałużnicowatych, chroniony w Polsce

SJP.pl

# czarnoziem

najżyźniejsza gleba zawierająca dużo próchnicy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geol. bardzo żyzna gleba wykształcona na lessach;

Wiktionary

- czarnoziemy – najżyźniejsze gleby, zawierające dużo próchnicy nadającej im czarne zabarwienie

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czarnoziemy są silnie próchnicznymi glebami, wytworzonymi na lessach przy udziale roślinności stepowej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃarˈnɔʑɛ̃m, AS: čarnoźẽm

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czarnoziemny, czarnoziemy

Wiktionary

# czarnoziemny

→ czarnoziem

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z czarnoziemami, dotyczący czarnoziemów; bogaty w czarnoziemy

Wiktionary

#### Patrz:

czarnoziem

#### Powiązane:

rzecz. czarnoziem mrz.

przym. czarnoziemy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) rzad. czarnoziemy

Wiktionary

# czarnoziemy

grupa bardzo żyznych gleb, zawierających dużo próchnicy nadającej im czarnego zabarwienia

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) rzad. czarnoziemny

Wiktionary

Czarnoziemy – bardzo żyzne gleby o głębokim, czarnym poziomie próchnicznym, powstałe pod roślinnością stepową ze skał bogatych w węglan wapnia. Są one charakterystyczne dla strefy półsuchej klimatu umiarkowanego ciepłego.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czarnoziem mrz.

przym. czarnoziemny

Wiktionary

# czarnożółty

1. żółty o czarnym odcieniu;
2. ślepak czarnożółty - gatunek owada z rodziny bąkowatych

SJP.pl

# czarnożylski

→ Czarnożyły

SJP.pl

#### Patrz:

Czarnożyły

# czarnożyły

wieś w Polsce

SJP.pl

Czarnożyły – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie wieluńskim, w gminie Czarnożyły.

Wieś położona przy drodze krajowej nr 45 z Sieradza do Wielunia.

Do 1953 roku miejscowość była siedzibą gminy Wydrzyn. W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Czarnożyły, następnie gminy gminy Czarnożyły. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa sieradzkiego.

Wikipedia

# czarnołapy

kot czarnołapy - największy dziki przedstawiciel afrykańskich kotów

SJP.pl

# czarnołbisty

1. krogulec czarnołbisty, dzierzbik czarnołbisty, raniuszek czarnołbisty - gatunki ptaków;
2. sajmiri czarnołbista - gatunek małpy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czarny łeb

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarnɔˈwbʲistɨ, AS: čarnou̯bʹisty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarnogłowy

Wiktionary

# czarnuch

1. mężczyzna o śniadej cerze lub ciemnych włosach;
2. pogardliwie: Murzyn; bambo, morus, bambus, asfalt

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pot. mężczyzna o śniadej cerze lub czarnych włosach

(1.2) pogard. czarnoskóry mężczyzna

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) ent. chrząszcz z nadrodziny czarnuchowatych (nazwa systematyczna|Tenebrionoidea|ref=tak.);

Wiktionary

- czarnuch – ogólne określenie chrząszczy z nadrodziny Tenebrionoidea oraz pierwszy człon nazwy zwyczajowej niektórych ich gatunków, np.:
  - czarnuch ryżowiec (Laethicus oryzae)
  - czarnuch kuchenny (Uloma culinaris)

- Zbigniew Czarnuch – historyk, pedagog, działacz społeczny.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czerń ż., czernidło n., czernina ż., czernienie n., poczernienie n., czarność ż., czarnuszka ż., czarnusznik m., czarnuchowate nmos., czarnuchy nmos., czarnulek m., czarnulka ż., czernidlak m., czerniak m.

:: fż. czarnucha ż.

:: zdrobn. czarnuszek m.

czas. czernić ndk., poczernić dk.

przym. czarny, czarnawy, czerniawy, czarnuszkowy, czarnuchowaty

przysł. czarno, czarnawo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) pogard. asfalt, bambus, negatyw, smoluch

Wiktionary

# czarnucha

1. kobieta czarnowłosa; czarnula, czarnulka, czarnuszka;
2. pogardliwie: Murzynka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta o śniadej cerze lub ciemnych włosach

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: czarnuch

Wiktionary

Czarnucha – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie augustowskim, w gminie Augustów.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa suwalskiego.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czerń ż.

:: fm. czarnuch mos.

przym. czarny

przysł. czarnuchowaty, czarno

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarnula

Wiktionary

# czarnuchowate

rodzina chrząszczy obejmująca kilkanaście tysięcy gatunków, larwy niektórych gatunków są szkodnikami roślin

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. ent. nazwa systematyczna|Tenebrionidae|Latreille|ref=tak., rodzina chrząszczy z podrzędu wielożernych;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W ubarwieniu czarnuchowatych dominuje czerń.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnuch mos./mzw., czerń ż., czernidło n., czernina ż., czernienie n., poczernienie n., czarność ż., czarnuszka ż., czarnusznik m., czarnuchy nmos., czarnulek m., czarnulka ż., czernidlak mzw./mrz., czerniak mzw./mrz., czarnucha ż., czarnuszek m.

czas. czernić ndk., poczernić dk.

przym. czarny, czarnawy, czerniawy, czarnuszkowy, czarnuchowaty

przysł. czarno, czarnawo

Wiktionary

# czarnuchowaty

o cechach czarnuchowatych (rodzina chrząszczy)

SJP.pl

# czarnuchowy

→ czarnuch (pogardliwie); czarnuszy

SJP.pl

# czarnula

potocznie: kobieta o ciemnej cerze lub czarnych włosach

SJP.pl

# czarnulka

zdrobnienie od: czarnula

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pieszcz. murzynka

(1.2) pieszcz. brunetka

(1.3) pieszcz. kobieta o ciemnej cerze

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃarˈnulka, AS: čarnulka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnuchowate nmos., czarnula ż., czarnuszka ż., czarny m., czarnuch m., czarnucha ż., czarność ż., czerń ż., czernidło n., czernienie n., poczernianie n., oczernienie n., oczernianie n.

czas. czernić, poczernić, oczernić, oczernić

przym. czarny, czarniutki, czarniusieńki, czarnuchowaty

przysł. czarno

temsłow. czarno-

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czekoladka, czarnuszka

Wiktionary

# czarnuszka

1. pieszczotliwie o czarnowłosej kobiecie;
2. roślina o czarnych, aromatycznych nasionach, używanych jako przyprawa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Nigella|L.|ref=tak., rodzaj roślin z rodziny jaskrowatych;

(1.2) kulin. aromatyczne, czarne nasiona czarnuszki (1.1) siewnej używane jako przyprawa

Wiktionary

- Czarnuszka – wieś w województwie wielkopolskim, w powiecie pleszewskim, w gminie Dobrzyca
- Czarnuszka – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie grodzieńskim
- Czarnuszka (góra) – szczyt w Górach Wałbrzyskich
- Czarnuszka (Nigella) – rodzaj roślin należący do rodziny jaskrowatych
- Czarnuszka siewna – gatunek rośliny z rodziny jaskrowatych
- Czarnuszka – potok, prawy dopływ Bobru

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Liczne gatunki czarnuszki występują dziko na terenach śródziemnomorskich.

(1.2) Ziarenka czarnuszki wspaniale wzbogacają smak pieczywa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃarˈnuʃka, AS: čarnuška

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarność ż., czarnulka ż., czerń ż., czarny mos./mrz.

czas. czernić ndk., poczernić dk.

przym. czarny, czarnawy, czarniawy

przysł. czarno

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) pot. czarny kminek

Wiktionary

# czarnuszkowy

→ czarnuszka

SJP.pl

#### Patrz:

czarnuszka

# czarnuszy

→ czarnuch (pogardliwie); czarnuchowy

SJP.pl

# czarny

1. ciemny;
2. mroczny, nie oświetlony;
3. mający ciemną skórę, włosy;
4. brudny;
5. nieżyczliwy, złośliwy;
6. smutny, trudny do zniesienia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) eufem. pogard. czarnoskóry, Murzyn

Wiktionary

- czarny – najciemniejsza barwa
- Czarny – potok, dopływ Czarnego Dunajca
- Czarny HIFI – polski producent muzyczny
- Czarny – film fabularny w reżyserii Dominika Matwiejczyka
- Czarny – potok, dopływ Macelowego Potoku w Pieninach
- Czarny – szczyt w masywie Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim
- Murzyn – eufemizm

Zobacz też

- Czarny Potok, Potok Czarny, Czarny Staw

Przypisy

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Do autobusu wsiadł jakiś Czarny.

(1.1) Starsza pani z oburzeniem czytała plakat z hasłem: „Za dużo Czarnych w polityce!”

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃarnɨ, AS: čarny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarny mos./mrz.

przym. czarny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Murzyn, pogard. czarnuch

Wiktionary

# czarodziej

człowiek zajmujący się magią, czarami; czarnoksiężnik; mag; magik; czarownik

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) w bajkach: człowiek posiadający moc czarowania, czynienia czarów

Wiktionary

Czarodziej, mag – w mitach, okultyzmie, legendach i literaturze fantasy, osoba praktykująca magię. Żeński odpowiednik tego słowa to czarodziejka.

W przeciwieństwie do, parających się czarną magią, czarnoksiężników czy czarownic, czarodzieje nieśli zwykle ludziom pomoc używając białej magii.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cały nakład nowej powieści o nastoletnim czarodzieju sprzedał się w dwa tygodnie po premierze.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarodziejstwo n.

:: fż. czarodziejka ż.

przym. czarodziejski

przysł. czarodziejsko, czarownie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarownik

Wiktionary

# czarodziejka

kobieta zajmująca się czarami; czarownica

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fant. kobieta potrafiąca czarować, rzucać czary

(1.2) przen. kobieta piękna, oczarowująca, uwodzicielska

Wiktionary

Czarodziej, mag – w mitach, okultyzmie, legendach i literaturze fantasy, osoba praktykująca magię. Żeński odpowiednik tego słowa to czarodziejka.

W przeciwieństwie do, parających się czarną magią, czarnoksiężników czy czarownic, czarodzieje nieśli zwykle ludziom pomoc używając białej magii.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czarodziejskość ż., czarodziejstwo n.

:: fm. czarodziej ż.

przym. czarodziejski, czarujący

przysł. czarodziejsko, czarownie

czas. zaczarować, oczarować, oczarowywać

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarowniczka

Wiktionary

# czarodziejski

przymiotnik

(1.1) związany z czarowaniem lub czarodziejem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zobaczyła stożkowatą czapkę w gwiazdki i czarodziejską różdżkę.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarodziej m., czarodziejka ż., czarodziejstwo n., czarodziejskość ż.

Wiktionary

# czarodziejskość

→ czarodziejski

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co czarodziejskie

Wiktionary

#### Patrz:

czarodziejski

#### Powiązane:

rzecz. czarodziejstwo n., czarodziej m., czarodziejka ż.

przym. czarodziejski

przysł. czarodziejsko

Wiktionary

# czarodziejstwo

zajmowanie się czarami, praktykowanie magii, wykonywanie magicznych obrzędów; czarownictwo, czarostwo

SJP.pl

# czaroit

minerał z grupy krzemianów

SJP.pl

Czaroit (charoit) – minerał z gromady krzemianów. Należy do minerałów rzadkich i występuje tylko w jednym miejscu na świecie. Jest minerałem o zagadkowej strukturze między krzemianami warstwowymi a wstęgowymi i bardzo zmiennym składzie chemicznym. Jego skład chemiczny nie jest do końca znany. Co jakiś czas odnajduje się w nim inne pierwiastki mające mniejsze lub większe znaczenie w jego strukturze. Podawany w literaturze wzór chemiczny czaroitu nie jest wzorem w 100% dokładnym.

Wikipedia

# czarostwo

zajmowanie się czarami, praktykowanie magii, wykonywanie magicznych obrzędów; czarodziejstwo, czarownictwo

SJP.pl

Czarostwo – (lub czary) to praktyka magicznych umiejętności i zdolności. Czarostwo to szeroki termin, który różni się kulturowo i społecznie, a zatem może być trudny do precyzyjnego zdefiniowania, dlatego międzykulturowe założenia dotyczące znaczenia lub rozumienia tego terminu należy stosować bardzo ostrożnie.

Wikipedia

# czarować

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. zaczarować)

(1.1) czynić czary

czasownik przechodni niedokonany (opcjonalnie dk. oczarować)

(2.1) wprowadzać w podziw

(2.2) pot. wprowadzać w błąd (w tym: prawić nieszczere komplementy)

czasownik zwrotny niedokonany czarować się

(3.1) pot. zwodzić siebie samego

(3.2) pot. zwodzić się nawzajem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czar mrz., czary nmos., czarownictwo n., czarownica ż., czarownik mos., czaruś mos., czarowanie n.

czas. oczarować, oczarowywać, odczarowywać, odczarować, rozczarować, rozczarowywać, wyczarować, wyczarowywać, zaczarowywać, zaczarować

przym. czarowny, czarujący

przysł. czarująco, czarownie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zaczarowywać, zaklinać

(2.1) oczarowywać, olśniewać, urzekać

(2.2) oszukiwać, pieprzyć, pierdolić, zmyślać, zwodzić

(3.1) łudzić się, oszukiwać się, zwodzić się

(3.2) łudzić się, oszukiwać się, zwodzić się

Wiktionary

# czarowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czarować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czarować

przym. czarujący

rzecz. czar mrz., czarownik mos., czary nmos., czarodziejka ż.

przysł. czarownie

Wiktionary

# czarownica

kobieta zajmująca się czarami; czarodziejka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) w wierzeniach ludowych: kobieta umiejąca czarować, rzucać czary, zaklęcia

(1.2) pot. przen. kobieta stara, brzydka, złośliwa

Wiktionary

Czarownica – osoba, zwł. kobieta, zajmująca się czarną magią, kojarzona z siłami nieczystymi – często z szatanem. W folklorze pojawiają się także dobre czarownice, które zajmują się białą magią.

W późnym średniowieczu, jak i wczesnej nowożytności elity intelektualne Europy zachodniej (teologowie, prawnicy) opracowały zbiorczą koncepcję czarów, która zakładała, że czarownice czerpią swoją moc dzięki zawarciu paktu z szatanem, co umożliwia im szkodzenie innym ludziom. Czarownice miały uczestniczyć także w sabatach, gdzie miały oddawać się między innymi kopulacji z demonami oraz kanibalizmowi.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Rzuciwszy urok czarownica rechocząc odleciała na miotle.

(1.1) Najkrótsza noc w roku to tradycyjne święto czarownic.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃarɔvʲˈɲit͡sa, AS: čarovʹńica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarownictwo n., czarowstwo n., czarowniczość ż., czar mrz., czary lm nm., czarodziejka ż.

:: fm. czarownik mos.

czas. czarować ndk., oczarować dk., zaczarować dk.

przym. czarowniczy

przysł. czarowniczo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) wiedźma, Baba-Jaga, baba-jaga, jędza; reg. śl. heksa.

(1.2) brzydula

Wiktionary

# czarownictwo

zajmowanie się czarami, praktykowanie magii, wykonywanie magicznych obrzędów; czarodziejstwo, czarostwo

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zajmowanie się czarami;

Wiktionary

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czary nmos., czar m., czarownik m., czarownica ż., czarostwo n.

przym. czarujący

czas. czarować ndk., zaczarować dk.

Wiktionary

# czarowniczy

→ czarownik, → czarownica

SJP.pl

#### Patrz:

czarownik, → czarownica

# czarownie

przysłówek

(1.1) w sposób czarowny, pełen czaru

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czar m., czarodziej m., czarowanie n., czarodziejka ż.

czas. czarować ndk.

przym. czarowny, czarujący

Wiktionary

# czarowniej

stopień wyższy od przysłówka: czarownie

SJP.pl

# czarowniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: czarowny

SJP.pl

# czarownik

1. człowiek zajmujący się magią, czarami;
2. w wierzeniach lub baśniach: mężczyzna posiadający czarodziejską moc

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mężczyzna zajmujący się czarami

(1.2) człowiek leczący przy pomocy czarów

Wiktionary

Czarownik – w społeczeństwach plemiennych osoba zajmująca się najczęściej przepowiadaniem i leczeniem za pomocą tajemnych, specjalnych formułek uznawanych za magiczne zaklęcia oraz za pomocą wyspecjalizowanych rytuałów. Jest pośrednikiem pomiędzy żyjącymi a światem zmarłych. W kulturach afrykańskich pełni rolę wyroczni, do którego zwraca się np. po uzyskanie informacji na temat np. wyniku wojen, wielkości plonów czy płci nienarodzonego dziecka.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Podobno dość niedawno linczowano na Haiti czarowników oskarżonych o rozprzestrzenianie cholery.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czar mrz., czarowanie n.

:: fż. czarownica ż.

czas. czarować ndk., oczarować dk., wyczarować dk., zaczarować dk.

przym. czarowny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarnoksiężnik, czarodziej, mag

(1.2) szaman

Wiktionary

# czarowniś

potocznie: mężczyzna zalotny, odznaczający się kokieterią; kokiet

SJP.pl

# czarowność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co czarowne

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czarowny, czarujący

Wiktionary

# czarowny

taki, który zachwyca swoim pięknem, wdziękiem; przeuroczy, prześliczny, przepiękny, przecudny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający moc nadprzyrodzoną

(1.2) książk. urzekający pięknem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Dlatego też jest to ze wszystkich skarbów najczarowniejszy skarb — i nie potrzeba go szukać daleko za górami, za lasami... Bije tuż — tuż... Posłuchajcie i pamiętajcie o niem.

(1.1) Czarowny widok — czarowne wieczory! — / Ciebie zachwycał zgiełk ludzi i tęcza, / W jaką się ludzkie wiązały kolory / Nad błękitnawem morzem w pół obręczą.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czar mrz., czary nmos., czarownik mos., czarowność ż.

czas. czarować ndk.

przysł. czarownie

przym. czarujący

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarodziejski, magiczny, zaczarowany

(1.2) czarodziejski, magiczny

Wiktionary

# czarski

nazwisko

SJP.pl

# czarszy

bazar, handlowa dzielnica muzułmańska; suk

SJP.pl

# czart

diabeł, szatan, bies; czort

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy lub męskozwierzęcy

(1.1) przest. zły duch, diabeł;

Wiktionary

Czart, zwany także jako czort (cz. czert, rus. czort, ros. чёрт) – w wierzeniach Słowian demon zła, znany głównie u plemion ruskich, zastąpił starosłowiańskiego biesa. W gwarze ludowej nazywany kusym, a w wierzeniach chrześcijańskich diabłem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czarty zamieniły ich w kamienie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃart, AS: čart

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czort m.

przym. czarci, czartowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) diabeł, szatan, bies; gw-pl|Górny Śląsk|korfanty.

Wiktionary

# czartak

dawniej: budynek dla kwarantannowej straży

SJP.pl

- Czartak – dawna regionalistyczna grupa literacka
- Czartak – polskie czasopismo-almanach wydawane nieregularnie w latach 1922-1928
- Czartak – rozebrany przystanek kolejowy w Ponikwi, w województwie małopolskim
- Schronisko „Czartak” – dawne schronisko turystyczne położone w Rudawach Janowickich w miejscowości Czarnów
- Czartak – przysiółek wsi Mucharz w Małopolsce, sąsiadujący z Świnną Porębą

Wikipedia

# czartawa

roślina wiesiołkowata półkuli północnej

SJP.pl

Wikipedia

# czarter

umowa między armatorem a frachtującym o wynajęcie statku lub samolotu na określony czas; charter

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rejs wynajętym statkiem lub samolotem

Wiktionary

Czarter (z ang. charter) – umowa, na podstawie której odbywa się przewóz ładunków bądź osób w żegludze, transporcie kolejowym lub lotnictwie, cechująca się nieregularnością lub wręcz jednorazowością, na określoną trasę lub czas. Także wynajęcie statku, jachtu, samolotu z załogą lub bez na określony czas w celu samodzielnej organizacji transportu, podróży.

Wikipedia

# czarterować

wynajmować statek lub samolot na określony kurs lub czas; charterować

SJP.pl

# czarterowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) wynajmowanie samolotów, statków lub jachtów

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. wyczarterowanie n., czarter m.

czas. czarterować ndk., wyczarterować dk.

przym. czarterowy

Wiktionary

# czarterowy

→ czarter; charterowy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z czarterem

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃartɛˈrɔvɨ, AS: čarterovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarter m., czarterowanie n.

czas. czarterować ndk.

Wiktionary

# czarterpartia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mors. zestandaryzowana umowa o morski przewóz ładunku wynajętym w całości lub częściowo statkiem na jedną lub kilka podróży

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Do czarterpartii mogą być dołączane kartki zawierające klauzulę ustalone już po zawarciu umowy czarteru, niekiedy są one dopisywane nawet odręcznie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃartɛrˈpartʲja, AS: čarterpartʹi ̯a

Wiktionary

# czartki

W Polsce

- Czartki – wieś w woj. łódzkim, w pow. sieradzkim, w gminie Sieradz
- Czartki – wieś w woj. łódzkim, w pow. sieradzkim, w gminie Warta
- Czartki – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kaliskim, w gminie Żelazków
- Czartki – część wsi Chwałkowo w woj. wielkopolskim, w powiecie średzkim, w gminie Środa Wielkopolska

Wikipedia

# czartopłoch

ludowa nazwa trującego grzyba o czerwonym kapeluszu, blaszkowatym hymenoforze i trzonie bez wyraźnego pierścienia

SJP.pl

# czartoria

1. nazwa dwóch wsi w Polsce;
2. ulica Poznania

SJP.pl

## Miejscowości i ich części w Polsce

- Czartoria – dawna osada włączona do Chwaliszewa, a następnie wraz z nim do Poznania
- Czartoria – wieś w woj. lubelskim, w pow. zamojskim, w gminie Miączyn
- Czartoria – wieś w woj. podlaskim, w pow. łomżyńskim, w gminie Miastkowo

## Miejscowość na Ukrainie

Wikipedia

# czartoryja

1. nazwa dwóch wsi w Polsce;
2. wzgórze w Lęborku

SJP.pl

Miejscowości

- Czartoryja (województwo łódzkie) – wieś w woj. łódzkim, w pow. sieradzkim, w gminie Brąszewice
- Czartoryja (województwo zachodniopomorskie) – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. gryfińskim, w gminie Chojna
- Czartoryja (Ręczno)

Inne

- Czartoryja – wzgórze w Lęborku
- Czartoryja (Czartoria) – wzgórze w Ręcznie

Wikipedia

# czartoryjski

przymiotnik od: Czartoryja

SJP.pl

# czartorysk

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś, a dawniej miasteczko, na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie maniewickim, nad rzeką Styr;

Wiktionary

Czartorysk (ukr. Чарторийськ, Czartoryjśk) – wieś na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie kamieńskim, nad rzeką Styr. W 2001 roku liczyła ok. 1,8 tys. mieszkańców.

Do 2020 w rejonie maniewickim.

Do 2021 roku miejscowość nosiła nazwę Stary Czartorysk (ukr. Старий Чорторийськ, Staryj Czortoryjśk).

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czartoryski

rzecz. Czartoryski mos./mrz., Czartoryska ż.

Wiktionary

# czartoryski

przymiotnik od: Czartoria

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) polski herb szlachecki;

Wiktionary

- Czartoryski – herb książęcy
- Adam Kazimierz Czartoryski
- Adam Jerzy Czartoryski
- Antonina Czartoryska
- Arkadiusz Czartoryski
- August Aleksander Czartoryski
- bł. August Czartoryski
- Eleonora Czartoryska
- Jerzy Konstanty Czartoryski
- Kazimierz Czartoryski (1674–1741)
- Kazimierz Florian Czartoryski
- Kazimierz Jerzy Czartoryski
- Konstancja Czartoryska
- Konstanty Adam Czartoryski
- Konstanty Czartoryski
- Konstanty Marian Czartoryski
- Marcelina Czartoryska
- bł. Michał Czartoryski
- Michał Fryderyk Czartoryski
- Stanisław Czartoryski
- Teodor Kazimierz Czartoryski

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czartoryski

rzecz. Czartorysk mrz.

Wiktionary

# czartowice

Czartowice (dodatkowa nazwa w j. niem. Schartowitz) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Biała. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Równiny Niemodlińskiej, będącej częścią Niziny Śląskiej.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do ówczesnego województwa opolskiego.

Według danych na 2011 wieś była zamieszkana przez 122 osoby.

Wikipedia

# czartowiec

W Polsce

- Czartowiec – wieś w Polsce w woj. lubelskim, w pow. tomaszowskim, w gminie Tyszowce
- Czartowiec – gromada
- Czartowiec – wzniesienie w Sudetach Zachodnich, w Rudawach Janowickich
- Czartowiec – wzniesienie w Sudetach Wschodnich, w Górach Złotych
- Czartowiec – potok górski w Sudetach Środkowych, w Górach Suchych, w woj. dolnośląskim.
- Czartowiec – skała

Zobacz też

- Czartowiec-Kolonia

Wikipedia

# czartowo

## Miejscowości i ich części w Polsce

Wg TERYT jest ich 4, w tym 3 podstawowe

- Czartowo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. lipnowskim, w gminie Dobrzyń nad Wisłą
- Czartowo – wieś w woj. lubuskim, w pow. strzelecko-drezdeneckim, w gminie Drezdenko
- Czartowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. konińskim, w gminie Skulsk
- Czartowo – przysiółek wsi Rosiny w woj. zachodniopomorskim, w pow. pyrzyckim, w gminie Przelewice

Wikipedia

# czartowski

→ czart; czortowski, czarci (czorci), czortowy

SJP.pl

# czartysta

zwolennik czartyzmu

SJP.pl

# czartystka

→ czartysta

SJP.pl

#### Patrz:

czartysta

# czartystowski

→ czartyzm

SJP.pl

#### Patrz:

czartyzm

# czartyzm

pierwszy masowy ruch polityczny robotników angielskich, żądający demokratycznych reform politycznych; chartyzm

SJP.pl

Czartyzm (ang. chartism, od charter – karta) – masowy i radykalny ruch polityczny w latach 1836-49 w Wielkiej Brytanii, który zmierzał do wprowadzenia demokratycznych zmian w systemie wyborczym oraz poprawy sytuacji finansowej robotników.

Wikipedia

# czarujący

niezwykle piękny; uroczy, urzekający

SJP.pl

forma czasownika.

(1.1) imiesłów przymiotnikowy czynny od: czarować

przymiotnik

(2.1) uroczy, pełen wdzięku, urzekający, ujmujący

Wiktionary

#### Przykłady

(2.1) Ona jast tak czarującą kobietą.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃaruˈjɔ̃nt͡sɨ, AS: čarui ̯õncy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarownictwo n., czar m., czary nmos., czarowność ż., czarowanie n., zaczarowanie n., odczarowywanie n., odczarowanie n., czarodziejka ż.

czas. czarować ndk., zaczarować dk., odczarowywać ndk., odczarować dk.

przym. czarowny

przysł. czarująco, czarownie

Wiktionary

# czaruków

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś w rejonie łuckim obwodu wołyńskiego;

Wiktionary

Czaruków (ukr. Чаруків) – wieś w rejonie łuckim obwodu wołyńskiego, założona w 1444 r. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Czaruków w powiecie łuckim województwa wołyńskiego. Wieś liczy 1163 mieszkańców.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czarukowski

Wiktionary

# czaruś

młody, przystojny mężczyzna starający się wszystkim przypodobać swoim obyciem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m. zdrobn. Cezary

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Tak to dni Czarusia upływały w ramionach ojca i matki, na ich kolanach, pod ich rozkochanemi oczyma.

(1.1) Tak jak obiecałam, kupię Czarusiowi nowy tapczanik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czarek mos., Cezary mos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Czarek

Wiktionary

# czarusiowaty

charakterystyczny dla czarusia

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) pot. zachowujący się jak czaruś

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wciąż tylko się rozglądasz za tym czarusiowatym blondynem z 4 d.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czaruś mos.

Wiktionary

# czarwaka

materialistyczny prąd w filozofii starohinduskiej; ćarwaka

SJP.pl

# czary

magiczne obrzędy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) magiczne obrzędy

Wiktionary

Magia, czary – ogół wierzeń i praktyk opartych na przekonaniu o istnieniu sił nadprzyrodzonych, które można opanować za pomocą odpowiednich zaklęć i określonych czynności.

Osoba zajmująca się magią (mag, czarownik, szaman) stosuje różnorakie gesty, wypowiada zaklęcia (inkantacje) i wykonuje czynności o cechach rytuału mające dać mu władzę nad siłami nadprzyrodzonymi, i które w jego przekonaniu umożliwiają mu kształtowanie rzeczywistości.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃarɨ, AS: čary

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czar m., czarownictwo n., czarownik m., czarowniś m., czarownica ż., czarowanie n., czarodziejka ż.

czas. czarować ndk.

przym. czarowny, czarujący

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) magia, urok; stpol. gusła

Wiktionary

# czary-mary

1. ironiczne bądź żartobliwe określenie czegoś niejasnego lub skomplikowanego; abrakadabra;
2. dawniej, potocznie: zaklęcie magiczne; hokus-pokus

SJP.pl

# czarysz

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. hydron. rzeka w azjatyckiej części Rosji, lewy dopływ Obu;

Wiktionary

Czarysz (ros. Чарыш) – rzeka w azjatyckiej części Rosji, lewy dopływ Obu. Przepływa po terytorium Kraju Ałtajskiego i Republiki Ałtaju.

Długość 547 km, powierzchnia dorzecza 22,2 tys. km². Brzegi rzeki porośnięte lasem mieszanym: głównie brzoza i sosna, rzadziej jodła syberyjska i świerk.

Główne dopływy: Kumir, Korgon, Sientielek, Inia, Biełaja, Łoktiewka, Maralicha.

Wikipedia

# czarzasty

nazwisko

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) o brwiach: gęste, wyraziste

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈʒastɨ, AS: čažasty

Wiktionary

# czas

1. w filozofii i fizyce: wielkość pozwalająca określić kolejność zdarzeń i porównywać odstępy między nimi;
2. w teorii względności: jeden z wymiarów czasoprzestrzeni;
3. wyodrębniony okres;
4. określony moment; chwila;
5. odpowiednia pora; termin;
6. w grach zespołowych: przerwa w grze na żądanie trenera; time-out;
7. kategoria i forma gramatyczna czasownika

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wymiar używany do określania kolejności zdarzeń;

(1.2) chwila, moment, pora

(1.3) gram. sposób odmiany czasownika, polegający na rozróżnianiu chwili wykonania czynności względem momentu wypowiedzi

Wiktionary

Czas – wielkość fizyczna określająca kolejność zdarzeń oraz odstępy między zdarzeniami zachodzącymi w tym samym miejscu. Pojęcie to jest również przedmiotem rozważań filozoficznych; może być rozumiana jako:

- chwila, punkt na osi czasu,
- odcinek czasu,
- trwanie,
- zbiór wszystkich punktów i okresów czasowych,
- czwarta współrzędna czasoprzestrzeni w teorii względności.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czas jest nazywany „czwartym wymiarem”.

(1.1) W samotnym biegu uzyskała czas 13,22, dający awans.

(1.2) Myślę, że już czas iść.

(1.3) W języku polskim są trzy czasy: przeszły, teraźniejszy i przyszły.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃas, AS: čas

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czasownik mrz., czasowość ż., czasówka ż.

przym. czasowy, ponadczasowy, czasownikowy, odczasownikowy

przysł. czasem, czasami, czasowo, podczas

przyim. podczas

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) chwila, moment, pora

Wiktionary

# czas.

skrót od: czasownik

SJP.pl

# czasami

co pewien czas; czasem

SJP.pl

przysłówek czasu

(1.1) zob. czasem.

forma rzeczownika.

(2.1) N. lm. od: czas

Wiktionary

#### Przykłady

(.1) Widywałem się z nią czasami, zanim przeprowadziła się do Poznania.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈsãmʲi, AS: časãmʹi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czas m., czasownik mos./mrz.

przysł. czas, czasem

przyim. podczas

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niekiedy; gw-pl|Śląsk Cieszyński|ponikiedy.

Wiktionary

# czasem

1. co pewien czas; czasami;
2. przypadkiem, może

SJP.pl

przysłówek czasu

(1.1) niekiedy, co pewien czas

forma rzeczownika.

(2.1) N. lp. od: czas

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czasem chodzimy razem do kina.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃasɛ̃m, AS: časẽm

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czas m., czasownik mos./mrz.

przysł. czasami

przyim. podczas

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czasami, okazjonalnie, momentami, od czasu do czasu; reg. śl. ponikiedy.

Wiktionary

# czasochłonność

→ czasochłonny

SJP.pl

#### Patrz:

czasochłonny

# czasochłonny

przymiotnik

(1.1) wymagający poświęcenia dużo czasu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ta praca jest bardzo czasochłonna.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃasɔˈxwɔ̃nːɨ, AS: časoχu̯õ•ny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czasochłonność ż.

Wiktionary

# czasomierz

1. miernik czasu trwania jakiegoś zjawiska;
2. dawniej, dziś potocznie: zegarek, zegar, chronometr

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) metrol. techn. przyrząd, który odmierza upływ czasu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Na wystawie zaprezentowano nowożytne czasomierze z Japonii i Chin.

Wiktionary

# czasopiśmiennictwo

dział piśmiennictwa poświęcony czasopismom

SJP.pl

# czasopismo

1. pismo okresowe wydawane w stałych terminach;
2. egzemplarz takiego pisma

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) druk ukazujący się najczęściej w określonych terminach, pod niezmienionym tytułem, zwykle posiadający numerację ciągłą;

Wiktionary

Czasopismo – wydawnictwo ciągłe, periodyczne, publikowane pod niezmienionym tytułem, posiadające numerację ciągłą, zawierające ustaloną szatę graficzną, a także niezbyt często zmieniający się format i objętość, zawierające materiały od wielu autorów i określoną tematykę, aczkolwiek mogące różnić się wersjami językowymi – może występować w wielu mutacjach regionalnych. Potocznie za czasopisma uważa się publikacje od tygodnika wzwyż, te wydawane częściej nazywane są gazetami.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czasopismami o regularnej częstotliwości są np. dziennik, tygodnik, miesięcznik i kwartalnik.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃasɔˈpʲismɔ, AS: časopʹismo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czasopiśmiennictwo n.

przym. czasopiśmienny, czasopiśmienniczy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gazeta, periodyk, przegląd, magazyn, rewia

Wiktionary

# czasoprzestrzeń

zbiór wszystkich zdarzeń elementarnych wszechświata, wraz ze strukturą umożliwiającą przyporządkowanie każdemu z nich współrzędnych przestrzennych i współrzędnej czasu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fiz. matematyczny model opisujący czas i przestrzeń zgodnie z postulatami teorii względności;

Wiktionary

Czasoprzestrzeń – matematyczny model ujmujący wspólnie przestrzeń fizyczną i czas jako jedno nierozłączne pojęcie, co jest opisywane w czterowymiarowej strukturze matematycznej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Grawitacja jest konsekwencją krzywizny czasoprzestrzeni.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃasɔˈpʃɛsṭʃɛ̃ɲ, AS: časopšesṭšẽń

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czasoprzestrzenny

Wiktionary

# czasoprzestrzenność

cecha czegoś istniejącego lub przebiegającego w określonej przestrzeni oraz w jakimś czasie

SJP.pl

# czasoprzestrzenny

istniejący, przebiegający lub przedstawiający coś w określonej przestrzeni oraz w jakimś czasie

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) przym. od czasoprzestrzeń

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃasɔpʃɛˈsṭʃɛ̃nːɨ, AS: časopšesṭšẽ•ny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czasoprzestrzeń

Wiktionary

# czasoumilacz

coś, co umożliwia przyjemne spędzenie czasu, np. urządzenie, zabawa itp.

SJP.pl

# czasować

dawniej:
1. koniugować; czasownikować;
2. zwlekać

SJP.pl

# czasowanie

dawniej: koniugacja (odmiana czasownika); czasownikowanie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) daw. gram. koniugacja

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) koniugacja

Wiktionary

# czasówka

kolarski etap jazdy na czas

SJP.pl

# czasownik

część mowy odpowiadająca na pytania: co robi? co się z nim dzieje?; wyraz należący do tej części mowy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gram. część mowy opisująca czynności lub stany;

(1.2) daw. rzad. kronika, latopis

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) stpol. wróżbiarz

Wiktionary

Czasownik – część mowy nazywająca procesy (czynności, stany). W zdaniu tworzy orzeczenie. Czasowniki są nazwami czynności, jakie wykonują w danym czasie istoty żywe, narzędzia lub maszyny, oraz nazwami stanów, w jakich te istoty albo przedmioty się znajdują.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Orzeczenie w zdaniu najczęściej jest wyrażone osobową formą czasownika.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈsɔvʲɲik, AS: časovʹńik

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czas m., czasówka ż., czasowość ż., ponadczasowość ż.

przym. czasownikowy, czasowy, bezczasowy, odczasownikowy, ponadczasowy

przysł. czasem, czasami, czasowo, ponadczasowo

Wiktionary

# czasownikować

dawniej: koniugować; czasować

SJP.pl

# czasownikowanie

dawniej: koniugować; czasować

SJP.pl

# czasownikowość

→ czasownikowy

SJP.pl

#### Patrz:

czasownikowy

# czasownikowy

związany z czasownikiem

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z czasownikiem, dotyczący czasownika

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃasɔvʲɲiˈkɔvɨ, AS: časovʹńikovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czasownik m., czas m.

przym. odczasownikowy

Wiktionary

# czasowo

przysłówek

(1.1) przez jakiś czas

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ta funkcja czasowo jest niedostępna.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czas m., czasownik mos./mrz.

przym. czasowy

Wiktionary

# czasowo-przestrzenny

czasowy i przestrzenny; przestrzenno-czasowy

SJP.pl

# czasowość

1. chwilowość, przemijalność;
2. rozciągłość w czasie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest czasowe; cecha tych, którzy są czasowi

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czasowy

przysł. czasowo

rzecz. czas mrz., czasownik mos./mrz.

Wiktionary

# czasowy

1. trwający przez pewien czas; chwilowy, przemijający;
2. odnoszący się do czasu, ciągu chwil, np. ramy czasowe

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) trwający przez krótki czas

(1.2) dotyczący czasu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Kto lata często samolotem, musi być przyzwyczajony do różnicy czasowej między strefami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈsɔvɨ, AS: časovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czas m., czasowość ż., czasownik mos./mrz.

przysł. czasowo, czasami, czasem

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) chwilowy, krótkotrwały, okresowy, przejściowy, sezonowy, tymczasowy

Wiktionary

# czastarski

→ Czastary

SJP.pl

#### Patrz:

Czastary

# czastary

wieś w Polsce

SJP.pl

Czastary – wieś w Polsce, w Kaliskiem, na ziemi wieluńskiej, w województwie łódzkim, w powiecie wieruszowskim, siedziba gminy Czastary.

Wieś królewska w starostwie wieluńskim w powiecie wieluńskim województwa sieradzkiego w końcu XVI wieku.

Wikipedia

# cząsteczka

1. zdrobnienie od: cząstka;
2. molekuła, drobina

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. fiz. indywiduum chemiczne, złożone z więcej niż jednego atomu;

Wiktionary

Cząsteczka, molekuła – neutralna elektrycznie grupa dwóch lub więcej atomów utrzymywanych razem kowalencyjnym wiązaniem chemicznym.

Cząsteczki różnią się od innych cząstek chemicznych (np. jonów) brakiem ładunku elektrycznego – jednak w fizyce kwantowej, chemii organicznej i biochemii pojęcie cząsteczka jest zwyczajowo używane do określania jonów wieloatomowych.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na cząsteczkę wody składa się jeden atom tlenu i dwa wodoru.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɔ̃w̃ˈstɛt͡ʃka, AS: čõũ̯stečka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cząstka ż.

przym. cząstkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) molekuła

Wiktionary

# cząsteczkowy

związany z cząsteczką

SJP.pl

# cząstka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od część

(1.2) fiz. fragment materii niewidoczny dla oka;

(1.3) kawałek obranego cytrusa

Wiktionary

Cząstka – niewielki fragment materii, w znaczeniu potocznym zwykle ma kształt podobny do sfery. W naukach przyrodniczych słowo cząstka zazwyczaj dotyczy obiektów o rozmiarze podobnym lub mniejszym niż rozmiar atomu (w tej skali nie ma sensu mówić o kształcie, ponieważ zachowanie materii podlega wtedy także efektom kwantowym – zobacz fizyka cząstek elementarnych). W fizyce oraz chemii słowa cząstka i cząsteczka mają różne znaczenia – cząsteczka jest grupą atomów połączonych wiązaniami chemicznymi, natomiast cząstka jest pojęciem ogólniejszym i zawierającym w sobie cząsteczkę.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Każdy z nas uniósł za góry, za rzeki cząstkę ojczyzny w sercu w świat daleki.

(1.2) Jak płomień gazowy, który dla oczu naszych trwa, mimo że składają się nań coraz inne cząstki węgla z tlenem się łączące!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɔ̃w̃stka, AS: čõũ̯stka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. część ż., cząsteczka ż.

przym. cząstkowy, cząsteczkowy, częściowy

przysł. cząstkowo, cząsteczkowo, częściowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) fragment, element, część

Wiktionary

# cząstków

W Polsce

- Cząstków – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. kieleckim, w gminie Nowa Słupia
- Cząstków – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kolskim, w gminie Kłodawa
- Cząstków – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. konińskim, w gminie Kazimierz Biskupi
- Cząstków – gromada
- Cząstków – dawna gmina

Zobacz też

- Cząstków Mazowiecki, Cząstków Polski

Wikipedia

# cząstkowość

wynik podzielenia czegoś na części, odłączenia czegoś od całości; parcjalność

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co cząstkowe

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. cząstkowy

Wiktionary

# cząstkowy

przymiotnik jakościowy

(1.1) fragmentaryczny, niecałkowity

(1.2) daw. szczegółowy

(1.3) daw. niehurtowy

(1.4) daw. dzielnicowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Za odmówienie „Aniele Boży” można uzyskać odpust cząstkowy.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cząstka ż., cząsteczka ż., cząstkowość ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) częściowy, fragmentaryczny, niekompletny

Wiktionary

# czastuszka

ludowa piosenka rosyjska, białoruska lub ukraińska o tematyce humorystycznej

SJP.pl

Czastuszka (przyśpiewka, krótka piosenka) – gatunek rosyjskiego folkloru, powstały w 1870 roku. Termin „czastuszka” został wprowadzony przez pisarza G.I. Uspienskiego w felietonie „Nowe pieśni narodowe” (1889 r.), uwzględniającym charakterystykę narodowych wierszyków. Źródła czastuszki – przyśpiewki do zabawy i tańca, „zbiorowe” pieśni w korowodzie, rymowanki dla dzieci, ślubne rymowane wierszyki i miejskie pieśni. Dla czastuszki charakterystyczna jest aktualność tematyki, zwięzłość, niespodziewane metafory i rytm, śpiewno-recytatywny typ melodii, improwizacja na podstawie stałych form muzykalnych.

Wikipedia

# czasy

1. w filozofii i fizyce: wielkość pozwalająca określić kolejność zdarzeń i porównywać odstępy między nimi;
2. w teorii względności: jeden z wymiarów czasoprzestrzeni;
3. wyodrębniony okres;
4. określony moment; chwila;
5. odpowiednia pora; termin;
6. w grach zespołowych: przerwa w grze na żądanie trenera; time-out;
7. kategoria i forma gramatyczna czasownika

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) okres dziejów, który wyodrębniono z uwagi na pewne swoiste cechy

Wiktionary

Czasy – wiersz Cypriana Kamila Norwida napisany w 1849.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) czas, epoka, okres

Wiktionary

# czasza

1. kielich;
2. misa o półkolistym kształcie;
3. część sklepienia kopulastego;
4. część nośna spadochronu;
5. w matematyce: część kuli odcięta płaszczyzną

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) sklepienie o półkolistym kształcie

(1.2) pojemnik, misa o półkolistym kształcie

(1.3) część spadochronu spowalniająca upadek

Wiktionary

- czasza w architekturze
- czasza kuli
- czasza lodowa
- czasza grzejna
- czasza spadochronu
- Czasza – wieś na Białorusi, w obwodzie mińskim, w rejonie kleckim

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Pod tą złotą czaszą mieści się muzeum tekstów religijnych.

(1.2) Wampir powoli sączył krew ze srebrnej czaszy.

(1.3) Znów śniło mu się, że czasza się nie otworzyła.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃaʃa, AS: čaša

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czaszka, czasznica

przym. czaszkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) klosz, kopuła

Wiktionary

# czaszka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) anat. część szkieletu chroniąca mózg, znajdująca się w głowie;

(1.2) pot. sklepienie głowy

Wiktionary

Czaszka (łac. cranium) – struktura kostna lub chrzęstna, która służy jako szkielet głowy kręgowców. Stanowi naturalną osłonę mózgu i innych narządów znajdujących się w głowie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W tej części muzeum umieszczona jest ekspozycja wilczych czaszek.

(1.1) Mózg to znajdująca się w czaszce część ośrodkowego układu nerwowego.

(1.1) Czaszka chroni mózg przed urazami.

(1.1) Dingo krzyżuje się z psem domowym, dając płodne potomstwo, różni się jednak budową czaszki.

(1.2) Tradycja wyznaczyła kobietom tylko sposób zasłaniania głowy i całego ciała – przykrywania ogolonych czaszek (…) peruką, chustą czy turbanem, a także noszenie długich rękawów, grubych pończoch i zapinanie się po samą szyję.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃaʃka, AS: čaška

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czasza ż.

przym. czaszkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) pot. czacha, czania

Wiktionary

# czaszkować

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) slang. myśleć (skupiać się na czymś w myślach)

(1.2) slang. myśleć (mieć zdanie na jakiś temat)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wybaczcie tę pożal się Boże psychoanalizę, ale czasem warto pamiętać, że facet zupełnie inaczej czaszkuje […].

Wiktionary

# czaszkowy

związany z czaszką

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) anat. związany z czaszką, dotyczący czaszki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czaszka ż., czasza ż., czaszkowce nmos.

Wiktionary

# czasznica

rodzaj grzybów z rodziny purchawkowatych

SJP.pl

Calvatia Fr. (czasznica) – rodzaj grzybów należący do rodziny purchawkowatych (Lycoperdaceae).

Wikipedia

# czaszniowate

o cechach czaszniowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

Wikipedia

# czaszniowaty

o cechach czaszniowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

# czaszowy

→ czasza

SJP.pl

#### Patrz:

czasza

# czaszołka

jadalny ślimak przodoskrzelny; czareczka

SJP.pl

Czaszołka, czareczka (Patella) – jeden z rodzajów w rodzinie Patellidae, grupujący niewielkie i średniej wielkości ślimaki morskie o charakterystycznych czareczkowatych muszlach, występujące głównie w strefie pływów.

Wikipedia

# czaszyn

Czaszyn (ukr. Чашин) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Zagórz. Leży nad rzeką Osława, na granicy turystycznej Pogórza Bukowskiego i Bieszczadów Zachodnich, która przebiega wzdłuż rzeki Osława. Większa część miejscowości leżąca na prawym brzegu Osławy wchodzi w skład Wschodniobeskidzkiego Obszaru Chronionego Krajobrazu.

Wikipedia

# czat

rozmowa prowadzona za pośrednictwem internetu; chat

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) inform. internetowa rozmowa w formie pisemnych komunikatów

(1.2) spoż. psychoaktywna używka z liści czuwaliczki jadalnej

Wiktionary

Czat (również chat, z ang. chat [tʃæt] – pogawędka) – rodzaj rozmowy między dwoma lub wieloma użytkownikami komputerów za pośrednictwem Internetu lub innej sieci komputerowej, polegającej na naprzemiennym przesyłaniu wiadomości tekstowych.

Wikipedia

#### Powiązane:

(1.1)

rzecz. czatownik mos., czacik mrz.

czas. czatować ndk.

przym. czatowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) chat

(1.2) khat

Wiktionary

# czata

1. oddział żołnierzy ubezpieczający wojsko w czasie postoju;
2. żołnierze dokonujący zwiadu, śledzący kogoś lub coś

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) stpol. gromada

(1.2) wojsk. żołnierze ubezpieczający lub dokonujący zwiadu, oddział z nich złożony

(1.3) wojsk. oddział główny ubezpieczający podczas postoju

Wiktionary

Czata – element ubezpieczania wojsk podczas postoju, zazwyczaj w sile od plutonu do kompanii. Rozróżnia się czaty samodzielne, wysyłane bezpośrednio z ubezpieczanego pododdziału lub oddział, i czaty główne znajdujące się w drugim rzucie oddziału czat

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃata, AS: čata

Wiktionary

# czatbot

program, z którym można się komunikować przez czat (chat); chatbot

SJP.pl

# czateria

strona internetowa do rozmów w formie pisemnych komunikatów; czatownia

SJP.pl

# czatgano

miasto w Bangladeszu; Cittagong

SJP.pl

# czatkalski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czatkałem, dotyczący Czatkału (rzeki w Kirgistanie i Uzbekistanie)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czatkał mrz.

Wiktionary

# czatkowice

W Polsce

- Czatkowice – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. milickim, w gminie Milicz
- Czatkowice – dawna wieś obecnie część miasta Krzeszowice w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Krzeszowice
- Czatkowice – gromada

Wikipedia

# czatnej

pikantny lub łagodny sos stosowany jako dodatek do potraw, popularny głównie w Indiach; chutney, chutnej, ćatni

SJP.pl

Chutney, czatni, hindi चटनी ćatni – gęsty sos używany w kuchni indyjskiej. Sporządzany z owoców i warzyw, z rodzynkami, czosnkiem, cebulą, musztardą, octem itp. Używany do potraw mięsnych i wegetariańskich. W smaku może się wahać od bardzo pikantnego do łagodnego, także słodkiego. W Europie Zachodniej dostępny w formie gotowej, sprzedawany w słoiczkach. W Indiach sporządzany na bieżąco, często z sezonowych składników. W południowych Indiach podawany wraz z sambarem jako dodatek do dosy.

Wikipedia

# czatoholiczka

kobieta poświęcająca zbyt dużo czasu na prowadzenie rozmów na czacie

SJP.pl

# czatoholik

osoba poświęcająca zbyt dużo czasu na prowadzenie rozmów na czacie

SJP.pl

# czatoholizm

poświęcanie zbyt dużej ilości czasu na prowadzenie rozmów na czacie

SJP.pl

# czatolin

Czatolin – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie łowickim, w gminie Łyszkowice.

Wieś arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w ziemi sochaczewskiej województwa rawskiego w 1792 roku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa skierniewickiego.

Czatolin był miejscem pierwszego zrzutu alianckiego nad okupowanym krajem w nocy z 7/8 listopada 1941.

Wikipedia

# czatować

1. rozmawiać z kimś za pośrednictwem Internetu; chatować;
2. stać na czatach, pilnować;
3. śledzić z ukrycia; czaić się

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) pilnować, śledzić kogoś z ukrycia

(1.2) porozumiewać się z kimś za pośrednictwem Internetu w czasie rzeczywistym przy pomocy klawiatury komputera

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Myśliwi zaczaili się w krzakach i czatowali z załadowanymi dubeltówkami na grupkę dzików, zaganianą w ich kierunku przez naganiaczy.

(1.1) Czatowaliśmy na Kubę pod jego szkołą po ostatnim dzwonku, by wręczyć mu prezent i złożyć życzenia urodzinowe, jednak okazało się, że zachorował i nie przyszedł tego dnia na zajęcia.

(1.2) Czatuję od tygodnia z tym chłopakiem, którego poznałam na imprezie u Ani.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃaˈtɔvat͡ɕ, AS: čatovać

Wiktionary

#### Powiązane:

(1.1) rzecz. czatowanie n., czata ż., czatownik m.

(1.2) rzecz. czatowanie n., czat m., czatownik m.

przym. czatowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czyhać

(1.2) chatować

Wiktionary

# czatowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czatować.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃatɔˈvãɲɛ, AS: čatovãńe

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czatować

Wiktionary

# czatowicz

uczestnik czatu; chatowicz, czatownik, chatownik

SJP.pl

# czatowiczka

uczestniczka czatu; czatowniczka, chatowiczka, chatowniczka

SJP.pl

# czatownia

1. w myślistwie: zamaskowane stanowisko myśliwskie; strażnica, punkt obserwacyjny;
2. strona internetowa do rozmów w formie pisemnych komunikatów; czateria

SJP.pl

# czatowniczka

1. kobieta dokonująca zwiadu lub stojąca na czatach; wartowniczka, zwiadowczyni;
2. uczestniczka czatu; chatowniczka, czatowiczka, chatowiczka

SJP.pl

# czatownik

1. osoba dokonująca zwiadu lub stojąca na czatach; wartownik, zwiadowca;
2. uczestnik czatu; chatownik, czatowicz, chatowicz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) wartownik, zwiadowca

(1.2) osoba na komunikatorze internetowym, czacie; rozmówca

Wiktionary

Czatownik z Wody (ang. Watcher in the Water) – stworzenie ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia.

Żył w jeziorze położonym u stóp wejścia do Khazad-dûm, które powstało po zatamowaniu Sirannonu. Mógł być jednym ze stworzeń z pradawnych czasów, które przetrwały do końca Trzeciej Ery. Zmusił Drużynę Pierścienia do przejścia przez Khazad-dûm, blokując Zachodnią Bramę. Ori w Księdze Mazarbul zanotował, że Óin został wciągnięty do wody przez Czatownika.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Gdy komtur toruński [w nocy 7 września, wziąwszy załogę Nieszawy,] wtargnął do obozu Brochockiego, napotkał on aż trzy łańcuchy czat. Żołnierze krzyżaccy uprzątnęli pierwsze posterunki, ale w drugim łańcuchu czatownik zdążył krzykiem wzniecić alarm.

(1.1) I że przed świtem, jak czatownik tuszył [daw.; przypuszczał] / I jak niemieckie wyznawały brańce [brańcowi; jeńcowi], / Chce miasto ubiec i szturmować szańce.

Wiktionary

# czatowy

przymiotnik od: czat (rozmowa prowadzona za pośrednictwem Internetu; chat), np. czatowe dialogi; chatowy

SJP.pl

# czatujący

1. rozmawiać z kimś za pośrednictwem Internetu; chatować;
2. stać na czatach, pilnować;
3. śledzić z ukrycia; czaić się

SJP.pl

#### Patrz:

czatować

# czaty

czatowanie, pilnowanie

SJP.pl

# czatyrdah

masyw stołowy na Ukrainie (Góry Krymskie)

SJP.pl

Czatyr-Dah (ukr. Чатир-Даг, ros. Чатыр-Даг, krymskotat. Çatır Dağ) – masyw górski na Półwyspie Krymskim. W języku Tatarów Krymskich çatır oznacza namiot, dağ górę. Czatyrdah składa się z dwóch płaskowyży.

Wikipedia

# czau-czau

[czytaj: czał-czał] - rasa psów o długiej, gęstej sierści koloru czarnego, rudego albo płowego; pies tej rasy; chow-chow

SJP.pl

# czaun

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. hydron. rzeka w azjatyckiej części Rosji, uchodzi do Zatoki Czauńskiej Morza Wschodniosyberyjskiego;

Wiktionary

Czaun (ros. Чаун) – rzeka w azjatyckiej części Rosji, w Czukockim Okręgu Autonomicznym; długość 278 km.

Powstaje z połączenia kilku mniejszych rzek mających źródła w górach Ilirnejski Kriaż, płynie w kierunku północnym przez zabagnioną nizinę dzieląc się na liczne ramiona i meandrując; uchodzi do Zatoki Czauńskiej Morza Wschodniosyberyjskiego.

Zasilanie śniegowo-deszczowe; zamarza do dna od września do czerwca.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czauński

Wiktionary

# czauński

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czaunem, dotyczący Czaunu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czaun mrz.

Wiktionary

# czausz

dawniej: turecki goniec

SJP.pl

Czausz (Chaush, Chaush', Čauši) (tur. Czawusz) – urzędnik dworski w Imperium Osmańskim, posłaniec, goniec, często byli oficerowie, którym powierzano zadanie kontroli pałacu.

Wikipedia

# czawycza

ryba, łosoś pacyficzny

SJP.pl

Czawycza (Oncorhynchus tshawytscha) – gatunek morskiej ryby z rodziny łososiowatych (Salmonidae). Największy przedstawiciel rodzaju Oncorhynchus.

W Rosji nazywana carycą łososiowatych, w Ameryce Północnej nazywana king salmon – łosoś królewski.

Wikipedia

# czaykowski

nazwisko

SJP.pl

- Andrzej Rudolf Czaykowski ps. „Garda” (ur. 7 lutego 1912 na Litwie, zm. 10 października 1953 w Warszawie) – członek Armii Krajowej, cichociemny. dowódca batalionu w powstaniu warszawskim, porucznik Wojska Polskiego.
- Bogdan Czaykowski (ur. 10 lutego 1932 w Równem na Wołyniu, zm. 16 sierpnia 2007 w Vancouver) – polski poeta, krytyk literacki, tłumacz, profesor emeritus Uniwersytetu British Columbia.
- Stanisław Czaykowski (ur. 10 czerwca 1899 w Hadze, zm. 10 września 1933 w Monzy) – polski kierowca wyścigowy, uczestnik wyścigów Grand Prix oraz 24h Le Mans.

Wikipedia

# czchów

miasto w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czchów – miasto w województwie małopolskim, w powiecie brzeskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czchów. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do woj. tarnowskiego. 1 stycznia 2000 Czchów odzyskał utracone w 1928 prawa miejskie. Według danych GUS z 1 stycznia 2024 r. miasto miało 2276 mieszkańców.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃxuf, AS: čχuf

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czchowski

Wiktionary

# czchowianin

mieszkaniec Czchowa

SJP.pl

# czchowianka

mieszkanka Czchowa

SJP.pl

# czchowski

przymiotnik od: Czchów

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Czchowa, związany z Czchowem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czchów m., czchowianin m., czchowianka ż.

Wiktionary

# czcibor

imię żeńskie

SJP.pl

Wikipedia

# czcibora

imię męskie

SJP.pl

Czcibora, Ścibora, Cibora – staropolskie imię żeńskie. Męskie odpowiedniki: Czścibor, Ścibor, Czcibor, Cibor, Czesbor. Znaczenie imienia: „walcząca o cześć”, „obrończyni czci”.

Czcibora imieniny obchodzi 9 września i 14 listopada.

Wikipedia

# czciborostwo

Czcibor z małżonką; Czciborowie

SJP.pl

# czciborowie

Czcibor z małżonką; Czciborostwo

SJP.pl

# czciborowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Czcibora lub związany z nim

SJP.pl

# czcić

oddawać cześć

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) oddawać cześć

(1.2) obchodzić jakieś święto

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jest on bardzo popularnym miejscem kultu Matki Bożej Jaworzyńskiej, szczególnie czczonej wśród górali Skalnego Podhala, a także turystów i taterników.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃʲt͡ɕit͡ɕ, AS: čʹćić

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cześć ż., czciciel m., czcicielka ż., czczenie n.

czas. uczcić dk.

wykrz. cześć

przym. czestny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) oddawać cześć

(1.2) kultywować

Wiktionary

# czciciel

osoba oddająca cześć; wielbiciel; wyznawca

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek, który oddaje cześć komuś lub czemuś

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pradawni Aztekowie byli czcicielami słońca.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃʲt͡ɕit͡ɕɛl, AS: čʹćićel

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czczenie n., uczczenie n.

:: fż. czcicielka ż.

czas. czcić ndk., uczcić dk.

ims. czczony

wykrz. cześć

przym. czestny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) admirator, miłośnik, wielbiciel

Wiktionary

# czcicielka

wielbibielka w sensie przesadnym lub w starożytności kobieta, która czciła (wielbiła) jakieś bóstwo

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rel. kobieta oddająca cześć i uwielbienie

(1.2) przen. wielbicielka kogoś lub czegoś

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czcicielki świętej Rity noszą jej sztandary w odpustowych procesjach.

(1.2) Rockowi idole pozdrawiają swoje czcicielki z hotelowego tarasu.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cześć ż., czciciel mos., czczenie n.

czas. czcić ndk., uczcić dk.

wykrz. cześć

przym. czestny

Wiktionary

# czcigodniej

stopień wyższy od przysłówka: czcigodnie

SJP.pl

# czcigodniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: czcigodny

SJP.pl

# czcigodność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest czcigodne; cecha tych, którzy są czcigodni

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czcigodny

przysł. czcigodnie

Wiktionary

# czcigodny

podniośle: zasługujący na szacunek, budzący respekt

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który zasługuje na wielki szacunek

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Biedy i ciemnoty u nas pełno, a ci ludzie biedni i ciemni są jednocześnie najczcigodniejszym materiałem.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czcigodność ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dostojny, świetny, prześwietny, szacowny, szanowny, znakomity, znamienity

Wiktionary

# czcioneczka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od: czcionka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czcionka ż.

Wiktionary

# czcionka

1. w poligrafii: podstawowy materiał zecerski w kształcie prostopadłościanu, którego jedna ze ścian ma odlew dający w druku znak litery, cyfry lub ornamentu;
2. w poligrafii: kształt i wielkość liter w druku;
3. czcionka komputerowa - zestaw znaków pisarskich dla danego urządzenia lub programu; font

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) druk. odlew z lustrzanym odbiciem znaku

(1.2) druk. wygląd liter w druku

(1.3) pot. inform. krój pisma użyty w tekście komputerowym

Wiktionary

Czcionka (staropolskie nazwy: krotło, cćonka, trzcionka) – rodzaj nośnika pojedynczych znaków pisma drukarskiego (liter, cyfr, ornamentów, znaków), podstawowy materiał zecerski używany w technice druku wypukłego. Współcześnie czcionka drukarska została wyparta przez czcionkę komputerową, która jest obrazem pojedynczego znaku (glifu) zakodowanym w postaci bitmapowej lub wektorowej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.3) Aby taki znak wpisać z klawiatury, trzeba wybrać odpowiednią czcionkę.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃʲt͡ɕɔ̃nka, AS: čʹćõnka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czcioneczka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) font

Wiktionary

# czcionkarstwo

tworzenie wzorów czcionek

SJP.pl

# czcionkowy

związany z czcionką

SJP.pl

# czcionnik

w poligrafii: pudło z przegródkami na czcionki

SJP.pl

# czcirad

dawne imię męskie

SJP.pl

Czcirad – imię męskie utworzone na wzór imion pochodzenia słowiańskiego, nienotowane w czasach staropolskich.

Czcirad imieniny obchodzi 29 marca.

Wikipedia

# czcisław

imię męskie

SJP.pl

Czcisław, Cisław – staropolskie imię męskie, złożone z członów Czci- („cześć”, ale też „honor, dobre imię, cnota, zaszczyt”) i -sław („sława”). Imię to mogło oznaczać „ten, który sławi dobre imię” lub in. Tu może też należy Czasław i Czesław; por. Czesbor.

Czcisław imieniny obchodzi 16 lutego i 19 lutego.

Wikipedia

# czcisławostwo

Czcisław z małżonką; Czcisławowie

SJP.pl

# czcisławowie

Czcisław z małżonką; Czcisławostwo

SJP.pl

# czcisławowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Czcisława lub związany z nim

SJP.pl

# czczenie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) otaczanie kultem, czcią religijną

(1.2) obdarzanie szacunkiem

(1.3) oddawanie hołdu, pielęgnowanie pamięci o kimś lub o czymś

(1.4) świętowanie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W Japonii miejscowa religia shinto tradycyjnie opierała się na czczeniu Natury i dusz zmarłych przodków.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. uczczenie n., cześć ż., czciciel mos., czcicielka ż.

czas. czcić ndk., uczcić dk.

przym. czestny

wykrz. cześć

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) adorowanie, chwalenie, wielbienie

(1.2) szanowanie, poważanie

Wiktionary

# czczew

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) gwara kociewska Tczew

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Mirek mieszkał za Czczewam. → Mirek mieszkał za Tczewem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃːɛf, AS: •čef

Wiktionary

# czczość

1. uczucie głodu;
2. przestarzałe: pustka

SJP.pl

# czczy

1. pusty, głodny;
2. nic nieznaczący, bezcelowy, płonny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) głodny, pusty

(1.2) przen. pusty, próżny, nic nie znaczący, bezcelowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jelito czcze zawdzięcza swą nazwę faktowi, że w martwym ciele jest zwykle czcze, czyli puste.

(1.2) Ograniczamy się na ogół w wyrażaniu miłości do czczych deklaracji, wierząc naiwnie, że słowa zastąpią czyny.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃːɨ, AS: •čy

Wiktionary

#### Powiązane:

przysł. czczo

Wiktionary

# czd

[czytaj: ce-zet-DE] skrót od:
1. Centrum Zdrowia Dziecka;
2. Centralny Zarząd Dróg

SJP.pl

skrótowiec

(1.1) = Centrum Zdrowia Dziecka

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡sɛ‿zɛd‿ˈːɛ, AS: ce‿ze•‿de

Wiktionary

# cze

chińska jednostka długości odpowiadająca 32 cm; czi, chi

SJP.pl

# czebaczek

rodzaj ryb z rodziny karpiowatych

SJP.pl

# czebarkul

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w Federacji Rosyjskiej, w obwodzie czelabińskim;

(1.2) geogr. jezioro w obwodzie czelabińskim;

Wiktionary

Czebarkul (ros. Чебаркуль) – miasto o znaczeniu obwodowym w Rosji, w obwodzie czelabińskim, u podnóży Gór Ilmeńskich (Ural Południowy), na wschodnim brzegu jeziora Czebarkul, siedziba administracyjna rejonu czebarkulskiego. W 2010 roku liczyło ok. 43 tys. mieszkańców. Ośrodek przemysłu urządzeń dźwigowych i transportowych oraz metalurgicznego. W pobliżu miasta znajduje się kurort klimatyczny Kisieczag.

Wikipedia

# czeboksarski

→ Czeboksary (stolica Czuwaszji)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czeboksarami, dotyczący Czeboksar

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeboksary nmos.

Wiktionary

# czeboksary

stolica Czuwaszji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w Rosji, położone na prawym brzegu Wołgi, stolica Republiki Czuwaskiej;

Wiktionary

Czeboksary (ros. Чебоксары, czuw. Шупашкар) – miasto w Federacji Rosyjskiej, stolica Republiki Czuwaskiej. Położone na prawym brzegu Wołgi, na trasie pomiędzy Kazaniem a Niżnym Nowogrodem, 768 km na wschód od Moskwy. Liczba mieszkańców miasta wynosi 497 618 (2020).

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czeboksarczyk mos., czeboksarka ż.

przym. czeboksarski

Wiktionary

# czebol

odpowiednik koncernu w Korei Płd.

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) forma koncernu w Korei Południowej często zarządzanych przez rodzinne klany

Wiktionary

Czebol, chaebŏl (kor. 재벌 tɕɛːbʌl „związek finansowy”) – południowokoreańska forma konglomeratów, koncernów.

Powstały w latach 70. z małych firm prywatnych.

Wikipedia

# czeburek

pieróg z niekwaszonego ciasta, nadziewany mielonym lub drobno krojonym mięsem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kulin. rodzaj dużego pieroga z niekwaszonego ciasta pszennego nadziewanego zwykle mięsem lub serem i smażonego; specjalność tradycyjnej kuchni środkowowschodniej, tureckiej, ukraińskiej i rosyjskiej;

Wiktionary

Czeburek (krym. çüberek, tur. çiğ börek, mong. хуушуур, azerb. ət qutabı, kirg. чийки бөрөк) — pieróg z przaśnego ciasta (z mąki, wody i soli) z mięsnym nadzieniem. Tradycyjna potrawa wielu tureckich i mongolskich ludów. Danie jest także popularne wśród ludów kaukaskich. Spożywa się je bez użycia sztućców.

Wikipedia

# czebyszew

nazwisko, np. Pafnutij Czebyszew (Czebyszow) (1821-94), rosyjski matematyk i mechanik

SJP.pl

# czech

1. członek narodowości zachodniosłowańskiej zamieszkującej głównie Czechy;
2. obywatel Czech;
3. legendarny założyciel państwa czeskiego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) etn. osoba narodowości czeskiej, obywatel Czech (Republiki Czeskiej), mieszkaniec Czech;

(1.2) etn. mieszkaniec Czech (krainy historycznej)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(2.1) mitsłow. legendarny założyciel państwa czeskiego;

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(3.1) środ. kolej. lokomotywa serii EP05

Wiktionary

Czech (cz. Praotec Čech, łac. Bohemus) – protoplasta Czechów według kroniki Kosmasa, a także postać z legendy o Lechu, Czechu i Rusie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Karel jest Czechem i mieszka w Pradze.

(2.1) Według legendy Czech był bratem Lecha i Rusa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛx, AS: čeχ

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechy nmos., czeszki nmos., czechizm mrz., czeski mrz., czeszczyzna ż., czechizacja ż., czechizowanie n.

:: fż. Czeszka ż.

czas. czechizować ndk., sczechizować dk.

przym. czeski

przysł. czesko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pot. lekcew. pepik / Pepik, pepiczek / Pepiczek

(3.1) Czesio

Wiktionary

# czechasz

imię męskie

SJP.pl

# czecheł

dawniej: płaszcz, okrycie; czecheł

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) daw. biała koszula, zwłaszcza kobieca

(1.2) daw. prześcieradło; całun

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-3) war. czechło

Wiktionary

# czechista

1. znawca języka, kultury, literatury i historii Czech
2. nauczyciel lub student filologii czeskiej

SJP.pl

# czechizacja

poddawanie wpływom czeskim, nadawanie czemuś cech typowo czeskich

SJP.pl

Wikipedia

# czechizm

wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa wzorowane na języku czeskim albo z niego przejęte; bohemizm

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. zob. bohemizm.

Wiktionary

Czechizm, czeszyzm, bohemizm (od Bohemia – łacińskiej nazwy Czech) – element językowy zapożyczony z języka czeskiego i funkcjonujący stale w obrębie innego języka. Słowo „czechizm” może też oznaczać doraźne wprowadzenie elementów języka czeskiego do tekstu, np. w celach artystycznych lub stylizacyjnych.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛxʲism̥, AS: čeχʹism̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechy nmos., Czech mos., Czeszka ż., czechizacja ż., czechizowanie n., czeszczyzna ż., czeskość ż., czeski mrz., czeszka ż.

przym. czeski

czas. sczechizować dk., czechizować ndk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bohemizm

Wiktionary

# czechizować

poddawać wpływom czeskim, rozszerzać wpływy czeskie; czeszczyć

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. sczechizować)

(1.1) narzucać język i kulturę czeską

czasownik zwrotny niedokonany czechizować się (dk. sczechizować się)

(2.1) ulegać wpływowi kultury czeskiej

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Przybyli z głębi kraju edukatorzy czechizowali autochtonów.

(2.1) Ludność ta powoli czechizuje się i należy wzmocnić działalność uświadamiającą.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. sczechizować dk.

rzecz. Czeszka ż., czeskość ż., czechizm mrz., Czech mos., Czechy lm nm., czechizowanie n.

przysł. czesko

Wiktionary

# czechizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czechizować.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. zczechizowanie n., czechizm mrz., Czech mos., Czeszka ż.

czas. sczechizować, czechizować ndk., zczechizować dk.

Wiktionary

# czechman

długa szata noszona przez mężczyzn w krajach Bliskiego Wschodu; czekman

SJP.pl

Czechman, czekman (tur. czekman - długa szata) – wierzchni ubiór z rękawami pochodzenia wschodniego, noszony przez mężczyzn w XVIII wieku, krojem zbliżony do kontusza i podobnie jak on noszony na żupan.

Najczęściej szyty z sukna lub aksamitu, z podszewką z tej samej tkaniny co żupan.

W odróżnieniu od kontusza, czechman zapinano pod szyję, zaś jego rękawy nałożone były na ręce, a nie odrzucane do tyłu.

Wikipedia

# czecho-słowacja

państwo europejskie istniejące w latach 1990-92 (w latach 1918-90 Czechosłowacja) teraz jako dwa osobne kraje: Czechy i Słowacja

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) hist. polit. geogr. państwo istniejące w latach 1938–1939 w Europie Środkowej

(1.2) hist. polit. geogr. państwo istniejące w latach 1990–1992 w Europie Środkowej

Wiktionary

- Druga Republika Czechosłowacka (1938–1939)
- Czeska i Słowacka Republika Federacyjna (1990–1992)

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvat͡sʲja, AS: čeχosu̯ovacʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czecho-Słowak mos., Czecho-Słowaczka ż.

przym. czecho-słowacki, czesko-słowacki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Republika Czecho-Słowacka, druga Republika Czecho-Słowacka, druga republika

(1.2) Czechosłowacka Republika Federacyjna / Czecho-słowacka Republika Federacyjna, Czeska i Słowacka Republika Federacyjna

Wiktionary

# czecho-słowacki

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Czecho-Słowacji, związany z Czecho-Słowacją

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvat͡sʲci, AS: čeχosu̯ovacʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czecho-Słowacja ż., Czecho-Słowak m., Czecho-Słowaczka ż., czeski mrz., słowacki mrz.

przym. czesko-słowacki

przysł. czecho-słowacko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czechosłowacki

Wiktionary

# czechoń

imię męskie

SJP.pl

# czechosłowacja

państwo europejskie istniejące w latach 1918-90 (w latach 1990-92 Czecho-Słowacja)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) hist. polit. geogr. państwo istniejące w latach 1918–1938 i 1945–1992, w Europie Środkowej;

Wiktionary

Czechosłowacja (cz. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – historyczne państwo w Europie Środkowej, istniejące w latach 1918–1939 i 1945–1992. Jego stolicą była Praga.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W 1988 roku Polska graniczyła z NRD, Czechosłowacją i ZSRR.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvat͡sʲja, AS: čeχosu̯ovacʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechosłowak mos., Czechosłowaczka ż., czechosłowakizm mrz.

przym. czechosłowacki

Wiktionary

# czechosłowacki

przymiotnik od: Czechosłowacja

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Czechosłowacji, związany z Czechosłowacją

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czechosłowacka flota morska istniała naprawdę.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvat͡sʲci, AS: čeχosu̯ovacʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechosłowacja ż., Czechosłowak m., Czechosłowaczka ż., czechosłowackość ż., czechosłowakizm m.

przysł. czechosłowacko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czecho-słowacki

Wiktionary

# czechosłowaczka

obywatelka byłej Czechosłowacji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hist. obywatelka Czechosłowacji, mieszkanka Czechosłowacji

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jeszcze dziś zdarzają się takie Słowaczki, które w głębi ducha czują się Czechosłowaczkami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvat͡ʃka, AS: čeχosu̯ovačka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechosłowacja ż., czechosłowakizm mrz.

:: fm. Czechosłowak mos.

przym. czechosłowacki

Wiktionary

# czechosłowak

obywatel byłej Czechosłowacji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. obywatel Czechosłowacji, mieszkaniec Czechosłowacji

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jindřich ma ojca Czecha i matkę Słowaczkę, a zatem jest pół Czechem, pół Słowakiem oraz stuprocentowym Czechosłowakiem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛxɔˈswɔvak, AS: čeχosu̯ovak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechosłowacja ż., czechosłowakizm mrz.

:: fż. Czechosłowaczka ż.

przym. czechosłowacki

Wiktionary

# czechosłowakizm

koncepcja uznająca istnienie jednego narodu czechosłowackiego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. polit. koncepcja uznająca istnienie jednego narodu czechosłowackiego powstała w XIX w. głoszona przez niektórych polityków słowackich w obawie przed postępującą madziaryzacją; w okresie międzywojennym oficjalna ideologia Czechosłowacji, krytykowana przez wielu Słowaków;

Wiktionary

Czechosłowakizm (cz. čechoslovakismus, słow. čechoslovakizmus) – idea uznająca istnienie jednego narodu obejmującego Czechów, Morawian i Słowaków.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛxɔswɔˈvacism̥, AS: čeχosu̯ovaḱism̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechosłowak mos., Czechosłowaczka ż., Czechosłowacja ż.

przym. czechosłowacki

Wiktionary

# czechow

1. Anton P. Czechow (1860-1904), rosyjski nowelista i dramatopisarz, z wykształcenia lekarz;
2. Michaił A. Czechow (1891-1953), rosyjski aktor, reżyser, pedagog

SJP.pl

Czechow (ros. Чехов) – miasto w Rosji, w obwodzie moskiewskim, 60 km na południe od Moskwy. Centrum administracyjne rejonu czechowskiego. W 2021 roku liczyło 71,0 tys. mieszkańców. W mieście znajduje się antybalistyczny radar wczesnego ostrzegania, wchodzący w skład moskiewskiego systemu obrony antybalistycznej oraz stacja kolejowa na linii Moskwa – Tuła.

Wikipedia

# czechowice

1. dzielnica Gliwic;
2. osiedle w Warszawie;
3. dawna wieś na Śląsku Cieszyńskim

SJP.pl

W Polsce

- Czechowice – wieś w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Żelechlinek
- Czechowice – dzielnica Gliwic
- Czechowice – osiedle w Warszawie w dzielnicy Ursus (również nazwa miasta Ursus w latach 1952-1954)
- Czechowice – dawna wieś na Śląsku Cieszyńskim, dziś wchodzącą w skład miasta Czechowice-Dziedzice (również nazwa miasta Czechowice-Dziedzice w latach 1951-1958)
- Czechowice – gromada
- Czechowice – dawna gmina

Wikipedia

# czechowice-dziedzice

miasto w Polsce

SJP.pl

fraza rzeczownikowa, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim;

Wiktionary

Czechowice-Dziedzice (niem. Czechowitz-Dzieditz, Czechowitz-Dziedzitz; do 21 listopada 1958 Czechowice) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie bielskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czechowice-Dziedzice; miasto leży historycznie na Śląsku Cieszyńskim w aglomeracji bielskiej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Lidia ukończyła liceum w Czechowicach-Dziedzicach w 2000 roku.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛxɔˈvʲit͡sɛ d͡ʑɛ̇ˈd͡ʑit͡sɛ, AS: čeχovʹice ʒ́ėʒ́ice

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czechowicko-dziedzicki

Wiktionary

# czechowicki

przymiotnik od: Czechowice-Dziedzice

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czechowicami, dotyczący Czechowic

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechowice nmos.

Wiktionary

# czechowicko-dziedzicki

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czechowicami-Dziedzicami, dotyczący Czechowic-Dziedzic

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechowice-Dziedzice lm nm.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czechowicki

Wiktionary

# czechowicz

nazwisko, np. Józef Czechowicz (1903-39), poeta

SJP.pl

- Andrzej Czechowicz – agent wywiadu w PRL
- Gabriel Czechowicz – prawnik, ekonomista, minister
- Eugeniusz Czechowicz – poseł Sejmu Ustawodawczego 1947-1952
- Józef Czechowicz – fotograf
- Józef Czechowicz – poeta
- Juliusz Czechowicz – malarz
- Mieczysław Czechowicz – aktor
- Szymon Czechowicz – malarz okresu baroku
- Tadeusz Czechowicz – działacz PZPR

- Czechowicz – herb szlachecki

Wikipedia

# czechowiczanin

mieszkaniec Czechowic-Dziedzic (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czechowiczanka

mieszkanka Czechowic-Dziedzic (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czechówka

1. wieś w Polsce;
2. rzeka w Polsce, dopływ Bystrzycy

SJP.pl

W Polsce

- Czechówka – wieś w woj. lubelskim, w pow. zamojskim, w gminie Grabowiec
- Czechówka – wieś w woj. małopolskim, w pow. myślenickim, w gminie Siepraw

Nieistniejące miejscowości w Polsce:

- Czechówka Dolna – jurydyka Lublina, od 1916 w granicach miasta Lublina (Czechów (Lublin))
- Czechówka Górna – wieś, od 1959 w granicach miasta Lublina (Czechów (Lublin))

Wikipedia

# czechowo

W Polsce

- Czechowo – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. elbląskim, w gminie Elbląg
- Czechowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. gnieźnieńskim, w gminie Niechanowo
- Czechowo – osada leśna w woj. pomorskim, w pow. starogardzkim, w gminie Kaliska

- Czechowo – dawny przystanek kolejowy

Zobacz też

- Czechów

Wikipedia

# czechowski

nazwisko

SJP.pl

- Andrzej Czechowski – pisarz i naukowiec
- Hubert Czechowski – duchowny
- Jan Czechowski – poseł i polityk
- Leon Czechowski – wojskowy
- Michał Belina-Czechowski – duchowny
- Robert Czechowski – reżyser teatralny i aktor
- Włodzimierz Czechowski – poseł
- Wojciech Czechowski – biolog
- Zenon Czechowski – kolarz

Wikipedia

# czechrzyca

rodzaj roślin z rodziny selerowatych

SJP.pl

Czechrzyca, trybulka (Scandix L.) – rodzaj roślin z rodziny selerowatych (Apiaceae). Obejmuje 12 gatunków. Rośliny te występują w Makaronezji, południowej i środkowej Europie, południowo-zachodniej i środkowej Azji oraz w północnej Afryce. Do flory Polski należy jeden gatunek – czechrzyca grzebieniowa S. pecten-veneris.

Wikipedia

# czechy

1. państwo w Europie ze stolicą w Pradze; Czeska Republika;
2. nazwa kilku wsi w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. polit. państwo w Europie Środkowej ze stolicą w Pradze;

(1.2) geogr. hist. kraina historyczna w Czechach (1.1);

(1.3) geogr. toponim odpowiadający kilku miejscowościom w Polsce;

Wiktionary

Czechy, Republika Czeska (cz. Česko, Česká republika [ˈt͡ʃɛska: ˈrɛpublɪka] ( odsłuchaj)) – unitarne państwo śródlądowe w Europie Środkowej, istniejące od 1 stycznia 1993, po podziale Czechosłowacji na Czechy i Słowację. Od północy graniczy z Polską, od zachodu i północnego zachodu z Niemcami, od południa z Austrią, a od wschodu ze Słowacją. Stolicą i największym miastem Czech jest Praga. Państwo składa się z trzech historycznych krain – Czech właściwych, Moraw i Śląska Czeskiego. Na powierzchni 78 866 km² żyje ponad 10,5 mln osób, z czego 94% to Czesi. Państwo czeskie dzieli się na czternaście krajów. Czechy są republiką parlamentarną, demokratycznym państwem prawa o liberalnym systemie rządów, opartym na swobodnej rywalizacji partii i ruchów politycznych. Głową państwa jest prezydent. Naczelnym organem władzy ustawodawczej jest parlament z Izbą Poselską i Senatem, władzy wykonawczej rząd z czternastoma ministerstwami, a władzy sądowniczej Sąd Konstytucyjny i Sąd Najwyższy. Czechy są członkiem wielu organizacji międzynarodowych, m.in. ONZ, Unii Europejskiej, NATO, strefy Schengen, Rady Europy, OECD i Grupy Wyszehradzkiej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czechy graniczą z Polską, Niemcami, Austrią i Słowacją.

(1.1) Najdłuższą rzeką Czech jest Łaba.

(1.2) W skład Czechosłowacji weszły: Czechy, Morawy, Śląsk Opawski, Słowacja, Ukraina Zakarpacka (…)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛxɨ, AS: čeχy

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. sczechizować, czechizować ndk.

rzecz. czeski mrz., czechizm mrz., Czech mos., Czeszka ż., czeskość ż., czeszka ż., czeszczyzna ż.

przym. czeski

przysł. czesko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) urz. Republika Czeska; daw. Czechia; hist. Czeska Republika Socjalistyczna, hist. CRS

(1.2) Bohemia; daw. Czechia

Wiktionary

# czechło

dawniej: płaszcz, okrycie; czecheł

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zob. czecheł.

Wiktionary

# czeciang

prowincja w Chinach; Zhejiang

SJP.pl

Zhejiang (wymowa; chiń. upr. 浙江; chiń. trad. 浙江; pinyin Zhèjiāng; Wade-Giles Che-chiang) – prowincja na wschodnim wybrzeżu ChRL. Jej nazwę można przetłumaczyć jako „Kręta Rzeka”, a wywodzi się ona od starej nazwy rzeki Qiantang Jiang przepływającej przez stolicę prowincji – Hangzhou.

Wikipedia

# czeczelnik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. rejonowe osiedle typu miejskiego na Ukrainie, położone w obwodzie winnickim nad Sawranką;

Wiktionary

Czeczelnik (ukr. Чечельник, Czeczelnyk) – stolica rejonu, osiedle typu miejskiego nad Sawranką, na Ukrainie, w obwodzie winnickim.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czeczelnicki

Wiktionary

# czeczen

obywatel Czeczenii; Czeczeniec

SJP.pl

# czeczenia

republika w Rosji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. republika na Kaukazie wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej;

Wiktionary

Czeczenia (czecz. Нохчийчоь/Noxçiyçö, ros. Чечня, Czecznia), Republika Czeczeńska (czecz. Нохчийн Республика / Noxçiyn Respublika; ros. Чеченская Республика, Czeczenskaja Riespublika) – republika autonomiczna ze stolicą w mieście Grozny, wchodząca w skład Federacji Rosyjskiej. Jest położona na Kaukazie Północnym, graniczy z rosyjskimi Dagestanem na wschodzie, Inguszetią na zachodzie, Krajem Stawropolskim na północy oraz Gruzją na południu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) 2 kwietnia 2003 roku Czeczenia stała się częścią Federacji Rosyjskiej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈt͡ʃɛ̃ɲja, AS: čečẽńi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeczen m., Czeczenka ż., czeczeński mrz.

przym. czeczeński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Iczkeria; ofic. Republika Czeczeńska

Wiktionary

# czeczeniec

obywatel Czeczenii; Czeczen

SJP.pl

# czeczenka

obywatelka Czeczenii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) członkini narodu Czeczenów

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeczenia ż.

:: fm. Czeczen mos.

przym. czeczeński

Wiktionary

# czeczeński

dotyczący Czeczenii

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Czeczenii, Czeczenów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język czeczeński;

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zamach terrorystyczny w Biesłanie z września 2004 roku, choć wstrząsnął Rosją i Kaukazem, nie był wydarzeniem przełomowym, jeśli chodzi o konflikt czeczeński i sytuację w regionie północnokaukaskim.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeczenia ż., Czeczeniec m., Czeczen mos., Czeczenka ż.

Wiktionary

# czeczeńskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) taki, który posługuje się językiem czeczeńskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem czeczeńskim

(1.3) spisany, stworzony w języku czeczeńskim

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈt͡ʃɛ̃j̃skɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ, AS: čečẽĩ ̯skoi ̯ẽũ̯zyčny

Wiktionary

# czeczetkowicz

nazwisko

SJP.pl

# czeczewo

W Polsce

- Czeczewo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. grudziądzkim, w gminie Radzyń Chełmiński
- Czeczewo – wieś w woj. pomorskim, w pow. kartuskim, w gminie Przodkowo
- Czeczewo – osada leśna w woj. zachodniopomorskim, w pow. myśliborskim, w gminie Myślibórz
- Czeczewo – gromada

Wikipedia

# czeczot

czeczotka;
1. drewno o nietypowym układzie włókien, tworzących nieregularne faliste linie oraz kształty widoczne po jego przecięciu; czeczot;
2. mebel wykonany z czeczoty - drewna; czeczot;
3. rosyjski tradycyjny taniec ludowy przy akompaniamencie akordeonu, zwykle z przytupywaniem

SJP.pl

- Andrzej Czeczot – polski grafik i twórca animacji
- Jan Czeczot – polsko-białoruski poeta romantyczny
- Krzysztof Czeczot – polski aktor i dramaturg
- Zbigniew Czeczot-Gawrak – polski filmoznawca i publicysta

Zobacz też:

- Czeczott

Wikipedia

# czeczota

czeczotka;
1. drewno o nietypowym układzie włókien, tworzących nieregularne faliste linie oraz kształty widoczne po jego przecięciu; czeczot;
2. mebel wykonany z czeczoty - drewna; czeczot;
3. rosyjski tradycyjny taniec ludowy przy akompaniamencie akordeonu, zwykle z przytupywaniem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rzem. drewno pochodzące głównie z brzozy lub topoli o splątanym układzie włókien, stosowane jako okleina albo materiał do wyrobu niewielkich przedmiotów ozdobnych

(1.2) przedmiot wykonany z użyciem czeczoty (1.1)

Wiktionary

Obrzęk, obrzęk pnia – wada drewna z grupy wad kształtu. Zniekształcenie w postaci narośli, zgrubień, wybrzuszeń, w przeciwieństwie do raka składające się z drewna zdrowego, jednak często o odmiennej, zawiłej budowie.

Ze względu na swój wygląd i charakter obrzęk często traktowany jest jak rak.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Dekoracyjnie splecione słoje, jasne i ciemne oczka, plamkaamki oraz żyłki charakterystyczne dla czeczoty powstają m.in. w wyniku choroby pnia drzewa.

(1.1) Oni z Panterą założyli w izbie warsztat stolarski i obrabiali brzozową czeczotę na skrzynki, które Pantera fabrykował bardzo kunsztownie zimą.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈt͡ʃɔta, AS: čečota

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czeczotka, czeczotowatość

przym. czeczotowy, czeczotkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czeczotka, drewno kędzierzawe

Wiktionary

# czeczotka

1. gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny łuszczakowatych;
2. drewno o nietypowym układzie włókien, tworzących nieregularne faliste linie oraz kształty widoczne po jego przecięciu; czeczot, czeczota;
3. mebel wykonany z czeczotki - drewna; czeczot, czeczota;
4. rosyjski tradycyjny taniec ludowy przy akompaniamencie akordeonu, zwykle z przytupywaniem; czeczota

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Carduelis flammea|ref=tak., mały, brązowoszary ptak wędrowny z czerwoną plamaamą na głowie i czarnym podgardlem;

(1.2) rodzaj drewna, zob. czeczota.

Wiktionary

## Biologia

- czeczotka zwyczajna (Acanthis flammea)
- czeczotka tundrowa (Acanthis hornemanni)

## Geografia

- Czeczotka – rzeka, dopływ Narwi
- Czeczotka Druga – struga, dopływ Czeczotki

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈt͡ʃɔtka, AS: čečotka

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czeczotkowy

rzecz. czeczota ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) czeczota

Wiktionary

# czeczotkowy

przymiotnik od: czeczotka

SJP.pl

# czeczotowatość

splątany układ włókien, występujący w drewnie gatunków liściastych w odziomku

SJP.pl

# czeczuga

1. ozdobna szabla tatarska
2. ryba słodkowodna z rodziny jesiotrowatych; sterlet

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) icht. nazwa systematyczna|Acipenser ruthenus|ref=tak., gatunek słodkowodnej, wędrownej ryby z rodziny jesiotrowatych;

(1.2) rodzaj szabli pochodzenia tatarskiego lub kirgiskiego, popularnej w Rzeczypospolitej w XVII wieku;

Wiktionary

- czeczuga – rodzaj szabli
- czeczuga albo sterlet – gatunek słodkowodnej, wędrownej ryby z rodziny jesiotrowatych

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) sterlet

Wiktionary

# czeczwa

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka na zachodniej Ukrainie, lewy dopływ Łomnicy;

Wiktionary

Czeczwa (ukr. Чечва) – rzeka na Ukrainie, przepływająca przez rejon rożniatowski i kałuski obwodu iwanofrankiwskiego. Lewy dopływ Łomnicy w dorzeczu Dniestru.

Wikipedia

# czedar

twardy żółty ser podpuszczkowy; cheddar

SJP.pl

# czędo

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) stpol. dziecko (córka lub syn)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛ̃ndɔ, AS: čẽndo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dziecię

Wiktionary

# czegemit

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. minerał odkryty w 2009 roku na Kaukazie

Wiktionary

# czego

zaimek pytajny (np. Co nowego widziałeś? Czego chciał?) lub względny (np. Zrobili wszytko, co mogli. Czego byłoby trzeba, to móc pójść na spacer.)

SJP.pl

zaimek pytajny

(1.1) pot. dlaczego?, po co?

zaimek względny

(2.1) pot. dlaczego, po co

wykrzyknik

(3.1) grub. słucham?

forma zaimka.

(4.1) D. lp. od: co

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czegoś wrócił tak późno do domu?

(2.1) Nie wiem, czego on tak postąpił.

Wiktionary

# czegoś

zaimek nieokreślony zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu

SJP.pl

# czegoż

wzmocniony zaimek pytajny "co", wprowadzający pytanie uzupełnienia lub pytanie retoryczne

SJP.pl

zaimek pytajny

(1.1) dlaczego (w znaczeniu: „zaimek pytający, używany w zdaniach, w których pytający pyta o przyczynę lub cel jakiejś czynności”)

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czegoż, dlaczego, dlaczegoż, dlaczegóż

Wiktionary

# czehryń

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto rejonowe w centralnej części Ukrainy, w obwodzie czerkaskim, nad rzeką Taśminą;

Wiktionary

Czehryń (ukr. Чигирин, Czyhyryn) – miasto w centralnej części Ukrainy, w obwodzie czerkaskim, w rejonie czerkaskim nad Tiasmynem.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czehryński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) hist. war. Czeryn, Czyryn, Czyhiryn

Wiktionary

# czejen

Indianin Ameryki Północnej zamieszkujący dawniej obszar Wielkich Równin

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) etn. członek indiańskiego plemięemienia z Ameryki Północnej;;

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Liczba Czejenów i Sutajów była w 1780 roku szacowana na 3500 osób.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fż. Czejenka ż.

przym. czejeński

Wiktionary

# czejeni

plemię Indian Ameryki Północnej; Czejenowie

SJP.pl

Szejeni, Szejenowie, Czejenowie (ang. Cheyenne, nazwa własna: Tsis tsis'tas /tsɪtsɪtʃas/ – „ludzie”) – plemię Indian północnoamerykańskich. Współcześnie wszyscy mówią po angielsku, ok. 1,7 tys. posługuje się również własnym językiem szejeńskim z rodziny algonkiańskiej.

Wikipedia

# czejenka

Indianka Ameryki Północnej zamieszkująca dawniej obszar Wielkich Równin

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) członkini indiańskiego plemięemienia Czejenów

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fm. Czejen mos.

przym. czejeński

Wiktionary

# czejenowie

plemię Indian Ameryki Północnej; Czejeni

SJP.pl

Szejeni, Szejenowie, Czejenowie (ang. Cheyenne, nazwa własna: Tsis tsis'tas /tsɪtsɪtʃas/ – „ludzie”) – plemię Indian północnoamerykańskich. Współcześnie wszyscy mówią po angielsku, ok. 1,7 tys. posługuje się również własnym językiem szejeńskim z rodziny algonkiańskiej.

Wikipedia

# czejeński

→ Czejenowie

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czejenami, dotyczący Czejenów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język czejeński;

Wiktionary

#### Patrz:

Czejenowie

#### Powiązane:

rzecz. Czejen mos., Czejenka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) szejeński

(2.1) szejeński

Wiktionary

# czek

rodzaj przekazu pieniężnego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bank. dokument będący dla banku zleceniem wypłacenia okazicielowi oznaczonej na nim kwoty z rachunku wystawcy;

Wiktionary

Czek – dokument wystawiony w ściśle przewidzianej przez prawo czekowe formie, zawierający polecenie jego wystawcy, skierowane do banku, wypłacenia oznaczonej kwoty pieniężnej okazicielowi czeku lub wymienionej osobie, ze środków, jakimi w tym banku dysponuje wystawca. Polecenie wypłacenia środków pieniężnych musi być bezwarunkowe.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Za ostatni remont mieszkania zapłaciłem wykonawcy czekiem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛk, AS: ček

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czekowy

Wiktionary

# czeka

1. zostawać w jakimś miejscu, spodziewając się kogoś lub czegoś;
2. być przygotowanym na coś, w pogotowiu;
3. opóźniać się, zwlekać z czymś;
4. być czyimś udziałem w przyszłości;
5. przewidywać lub obawiać się, że coś nastąpi;
6. pragnąć, żeby coś nastąpiło

SJP.pl

Wikipedia

# czekać

1. zostawać w jakimś miejscu, spodziewając się kogoś lub czegoś;
2. być przygotowanym na coś, w pogotowiu;
3. opóźniać się, zwlekać z czymś;
4. być czyimś udziałem w przyszłości;
5. przewidywać lub obawiać się, że coś nastąpi;
6. pragnąć, żeby coś nastąpiło

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. zaczekać, poczekać)

(1.1) zatrzymywać się, pozostawać w jakimś miejscu, aż coś się wydarzy

(1.2) przerywać wykonywanie jakiejś czynności

(1.3) w grze w karty: nie podbijać stawki, ale nie zrezygnować z gry

(1.4) o rzeczach, które są gotowe do użycia

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jerzy czekał, aż przyjdzie Stefan.

(1.1) Od dwóch lat wciąż czekam, aż ją przyślą.

(1.2) Czekaj! Te grzyby są trujące!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛkat͡ɕ, AS: čekać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. oczekiwanie n., czekanie n., wyczekiwanie n., poczekalnia ż., odczekanie n., wyczekanie n.

czas. zaczekać dk., poczekać dk., wyczekiwać ndk., odczekać dk., oczekiwać ndk., doczekać dk.

przysł. na poczekaniu

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) oczekiwać, wyczekiwać, wyglądać

(1.3) pasować

Wiktionary

# czekadełko

potocznie: przystawka, darmowa przekąska podawana w restauracji przed głównym daniem

SJP.pl

# czekaj

1. zostawać w jakimś miejscu, spodziewając się kogoś lub czegoś;
2. być przygotowanym na coś, w pogotowiu;
3. opóźniać się, zwlekać z czymś;
4. być czyimś udziałem w przyszłości;
5. przewidywać lub obawiać się, że coś nastąpi;
6. pragnąć, żeby coś nastąpiło

SJP.pl

## Miejscowości i ich części w Polsce

Według TERYT jest ich 25, w tym 5 podstawowych

- Czekaj – część Ropczyc
- Czekaj – wieś w woj. łódzkim, w pow. poddębickim, w gminie Uniejów
- Czekaj – przysiółek wsi Zakrzew w woj. łódzkim, w pow. radomszczańskim, w gminie Kodrąb
- Czekaj – część wsi Glina w woj. łódzkim, w pow. tomaszowskim, w gminie Rzeczyca
- Czekaj – część wsi Wielka Wieś w woj. łódzkim, w pow. zgierskim, w gminie Parzęczew
- Czekaj – część wsi Lipiny w woj. małopolskim, w pow. dąbrowskim, w gminie Dąbrowa Tarnowska
- Czekaj – część wsi Wola Szczucińska w woj. małopolskim, w pow. dąbrowskim, w gminie Szczucin
- Czekaj – część wsi Bibice w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Zielonki
- Czekaj – część wsi Bosutów w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Zielonki
- Czekaj – część wsi Węgrzce w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Zielonki
- Czekaj – część wsi Sułów w woj. małopolskim, w pow. wielickim, w gminie Biskupice
- Czekaj – wieś w woj. mazowieckim, w pow. grójeckim, w gminie Pniewy
- Czekaj – wieś w woj. mazowieckim, w pow. żyrardowskim, w gminie Mszczonów
- Czekaj – część wsi Kórnica w woj. opolskim, w pow. krapkowickim, w gminie Krapkowice
- Czekaj – część wsi Jasionów w woj. podkarpackim, w pow. brzozowskim, w gminie Haczów
- Czekaj – część wsi Szebnie w woj. podkarpackim, w pow. jasielskim, w gminie Jasło
- Czekaj – wieś w woj. podkarpackim, w pow. jasielskim, w gminie Osiek Jasielski
- Czekaj – część wsi Moderówka w woj. podkarpackim, w pow. krośnieńskim, w gminie Jedlicze
- Czekaj – część wsi Albigowa w woj. podkarpackim, w pow. łańcuckim, w gminie Łańcut
- Czekaj – część wsi Skrzyszów w woj. podkarpackim, w pow. ropczycko-sędziszowskim, w gminie Ostrów
- Czekaj – część wsi Bratkowice w woj. podkarpackim, w pow. rzeszowskim, w gminie Świlcza
- Czekaj – część wsi Olchowa w woj. podkarpackim, w pow. sanockim, w gminie Zagórz
- Czekaj – część wsi Wrzawy w woj. podkarpackim, w pow. tarnobrzeskim, w gminie Gorzyce
- Czekaj – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. jędrzejowskim, w gminie Sędziszów
- Czekaj – część wsi Łężyce w woj. świętokrzyskim, w pow. opatowskim, w gminie Sadowie

Wikipedia

# czekający

1. zostawać w jakimś miejscu, spodziewając się kogoś lub czegoś;
2. być przygotowanym na coś, w pogotowiu;
3. opóźniać się, zwlekać z czymś;
4. być czyimś udziałem w przyszłości;
5. przewidywać lub obawiać się, że coś nastąpi;
6. pragnąć, żeby coś nastąpiło

SJP.pl

# czekajewski

nazwisko

SJP.pl

# czekalski

nazwisko

SJP.pl

Czekalski (forma żeńska: Czekalska; liczba mnoga: Czekalscy) – polskie nazwisko. Najwięcej osób noszących to nazwisko zamieszkuje w Łodzi, Ostrowie Wielkopolskim, Pabianicach, Łęczycy i w Poznaniu. Liczne przypadki występowania tego nazwiska w USA (zwłaszcza stan Pensylwania), a także w brazylijskiej Paranie.

Forma męska

- Adam Czekalski (1902-1959) – dziennikarz i literat, członek PPS, żołnierz AK.
- Andrzej Czekalski (ur. 1930) – reżyser, scenarzysta i autor tekstów piosenek.
- Apolinary Antoni Czekalski (1864-1906) – prawnik, literat, działacz społeczny.
- Eustachy Czekalski (1885-1970) – pisarz, dziennikarz, krytyk i tłumacz.
- Józef Czekalski (1895-1976) – geograf, geolog, harcmistrz.
- Józef Bolesław Czekalski (1933-1981) – górnik, ofiara pacyfikacji w KWK Wujek.
- Marek Czekalski (ur. 1953) – polityk, prezydent Łodzi 1994-1998.
- Mieczysław Czekalski (ur. 1941) – profesor nauk rolniczych, dendrolog.
- Ryszard Czekalski (ur. 1962) – ksiądz katolicki, teolog.
- Stanisław Czekalski (ur. 1939) – profesor nauk medycznych, nefrolog.

Wikipedia

# czekan

czakan;
1. przyrząd alpinistyczny
2. dawna broń używana do rozbijania zbroi przeciwnika
3. czeski lub węgierski ludowy instrument muzyczny, rodzaj fletu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wojsk. hist. broń drzewcowa w kształcie osadzonego na drzewcu niewielkiego toporka z młotkiem;

(1.2) sport. rodzaj laski zakończonej głowicą i kolcem, używanej w alpinizmie do rąbania stopni w śniegu i lodzie;

Wiktionary

- czekan – broń obuchowo-sieczna
- czekan – sprzęt alpinistyczny
- czekan – instrument muzyczny, odmiana fletu

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nadto miewali husarze obuchy czyli czekany do rozbijania zbroi.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛkãn, AS: čekãn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. czekanik mrz.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) obuszek, obuch

Wiktionary

# czekanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czekać.

(1.2) pozostawanie w jakimś miejscu, aż coś się wydarzy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Znudziło mi się czekanie na ich telefon, więc sam do nich zadzwoniłem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈkãɲɛ, AS: čekãńe

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czekać ndk., wyczekiwać ndk., poczekać dk., zaczekać dk., oczekiwać ndk., naczekać się dk.

rzecz. wyczekanie n., odczekanie n., wyczekiwanie, oczekiwanie, poczekalnia

Wiktionary

# czekanik

zdrobnienie od: czekan

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od czekan

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czekan m.

Wiktionary

# czekanista

muzyk grający na czekanie

SJP.pl

# czekanistka

→ czekanista

SJP.pl

#### Patrz:

czekanista

# czekanowo

2 miejscowości w Polsce:

- Czekanowo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. brodnickim, w gminie Bobrowo
- Czekanowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. wągrowieckim, w gminie Wągrowiec

Wikipedia

# czekanowski

nazwisko

SJP.pl

# czekański

nazwisko

SJP.pl

# czekała

1. zostawać w jakimś miejscu, spodziewając się kogoś lub czegoś;
2. być przygotowanym na coś, w pogotowiu;
3. opóźniać się, zwlekać z czymś;
4. być czyimś udziałem w przyszłości;
5. przewidywać lub obawiać się, że coś nastąpi;
6. pragnąć, żeby coś nastąpiło

SJP.pl

# czekało

narzędzie rybackie, gęsta sieć do połowu drobnych ryb na mieliznach

SJP.pl

# czekista

w ZSRR: funkcjonariusz Wszechzwiązkowej Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (tzw. CzeKa)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. polit. funkcjonariusz radzieckiej CzK

Wiktionary

Czekista (ros. Чекист / Cziekist) – rosyjsko-francuski dramat psychologiczny z 1992 roku w reżyserii Aleksandra Rogożkina. Scenariusz powstał na motywach powieści Władimira Zazubrina pt. Drzazga.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wzdłuż kolejki oczekującej na rewizję przechadzał się czekista w skórzanej kurtce z groźnie przewieszonymi na krzyż dwoma pistoletami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈcista, AS: čeḱista

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeka n., CzeKa n., czekistówka ż.

:: fż. czekistka ż.

przym. czekistowski

skr. CzK n.

Wiktionary

# czekistka

w ZSRR: funkcjonariuszka Wszechzwiązkowej Nadzwyczajnej Komisji do Walki z Kontrrewolucją i Sabotażem (tzw. CzeKa)

SJP.pl

# czekistowski

→ czekista

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z czekistami, dotyczący czekistów

Wiktionary

#### Patrz:

czekista

#### Powiązane:

rzecz. czekista mos., Czeka n., CzeKa n., czekistówka ż.

:: fż. czekistka ż.

skr. CzK n.

Wiktionary

# czekman

długa szata noszona przez mężczyzn w krajach Bliskiego Wschodu; czechman

SJP.pl

Czechman, czekman (tur. czekman - długa szata) – wierzchni ubiór z rękawami pochodzenia wschodniego, noszony przez mężczyzn w XVIII wieku, krojem zbliżony do kontusza i podobnie jak on noszony na żupan.

Najczęściej szyty z sukna lub aksamitu, z podszewką z tej samej tkaniny co żupan.

W odróżnieniu od kontusza, czechman zapinano pod szyję, zaś jego rękawy nałożone były na ręce, a nie odrzucane do tyłu.

Wikipedia

# czekoholiczka

kobieta uwielbiająca czekoladę; czekoladoholiczka

SJP.pl

# czekoholik

osoba uwielbiająca czekoladę; czekoladoholik

SJP.pl

# czekolada

1. wyrób cukierniczy z masy kakaowej, zwykle w tabliczkach
2. napój sporządzany z czekolady rozpuszczonej w mleku lub wodzie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) spoż. cuk. półprodukt cukierniczy sporządzany z kakao, cukru i tłuszczu;

(1.2) spoż. cuk. tabliczka czekolady (1.1)

(1.3) spoż. kulin. słodki, gęsty i gorący napój z kakao i śmietanki;

(1.4) kolor taki jak typowej czekolady (1.1)

Wiktionary

Czekolada – wyrób cukierniczy sporządzany z miazgi kakaowej, tłuszczu kakaowego (masło kakaowe) lub innego tłuszczu roślinnego, środka słodzącego i innych dodatków, a w przypadku czekolady mlecznej także z mleka. Według dyrektywy 2000/36/WE czekoladę definiuje się jako wyrób otrzymywany z wyrobów kakaowych i cukrów, który zawiera nie mniej niż 35% suchej masy kakaowej ogółem, w tym nie mniej niż 14% suchej odtłuszczonej masy kakaowej. W celu uzyskania miazgi kakaowej i tłuszczu kakaowego, ziarna kakaowca poddaje się fermentacji, suszy i rozciera. Kolejnym etapem produkcji jest konszowanie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na niedzielny deser mama zrobiła sernik wiedeński z czekoladą i rodzynkami.

(1.2) Krzyś jest strasznym łakomczuchem, zjada całą czekoladę na raz.

(1.3) Po powrocie z sanek rozgrzaliśmy się kubkiem czekolady.

(1.4) Ten kolor na tapicerce to bardziej czekolada niż mahoń.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛkɔˈlada, AS: čekolada

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czekoladnik m., czekoladniczka ż., czekoladziarka ż., czekoladnictwo m., czekoladowiec m., czekoladziarnia ż., czekoladownia ż.

:: zdrobn. czekoladka

czas. poczekoladować

przym. czekoladowy

przysł. czekoladowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czekolada twarda; gw-pl|Górny Śląsk|szekulada.

(1.2) tabliczka czekolady; gw-pl|Górny Śląsk|szekulada.

(1.3) czekolada pitna, czekolada na gorąco

(1.4) ciepły brąz

Wiktionary

# czekoladeria

lokal gastronomiczny oferujący desery i napoje na bazie czekolady

SJP.pl

# czekoladka

mała tabliczka czekolady lub czekoladowy cukierek

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od: czekolada

(1.2) spoż. wyrób cukierniczy z nadziewanej czekolady i dodatków, w małych porcjach, często w wyrafinowanej formie

(1.3) pot. dziewczyna o ciemnej, brązowej cerze

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jacusiu, czy chcesz troszeczkę czekoladki albo serniczka?

(1.2) Na stole stała bombonierka z czekoladkami.

(1.3) Na Madagaskarze Marek zakochał się w sympatycznej czekoladce.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛkɔˈlatka, AS: čekolatka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czokolada ż., czekolada ż., czekoladnik m., czekoladniczka ż., czekoladnictwo m., czekoladowiec m., czekoladziarka ż., czekoladziarnia ż., czekoladownia ż.

czas. poczekoladować

przym. czekoladowy

przysł. czekoladowo

Wiktionary

# czekoladki

mała tabliczka czekolady lub czekoladowy cukierek

SJP.pl

# czekoladoholiczka

kobieta uwielbiająca czekoladę; czekoholiczka

SJP.pl

# czekoladoholiczny

→ czekoladoholizm

SJP.pl

#### Patrz:

czekoladoholizm

# czekoladoholik

osoba uwielbiająca czekoladę; czekoholik

SJP.pl

# czekoladoholizm

zbyt częste jedzenie czekolady i innych wyrobów czekoladowych

SJP.pl

Czekolada – wyrób cukierniczy sporządzany z miazgi kakaowej, tłuszczu kakaowego (masło kakaowe) lub innego tłuszczu roślinnego, środka słodzącego i innych dodatków, a w przypadku czekolady mlecznej także z mleka. Według dyrektywy 2000/36/WE czekoladę definiuje się jako wyrób otrzymywany z wyrobów kakaowych i cukrów, który zawiera nie mniej niż 35% suchej masy kakaowej ogółem, w tym nie mniej niż 14% suchej odtłuszczonej masy kakaowej. W celu uzyskania miazgi kakaowej i tłuszczu kakaowego, ziarna kakaowca poddaje się fermentacji, suszy i rozciera. Kolejnym etapem produkcji jest konszowanie.

Wikipedia

# czekoladopodobny

podobny do czekolady

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) spoż. przypominający wyglądem i smakiem czekoladę

(1.2) przen. o marnej czekoladzie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W Szwecji można kupić wiele słodyczy z czekoladopodobną masą.

(1.2) Fuj, to nie czekolada, to wyrób czekoladopodobny!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛkɔladɔpɔˈdɔbnɨ, AS: čekoladopodobny

Wiktionary

# czekoladować

pokrywać polewą czekoladową

SJP.pl

# czekoladowany

pokryty polewą czekoladową

SJP.pl

# czekoladowiec

1. gatunek ryby z rodziny guramiowatych; gurami czekoladowe;
2. rodzaj ciasta czekoladowego

SJP.pl

# czekoladownia

dział fabryki wytwarzający czekoladę; czekoladziarnia

SJP.pl

# czekoladowo

przysłówek sposobu

(1.1) kulin. cuk. na sposób odpowiedni czekoladzie

(1.2) z użyciem czekoladowej barwy, z obecnością czekoladowego koloru

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Smakuje czekoladowo, choć nie ma tu ani kawałka czekolady, zastępuje ją za to uczciwa porcja kakao.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czokolada ż., czekolada ż., czekoladka ż., czekoladnik mos., czekoladniczka ż., czekoladownia ż., czekoladziarnia ż.

przym. czekoladowy

Wiktionary

# czekoladowobrązowy

brązowy o odcieniu czekoladowym

SJP.pl

# czekoladowoskóry

o człowieku: taki, który ma skórę koloru czekolady

SJP.pl

# czekoladowy

1. o smaku czekoladowym;
2. zrobiony z czekolady

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) kulin. spoż. dotyczący czekolady, zawierający czekoladę, zrobiony z czekolady, przyrządzony z czekoladą

przymiotnik jakościowy

(2.1) mający kolor brązowy, taki jak kolor czekolady

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Uwielbiam smak lodów czekoladowych.

(2.1) Eli jest do twarzy w czekoladowych ciuchach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛkɔlaˈdɔvɨ, AS: čekoladovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czokolada ż., czekolada ż., czekoladka ż., czekoladnik mos., czekoladniczka ż., czekoladownia ż., czekoladziarnia ż.

przysł. czekoladowo

Wiktionary

# czekoladożerca

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) żart. osoba, która bardzo lubi czekoladę

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛkɔladɔˈʒɛrt͡sa, AS: čekoladožerca

Wiktionary

# czekoladziarka

urządzenie produkujące czekoladę

SJP.pl

# czekoladziarnia

dział fabryczny wytwarzający czekoladę

SJP.pl

# czekowy

związany z czekiem

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z czekiem, dotyczący czeku

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czek m.

Wiktionary

# czela

uczeń guru; ćela

SJP.pl

# czelabińsk

miasto w Rosji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Federacji Rosyjskiej na południowym Uralu, stolica obwodu czelabińskiego;

Wiktionary

Czelabińsk (ros. Челябинск) – miasto obwodowe w azjatyckiej części Rosji, na Uralu, nad rzeką Miass.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈlabʲĩj̃sk, AS: čelabʹĩĩ ̯sk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czelabińszczanin mos., czelabińszczanka ż., czelabińczyk mos., czelabinka ż.

przym. czelabiński

Wiktionary

# czelabiński

przymiotnik od: Czelabińsk

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do Czelabińska, związany z Czelabińskiem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Znaczenie operacji czelabińskiej polegało na tym, że biali utracili bardzo ważny węzeł kolejowy i ostatnią rokadę kolejową, a ponadto rozgromione zostały ich odwody strategiczne.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czelabińsk m.

Wiktionary

# czeladka

dawniej, żartobliwie: gromadka domowników, szczególnie dzieci

SJP.pl

# czeladna

w dawnych dworach, zamkach: pomieszczenie dla służby, zwykle przy kuchni

SJP.pl

Czeladna (cz. Čeladná, niem. Czeladna) – gmina w Czechach, w powiecie Frydek-Mistek, w kraju morawsko-śląskim.

Wikipedia

# czeladnictwo

zajęcie czeladnika; okres bycia czeladnikiem

SJP.pl

Czeladnik (również towarzysz) – jeden ze stopni kwalifikacji zawodowych, stwierdzający opanowanie przez ucznia, młodocianego pracownika zatrudnionego w celu nauki zawodu, umiejętności praktycznych oraz teoretycznych w zawodzie rzemieślniczym oraz potwierdzający je dowodem kwalifikacji zawodowych w formie zdanego egzaminu czeladniczego.

Wikipedia

# czeladniczka

→ czeladnik

SJP.pl

#### Patrz:

czeladnik

# czeladniczy

→ czeladnik

SJP.pl

#### Patrz:

czeladnik

# czeladnik

rzemieślnik zdobywający praktykę pod kierunkiem majstra

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rzemieślnik po zakończonym etapie nauki i zweryfikowaniu kwalifikacji zawodowych przez specjalną komisję, pracujący pod nadzorem majstra

Wiktionary

Czeladnik (również towarzysz) – jeden ze stopni kwalifikacji zawodowych, stwierdzający opanowanie przez ucznia, młodocianego pracownika zatrudnionego w celu nauki zawodu, umiejętności praktycznych oraz teoretycznych w zawodzie rzemieślniczym oraz potwierdzający je dowodem kwalifikacji zawodowych w formie zdanego egzaminu czeladniczego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Po dwumiesięcznym stażu wreszcie otrzymałem dyplom czeladnika.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈladʲɲik, AS: čeladʹńik

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czeladź ż., czeladnica ż., czeladka ż.

przym. czeladniczy, czeladny, czeladni

Wiktionary

# czeladny

związany z czeladzią (np. izba czeladna)

SJP.pl

# czeladź

dawna służba u arystokracji używana do posług w domu, jako straż w zamku itp., a także towarzysząca swoim panom w wyprawach wojennych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

- czeladź – służba w okresie I Rzeczypospolitej
- Czeladź – miasto w woj. śląskim, w powiecie będzińskim, w Zagłębiu Dąbrowskim
- Czeladź Mała (dawn. Czeladź) – wieś w woj. dolnośląskim, w powiecie górowskim, w gminie Jemielno
- Czeladź Wielka (dawn. Cielążyn) – wieś w woj. dolnośląskim, w powiecie górowskim, w gminie Wąsosz
- Czeladź – dawna gmina wiejska, istniejąca przejściowo w 1915 roku

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛlat͡ɕ, AS: čelać

Wiktionary

# czeladzianin

mieszkaniec Czeladzi

SJP.pl

# czeladzianka

mieszkanka Czeladzi

SJP.pl

# czeladzki

przymiotnik od: Czeladź

SJP.pl

# czelatyce

Czelatyce – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jarosławskim, w gminie Rokietnica.

Wieś szlachecka, własność Stanisława Derszniaka, położona była w 1589 roku w ziemi przemyskiej województwa ruskiego. W latach 1975–1998 wieś należała do województwa przemyskiego.

Wikipedia

# czelesta

perkusyjny instrument klawiszowy należący do grupy idiofonów, przypominający fisharmonię; celesta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. idiofon przypominający kształtem fisharmonię, w którym dźwięk pochodzi z płytek uderzanych przez młoteczki uruchamiane przez klawisze;

Wiktionary

Czelesta (wł. celesta = rajski; skrót: Cel.) – klawiszowy instrument muzyczny z grupy instrumentów perkusyjnych wynaleziony pod koniec XIX w., przypominający kształtem fisharmonię. Dźwięk powstaje w nim w wyniku uderzania uruchamianych przy pomocy klawiszy młoteczków w metalowe płytki połączone z rezonatorem skrzynkowym, które wydają dźwięk zbliżony do dzwonków. Instrument ma zazwyczaj 49-65 klawiszy oraz skalę obejmującą trzy, cztery lub pięć oktaw.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈlɛsta, AS: čelesta

Wiktionary

# czelijadź

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. czeladź

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) chasa, hasa

Wiktionary

# czelista

muzyk grający na wiolonczeli; wiolonczelista

SJP.pl

# czelistka

kobieta grająca na wiolonczeli; wiolonczelistka

SJP.pl

# czelniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: czelny

SJP.pl

# czelność

nadmierna śmiałość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pejor. bycie nadmiernie zuchwałym, odważyć się na coś wbrew przyjętym konwenansom

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Po tym, co zrobił, ma jeszcze czelność uważać siebie za naszego przyjaciela.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czelny

rzecz. czółko n., czoło n., czołówka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bezczelność, tupet, zuchwałość, rzad. śmiałość

Wiktionary

# czelny

śmiały, arogancki, zuchwały

SJP.pl

# czeluść

wielki otwór, głęboka jama; głębia, przepaść

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) książk. przepaść, głębia, jama

(1.2) stpol. paszcza

(1.3) stpol. szczęka

Wiktionary

Czeluść – krakowski kolektyw muzyczny, założony w 2015 roku przez Filipa „JUTRØ” Fabiańskiego i Jana „Kosę” Kosińskiego,współpracujący z producentami i DJ-ami, tworzący muzykę witch house.

JUTRØ i Kosa od 2017 roku organizują w Krakowie Czeluść Festival. W latach 2018–2022 roku w Radiowej Trójce, w poniedziałkowe i czwartkowe wieczory, nadawana była audycja „Wieczór rezydentów” prowadzona rotacyjnie przez kolektyw Czeluść, Jurka Przeździeckiego, Kubę Sojkę i Rrrkrt z projektu Brutaż. DJ-e analizowali w niej twórczość producentów i raperów powiązanych z nową falą hip-hopu, trapem, muzyką bassową i klubową. W 2023 z kolektywu wystąpił „Kosa”.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Patrzył jak jego plecak stacza się w czeluść.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛluɕt͡ɕ, AS: čeluść

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeluścin mrz.

przym. czeluściński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) otchłań

Wiktionary

# czeluścin

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś w Polsce, w województwie wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, w gminie Czerniejewo;

(1.2) geogr. wieś w Polsce, w województwie wielkopolskim, w powiecie gostyński, w gminie Pępowo;

Wiktionary

W Polsce

- Czeluścin – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. gnieźnieńskim, w gminie Czerniejewo
- Czeluścin – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. gostyńskim, w gminie Pępowo
- Czeluścin – przystanek kolejowy w Czeluścinie w pow. gostynińskim
- Czeluścin – dawny wąskotorowy przystanek kolejowy w Czeluścinie, w pow. gnieźnieńskim

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Chciała wysiąść w Czeluścinie, ale przespała przystanek.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czeluścinianin mos., czeluścinianka ż., czeluść ż.

przym. czeluściński

Wiktionary

# czeluściński

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do Czeluścina, związany z Czeluścinem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ślub wzięli w czeluścińskim kościele.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeluścin mrz., czeluścinianin mos., czeluścinianka ż., czeluść ż.

Wiktionary

# czeluściowy

przymiotnik od: czeluść

SJP.pl

# czeluśnica

Czeluśnica – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Tarnowiec.

Czeluśnica jest jedną z największych wsi w gminie Tarnowiec.

Wieś lokowana była prawdopodobnie na prawie niemieckim i od połowy XV w. należała do opactwa benedyktynów tynieckich w powiecie bieckim województwa krakowskiego. Mówi o tym dokument z 1456 r. w którym Kazimierz Jagiellończyk potwierdził oddanie wioski opactwu tynieckiemu i wszystkie nadane wcześniej przywileje. Wieś została przejęta przez skarb państwa austriackiego w roku 1798. Później stała się własnością Aleksandra Gorajskiego herbu Korczak, właściciela Moderówki, Gąsówki, Warzyc i Bierówki, a następnie jego syna Władysława i wnuka Kazimierza. Ostatecznie w roku 1895 majątek został rozparcelowany.

Wikipedia

# czelustny

przymiotnik od: czeluść

SJP.pl

# czemergies

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) białystok. samogon

Wiktionary

# czemiernicki

przymiotnik od: Czemierniki

SJP.pl

# czemierniczanin

mieszkaniec Czemiernik (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czemierniczanka

mieszkanka Czemiernik (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czemierniki

miasto w Polsce

SJP.pl

Czemierniki – miasto w Polsce, położone na Wysoczyźnie Lubartowskiej, w województwie lubelskim, w powiecie radzyńskim, siedziba gminy Czemierniki. Na terenie Czemiernik utworzono dwa sołectwa Czemierniki I i Czemierniki II.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1509 roku, położone było w drugiej połowie XVI wieku w powiecie lubelskim w województwie lubelskim. Zostały pozbawione praw miejskich 13 stycznia 1870 i włączone do gminy Czemierniki w powiecie lubartowskim. W latach 1867–1954 siedziba wiejskiej gminy Czemierniki, 1954–1972 gromady Czemierniki (od 1956 w powiecie radzyńskim), a od 1973 reaktywowanej gminy Czemierniki. W latach 1975–1998 należały administracyjnie do województwa bialskopodlaskiego. 1 stycznia 2024 odzyskały status miasta.

Wikipedia

# czemó

zaimek pytajny

(1.1) slang. czemu (mocniej podszyte zdziwieniem)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) „Ej, nie jesteś już moim duo Fortnite!” – czemó??

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛ̃mɔ, AS: čẽmo

Wiktionary

# czempiń

miasto w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czempiń (pol. hist. Piechnino) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie kościańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czempiń.

Czempiń uzyskał lokację miejską przed 1399 rokiem. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.Przez gminę przebiegają ważne szlaki komunikacyjne między innymi linia kolejowa łącząca Poznań z Wrocławiem i droga krajowa nr 5 z Gdańska przez Poznań, Wrocław do Pragi. Na terenie Czempinia ma swoją siedzibę jedyna tego rodzaju w Polsce stacja badawcza Polskiego Związku Łowieckiego. Jego działalność opiera się na hodowli i leczeniu ptaków drapieżnych. Prowadzone są tutaj również zakrojone na szeroką skalę badania nad zwierzyną. Związek ten zajmuje się również organizacją szkoleń dla myśliwych.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛ̃mpʲĩɲ, AS: čẽmpʹĩń

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czempiński

Wiktionary

# czempinianin

mieszkaniec Czempinia

SJP.pl

# czempinianka

mieszkanka Czempinia

SJP.pl

# czempiński

przymiotnik od: Czempiń

SJP.pl

# czempion

mistrz sportowy; champion; szampion

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) sport. aktualny mistrz jakiejś dyscypliny

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) zwierzę wielokrotnie nagradzane na pokazach, konkursach, wystawach

Wiktionary

Mistrz – tytuł przyznawany osobie, która osiągnęła najwyższy stopień wiedzy lub umiejętności w danej dziedzinie; ciesząca się swoistym autorytetem i będąca wzorem do naśladowania (nauczyciel, guru) dzięki czemu posiada pozycję/stanowisko, które wyróżnia ją spośród ogółu.

Odpowiednikiem żeńskiego tytułu jest mistrzyni, rzadziej miss.

Wikipedia

#### Powiązane:

czas. czempionat m.

:: fż. czempionka ż.

Wiktionary

# czempionat

mistrzostwo w jakiejś dyscyplinie sportu; championat

SJP.pl

# czempionka

championka;
1. mistrzyni w jakiejś dyscyplinie sportu
2. zwierzę (samica), które zostało zwycięzcą zawodów lub konkursu

SJP.pl

# czemu

zaimek pytajny (np. Co nowego widziałeś? Czego chciał?) lub względny (np. Zrobili wszytko, co mogli. Czego byłoby trzeba, to móc pójść na spacer.)

SJP.pl

zaimek pytajny

(1.1) dlaczego, po co

zaimek względny

(2.1) dlaczego, po co

forma zaimka.

(3.1) C. lp. od: co

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czemu kupiłeś taki drogi samochód?

(2.1) Nikt nie wie, czemu ona ścięła włosy.

(3.1) Czemu się przyglądasz?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛ̃mu, AS: čẽmu

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk|czamu.

Wiktionary

# czemuś

zaimek nieokreślony zastępujący nazwę dowolnego przedmiotu lub faktu

SJP.pl

# czemuż

wzmocniony zaimek pytajny "co", wprowadzający pytanie uzupełnienia lub pytanie retoryczne

SJP.pl

# czenczek

nazwisko

SJP.pl

# czengczou

Zhengzhou; miasto w Chinach

SJP.pl

Zhengzhou (chiń. upr. 郑州; chiń. trad. 鄭州; pinyin Zhèngzhōu; wym. [tʂɤ̂ŋtʂóu̯]) – stolica prowincji Henan, leżąca nad Huang He. W mieście znajduje się największa na świecie fabryka iPhone’ów, obsługująca firmę Apple.

Wikipedia

# czengtu

miasto w Chinach; Chengdu

SJP.pl

Wikipedia

# czep

część rośliny łatwo przyczepiająca się

SJP.pl

# czepca

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hydron. rzeka w europejskiej części Rosji, przepływa przez terytorium Udmurcji i obwodu kirowskiego; główny lewy dopływ Wiatki;

Wiktionary

Czepca (ros. Чепца, udm Чупчи́) — rzeka w europejskiej części Rosji. Przepływa przez terytorium Udmurcji i obwodu kirowskiego; główny lewy dopływ Wiatki o długości 501 km, z dorzeczem o powierzchni 20 400 км².

Swój bieg rozpoczyna na Wyżynie Wierchniekamskiej na północy Udmurcji, a do Wiatki uchodzi w pobliżu miasta Kirowo-Czepieck w obwodzie kirowskim. Nad jej brzegami położone są (kolejno od źródeł do ujścia): wieś Debiosy, posiółek Baleziny oraz miasta Głazow i Kirowo-Czepieck.

Wikipedia

# czepcowy

→ czepiec

SJP.pl

#### Patrz:

czepiec

# czepeczek

1. zdrobnienie od: czepek
2. tkanka powierzchniowa, pokrywająca koniec korzenia; czepiec

SJP.pl

# czepek

1. nieprzemakalne nakrycie głowy stosowane na basenie;
2. dawne kobiece nakrycie głowy noszone przez mężatki i wdowy;
3. część stroju ludowego;
4. biała czapeczka, noszona np. przez pielęgniarki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) daw. nakrycie głowy;

(1.2) zaw. nakrycie głowy spinające lub chroniące włosy przy pracy lub w kąpieli

(1.3) sport. gumowe lub płócienne nakrycie głowy pływaka;

(1.4) anat. med. część błon płodowych okrywająca głowę noworodka;

(1.5) bot. element sporofitu szeregu mchów i wątrobowców;

Wiktionary

- czepek (czepiec) – dawne nakrycie głowy
- czepek pielęgniarski
- czepek – część błon płodowych, która pokrywa głowę i twarz noworodka
- czepek pływacki – nakrycie głowy używane w czasie kąpieli
- czepek – element sporofitu wielu mszaków

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wrzaskliwe, wygadane przekupki w spódnicach sztywnych od krochmalu i wysokich bieluśkich czepkach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛpɛk, AS: čepek

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. oczepiny lm nm., czepiec mrz.

:: zdrobn. czepeczek mrz.

czas. czepić ndk.

przym. czepny

Wiktionary

# czepel

wyspa na Dunaju; Csepel

SJP.pl

Czepel (węg. Csepel) – największa na Węgrzech wyspa rzeczna na Dunaju. Długość wyspy wynosi 48 km, szerokość – 6–8 km, zaś powierzchnia – 257 km². Wyspa Czepel leży na Wielkiej Nizinie Węgierskiej, rozciągając się od Budapesztu prawie po Dunaújváros. Główny nurt Dunaju (Nagy-Duna) otacza wyspę od zachodu, wschodnia odnoga nazywa się Ráckevei-Duna (także Soroksári-Duna, Kis-Duna). Administracyjnie wyspa należy do komitatu Pest – z wyjątkiem północnego krańca, który stanowi XXI dzielnicę Budapesztu. Poza tą dzielnicą na Czeplu leżą miasta Szigetszentmiklós, Szigethalom, Tököl i Ráckeve oraz kilka wsi. Liczba ludności wynosi około 165 tysięcy. Budapeszteńska część wyspy stanowi ok. 10% jej powierzchni, ale jej ludność stanowi prawie połowę całkowitej liczby.

Wikipedia

# czepiać

1. potocznie: nagabywać;
2. czepiać się:
a) chwytać się, zahaczać się;
b) dopatrywać się ujemnych cech kogoś lub czegoś, często bez podstaw

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. czepić)

(1.1) pot. prowizorycznie mocować

(1.2) pot. zatrzymywać kogoś lub coś bez istotnego powodu

czasownik zwrotny niedokonany czepiać się (dk. czepić się)

(2.1) pot. ujmować coś, by się tego trzymać

(2.2) pot. wynajdywać złe strony czegoś, niedobre intencje kogoś

(2.3) pot. czynić starania, by coś ocalić

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czepianie n., zaczep mrz.

przym. czepialski, czepny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przyczepiać, przymocowywać, przypinać, zawieszać

(1.2) nagabywać, zaczepiać

(2.1) chwytać się, lgnąć, przytrzymywać się, zahaczać się

(2.2) atakować, dopieprzać się, dopierdalać się, krytykować, przychrzaniać się, przyczepiać się, przypieprzać się, przypierdalać się, przypierdzielać się, przypinać się, tykać się, szukać dziury w całym

Wiktionary

# czepiak

małpa szerokonosa, zamieszkująca Amerykę Południową

SJP.pl

Czepiak (Ateles) – rodzaj nadrzewnych ssaków naczelnych z podrodziny czepiaków (Atelinae) w obrębie rodziny czepiakowatych (Atelidae).

Wikipedia

# czepiakowate

rodzina nadrzewnych ssaków naczelnych

SJP.pl

Czepiakowate (Atelidae) – rodzina nadrzewnych ssaków naczelnych z infrarzędu małpokształtnych (Simiiformes) obejmująca czepiaki i wyjce – największe i najgłośniejsze małpy Nowego Świata, dawniej włączane do rodziny płaksowatych.

Wikipedia

# czepiakowaty

o cechach czepiakowatych (rodzina ssaków)

SJP.pl

# czepialska

kobieta, która lubi bezpodstawnie krytykować innych, doszukuje się złych cech, intencji

SJP.pl

# czepialski

potocznie: taki, który bezpodstawnie krytykuje innych, doszukuje się w kimś lub w czymś złych cech, stron

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) taki, który często czepia się

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czepianie n.

czas. czepiać ndk.

przym. czepliwy

Wiktionary

# czepialskość

→ czepialski

SJP.pl

#### Patrz:

czepialski

# czepialstwo

potocznie: przyczepianie się do kogoś, występowanie z nieuzasadnionymi pretensjami, zwykle w nieistotnych sprawach; małostkowość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) pot. częste krytykowanie rzeczy drobnych i błahych, zwracanie uwagi na najmniejsze szczegóły

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈpʲjalstfɔ, AS: čepʹi ̯alstfo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czepianie się

czas. czepiać się

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czepianie się

Wiktionary

# czepianie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czepiać.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czepiać ndk.

rzecz. zaczep mrz.

przym. czepialski, czepny

Wiktionary

# czepić

czepić się:
1. chwycić się, zahaczyć się;
2. dopatrzeć się ujemnych cech kogoś lub czegoś, często bez podstaw

SJP.pl

# czepiec

1. dawniej kobiece nakrycie głowy; czepek
2. część żołądka u zwierząt przeżuwających

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. etn. rodzaj kobiecego nakrycia głowy;

(1.2) anat. zool. jeden z żołądków przeżuwaczy;

(1.3) anat. zob. czepiec ścięgnisty.

Wiktionary

- czepiec – kobiece nakrycie głowy
- czepiec – przedżołądek u przeżuwaczy
- czepiec ścięgnisty – rozcięgno pokrywające sklepienie czaszki

2 miejscowości w Polsce:

- Czepiec – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. jędrzejowskim, w gminie Sędziszów
- Czepiec – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. wałeckim, w gminie Wałcz

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W czasie oczepin ścinano warkocz i zakładano pannie młodej czepiec.

(1.2) Krowy mają cztery żołądki zwane kolejno żwaczem, czepcem, księgami i trawieńcem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛpʲjɛt͡s, AS: čepʹi ̯ec

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. oczepiny nmos.

:: zdrobn. czepek m., czepeczek m.

przym. czepcowy, czepny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czepek

Wiktionary

# czepiel

nazwisko

SJP.pl

Czepiel (czes. Čepel niem. Tippelstein lub Tüpelstein, 901 m n.p.m.) – szczyt w Karkonoszach w obrębie Lasockiego Grzbietu.

Położony pomiędzy Kopiną na północy a Mravenečníkiem na południu. Przez Czepiel przechodzi dział wód pomiędzy zlewiskami Bałtyku i Morza Północnego. Wschodnie stoki leżą w dorzeczu Bobru a zachodnie Úpy. Zbudowany ze skał metamorficznych wschodniej osłony granitu karkonoskiego – głównie zieleńców. Wierzchołek i górne stoki są porośnięte lasami, niższe części pokrywają łąki.

Wikipedia

# czepiga

1. rączka pługa;
2. czepiga rudawa - ptak zamieszkujący w Afryce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) uchwyt do prowadzenia pługa konnego przez oracza

(1.2) średniej wielkości ptak zamieszkujący środkową i południową Afrykę;

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈpʲiɡa, AS: čepʹiga

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czepigi nmos.

Wiktionary

# czepigi

rączki od pługa konnego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. ornit. nazwa systematyczna|Coliiformes|Murie|ref=tak., rząd ptaków z infragromady ptaków neognatycznych;

(1.2) syst. ornit. nazwa systematyczna|Coliidae|Swainson|ref=tak., rodzina ptaków z rzędu czepig (1.1)

forma rzeczownika|rodzaj=żeński.

(2.1) M., B. i W. lm. od: czepiga

Wiktionary

Czepigi – rząd (Coliiformes) i rodzina (Coliidae) ptaków z podgromady Neornithes.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czepiga ż.

Wiktionary

# czepino

Czepino (do 1945 roku niem. Wintersfelde) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim, w gminie Gryfino przy historycznym trakcie komunikacyjnym w kierunku Szczecina, w paśmie zabudowy wytworzonym przez miejscowości Czepino, Daleszewo, Radziszewo.

Wikipedia

# czepiny

dawny obrzęd weselny znany u większości ludów słowiańskich, podczas którego panna młoda symbolicznie przechodziła ze stanu panieńskiego w zamężny; oczepiny

SJP.pl

# czepiszcze

bylina z rodziny ślazowatych; urena

SJP.pl

# czepkowy

→ czepek

SJP.pl

#### Patrz:

czepek

# czepliwość

→ czepliwy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co czepliwe

Wiktionary

#### Patrz:

czepliwy

#### Powiązane:

przym. czepliwy, czepny

Wiktionary

# czepliwy

1. umożliwiający przyczepianie się; czepny;
2. potocznie: skłonny do zaczepek, niesłusznego krytykowania; napastliwy, zaczepliwy;
3. potocznie: łatwy do zapamiętania, wpadający w ucho; chwytliwy

SJP.pl

# czępnąć

czasownik

(1.1) gw-pl|Poznań. zob. cząpnąć.

Wiktionary

# czepne

1. umożliwiający przyczepianie się (np. organy czepne wytwarzane przez niektóre rośliny pnące)
2. czepiający się; lepki, przylegający (np. czepna witka maliny)

SJP.pl

# czepny

1. umożliwiający przyczepianie się (np. organy czepne wytwarzane przez niektóre rośliny pnące)
2. czepiający się; lepki, przylegający (np. czepna witka maliny)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dostosowany do czepiania się

(1.2) chwytliwy, czepliwy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czepek mrz., czepiec mrz., czepianie n., czepliwość ż.

czas. czepić ndk., czepiać ndk., przyczepić dk., przyczepiać ndk.

przym. czepliwy, przyczepny

Wiktionary

# czepota

cierniste pnącze z rodziny marzanowatych; gambir

SJP.pl

# czepułkowski

nazwisko

SJP.pl

# czerczen-daria

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hydron. rzeka w północno-zachodnich Chinach;

Wiktionary

# czerdak

dawny rodzaj werandy w domach budowlanych na Wschodzie, zwłaszcza w Turcji

SJP.pl

# czerecha

drzewo owocowe - mieszaniec wiśni i czereśni

SJP.pl

# czereda

żartobliwie lub lekceważąco: gromada, grupa ludzi; zgraja

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) książk. zgraja, grupa

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Koronami drzew czmychnęła czereda małp.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈrɛda, AS: čereda

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. zdrobn. czeredka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gromada

Wiktionary

# czeredka

zdrobnienie od: czereda; gromadka

SJP.pl

# czeremcha

drzewo lub krzew z rodziny różowatych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Padus., rodzaj rośliny z rodziny różowatych o białych, silnie pachnących kwiatach i ciemnoczerwonych lub czarnych owocach;

(1.2) spoż. owoc czeremchy (1.1)

Wiktionary

- czeremcha – rodzaj lub podrodzaj drzew i krzewów z rodziny różowatych
- Czeremcha – szczyt (1146 m) w Paśmie Radziejowej, w Beskidzie Sądeckim
- Czeremcha – szczyt w Beskidzie Niskim, na granicy polsko-słowackiej
- Czeremcha – szczyt w Bieszczadach Zachodnich na Ukrainie
- Czeremcha – wieś w województwie podkarpackim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Jaśliska.
- Czeremcha – osada w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim
  - Czeremcha – gmina województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim
  - Czeremcha – gromada
  - Czeremcha – stacja kolejowa w powyższej osadzie

  Wikipedia

  #### Przykłady

  (1.1) (…) drzewa jaśniały świeżą zielonością, biała czeremcha rozlewała zapach i zwieszała tak nisko swe cienkie gałązki, aż zanurzały się w wodzie przejrzystej.

  (1.1) U nóg Joanny leżał pęk czeremchy, która teraz właśnie rozkwitała na świecie, a której garść sporą syn ślusarza narwał zapewne w czyimś ogrodzie i milcząc tu na podłodze położył.

  Wiktionary

  #### Wymowa:

  IPA: t͡ʃɛˈrɛ̃mxa, AS: čerẽmχa

  Wiktionary

  #### Powiązane:

  przym. czeremchowy

  Wiktionary

  #### Synonimy:

  (1.1) lud. kocierba

  Wiktionary

# czeremchowo

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Rosji, w obwodzie irkuckim;

Wiktionary

Czeremchowo (ros. Черемхово) – miasto w Rosji w obwodzie irkuckim w zagłębiu węglowym.

Znajdują się tu kopalnie węgla, przemysł maszynowy, spożywczy, lekki.

Jedno z miejsc do których byli zsyłani polscy działacze socjalistyczni z partii „Proletariat”. Tu byli zatrudniani między innymi w kopalni węgla i złota „Komorowski i Sobieszczański” (Kомпании Русскo-Азиатическия Уголья копий и Золотые принска „Коморовский и Собесщанский”, Черемхово).

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czeremchowski

Wiktionary

# czeremchowski

→ Czeremcha

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czeremchowem, dotyczący Czeremchowa

Wiktionary

#### Patrz:

Czeremcha

#### Powiązane:

rzecz. Czeremchowo n.

Wiktionary

# czeremchowy

związany z czeremchą

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z czeremchą, dotyczący czeremchy

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrɛ̃mˈxɔvɨ, AS: čerẽmχovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czeremcha ż.

Wiktionary

# czeremeski

przymiotnik od: Czeremcha

SJP.pl

# czeremis

członek ludu zamieszkującego Mari El (autonomiczną republikę w Rosji); Maryjczyk

SJP.pl

# czeremisi

lud zamieszkujący Mari El (autonomiczną republikę w Rosji); Maryjczycy

SJP.pl

Wikipedia

# czeremiska

dotyczący Czeremisów, właściwy Czeremisom

SJP.pl

# czeremiski

dotyczący Czeremisów, właściwy Czeremisom

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. związany z Czeremisami (Maryjczykami), dotyczący Czeremisów (Maryjczyków)

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język czeremiski;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeremis mos.. Czeremiska ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) maryjski

(2.1) maryjski

Wiktionary

# czeremosz

rzeka na Ukrainie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. hydron. rzeka na zachodniej Ukrainie, w Karpatach Wschodnich, prawy dopływ Prutu;

Wiktionary

Czeremosz (ukr. Черемош, rum. Ceremuș) – rzeka na zachodniej Ukrainie, w Karpatach Wschodnich, prawy dopływ Prutu o długości 80 km (167 km z Czarnym Czeremoszem) i powierzchni dorzecza 2560 km². Nazwa rzeki często pojawia się w kulturze ludowej, w szczególności w odniesieniu do tradycji huculskiej.

Wikipedia

# czeremsza

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. pot. czosnek niedźwiedzi

(1.2) spoż. jarzyna z czosnku niedźwiedziego

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Zapobiegliwe gospodynie solą czeremszę i przechowują w beczułkach na zimę.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-2) czosnek niedźwiedzi, babczy czosnek, zajęczy czosnek, babny czosnek, psi czosnek

Wiktionary

# czeremszaczek

namiotnik czeremszaczek - motyl z rodziny namiotnikowatych

SJP.pl

# czeremszyna

1. kwiat lub owoc czeremchy;
2. lasek czeremchowy

SJP.pl

Czeremszyna – polski zespół folkowy, inspirujący się folklorem słowiańskim, głównie podlaskim. Powstał w listopadzie 1993 roku z inicjatywy Barbary Kuzub-Samosiuk, w Czeremsze, na Podlasiu.

Od początku istnienia zespołu na jego repertuar składają się przede wszystkim pieśni ludowe pogranicza polsko-białorusko-ukraińskiego wykonywane w gwarze z Podlasia zaaranżowane na głos i różne instrumenty m.in. akordeon, bałałajkę basową, cymbały, fujarę słowacką, mandolinę, skrzypce, sopiłki i instrumenty perkusyjne. Płyta zespołu z 2003 roku pt. „Hulaj póki czas” została laureatem konkursu „Wirtualne Gęśle” 2003.

Wikipedia

# czeremucha

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Padus avium|Mill.|ref=tak., gatunek drzewa lub dużego krzewu z rodziny różowatych

(1.2) bot. drzewo lub krzew z gatunku czeremuch (1.1)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czeremucha jest typowym megafanerofitem.

(1.2) Położyła się pod czeremuchą, by przeczekać gorąc południa.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czeremcha, czeremcha zwyczajna, czeremcha pospolita, śliwa kocierpka, trzemcha, smrodynia

(1.2) czeremcha

Wiktionary

# czerep

1. skorupa po stłuczonym naczyniu;
2. głowa, czaszka;
3. nieszkliwiony wyrób garncarski lub ceramiczny;
4. odłamek pocisku, bomby, granatu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) anat. czaszka

(1.2) anat. głowa

(1.3) przen. liche naczynia garncarskie

(1.4) techn. w technologii ceramicznej: wytrzymały mechanicznie produkt wypiekania uformowanej masy ceramicznej

(1.5) wojsk. odłamek bomby, granatu lub pocisku

(1.6) przen. szczątki, ruiny

(1.7) gw-pl|Bukowina. dachówka

Wiktionary

Czerep – skorupa ceramiczna, stanowiąca właściwą ściankę przedmiotu; wypalona, lecz nieszkliwiona bez angoby i dekoracji.

Wypalenie wyrobu pozbawia masę ceramiczną wody, zmienia jej właściwości fizyczne i chemiczne. Czerep jest twardy, porowaty, kruchy, dźwięczy przy uderzeniu, zachowuje na stałe kształt nadany przed wypaleniem.
Goły czerep będący gotowym produktem charakterystyczny jest dla naczyń ceramicznych ludów pierwotnych (np. ceramika siwa) oraz niektórych kultur wiejskich Polski (np. ceramika iłżecka).

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛrɛp, AS: čerep

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.7) czerepica

Wiktionary

# czerepak

nazwisko

SJP.pl

# czerepaniak

nazwisko

SJP.pl

# czerepica

gwarowo: dachówka

SJP.pl

# czerepowiec

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w północnej części Rosji, w obwodzie wołogodzkim;

Wiktionary

Czerepowiec (ros. Черепове́ц) – miasto w północnej części Rosji, w obwodzie wołogodzkim, port przy Wołżańsko-Bałtyckiej Drodze Wodnej, nad Zbiornikiem Rybińskim.

Centrum administracyjne rejonu czerepowieckiego.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czerepowiecki

Wiktionary

# czerepowiecki

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czerepowcem, dotyczący Czerepowca

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czerepowiec mrz.

Wiktionary

# czeresienka

zdrobnienie od: czereśnia

SJP.pl

# czereśnia

drzewo owocowe z rodziny różowatych (Cerasus avium, Prunus avium), pokrewne wiśni, powszechnie uprawiane dla owoców deserowych i na przetwory
2. owoc tego drzewa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ogrod. bot. drzewo z rodziny różowatych;

(1.2) spoż. owoc czereśni (1.1); kuliste pestkowce koloru czerwonego, żółtego lub czarnego

(1.3) techn. drewno uzyskane z czereśni (1.1)

Wiktionary

- czereśnia – jedna z nazw zwyczajowych gatunku wiśnia ptasia,
- czereśnie – owoce wiśni ptasiej
- Czereśnia – część miasta Cieszanów, w Polsce, w woj. podkarpackim, w pow. lubaczowskim, w gminie Cieszanów

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ojciec posadził czereśnię na wzgórzu.

(1.1) Pełne mam oczy i usta pieśni, płonę na słońcu, jak kwiat czereśni, po tej skończonej mojej piosence weź mnie na ręce!

(1.2) Wszyscy jedliśmy czereśnie prosto z drzewa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈrɛɕɲa, AS: čereśńa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czereśniówka ż., czereśniak m., Czereśnica ż.

:: zdrobn. czeresienka ż.

przym. czereśniowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-3) reg. lub daw. trześnia

Wiktionary

# czereśniacki

→ czereśniak

SJP.pl

#### Patrz:

czereśniak

# czereśniak

wsiór, wsiur, wiochman, wiochmen, wieśniak, wsiok; pogardliwie:
1. człowiek pochodzący ze wsi lub mieszkający na wsi;
2. człowiek prymitywny, nieumiejący się odpowiednio zachować w towarzystwie

SJP.pl

# czereśniówka

nalewka z czereśni

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) spoż. napój alkoholowy przygotowany poprzez zalanie spirytusem owoców czereśni

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czeresienka ż., czereśnia ż., czereśniak m., Czereśnica ż.

przym. czereśniowy

Wiktionary

# czereśniowy

przymiotnik

(1.1) związany z czereśnią (drzewem)

(1.2) związany z czereśnią (owocem)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) [...] powracając z perskiej wyprawy przeciwko Mitrydatesowi, przywiózł sadzonki drzew czereśniowych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrɛɕˈɲɔvɨ, AS: čereśńovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czereśnia ż., czereśniówka ż.

Wiktionary

# czereszewski

nazwisko

SJP.pl

# czerezwyczajka

potoczna nazwa WCzK, czyli organizacji poprzedzającej NKWD i KGB w Rosji sowieckiej; czrezwyczajka

SJP.pl

Wikipedia

# czerkaski

1. → Czerkasy;
2. obwód czerkaski - jeden z 24 obwodów Ukrainy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czerkasami, dotyczący Czerkasów

Wiktionary

Czerkaski (bułg. Черкаски) – wieś w Bułgarii, w obwodzie Montana, w gminie Wyrszec. Według danych szacunkowych Ujednoliconego Systemu Ewidencji Ludności oraz Usług Administracyjnych dla Ludności, 15 września 2023 roku miejscowość liczyła 182 mieszkańców.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Czerkasy ż., Czerkaszczyzna ż.

Wiktionary

# czerkasy

1. miasto na Ukrainie;
2. wieś na Ukrainie;
3. wieś na Białorusi;
4. część miasta Łaszczów w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto na Ukrainie:

Wiktionary

Czerkasy (ukr. Черкаси) – miasto w centralnej części Ukrainy, stolica obwodu czerkaskiego. Leży nad Dnieprem oraz nad brzegiem Krzemieńczuckiego Zbiornika Wodnego utworzonego przez spiętrzenie wód Dniepru.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czerkaski

Wiktionary

# czerkawski

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Euzebiusz Czerkawski (1822–1896) – polski polityk i wykładowca akademicki
- Jan Czerkawski (1939–2007) – polski historyk filozofii
- Mariusz Czerkawski (ur. 1972) – polski hokeista, olimpijczyk, menedżer hokejowy i komentator sportowy
- Paisjusz (Czerkawski) (zm. 1633) – prawosławny biskup
- Piotr Czerkawski (ur. 1989) – polski krytyk filmowy i dziennikarz
- Tadeusz Czerkawski (1919–2012) – polski wojskowy
- Tytus Czerkawski (1884–1969) – działacz Polonii w Rumunii. W latach 1939-40 senator Królestwa Rumunii, reprezentujący mniejszość polską
- Walenty Czerkawski (1846–1935) – polski wojskowy, poeta, powstaniec
- Witold Czerkawski (1921–2007) – polski fotograf, fotoreporter i dokumentalista
- Włodzimierz Czerkawski (1866–1913) – polski ekonomista

Wikipedia

# czerkies

koń czerkieski północnego Kaukazu

SJP.pl

# czerkiesi

lud kaukaski zamieszkujący Karaczajo-Czerkiesję

SJP.pl

Czerkiesi (kab.-cz. адыгэ, ros. черке́сы) – grupa etniczna z północno-zachodniego Kaukazu (Czerkiesja), obecnie zamieszkująca głównie północno-wschodnią Turcję oraz Republikę Karaczajo-Czerkieską w Federacji Rosyjskiej, gdzie stanowią ok. 10% ludności, a także kilka wiosek w Republice Adygei.

Wikipedia

# czerkiesk

stolica Karaczajo-Czerkiesji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Rosji, nad Kubaniem, stolica Karaczajo-Czerkiesji;

Wiktionary

Czerkiesk (ros. Черкесск) – stolica Karaczajo-Czerkiesji, w Rosji, nad Kubaniem. Miasto założone w 1804 roku jako Batałpaszyńska stanica kozacka. 123,1 tys. mieszkańców (2020).

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czerkieszczanin mos., czerkieszczanka ż.

przym. czerkieski

Wiktionary

# czerkieska

1. długie okrycie wierzchnie górali czerkieskich oraz armii radzieckiej;
2. futrzana czapka

SJP.pl

# czerkieski

dotyczący Czerkiesów (ludu kaukaskiego), właściwy Czerkiesom

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czerkieskiem, dotyczący Czerkieska

(1.2) związany z Czerkiesją albo Czerkiesami

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czerkiesk mrz., Czerkiesja ż., Czerkies mos., Czerkieska ż.

Wiktionary

# czerlejno

Czerlejno – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Kostrzyn.

Wieś duchowna Czerlenino, własność kapituły katedralnej gnieźnieńskiej, pod koniec XVI wieku leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego.

Wikipedia

# czermak

nazwisko

SJP.pl

- Johann Nepomuk Czermak – niemiecki fizjolog
- Stanisław Czermak – działacz państwowy, wiceminister komunikacji
- Wiktor Czermak – polski historyk
- Władysław Czermak – polski oficer

Wikipedia

# czermień

trująca bylina z rodziny obrazkowatych; kalla

SJP.pl

Wikipedia

# czermin

nazwa kilku miejscowości w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geogr. toponim, nazwa szeregu miejscowości w Polsce;

Wiktionary

W Polsce

- Czermin – część wsi Kwiatkowo w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. rypińskim, w gminie Rypin
- Czermin – wieś w woj. podkarpackim, w pow. mieleckim, w gminie Czermin
- Czermin – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. sandomierskim, w gminie Dwikozy
- Czermin – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kępińskim, w gminie Bralin
- Czermin – osada leśna w woj. wielkopolskim, w pow. kępińskim, w gminie Bralin
- Czermin – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. pleszewskim, w gminie Czermin

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Magnat urodził się w Czerminie zaraz po powstaniu listopadowym.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerminianin mos., czerminianka ż., Czerminek mrz., Czermiński mos., Czermińska ż.

przym. czermiński

Wiktionary

# czerminianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Czermina

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czerminianom ponownie udało się pokonać drużynę z Marszewa.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czermin mrz., Czerminek mrz.

:: fż. czerminianka ż.

przym. czermiński

Wiktionary

# czerminianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Czermina

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W ubiegłym roku zwyciężyła drużyna czerminianek.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czermin mrz., Czerminek mrz.

:: fm. czerminianin mos.

przym. czermiński

Wiktionary

# czermiński

związany z Czerminem, dotyczący Czermina

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do Czermina, związany z Czerminem

Wiktionary

Czermiński – polskie nazwisko.

- Alfred Czermiński (1923–2011) – profesor nauk ekonomicznych
- Antoni Czermiński (zm. przed 1729) – kasztelan małogoski w 1706, stolnik sandomierski w 1706
- Jan Czermiński (1923–1976) – polski geolog i petrograf
- Kajetan Czermiński (XVIII w.) – konsyliarz ziemi dobrzyńskiej
- Łukasz Czermiński (zm. po 1676) – kasztelan zawichojski w latach 1662–1679, stolnik dorpacki w 1659 roku
- Łukasz Jacek Czermiński (1662–1717) – polski duchowny katolicki, biskup pomocniczy przemyski, kanonik gnieźnieński, krakowski i przemyski
- Marcin Czermiński (1860–1931) polski jezuita, misjolog, hagiograf
- Wiesław Czermiński (ur. 1889) – polski działacz niepodległościowy i społeczny, agronom
- Władysław Czermiński (1910–1995) – nauczyciel, porucznik Armii Krajowej, dowódca oddziału partyzanckiego na Wołyniu

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Konserwatora zatrudnił czermiński proboszcz.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czermin mrz., czerminianin mos., czerminianka ż., Czerminek mrz., Czermiński mos., Czermińska ż.

Wiktionary

# czermna

- Czermna – dzielnica Kudowy-Zdroju
- Czermna – wieś w województwie małopolskim
- Czermna – gromada

Zobacz też: Čermná

Wikipedia

# czermnica

- Czermnica – wieś w województwie zachodniopomorskim, w powiecie goleniowskim, w gminie Nowogard

- Czermnica – potok, dopływ Metuji (Polska)
- Czermnica – potok, dopływ Skory (Polska)
- Czermnica – potok, lewy dopływ Brlenki

Wikipedia

# czermnieński

przymiotnik od: Czermna

SJP.pl

# czermno

W Polsce

- Czermno – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. lipnowskim, w gminie Skępe
- Czermno – wieś w woj. lubelskim, w pow. tomaszowskim, w gminie Tyszowce
- Czermno – wieś w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Gąbin
- Czermno – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. koneckim, w gminie Fałków

Wikipedia

# czerń

1. czarny kolor; czarność;
2. czarne ubranie, czarna tkanina;
3. ciemność;
4. w chemii: czarny barwnik;
5. pogardliwie; tłuszcza, motłoch, hałastra;
6. czerń rzepakowa - choroba roślin powodująca niedokształcenie ziarna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) czarny kolor

(1.2) czarny barwnik, pigment lub farba

(1.3) czarny strój, zwłaszcza żałobny

(1.4) przen. głęboka ciemność

(1.5) biol. nazwa kilku chorób grzybowych roślin

Wiktionary

- Barwy achromatyczne
  - Barwa czarna – czerń
- chemikalia
  - Czerń 7984
  - Czerń eriochromowa T
  - Czerń platynowa
  - Czerń brylantowa
  - Czerń anilinowa
  - Czerń uranowa
- Czerń (ruskie chłopstwo) – określenie chłopstwa ruskiego; później także ukraińskiego (pejoratywnie), biorącego m.in. udział w rzezi wołyńskiej
- Czerń (polskie chłopstwo) – (inaczej „czerniawa”), określenie chłopstwa polskiego w Galicji w XIX wieku, biorącego m.in. udział w rabacji galicyjskiej
- W Rosji (ros. Чернь):
  - Czerń – osiedle typu miejskiego, centrum administracyjne rejonu czernskiego w obwodzie tulskim
    - Czerń – stacja kolejowa Kolei Moskiewskiej (Московская железная дорога) przy wsi Miedwieżka (Медвежка) w rejonie czernskim obwodu tulskiego

    Wikipedia

    #### Przykłady

    (1.1) Malarze impresjonistyczni stronili od czerni.

    (1.2) Czerń żelazowa występuje w stanie naturalnym, jak również otrzymywana jest na drodze syntetycznej.

    (1.3) Po śmierci męża, Janina przez długi czas chodziła w czerni.

    (1.4) Niestrudzony wędrowiec wyruszył w czerń nocy.

    Wiktionary

    #### Wymowa:

    IPA: t͡ʃɛrʲɲ, AS: čerʹń

    Wiktionary

    #### Powiązane:

    rzecz. czarny mos./mrz., czarnucha ż., czernidło n., Czarny m., Czarna ż., czarnuch m., czarnulka ż., czarnuszek m., czernina ż., czernienie n., poczernienie n., oczernienie n., oczernianie n., czarniak mzw., czarnuszka ż., czerniak mrz., czarność ż., czarnek m.

    czas. czernieć ndk., poczernieć dk., oczerniać ndk., oczernić dk.

    przym. czarny, czarnawy, czarniawy, czarniutki

    przysł. czarno, czarniutko, czarnawo

    Wiktionary

    #### Synonimy:

    (1.4) ciemność

    Wiktionary

# czerna

nazwa kilku wsi w Polsce

SJP.pl

W Polsce

- Czerna – część miasta Kalwaria Zebrzydowska
- Czerna – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. bolesławieckim, w gminie Nowogrodziec
- Czerna – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. głogowskim, w gminie Żukowice
- Czerna – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. średzkim, w gminie Miękinia
- Czerna – wieś w woj. lubuskim, w pow. żagańskim, w gminie Iłowa
- Czerna – wieś w woj. lubuskim, w pow. żarskim, w gminie Tuplice
- Czerna – wieś w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Krzeszowice
- Czerna – część wsi Grojec w woj. małopolskim, w pow. oświęcimskim, w gminie Oświęcim
- Czerna – część wsi Stryszawa w woj. małopolskim, w pow. suskim, w gminie Stryszawa
- Czerna – przysiółek wsi Stanisław Dolny w woj. małopolskim, w pow. wadowickim, w gminie Kalwaria Zebrzydowska
- Czerna – przysiółek wsi Zakrzów w woj. małopolskim, w pow. wadowickim, w gminie Stryszów
- Czerna – część wsi Stanisław Górny w woj. małopolskim, w pow. wadowickim, w gminie Wadowice
- Czerna – część wsi Wysoka w woj. małopolskim, w pow. wadowickim, w gminie Wadowice
- Czerna – część wsi Kosztowa w woj. podkarpackim, w pow. przemyskim, w gminie Dubiecko
- Czerna – część wsi Sól w woj. śląskim, w pow. żywieckim, w gminie Rajcza

Wikipedia

# czernecki

nazwisko

SJP.pl

- Andrzej Czernecki (1939-2012) – polski przedsiębiorca i polityk
- Jan Czernecki (1871-1955) – wydawca, pisarz, fotograf
- Józef Czernecki (1847-1929) – polski nauczyciel
- Michał Czernecki (ur. 1978) – polski aktor
- Ołeksandr Czernecki (ur. 1984) – ukraiński zapaśnik
- Roman Czernecki (1904–1986) – polski pedagog
- Tadeusz Wałek-Czernecki (1889-1949) – polski historyk starożytności
- Wasyli Czernecki (1837-1900) – publicysta, pisarz łemkowski

Wikipedia

# czernek

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Helena Czernek – polska nauczycielka i działaczka społeczna
- Joachim Czernek – polski polityk
- Krystian Czernek – polski inżynier

Wikipedia

# czernelica

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie horodeńskim;

Wiktionary

Czernelica – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie horodeńskim. W 2001 roku liczyło 1884 mieszkańców.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czernelicki

Wiktionary

# czerniachowsk

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w obwodzie królewieckim w Rosji;

Wiktionary

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czerniachowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) hist. Wystruć

Wiktionary

# czerniachowski

kultura czerniachowska - kultura archeologiczna epoki żelaza

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czerniachowskiem, dotyczący Czerniachowska

(1.2) związany z Czerniachowem, dotyczący Czerniachowa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czerniachowsk mrz., Czerniachowski mos., Czerniachów mrz.

Wiktionary

# czerniaczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od czerniak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerniak m.

Wiktionary

# czerniaczka

choroba młodych zwierząt, głównie cieląt, objawiająca się czarnymi plamami w wątrobie, śledzionie, oponach mózgowych powstałymi przez nagromadzenie się komórek barwnikowych; melanoza

SJP.pl

# czerniak

nowotwór złośliwy skóry; melanoma

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) med. złośliwy nowotwór tkanki barwnikowej;

Wiktionary

- czerniak – nowotwór
- czerniak klonowy – grzyb

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Lepiej idź z tą zmianą do dermatologa – to może być czerniak.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerń ż., czarniak m., czarnuszka ż., czarny m., czernienie n., zaczernianie n., zaczernienie n., czernidło n.

:: zdrobn. czerniaczek m.

czas. czernieć ndk., zaczerniać ndk., zaczernić dk.

przym. czarny, czarniawy

przysł. czarno

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czerniak złośliwy

Wiktionary

# czerniakiewicz

nazwisko

SJP.pl

# czerniaków

nowotwór złośliwy skóry; melanoma

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. część miasta Warszawa;

(1.2) geogr. wieś w Polsce, w województwie łódzkim, w powiecie sieradzkim, w gminie Goszczanów;

Wiktionary

Czerniaków – dawna wieś, współcześnie część dzielnicy Mokotów i obszar MSI w Warszawie, leżący między skarpą warszawską a korytem Wisły.

Od północy graniczy z Ujazdowem, od południa z Sadybą. Główną arterią Czerniakowa jest ul. Czerniakowska. Na przedwojennych mapach lokalizowany był w okolicach placu Bernardyńskiego (gdzie znajdował się historyczny środek wsi Czerniaków), z czasem jednak przyjęło się określać tym mianem także tereny na wschód od ulicy Czerniakowskiej – obszar przyporządkowywany do tej pory Siekierkom – uwzględniono to w podziale MSI – niemniej północna część włączona została do rejonu MSI Ujazdów i częściowo Solec (północny fragment Cypla Czerniakowskiego).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Pisarz urodził się na Czerniakowie w latach międzywojennych.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerniakowianin mos., czerniakowianka ż.

przym. czerniakowski

Wiktionary

# czerniakowski

przymiotnik od: Czerniaków

SJP.pl

# czerniakowy

→ czerniak

SJP.pl

#### Patrz:

czerniak

# czerniatyn

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś na Ukrainie, w rejonie horodeńskim obwodu iwanofrankiwskiego;

Wiktionary

- Czerniatyn – wieś na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, w rejonie kołomyjskim
  - Czerniatyn – gmina w II RP
- Czerniatyn – wieś na Ukrainie, w obwodzie winnickim, w rejonie kalinowskim
- Czerniatyn – wieś na Ukrainie, w obwodzie winnickim, w rejonie żmeryńskim
  - Czerniatyn (przystanek kolejowy)

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czerniatyński

Wiktionary

# czerniawa

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś na Ukrainie, w rejonie mościskim obwodu lwowskiego;

Wiktionary

Miejscowości w Polsce i na Ukrainie

- Czerniawa (obwód lwowski) – wieś
  - Czerniawa – dawna gmina
- Czerniawa (obwód chmielnicki) – wieś
- Czerniawa-Zdrój – uzdrowisko, obecnie dzielnica Świeradowa-Zdroju

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czerniawski

Wiktionary

# czerniawski

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Hubert Czerniawski – polski żużlowiec
- Igor Czerniawski – rosyjski muzyk
- Józef Czerniawski – polski malarz
- Roman Czerniawski – polski wojskowy i polityk
- Ryszard Czerniawski – polski prawnik i ekonomista
- Tadeusz Czerniawski – polski dyrygent, pedagog i kompozytor
- Wiktor Czerniawski – radziecki wojskowy

Wikipedia

# czerniawy

mający kolor zbliżony do czarnego, ciemny, prawie czarny; czarniawy, czarnawy

SJP.pl

# czernić

czynić jakąś powierzchnię czarną

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) czynić czarnym, nadawać czarną barwę

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnuch mzw./mos., czarniak mzw., czarnulka ż., czarnuszka ż.

przym. czarny

Wiktionary

# czernica

1. gatunek kaczki z rodziny grążyc
2. czarna jagoda

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Aythya fuligula|ref=tak., kaczka czernica, eurazjatycki ptak wodny zamieszkujący otwarte zbiorniki wodne o gęsto zarośniętych brzegach;

(1.2) ornit. zob. czernica obrożna.

(1.3) bot. zob. czarna jagoda.

(1.4) kraków. jeżyna

Wiktionary

- czernica (kaczka czernica) (Aythya fuligula) – ptak z rodziny kaczkowatych
- czernica obrożna – czerniczka (Aythya collaris), ptak z rodziny kaczkowatych

- regionalna nazwa czarnej jagody lub jeżyny

W Polsce

- Czernica – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. karkonoskim, w gminie Jeżów Sudecki
- Czernica – przysiółek wsi Jaczkowice w woj. dolnośląskim, w pow. oławskim, w gminie Oława
- Czernica – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. świdnickim, w gminie Dobromierz
- Czernica – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. wrocławskim, w gminie Czernica
- Czernica – wieś kaszubska w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Brusy
- Czernica – wieś w woj. śląskim, w pow. rybnickim, w gminie Gaszowice
- Czernica – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. staszowskim, w gminie Staszów

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrʲˈɲit͡sa, AS: čerʹńica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnek mzw., czernina ż.

Wiktionary

# czernice

1. gatunek kaczki z rodziny grążyc
2. czarna jagoda

SJP.pl

## Miejscowości w Polsce

Wg TERYT jest ich 7

- Czernice – wieś w woj. łódzkim, w pow. wieluńskim, w gminie Osjaków
- Czernice – wieś w woj. mazowieckim, w pow. ciechanowskim, w gminie Opinogóra Górna
- Czernice – wieś w woj. podlaskim, w pow. kolneńskim, w gminie Kolno
- Czernice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. poznańskim, w gminie Murowana Goślina
- Czernice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. złotowskim, w gminie Zakrzewo
- Czernice – kolonia w woj. zachodniopomorskim, w pow. choszczeńskim, w gminie Choszczno
- Czernice – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. pyrzyckim, w gminie Pyrzyce

Wikipedia

# czernice-borowe

wieś w Polsce

SJP.pl

# czernichów

1. nazwa kilku miejscowości w Polsce;
2. wieś na Ukrainie

SJP.pl

W Polsce

- Czernichów – osada leśna w woj. lubuskim, w pow. świebodzińskim, w gminie Łagów
- Czernichów – przysiółek wsi Łagów w woj. lubuskim, w pow. świebodzińskim, w gminie Łagów
- Czernichów – wieś w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Czernichów
- Czernichów – część wsi Brzezinka w woj. małopolskim, w pow. oświęcimskim, w gminie Oświęcim
- Czernichów – wieś w woj. małopolskim, w pow. proszowickim, w gminie Koniusza
- Czernichów – wieś w woj. śląskim, w pow. żywieckim, w gminie Czernichów

Wikipedia

# czernichowski

przymiotnik od: Czernichów

SJP.pl

# czernicki

1. przymiotnik od: Czernica;
2. przymiotnik od: Czernice-Borowe; czernicko-borowski

SJP.pl

# czernickoborowski

przymiotnik od: Czernice-Borowe; czernicko-borowski

SJP.pl

# czernicowy

→ czernica

SJP.pl

#### Patrz:

czernica

# czerniczka

północnoamerykańska kaczka, sporadycznie zalatująca do Polski

SJP.pl

Czerniczka, czernica obrożna, czernica amerykańska (Aythya collaris) – gatunek średniej wielkości ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae) zamieszkujący Amerykę Północną. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Wikipedia

# czernidlak

grzyb kapeluszowy z rodziny bedłkowatych

SJP.pl

# czernidłaczek

rodzaj grzybów z rodziny pieczarkowatych

SJP.pl

Coprinellus P. Karst. (czernidłaczek) – rodzaj grzybów z rodziny kruchaweczkowatych (Psathyrellaceae).

Wikipedia

# czernidłak

grzyb z rodziny pieczarkowatych, którego dojrzała grzybnia rozpływa się w czarną maź

SJP.pl

Coprinus Pers. (czernidłak) – rodzaj grzybów z rodziny pieczarkowatych (Agaricaceae).

Wikipedia

# czernidło

1. substancja do nadawania czemuś czarnego koloru; czarnidło;
2. zawiesina materiałów ogniotrwałych i pyłu grafitowego w wodzie;
3. dawniej: atrament, tusz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) barwnik nadający barwę czarną

(1.2) przest. zaprawa do czarnienia

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czernidłowy, czarnawy, czarniawy, czarny

rzecz. czarnulka ż., czarny mos./mrz., czernidłak m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) szuwaks

Wiktionary

# czernidłowy

→ czernidło

SJP.pl

#### Patrz:

czernidło

# czerniec

dawniej: zakonnik obrządku wschodniego

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. poczernieć lub sczernieć)

(1.1) stawać się czarnym

(1.2) wyróżniać się czarnym lub ciemnym kolorem na jaśniejszym tle

Wiktionary

## Miejscowości w Polsce

Wg TGERYT jest ich 3

- Czerniec – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. lubińskim, w gminie Lubin
- Czerniec – wieś w woj. małopolskim, w pow. nowosądeckim, w gminie Łącko
- Czerniec – wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gminie Trąbki Wielkie

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zdradliwie i jadowicie szerzyła się ta zaraza zmierzchu wokoło, szła od rzeczy do rzeczy, a czego dotknęła, to wnet butwiało, czerniało, rozpadało się w próchno.

(1.2) Na środku cmentarza czerniała połać gołej ziemi.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarny mos./mrz., czerń ż.

przym. czarny, czarnawy, czarniawy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czernić się

(1.2) czernić się

Wiktionary

# czerniechów

nazwa dwóch wsi w Polsce

SJP.pl

Czerniechów (ukr. Чернихів) – wieś na Ukrainie, w rejonie tarnopolskim obwodu tarnopolskiego, w hromadzie Tarnopol.

Do 2020 roku część rejonu zborowskiego, od 2020 – tarnopolskiego.

Wikipedia

# czerniecki

nazwisko

SJP.pl

Czerniecki (Cierniecki) – polski herb szlachecki z nobilitacji.

Wikipedia

# czerniejaczek

krobnik czerniejaczek - gatunek motyla żerującego na drzewach owocowych; Eupista nigricella

SJP.pl

# czerniejeczka

wydrążka czerniejeczka - gatunek motyla z rodziny zwójkowatych

SJP.pl

# czerniejewianin

mieszkaniec Czerniejewa (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czerniejewianka

mieszkanka Czerniejewa (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czerniejewo

miasto w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czerniejewo (niem. Schwarzenau) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie gnieźnieńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czerniejewo.

Czerniejewo uzyskało lokację miejską przed 1390 rokiem.

W latach 1954–1972 miasto nie należało, ale było siedzibą władz gromady Czerniejewo. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego. Miasto znajduje się na skraju Szlaku Piastowskiego i na Szlaku Pałaców i Dworów Powiatu Gnieźnieńskiego.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrʲɲɛ̇ˈjɛvɔ, AS: čerʹńėi ̯evo

Wiktionary

# czerniejewski

przymiotnik od: Czerniejowo

SJP.pl

# czerniejów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś na Ukrainie, w rejonie tyśmienickim obwodu iwanofrankiwskiego, położona nad Bystrzycą Nadwórniańską;

Wiktionary

W Polsce

- Czerniejów – wieś w woj. lubelskim, w pow. chełmskim, w gminie Kamień
- Czerniejów – wieś w woj. lubelskim, w pow. lubartowskim, w gminie Serniki
- Czerniejów – wieś w woj. lubelskim, w pow. lubelskim, w gminie Jabłonna

Na Ukrainie

- Czerniejów – wieś w rejonie tyśmienickim, w obwodzie iwanofrankowskim
- Czerniejów – dawna gmina

Zobacz też

- Czerniejów-Kolonia

Wikipedia

# czernienie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czernić.

(1.2) odczasownikowy od|czernieć.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarnulka ż., czarny mos./mrz.

przym. czarny

Wiktionary

# czernienko

nazwisko, np. Konstantin Czernienko (1911-1985), polityk radziecki, sekretarz Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego

SJP.pl

# czernieński

przymiotnik od: Czerna

SJP.pl

# czerniewice

1. wieś w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie włocławskim;
2. wieś w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim

SJP.pl

- Czerniewice – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. włocławskim, w gminie Choceń
  - Czerniewice – stacja kolejowa w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. włocławskim, w gminie Choceń
- Czerniewice – wieś w woj. łódzkim, w pow. tomaszowskim, w gminie Czerniewice
- Czerniewice – część Legnicy
- Czerniewice – część Torunia
- Czerniewice – gromada w powiecie rawskim
- Czerniewice – gromada w powiecie włocławskim

Wikipedia

# czerniewicki

przymiotnik od: Czerniewice

SJP.pl

# czerniewicz

nazwisko

SJP.pl

- Marcin Ignacy Czerniewicz (?-1776) – sędzia grodzki kowieński
- Mariusz Czerniewicz (ur. 1989) – polski, profesjonalny kulturysta
- Stanisław Czerniewicz (ok. 1851-po 1912) – polski przedsiębiorca i przemysłowiec

Wikipedia

# czerniewo

## Miejscowości w Polsce

Wg TERYT jest ich 2

- Czerniewo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Radzanowo
- Czerniewo – wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gminie Trąbki Wielkie

Wikipedia

# czerniewski

nazwisko

SJP.pl

# czernihów

miasto na Ukrainie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto obwodowe w północnej części Ukrainy, położone nad Desną;

Wiktionary

Czernihów (ukr. Чернігів) – miasto w północno-wschodniej części Ukrainy, nad Desną. Stolica obwodu czernihowskiego.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czernihowianin mos., czernihowianka ż., Czernihowszczyzna ż.

przym. czernihowski

Wiktionary

# czernihowski

1. → Czernihów;
2. obwód czernihowski - jeden z 24 obwodów Ukrainy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czernihowem, dotyczący Czernihowa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czernihów mrz., Czernihowszczyzna ż.

Wiktionary

# czernihowszczyzna

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. kraina obejmująca okolice Czernihowa, dawne księstwo czernihowskie;

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Do tego, że zaledwie w trzy miesiące Rosja opanowała ziemie litewskie na wschód od Dźwiny i Dniepru oraz całą Siewierszczyznę i Czernihowszczyznę, przyczyniły się słabe, w większości drewniane umocnienia miast oraz słabe garnizony.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czernihowianin mos., czernihowianka ż., Czernihów mrz.

przym. czernihowski

Wiktionary

# czernik

nazwisko

SJP.pl

- czernik (Gyalidea) – rodzaj porostów
- Czernik – góra w Sudetach Wschodnich
- Czernik – wieś na Ukrainie

Osoby noszące nazwisko Czernik

- Jerzy Czernik – polski lekarz
- Edward Czernik – skoczek wzwyż
- Mieczysław Czernik – polski matematyk, astronom, historyk poczty, filatelista, popularyzator historii
- Stanisław Czernik – powieściopisarz
- Ignacy Czernik – żołnierz, oficer powstania listopadowego i powstania węgierskiego, spiskowiec, działacz emigracyjny

Wikipedia

# czernikowo

miejscowość w Polsce, w województwie kujawsko-pomorskim

SJP.pl

Czernikowo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toruńskim, w gminie Czernikowo, której jest siedzibą.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Czernikowo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa włocławskiego.

Według Narodowego Spisu Powszechnego (III 2011 r.) liczyła 3038 mieszkańców. Jest największą miejscowością gminy Czernikowo.

Czernikowo położone jest na ziemi dobrzyńskiej.

Wikipedia

# czernikowski

przymiotnik od: Czernikowo, Czerników, Czerników Karski, Czerników Opatowski

SJP.pl

# czernilawa

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś na Ukrainie, w rejonie jaworowskim obwodu lwowskiego;

Wiktionary

Czernilawa (ukr. Чернилява) – wieś na Ukrainie, w rejonie jaworowskim obwodu lwowskiego. Wieś liczy około 1745 mieszkańców.

W II Rzeczypospolitej do 1934 samodzielna gmina jednostkowa. Następnie należała do zbiorowej wiejskiej gminy Nahaczów w powiecie jaworowskim w woj. lwowskim.

9 maja 1944 nacjonaliści ukraińscy z OUN-UPA zamordowali tutaj 21 Polaków. Po wojnie wieś weszła w struktury administracyjne Związku Radzieckiego.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czernilawski

Wiktionary

# czernina

zupa na bazie zwierzęcej krwi (przeważnie kaczej lub gęsiej); czarnina, czarna polewka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kulin. gęsta, zakwaszana zupa na wywarze z mięsa z dodatkiem krwi zwierzęcej; i w Encyklopedii staropolskiej

Wiktionary

Czernina, czarnina, czarna polewka – polska zupa o charakterze polewki, której podstawowymi składnikami jest zaprawiany octem rosół oraz krew zwierzęca (z drobiu lub królika, rzadziej prosięcia).

W jadłospisie staropolskim była to zawiesista zupa przyrządzana na wywarze drobiowym (z kości i podrobów kaczki albo gęsi) i dodatkiem ich świeżej krwi, podprawiona mąką i zakwaszana (utrwalona) octem, zaprawiana (na słodko bądź ostro) pikantnymi przyprawami korzennymi (cynamonem, goździkami, pieprzem) oraz suszonymi śliwkami i jabłkami. Podawano ją z krajanymi podrobami, gruszkami, gotowanymi łazankami albo kluseczkami.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrʲˈɲĩna, AS: čerʹńĩna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czarny mos./mrz., czernica ż.

przym. czarny

przysł. czarno

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarna polewka, juszka, kresy|jusznik., reg. pozn. czarnina., gwara. czarna zupa, czarny żur, szwarc

Wiktionary

# czerniowce

miasto na Ukrainie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto na Ukrainie;

Wiktionary

Czerniowce (ukr. Чернівці, rum. Cernăuți, ros. Черновцы, jid. טשערנאָוויץ, orm. Չերնովեց, niem. Czernowitz/Tschernowitz) – miasto w południowo-zachodniej części Ukrainy w Bukowinie północnej nad Prutem. Siedziba obwodu czerniowieckiego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czerniowce to miasto w południowo-zachodniej części Ukrainy w Bukowinie północnej nad Prutem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrʲˈɲɔft͡sɛ, AS: čerʹńofce

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czerniowiecki

Wiktionary

# czerniowiecki

1. → Czerniowce;
2. obwód czerniowiecki - jeden z 24 obwodów Ukrainy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czerniowcami, dotyczący Czerniowców

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czerniowce nmos.

Wiktionary

# czernkowski

nazwisko

SJP.pl

# czernobyl

miasto na Ukrainie, w którym w 1986 roku doszło do wybuchu w elektrowni jądrowej; Czarnobyl

SJP.pl

Czarnobyl (ukr. Чорнобиль, Czornobyl; ros. Чернобыль, Czernobyl) – miasto na Ukrainie, w obwodzie kijowskim, w rejonie wyszogrodzkim, u ujścia Uży do Prypeci.

Miasto kojarzące się głównie z katastrofą jądrową, która wydarzyła się w oddalonej o 18 kilometrów elektrowni jądrowej, która z wsią współdzieli nazwę – samej jednak elektrowni de facto znacznie bliżej do założonego w 1970 miasta Prypeć (ok. 4 km) niż do Czarnobyla. Przed tym zdarzeniem było zamieszkane przez około 13,5 tysięcy ludzi, po katastrofie wszyscy zostali ewakuowani.

Wikipedia

# czernomyrdin

nazwisko

SJP.pl

# czerny

nazwisko, np.
1. Karel (Carl) Czerny (1791 - 1857), austriacki pianista, kompozytor i pedagog;
2. Halina Czerny-Stefańska (1922 - 2001), polska pianistka, chopinistka, pedagog

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Carl Czerny – austriacki pianista, kompozytor i nauczyciel
- Edward Czerny – polski wojskowy
- Edward Czerny – polski kompozytor, dyrygent, aranżer, multiinstrumentalista
- Henry Czerny – kanadyjski aktor filmowy i telewizyjny
- Mirosława Czerny – polska geografka

Wikipedia

# czerokeski

→ Czerokez (Czirokez); czirokeski

SJP.pl

# czerokez

północnoamerykański Indianin, członek plemienia Czerokezów; Czirokez

SJP.pl

# czerokezi

północnoamerykański Indianin, członek plemienia Czerokezów; Czirokez

SJP.pl

Czirokezi, Czerokezi (nazwa własna Tsalagi, ang. Cherokee) – plemię Indian Ameryki Północnej, pierwotnie wywodzące się od Irokezów i zamieszkujące podgórskie, zachodnie obszary Karoliny Południowej i Północnej, północną Georgię i wschodnie Tennessee. Później większość jego członków została przymusowo przesiedlona na tereny płaskowyżu Ozark. Byli jednym z plemion wliczanych w skład grupy Pięciu Cywilizowanych Plemion. Posługują się językiem czirokeskim.

Wikipedia

# czerokezka

Indianka Ameryki Północnej z grupy Irokezów; Czirokezka

SJP.pl

# czerp

siatka na kiju do wyciągania ryb z akwarium itp.

SJP.pl

# czerpać

czasownik niedokonany

(1.1) nabierać wodę lub inny płyn jakimś naczyniem

(1.2) przen. korzystać z czegoś

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wodę do picia czerpano z licznych studni i źródeł kopanych na terasie dolnej.

(1.2) Ten mały kraj czerpie zyski niemal wyłącznie z eksportu drewna.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛrpat͡ɕ, AS: čerpać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerpnia ż., czerpalnia ż., czerpak m., czerpaczek m., czerpacz m., czerparka ż., czerpatka ż., czerpanie n., zaczerpnięcie n.

czas. zaczerpnąć dk., wyczerpać dk., wyczerpywać ndk.

przym. czerpalny, czerpalniczy, czerpakowy

Wiktionary

# czerpaczek

zdrobnienie od: czerpak

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od czerpak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerpak m., czerpanie n., czerpnia ż.

czas. czerpać

Wiktionary

# czerpaczka

1. maszyna do pogłębiania rzeki, kanału itp. poprzez wydobywanie gruntu z dna wód; bagier, bagrownica, czerparka, draga, pogłębiarka, szlamownik;
2. łyżka wazowa; czerpak

SJP.pl

# czerpadło

Czerpadło – rodzaj przenośnika cieczy, stosowany m.in. w pogłębiarkach. Czerpadła były stosowane już w starożytności.

Czerpadła dzielą się na czerpadła pojemnikowe i śrubowe (zwane również śrubą Archimedesa).

Wikipedia

# czerpak

1. naczynie z trzonkiem lub uchem, służące do czerpania cieczy lub ciał sypkich;
2. robocza część koparki, służąca do nabierania i przenoszenia materiałów sypkich

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) narzędzie do czerpania płynów lub materiałów sypkich, zwykle w formie naczynia z trzonkiem lub uchwytem

(1.2) część robocza maszyny lub urządzenia, która służy do czerpania, zagarniania

Wiktionary

- czerpak – narzędzie służące do czerpania (nabierania) płynu lub materiałów sypkich:
  - czerpak – narzędzie używane na żaglówkach służące do wybierania, wody która dostała się do kokpitu
  - czerpak – element żurawia studziennego, zwykle wiadro
  - cerpok (czerpak) – drewniane naczynie do nabierania mleka lub śmietany (żentyca) w formie kubka, związane z produkcją oscypków przez górali
  - czerpak entomologiczny – przyrząd do zbierania, odławiania owadów
  - czerpak Patalasa – przyrząd do pobierania wody z określonej głębokości w celu analizy jej właściwości fizyczno-chemicznych, rodzaj batometru.
  - czerpak - jeden z przyborów kuchennych, używany do nabierania lepkiej cieczy (zazwyczaj miodu lub syropu) z pojemnika, by móc następnie ją nanieść w wybranym miejscu.

  Wikipedia

  #### Przykłady

  (1.1) Pasterze górscy ornamentowali czerpaki, które nie tylko służyły do picia żętycy, ale i odmierzały ilość mleka.

  (1.2) Maszyna podjeżdżała, opuszczała czerpak i „bagrowała” ziemię.

  Wiktionary

  #### Powiązane:

  rzecz. czerpnia ż., czerparka ż., czerpaczka ż., czerpacz m., czerp m., czerpanie n.

  :: zdrobn. czerpaczek m.

  czas. czerpać ndk.

  przym. czerpakowy

  Wiktionary

# czerpakowy

związany z czerpakiem

SJP.pl

# czerpalniczy

związany z czerpaniem (papieru)

SJP.pl

# czerpanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czerpać.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Stacja benzynowa to swego rodzaju miejsce czerpania energii dla pojazdów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrˈpãɲɛ, AS: čerpãńe

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. zaczerpnięcie n., czerpnia ż., czerpalnia ż., czerpak m., czerpaczek m., czerpacz m., czerparka ż., czerpatka ż.

czas. czerpać ndk., zaczerpnąć dk.

przym. czerpalny, czerpalniczy, czerpakowy

Wiktionary

# czerparka

1. maszyna do pogłębiania rzeki, kanału itp. poprzez wydobywanie gruntu z dna wód; czerpaczka, bagier, bagrownica, draga, szlamownik, pogłębiarka;
2. maszyna do urabiania i czerpania sypkich materiałów skalnych; zgłębiarka

SJP.pl

# czerpatka

roślina z rodziny czerpatkowatych, kwitnąca pod woda i zapylana za pomocą wody

SJP.pl

Wikipedia

# czerpatkowate

rodzina roślin kwiatowych dwuliściennych

SJP.pl

# czerpatkowaty

o cechach czerpatkowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

# czerpnia

1. czerpnia powietrza - obudowany otwór do pobierania powietrza atmosferycznego w celach wentylacyjnych lub technologicznych;
2. czerpnia wody - kryte ujęcie wody na brzegu rzeki lub zbiornika; ujęcie wody

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) techn. miejsce czerpania czegoś

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerpak m., czerpaczek m., czerpadło n., czerpacz m., czerparka ż., czerpalnia ż., czerpatka ż., czerpanie n., zaczerpnięcie n., wyczerpywanie n., wyczerpanie n.

czas. czerpać ndk., zaczerpnąć dk., wyczerpywać ndk., wyczerpać dk.

przym. czerpakowy, czerpalny, czerpalniczy

Wiktionary

# czersk

1. miasto w Polsce;
2. wieś w Polsce;
3. wieś na Ukrainie;
4. wieś na Białorusi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czersk – miasto w południowej części województwa pomorskiego, w powiecie chojnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Czersk. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. bydgoskiego.

Czersk uzyskał lokację miejską w 1382, zdegradowany w 1772. Miasto królewskie położone było w II połowie XVI wieku w powiecie tucholskim województwa pomorskiego. Prawa miejskie od 1 lipca 1926.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrsk, AS: čersk

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czerski

rzecz. fm. Czerski m., fż. Czerska ż.

Wiktionary

# czerski

przymiotnik od: Czersk

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. osiedle typu miejskiego w Rosji, w Jakucji, ośrodek administracyjny ułusu niżniekołymskiego;

Wiktionary

Czerski (ros. Черский, Czerskij) – osiedle typu miejskiego w Rosji, w Jakucji, siedziba administracyjna ułusu niżniekołymskiego.

Leży na prawym brzegu Kołymy, około 80 km powyżej jej ujścia; około 1500 km na północny wschód od Jakucka; 7 tys. mieszkańców (2005). Ośrodek regionu hodowli reniferów; przemysł spożywczy; elektrownia cieplna; port rzeczny. Administracyjnie w skład osiedla Czerski wchodzi także osiedle Zielony Przylądek.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czerski

rzecz. Czersk mrz.

Wiktionary

# czerstwieć

o pieczywie: stawać się czerstwym; zsychać się

SJP.pl

# czerstwiej

stopień wyższy od przysłówka: czerstwo

SJP.pl

# czerstwiejszy

stopień wyższy od przymiotnika: czerstwy

SJP.pl

# czerstwość

suchość; twardość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest czerstwe; cecha tych, którzy są czerstwi

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czerstwy

przysł. czerstwo

Wiktionary

# czerstwy

1. zdrowy, krzepki;
2. o chlebie: nieświeży, stary

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) o chlebie nieświeży, suchy

(1.2) o chlebie daw. gw-pl|Poznań. świeży

(1.3) o człowieku krzepki, zdrowy, gw-pl|Poznań. zdrowy, żwawy, młody

Wiktionary

#### Przykłady

(1.3) Nie bardzo już młoda, ale czerstwa i żwawa, trochę, zanadto otyła, jednak zgrabna […]

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛrstfɨ, AS: čerstfy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerstwość ż.

przysł. czerstwo

Wiktionary

# czerszczanin

mieszkaniec Czerska

SJP.pl

# czerszczanka

mieszkanka Czerska

SJP.pl

# czert

osadowa skała krzemionkowa, np. jaspis, agat, chalcedon czy krzemień

SJP.pl

Wikipedia

# czerta

dawny sposób zbiorowego polowania na dziki z nagonką

SJP.pl

# czerteż

wyręb, wypalanie i karczowanie terenów zalesionych

SJP.pl

Czerteż – słowo pochodzenia wołosko-rusińskiego związane z archaiczną gospodarką w Karpatach – wyrębem, wypalaniem i karczowaniem terenów zalesionych pod przyszłe osadnictwo (zobacz cyrhlenie).

Alternatywna etymologia – „najstarsze rosyjskie mapy stworzone w XVI wieku na podstawie opisów dróg” (por. ros. чертёж) – nie może być stosowana do toponimów, bo są starsze.

W Polsce

- Czerteż – wieś w woj. podkarpackim w pow. sanockim, w gminie Sanok
- Czerteż – osada w woj. podlaskim, w pow. sokólskim, w gminie Janów
- Czerteż – gromada

Wikipedia

# czerw

beznoga larwa robakowatego kształtu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) larwa niektórych gatunków muchówek i błonkówek;

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) pszcz. stadia rozwojowe pszczoły miodnej od jajeczka do wygryzającej się larwy

(2.2) zbiorowisko owadów we wczesnych fazach rozwojowych

Wiktionary

Czerw – typ larwy apodialnej (beznogiej) błonkówek i muchówek, bez wyraźnej puszki głowowej.

W pszczelarstwie jest to nazwa wszystkich stadiów rozwojowych pszczoły miodnej przed wygryzieniem z komórki.

Czerw to również potoczna nazwa poczwarki owada barwnikowego czerwca polskiego (Porphyrophora polonica).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Larwy muszki owocowej mają postać czerwia.

(2.1) W miarę wygryzania się czerwiu pszczoły zalewają miodem opróżnione plasterastry.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrf, AS: čerf

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czerwieć, czerwić ndk.

przym. czerwcowy, czerwony

rzecz. czerwone n., czerwony mos., czerwończyk mzw., czerwienica ż.

temsłow. czerwono-

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) larwa

Wiktionary

# czerwcówka

1. dni wolne od pracy w okresie Bożego Ciała;
2. wycieczka za miasto w czerwcu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) turyst. przest. wycieczka za miasto w czerwcu

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrfˈt͡sufka, AS: čerfcufka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwiec m.

przym. czerwcowy

Wiktionary

# czerwcowy

związany z czerwcem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) od: czerwiec

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kto to widział, żeby w czerwcowy wieczór trzeba było chodzić w kurtce.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrfˈt͡sɔvɨ, AS: čerfcovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwiec ż., czerwcówka ż., czerw m., zaczerwienienie n.

Wiktionary

# czerwczyk

chrząszcz z rodziny żukowatych; guniak czerwczyk

SJP.pl

# czerwiak

nazwisko

SJP.pl

# czerwić

o matkach pszczół: składać jaja do komórek plastra

SJP.pl

# czerwica

trociniarka czerwica: motyl nocny z rodziny trociniarek, szkodnik drzew liściastych; drzewojad

SJP.pl

# czerwiec

1. szósty miesiąc roku kalendarzowego
2. roślina zielna z rodziny goździkowatych

SJP.pl

czasownik

(1.1) pszcz. o matce pszczelej: składać jaja

Wiktionary

Czerwiec – szósty miesiąc w roku, według kalendarza gregoriańskiego ma 30 dni.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czerwienie n., czerw m.

Wiktionary

# czerwięcice

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś w województwie śląskim, powiecie raciborskim, gminie Rudnik;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W Czerwięcicach znajduje się pałac z 1892 roku.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvʲjɛ̇̃ɲˈt͡ɕit͡sɛ, AS: červʹi ̯ė̃ńćice

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czerwięcicki

Wiktionary

# czerwień

1. czerwony kolor;
2. barwnik, farba koloru czerwonego;
3. tkanina, przędza, ubranie w kolorze czerwonym;
4. potocznie: kier - kolor w kartach;
5. potocznie: czerwona kartka w piłce nożnej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kolor czerwony

(1.2) czerwony barwnik, farba

(1.3) karta (do gry) koloru kier

(1.4) czerwone ubranie

(1.5) karc. kier (kolor w kartach)

forma czasownika.

(2.1) 2. os. lp. rozk. od: czerwienić

Wiktionary

- barwa czerwona – addytywna barwa podstawowa

Miejscowości

- Czerwień – jeden z Grodów Czerwieńskich; prawdopodobnie wieś Czermno w gminie Tyszowce
- Czerwień – miasto na Białorusi w obwodzie mińskim, stolica rejonu czerwieńskiego
- Czerwień – wieś na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, w rejonie tarnopolskim

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ta pomadka podkreśli czerwień pani ust.

(1.2) Anna zmieszała czerwień z błękitem.

(1.4) Przy barze pojawiła się kobieta w czerwieni.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛrvʲjɛ̇̃ɲ, AS: červʹi ̯ė̃ń

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwieniec m., czerwonka ż., czerwienienie n., czerwony n./mos.

czas. czerwienić ndk., czerwienieć ndk., zaczerwienić dk., sczerwienieć dk., poczerwienieć dk.

przym. czerwony, czerwonawy

przysł. czerwonawo

temsłow. czerwono-

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) kier

(1.5) kier

Wiktionary

# czerwieńczyce

Czerwieńczyce (niem. Rothwaltersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Nowa Ruda.

Wikipedia

# czerwieniak

gatunek słodkowodnej ryby z rodziny pielęgnicowatych

SJP.pl

Akara czerwona, czerwieniak dwuplamy, czerwieniak (Rubricatochromis bimaculatus) – gatunek słodkowodnej ryby okoniokształtnej z rodziny pielęgnicowatych (Cichlidae). Bywa hodowana w akwariach domowych.

Wikipedia

# czerwienić

czasownik niedokonany

(1.1) pokrywać coś czerwoną farbą lub farbować barwnikiem

czasownik zwrotny niedokonany czerwienić się

(2.1) stawać się czerwonym, nabierać czerwonego koloru

(2.2) oblewać się rumieńcem na twarzy, np. ze wstydu lub złości

(2.3) wyróżniać się czerwoną barwą

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrˈvʲjɛ̇̃ɲit͡ɕ, AS: červʹi ̯ė̃ńić

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwony mos., czerwień ż., czerwonka ż., czerwone n., czerwoność ż., czerwienienie n., zaczerwienienie n.

czas. poczerwienieć

przym. czerwony, czerwonawy

przysł. czerwono, czerwonawo

temsłow. czerwono-

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) czerwienieć

(2.2) pąsowieć, rumienić się

Wiktionary

# czerwienica

nadmierne stężenie erytrocytów we krwi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. grupa chorób o różnej etiologii związanych z nadmierną ilością lub masą krwinek czerwonych

(1.2) icht. pot. ryba z gatunku nazwa systematyczna|Limanda aspera., limanda żółtopłetwa

(1.3) bot. nazwa systematyczna|Alkanna|ref=tak., rodzaj roślin z rodziny ogórecznikowatych

(1.4) bot. roślina z rodzaju czerwienica (1.3)

Wiktionary

- Czerwienica – potok, dopływ Miedzianki,
- czerwienica – inna nazwa limandy żółtopłetwej (Limanda aspera), ryby z rodziny flądrowatych,

- czerwienica barwierska – gatunek rośliny z rodziny ogórecznikowatych,

- Medycyna:
  - czerwienica prawdziwa – choroba mieloproliferacyjna,
  - czerwienica wtórna,
  - czerwienica rzekoma.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. czerwony mos., czerwonak mzw., zaczerwienienie n., czerw mzw., czerwień ż., czerwieniec m., czerwonka ż., czerwienienie n., czerwone n., czerwoność ż., czerwieniak m., czerwończyk m., czerwończyki nmos., Czerwienica ż., czerwiennik m.

czas. czerwienić ndk., czerwienieć ndk., zaczerwienić dk., sczerwienieć dk., poczerwienieć dk.

przym. czerwony, czerwonawy, czerwoniutki

przysł. czerwonawo, czerwono

temsłow. czerwono-

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) nadkrwistość

(1.3) alkanna

(1.4) alkanna

Wiktionary

# czerwienie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) pszcz. składanie jaj przez matkę pszczelą

forma rzeczownika.

(2.1) M. B. W. lm. rzeczownika czerwień

Wiktionary

#### Powiązane:

(1.1) czas. czerwieć

Wiktionary

# czerwieniec

dawniej: moneta, złoty dukat

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) stawać się bardziej czerwonym

(1.2) zaczerwieniać się na twarzy

Wiktionary

Miejscowości w Polsce

- Czerwieniec – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. strzelińskim, w gminie Kondratowice
- Czerwieniec – osada leśna w województwie lubuskim, w powiecie międzyrzeckim, w gminie Skwierzyna
- Czerwieniec – wieś w woj. pomorskim, w pow. słupskim, w gminie Potęgowo

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Azalie, hortensje i irysy kwitną wiosną, a chryzantemy jesienią, wtedy także czerwienieją klony.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwony mos., czerwonka ż., czerwone n., czerwienienie n., czerwień ż., zaczerwienienie n., czerwoność ż.

czas. poczerwienieć dk., sczerwienieć dk.

temsłow. czerwono-

przym. czerwony

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czerwienić się, kraśnieć, krwawić się, zaczerwieniać się

(1.2) pąsowieć, rumienić się

Wiktionary

# czerwieniej

stopień wyższy od przysłówka: czerwono

SJP.pl

# czerwienienie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czerwienić.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czerwienić, czerwienieć

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwień ż., czerwone n., czerwony mos., zaczerwienienie n.

przym. czerwony

temsłow. czerwono-

Wiktionary

# czerwieniutki

zdrobnienie od: czerwony; czerwoniutki

SJP.pl

# czerwienny

przymiotnik od: czerwień (kolor w kartach); kierowy

SJP.pl

# czerwieńsk

miasto w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czerwieńsk (Czerwieńsk Odrzański, niem. Rothenburg an der Oder) – miasto położone na Wysoczyźnie Czerwieńskiej, w powiecie zielonogórskim, w województwie lubuskim, siedziba gminy Czerwieńsk.

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa zielonogórskiego.

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. Czerwieńsk liczył 3988 mieszkańców.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛrvʲjɛ̇̃j̃sk, AS: červʹi ̯ė̃ĩ ̯sk

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czerwieński

Wiktionary

# czerwieński

przymiotnik od: Czerwieńsk

SJP.pl

# czerwieńszczanin

mieszkaniec Czerwieńska (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czerwieńszczanka

mieszkanka Czerwieńska (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czerwieńszy

stopień wyższy od przymiotnika: czerwony; bardziej czerwony

SJP.pl

# czerwik

1. południowoamerykański krzew przypominający tarninę, w którego liściach znajduje się kokaina; krasnodrzew pospolity, krzew kokainowy, krasnosok;
2. zdrobnienie od: czerw

SJP.pl

# czerwikowate

rodzina roślin dwuliściennych występujących w Ameryce; krasnosokowate

SJP.pl

Czerwikowate (Ciidae) – rodzina owadów z rzędu chrząszczy.

Wikipedia

# czerwikowaty

o cechach czerwikowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

# czerwin

wieś w Polsce

SJP.pl

Czerwin – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie ostrołęckim, w gminie Czerwin.

Wikipedia

# czerwińsk

1. Czerwińsk nad Wisłą - miasto w Polsce;
2. wieś w Polsce

SJP.pl

- Czerwińsk – wieś w powiecie starogardzkim, województwo pomorskie
- Czerwińsk nad Wisłą – miasto w powiecie płońskim, województwo mazowieckie

Wikipedia

# czerwiński

przymiotnik od: Czerwin, Czerwińsk nad Wisłą

SJP.pl

- Czerwiński – polskie nazwisko. Nazwa osobowości pochodzi od czerwonego koloru, od miesiąca czerwiec lub od nazwy miejscowości (od wsi Czerwin w Małopolsce lub województwie mazowieckim). Nazwa topograficzna z rdzeniem czerw-, np. Czerwińsk, Czerwonka, Czerwin.

Wikipedia

# czerwińszczanin

mieszkaniec Czerwińska nad Wisłą (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czerwińszczanka

mieszkanka Czerwińska nad Wisłą (miasta w Polsce)

SJP.pl

# czerwiobójczy

zabijający czerwie

SJP.pl

# czerwioch

przednia część ciała tasiemca; skoleks, główka

SJP.pl

Skoleks (z łac. scolex poprzez gr. skōlēks – robak, czerw, inaczej: czerwioch), główka – przednia część ciała tasiemców właściwych (Eucestoda) uzbrojona w narządy czepne charakterystyczne dla poszczególnych rzędów – różnego rodzaju bruzdy (botria i botrydia), przyssawki, kolce i haki, wspomagające przywarcie do ściany jelita żywiciela. Służy do utrzymywania pasożyta w ciele żywiciela.

Wikipedia

# czerwiogubny

niszczący czerwie

SJP.pl

# czerwionecki

→ Czerwionka-Leszczyny

SJP.pl

#### Patrz:

Czerwionka-Leszczyny

# czerwionka

nazwisko

SJP.pl

Czerwionka (śl. Czyrwjůnka) – dzielnica Czerwionki-Leszczyn, dawna samodzielna miejscowość.

Według danych z września 2012 r. liczy ona 8281 mieszkańców.

W latach 1945–1954 miejscowość była siedzibą gminy Czerwionka. W 1954 utworzono gromadę Czerwionka ale zanim zaczęła funkcjonować, przekształcono ją na osiedle.

Wikipedia

# czerwionka-leszczyny

miasto w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Wiktionary

Czerwionka-Leszczyny (śl. Czyrwjůnka-Leszczyny; do 31 grudnia 1991 Leszczyny) – miasto w Polsce położone w województwie śląskim, w powiecie rybnickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Czerwionka-Leszczyny.

27 maja 1975 r. do miasta Leszczyny (prawa miejskie 1962) włączono miasto Czerwionka (prawa miejskie 1962), zachowując tym samym nazwę i ciągłość prawną miasta Leszczyny, a równocześnie likwidując miasto Czerwionka. 1 stycznia 1992 r. nazwę miasta Leszczyny zmieniono na Czerwionka-Leszczyny. Z formalnoprawnego punktu widzenia Czerwionka-Leszczyny nie jest więc miastem powstałym przez połączenie miast Czerwionki i Leszczyny, lecz kontynuacją miasta Leszczyny (do którego włączono Czerwionkę), a zmiana nazwy w 1992 r. na Czerwionka-Leszczyny jest zaledwie uwypukleniem dwoistego charakteru tego miasta a posteriori (obie części są podobnej wielkości).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Babcia Józia urodziła się w Rybniku, ale teraz mieszka w Czerwionce-Leszczynach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvʲjɔ̃ŋka‿lɛʃˈt͡ʃɨ̃nɨ, AS: červʹi ̯õŋka‿leščỹny

Wiktionary

# czerwiowaty

mający postać czerwia

SJP.pl

# czerwiowy

związany z czerwiem

SJP.pl

# czerwiwość

pasożytnicza choroba wywołana przez robaki; robaczyca; helmintoza

SJP.pl

Helmintoza (robaczyca) – choroba wywołana przez helminty, które dzielą się na płazińce i nicienie. Do płazińców należą m.in. tasiemiec nieuzbrojony i bruzdogłowiec szeroki, natomiast do nicieni glista ludzka i włosień kręty. Helmintozy są uważane za zaniedbane choroby tropikalne.

Wikipedia

# czerwliwość

wada drewna polegająca na uszkodzeniu tkanki drzewnej przez pasożytujące owady

SJP.pl

# czerwliwy

o drewnie: zniszczony przez żerujące czerwie lub larwy

SJP.pl

# czerwo

potocznie: kier; czerwień

SJP.pl

# czerwona

potocznie: kobieta o poglądach, zapatrywaniach lewicowych; socjalistka, komunistka

SJP.pl

- Czerwona – wieś w województwie mazowieckim, w powiecie lipskim, w gminie Ciepielów
- Czerwona – przysiółek wsi Gronowice w województwie opolskim

3 cieki wodne w Polsce:

- Czerwona – rzeka, dopływ Morza Bałtyckiego
- Czerwona – potok, dopływ Dziadówki
- Czerwona – struga, dopływ Kłodawy

Góra:

- Czerwona – wzniesienie w Górach Stołowych (Zaworach)

Wikipedia

# czerwonacki

przymiotnik od: Czerwonak

SJP.pl

# czerwonak

duży ptak o długim dziobie zgiętym w połowie ku dołowi, wysokich nogach, długiej szyi oraz białym upierzeniu z różowym nalotem; flaming

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Phoenicopterus ruber|ref=tak., flaming karmazynowy

Wiktionary

- Czerwonak (Phoenicopterus ruber) – ptak z rodziny czerwonakowatych

W Polsce

- Czerwonak – stacja kolejowa
- Czerwonak – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. poznańskim, w gminie Czerwonak
- Czerwonak – integralna część miasta Stepnica w woj. zachodniopomorskim
- Czerwonak – gmina wiejska w woj. wielkopolskim
- Czerwonak – gromada
- Czerwonak Osiedle - przystanek kolejowy

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czerwony

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwonka ż., czerwony mos., czerwień ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) flaming, flaming amerykański, flaming karaibski, czerwonak różowy

Wiktionary

# czerwonaki

duży ptak o długim dziobie zgiętym w połowie ku dołowi, wysokich nogach, długiej szyi oraz białym upierzeniu z różowym nalotem; flaming

SJP.pl

# czerwonakowate

rodzina ptaków z rzędu flamingowych; flamingi, flamingowate, czerwonaki

SJP.pl

Flamingi, czerwonaki, czerwonakowate (Phoenicopteridae) – rodzina ptaków z monotypowego rzędu flamingowych (Phoenicopteriformes).

Wikipedia

# czerwonawobrązowy

brązowy o czerwonawym odcieniu

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) brązowy o czerwonawym odcieniu

Wiktionary

# czerwonawobrunatny

brunatny o odcieniu czerwonawym, mahoniowy

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) brunatny o czerwonawym odcieniu

Wiktionary

# czerwonawolila

1. lila o czerwonawym odcieniu; czerwonawoliliowy;
2. czerwonawoliliowo

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) lila o czerwonawym odcieniu

Wiktionary

# czerwonawoliliowy

liliowy o czerwonawym odcieniu

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) liliowy o czerwonawym odcieniu

Wiktionary

# czerwonawopurpurowy

purpurowy o czerwonawym odcieniu

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) purpurowy o czerwonawym odcieniu

Wiktionary

# czerwonawozielony

zielony o czerwonawym odcieniu

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) zielony o odcieniu czerwonawym

Wiktionary

# czerwonawozłoty

złoty o odcieniu czerwonawym

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) złoty o odcieniu czerwonawym

Wiktionary

# czerwonawy

zbliżony do czerwonego, nie do końca czerwony, prawie czerwony; czerwonkawy (rzadziej)

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) w kolorze podobnym do czerwonego, o zabarwieniu bliskim czewieni lub częściowo czerwonym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pomarańczowe lub nawet czerwonawe refleksy oznaczają, że pod wpływem światła produkt uległ utlenieniu i nie powinien być spożywany.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃ˈnavɨ, AS: červõnavy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwony mos., zaczerwienienie n., czerwone n., czerwień ż., czerwoność ż.

czas. czerwienić

przym. czerwony

przysł. czerwonawo, czerwono

temsłow. czerwono-

Wiktionary

# czerwończyk

rodzaj motyli z rodziny modraszkowatych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) ent. motyl z podrodziny nazwa systematyczna|Lycaeninae|ref=tak., czerwończyków;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwony mos., czerwienica ż., czerwonak mzw., zaczerwienienie n., czerw mzw., czerwień ż., czerwieniec m., czerwonka ż., czerwienienie n., czerwone n., czerwoność ż., czerwieniak m., czerwończyki nmos.

czas. czerwienić ndk., czerwienieć ndk., zaczerwienić dk., sczerwienieć dk., poczerwienieć dk.

przym. czerwony, czerwonawy, czerwoniutki

przysł. czerwonawo, czerwono

temsłow. czerwono-

Wiktionary

# czerwone

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) pot. czerwone światło sygnalizacyjne

forma przymiotnika.

(2.1) n. lp., nmos. od: czerwony

forma rzeczownika.

(3.1) M., B. i W. lm. od: czerwona

Wiktionary

W Polsce

- Czerwone – wieś położona w województwie podlaskim, w powiecie kolneńskim, w gminie Kolno
- Czerwone – dawna gmina wiejska istniejąca do 28 września 1954 roku w woj. białostockim
- Czerwone – dawna gromada w woj. białostockim

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nie przechodź na czerwonym!

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwony m., czerwona ż., czerwień ż., czerw m., czerwieniec m., czerwonka ż., czerwienienie n.

czas. czerwienić ndk., czerwienieć ndk., zaczerwienić dk., zczerwienieć dk., poczerwienieć dk.

przym. czerwony, czerwonawy

przysł. czerwono

temsłow. czerwono-

Wiktionary

# czerwonecki

→ Czerwonka; czerwonkowski

SJP.pl

# czerwoni

1. mający kolor krwi;
2. komunistyczny, lewicowy

SJP.pl

Czerwoni – radykalni działacze demokratyczni w Królestwie Polskim przed wybuchem i w okresie powstania styczniowego (1863–1864). Ich poglądy polityczne były przeciwstawne „białym”. Wywodzili się z organizatorów manifestacji patriotycznych z 1861 roku.

Wikipedia

# czerwoniak

1. w latach 60. XX wieku w Polsce: banknot stuzłotowy;
2. w latach międzywojennych: gazeta publikująca sensacyjne artykuły;
3. potocznie:
a) autobus miejski (malowany w okresie PRL na czerwono);
b) budynek o nieotynkowanych ścianach z czerwonej cegły;
4. dawniej: czerwonak (flaming)

SJP.pl

Czerwoniak (dawniej Rubro monte, niem. Roten Berg, Roter Berg lub Rotheberg, po 1945 r. również Czerwona Góra) – położona na granicy Kotliny Kłodzkiej i Rowu Górnej Nysy, w pobliżu wsi Stary Wielisław, Gorzanów i Krosnowice, góra ze szczytem na wysokości 399 m n.p.m., stanowiąca wyraźnie oddzielony, samodzielny masyw o charakterystycznym kształcie.

Wikipedia

# czerwoniec

1. złota trzyrublowa moneta, używana w Rosji w XVIII-XIX wieku;
2. banknot dziesięciorublowy, używany w ZSRR w latach 1922-47;
3. dawna złota moneta obiegowa o charakterze międzynarodowym, bita w Europie od XIII wieku;
4. środowiskowo: kara dziesięciu lat robót w sowieckich łagrach

SJP.pl

Czerwoniec (ros. червонец) – nazwa kategorii monet w Rosji i ZSRR, wywodząca się od polskiego czerwonego złotego.

Do XVIII wieku nazywano tak w Rosji wszystkie zagraniczne złote monety. Czerwońcami powszechnie nazywano bite od 1712 do 1797 monety złote o wadze zbliżonej do dukata. W 1923 wybito okolicznościowe monety złote o wadze 8,6 g na awersie których pojawiło się słowo "czerwoniec". Była także kolejna emisja takich monet w 1924 roku (z datą "1925"), jednak nie wiadomo, czy znalazły się one w obiegu. Emisję tych monet jako kolekcjonerskich kontynuowano w latach 1975–1982.

Wikipedia

# czerwoniutki

zdrobnienie od: czerwony; czerwieniutki

SJP.pl

# czerwonka

bakteryjna choroba zakaźna, charakteryzująca się krwistą biegunką; dyzenteria

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. ostra choroba zakaźna, której objawem jest krwawa biegunka

Wiktionary

Dyzenteria, czerwonka (gr. δυσεντερία, dysentería) – ostra choroba zakaźna jelit, w szczególności jelita grubego, której objawem jest uporczywa biegunka i obecność krwi oraz śluzu w stolcu. Nieleczona prowadzi do śmierci.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czerwonka to powodująca krwawienia infekcja jelita.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwień ż., czerwonak mrz., Czerwonka ż., czerwoność ż., czerwone n., czerwony mos.

czas. czerwienić, czerwienieć

przym. czerwienny, czerwonkowy, czerwony

przysł. czerwono

przedr. czerwono-

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dyzenteria

Wiktionary

# czerwonkawy

zbliżony do czerwonego, nie do końca czerwony, prawie czerwony; czerwonawy (częściej)

SJP.pl

# czerwonkowski

→ Czerwonka; czerwonecki

SJP.pl

# czerwonkowy

związany z czerwonką

SJP.pl

# czerwono

przysłówek sposobu

(1.1) z użyciem czerwonej barwy, z obecnością czerwieni

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., zaczerwienienie n., czerwień ż., czerwoność ż., czerwone n., czerwony mos., czerwonka ż.

czas. czerwienić ndk.

przym. czerwonawy, czerwony

Wiktionary

# czerwono-

temat słowotwórczy

(1.1) pierwszy człon przymiotników złożonych wskazujący na czerwony odcień barwy określonej przez drugi człon złożenia

(1.2) pierwszy człon przymiotników złożonych wskazujący na czerwoną barwę jednej lub wielu części wielobarwnej całości

(1.3) pierwszy człon przymiotników złożonych wskazujący na czerwoną barwę tego, co nazywa drugi, rzeczownikowy człon złożenia

(1.4) pierwszy człon rzeczowników złożonych wskazujący na czerwony kolor tego, co nazywa drugi człon złożenia

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) czerwonobrązowy • czerwonoróżowy • czerwonofioletowy

(1.2) czerwono-biały • czerwono-niebieski • czerwono-żółty

(1.3) czerwonoskóry • czerwonooki • czerwononogi

(1.4) czerwonoziem • czerwononóżka • czerwonokrzew

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwony mos., czerw mzw., czerwień ż., czerwieniec m., czerwonka ż., czerwone n., czerwienienie n., zaczerwienienie n., sczerwienienie n., poczerwienienie n.

czas. czerwienić ndk., czerwienieć ndk., zaczerwienić dk., sczerwienieć dk., poczerwienieć dk.

przym. czerwony, czerwonawy

przysł. czerwonawo

Wiktionary

# czerwono-biały

w części czerwony, w części biały; biało-czerwony

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który ma dwa kolory: czerwony i biały

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czerwono-białe witryny wszystkich sklepów drażnią singli w walentynki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔ‿ˈbʲjawɨ, AS: červõno‿bʹi ̯au̯y

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) biało-czerwony

Wiktionary

# czerwono-brązowy

w części czerwony, w części brązowy

SJP.pl

# czerwono-brunatny

w części czerwony, w części brunatny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) czerwony i brunatny

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Do tej sukienki będą pasować czerwono-brunatne dodatki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔ‿brũˈnatnɨ, AS: červõno‿brũnatny

Wiktionary

# czerwono-czarny

w części czerwony, w części czarny; czarno-czerwony

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) czerwony i czarny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarno-czerwony

Wiktionary

# czerwono-niebieski

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który ma dwa kolory: czerwony i niebieski

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Widok czerwono-niebieskiego plecaczekecaczka z lichutkiego materiału przypominającego ortalion z koszmarnie pstrokatymi naszywkami na chwilę odebrał mnie i żonie mowę.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niebiesko-czerwony

Wiktionary

# czerwono-zielony

w części czerwony, w części zielony; zielono-czerwony

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) czerwony i zielony

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Mam wrażenie, że wszystkie czerwono-zielone jabłka są kwaśne.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔ‿ʑɛˈlɔ̃nɨ, AS: červõno‿źelõny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zielono-czerwony

Wiktionary

# czerwono-żółty

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który ma dwa kolory: czerwony i żółty

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Miał na sobie bluzkę w czerwono-żółte pasy i ciemne szorty.

(1.1) O poranku pętlę autobusową przy ul. Woronicza opuściło kilkanaście czerwono-żółtych solarisów.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) żółto-czerwony

Wiktionary

# czerwono-złoty

w części czerwony, w części złoty; złoto-czerwony

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) czerwony i złoty

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Miała słabość do czerwono-złotych tkanin.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔ‿ˈzwɔtɨ, AS: červõno‿zu̯oty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) złoto-czerwony

Wiktionary

# czerwonoarmiejec

żołnierz Armii Czerwonej (wojsk lądowych Sił Zbrojnych ZSRR); krasnoarmiejec

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. wojsk. żołnierz Armii Czerwonej

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Armia Czerwona ż., czerwonoarmista mos.

przym. czerwonoarmijny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) krasnoarmiejec, czerwonoarmista

Wiktionary

# czerwonoarmijny

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. wojsk. związany z Armią Czerwoną, dotyczący Armii Czerwonej

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Armia Czerwona ż., czerwonoarmista mos., czerwonoarmiejec mos.

Wiktionary

# czerwonoarmista

żołnierz Armii Czerwonej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. wojsk. żołnierz Armii Czerwonej

Wiktionary

Czerwonoarmista (ros. Красноармеец, trans. Krasnoarmiejec) – bazowy stopień wojskowy i podstawowe stanowisko personelu wojskowego Armii Czerwonej w latach 1918–1946. W tym czasie używane również jako synonim słowa „żołnierz”, które wyszło z oficjalnego użycia po rewolucji październikowej jako kontrrewolucyjne.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Armia Czerwona ż., czerwonoarmiejec mos.

:: fż. czerwonoarmistka ż.

przym. czerwonoarmijny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czerwonoarmiejec, krasnoarmiejec

Wiktionary

# czerwonoarmistka

→ czerwonoarmista

SJP.pl

#### Patrz:

czerwonoarmista

# czerwonobrązowy

brązowy o czerwonym odcieniu

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) mający kolor brązowy o odcieniu czerwonym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Gdzieś kupiła te czerwonobrązowe pantofle, psiapsiółko?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔbrɔ̃w̃ˈzɔvɨ, AS: červõnobrõũ̯zovy

Wiktionary

# czerwonobrody

dzięcioł czerwonobrody - gatunek ptaka z rodziny dzięciołowatych

SJP.pl

# czerwonobrunatny

brunatny o odcieniu czerwonym

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający kolor brunatny o odcieniu czerwonym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czerwonobrunatnej papryki nie kupuj, chyba jest z Chin. Lepsza jest ta czerwona z Peru.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔbrũˈnatnɨ, AS: červõnobrũnatny

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. brunatnoczerwony

Wiktionary

# czerwonobrzuchy

1. tamaryna czerwonobrzucha, koczkodan czerwonobrzuchy - gatunki małp;
2. żółw czerwonobrzuchy - gatunek gada;
3. owocożer czerwonobrzuchy, trogon czerwonobrzuchy - gatunki ptaków

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czerwony brzuch

Wiktionary

# czerwonocegły

zbudowany z czerwonej cegły

SJP.pl

# czerwonoczarny

czarny o odcieniu czerwonym

SJP.pl

# czerwonoczelny

kormoran czerwonoczelny, nierozłączka czerwonoczelna - gatunki ptaków

SJP.pl

# czerwonoczuby

dzięcioł czerwonoczuby - gatunek ptaka z rodziny dzięciołowatych

SJP.pl

# czerwonodzioby

1. mający czerwony dziób;
2. wikłacz czerwonodzioby - gatunek małego ptaka z rodziny wikłaczowatych;
3. pilik czerwonodzioby - gatunek średniej wielkości ptaka z rodziny trogonów

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czerwony dziób

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) (…) „bocian” w języku jakiegoś domorosłego ornitologa znaczy tyle, co „ptak przelotny, czerwonodzioby, żabożerny” (…)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔˈd͡ʑɔbɨ, AS: červõnoʒ́oby

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) krasnonodzioby

Wiktionary

# czerwonofigurowy

styl czerwonofigurowy &#8211; sposób malowania naczyń w starożytnej Grecji, polegający na malowaniu czerwonych sylwetek na czarnym tle; technika czerwonofigurowa, malarstwo czerwonofigurowe

SJP.pl

# czerwonofioletowy

fioletowy o odcieniu czerwonym

SJP.pl

# czerwonogardły

oskomik czerwonogardły - gatunek ptaka z rodziny dzięciołowatych

SJP.pl

# czerwonogranatowy

granatowy o odcieniu czerwonym

SJP.pl

# czerwonogród

miejsowość położona na Podolu, w zachodniej Ukrainie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. Szeptycki, miasto na Ukrainie (polski egzonim w latach 1951-2024);

Wiktionary

Szeptycki (ukr. Шептицький, Szeptyćkyj), Krystynopol – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, stolica rejonu szeptyckiego, 9 km na południe od miasta Sokal, 15 km na wschód od granicy z Polską, u ujścia Sołokii do Bugu.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czerwonogrodzki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Szeptycki, Krystynopol

Wiktionary

# czerwonogrodzki

dotyczący Czerwonogrodu (miasta na Ukrainie)

SJP.pl

# czerwonogrzbiety

siodłówka czerwonogrzbieta - gatunek muchówki z rodziny lwinkowatych

SJP.pl

# czerwonogwardyjski

związany z Czerwoną Gwardią

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. związany z komunistyczną Czerwoną Gwardią, dotyczący Czerwonej Gwardii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czerwona Gwardia ż., czerwonogwardzista mos.

Wiktionary

# czerwonogwardzista

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) członek Czerwonej Gwardii

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔɡvarʲˈd͡ʑista, AS: červõnogvarʹʒ́ista

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. czerwonogwardyjski

Wiktionary

# czerwonogwardzistka

→ czerwonogwardzista

SJP.pl

#### Patrz:

czerwonogwardzista

# czerwonogłowy

1. mający czerwona głowę;
2. osnuja czerwonogłowa - gatunek błonkówki z rodziny osnujowatych

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czerwoną głowę

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔˈɡwɔvɨ, AS: červõnogu̯ovy

Wiktionary

# czerwonokasztanowy

kasztanowy o czerwonym odcieniu

SJP.pl

# czerwonokrwinkowy

związany z czerwonymi krwinkami, np. układ czerwonokrwinkowy

SJP.pl

# czerwonokrwisty

przymiotnik

(1.1) książk. mający kolor czerwony o odcieniu koloru krwi; intensywnie czerwony

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Dziewczynka trzymała kilka czerwonokrwistych liści.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czerwony

Wiktionary

# czerwonokrzew

południowoafrykański krzew z rodziny bobowatych, osiągający wysokość dwóch metrów; rooibos

SJP.pl

Aspalat prosty, czerwonokrzew (Aspalathus linearis (Burman f.) R. Dahlgren) – gatunek krzewu należący do rodziny bobowatych. W stanie dzikim występuje w Afryce południowej.

Wikipedia

# czerwonokrzyski

przymiotnik od: Czerwony Krzyż

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czerwonym Krzyżem, dotyczący Czerwonego Krzyża

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) - Bardzo duży wkład w jej przygotowanie włożyła także czerwonokrzyska młodzież, która kwestowała przed świętami na ulicach Słupska.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czerwony Krzyż m.

Wiktionary

# czerwonolicy

1. mający czerwone lica;
2. żółw czerwonolicy - podgatunek żółwia błotnego; żółw czerwonouchy;
3. gil czerwonolicy, warzęcha czerwonolica - gatunki ptaków

SJP.pl

# czerwonolila

lila o czerwonym odcieniu

SJP.pl

# czerwonoliliowy

liliowy o czerwonym odcieniu

SJP.pl

# czerwonomalinowy

mający kolor czerwonych malin

SJP.pl

# czerwonomorski

związany z Morzem Czerwonym

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Morzem Czerwonym, dotyczący Morza Czerwonego

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Morze Czerwone n.

Wiktionary

# czerwononiebieski

niebieski o odcieniu czerwonym

SJP.pl

# czerwononogi

mający czerwone nogi

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czerwone nogi

Wiktionary

# czerwononosy

mający czerwony nos

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który ma czerwony nos

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔ̃ˈnɔsɨ, AS: červõnõnosy

Wiktionary

# czerwononóżka

zwierzę mające czerwone nogi

SJP.pl

# czerwonoogonowy

1. myszowór czerwonoogonowy - gatunek torbacza;
2. sum czerwonoogonowy - gatunek ryby;
3. boa czerwonoogonowy - gatunek węża

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który ma czerwony ogon

Wiktionary

# czerwonooki

mający czerwone oczy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czerwone oczy

Wiktionary

# czerwonopióry

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czerwone pióra

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kardynał wirgiński to taki czerwonopióry ptaszek, nieco większy od naszego wróbla.

(1.1) A najpiękniejsza czerwonopióra strzała • Głęboko się w serce wsała, • głęboko się w serce wbiła • I piła… piła… piła… sic.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔˈpʲjurɨ, AS: červõnopʹi ̯ury

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwonopiór m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) krasnopióry, czerwono upierzony

Wiktionary

# czerwonoplamy

gnilik czerwonoplamy - gatunek chrząszcza z rodziny gnilikowatych

SJP.pl

# czerwonopomarańczowy

pomarańczowy o odcieniu czerwonym

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) mający kolor pomarańczowy o odcieniu czerwonym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Z wolna czerwonopomarańczowy krąg słońca chował się za horyzontem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔpɔ̃marãj̃n͇ˈt͡ʃɔvɨ, AS: červõnopõmarãĩ ̯ṇčovy

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. pomarańczowoczerwony

Wiktionary

# czerwonoprądnicki

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Prądnikiem Czerwonym, dotyczący Czerwonego Prądnika

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czerwony Prądnik m.

Wiktionary

# czerwonopurpurowy

purpurowy o odcieniu czerwonym

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) purpurowy z czerwonym odcieniem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Podoba ci się ta czerwonopurpurowa chustka?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔpurpuˈrɔvɨ, AS: červõnopurpurovy

Wiktionary

# czerwonoróżowy

różowy o odcieniu czerwonym

SJP.pl

# czerwonorudy

rudy o czerwonym odcieniu

SJP.pl

# czerwoność

→ czerwony

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co czerwone

Wiktionary

#### Patrz:

czerwony

#### Powiązane:

rzecz. czerwończyk mzw., czerwienica ż., czerwień ż., czerwonka ż., zaczerwienienie n., czerwony mos.

czas. czerwienić, czerwienieć, zaczerwienić

przym. czerwony, czerwonawy

przysł. czerwono

Wiktionary

# czerwonosiny

siny o odcieniu czerwonym

SJP.pl

# czerwonoskóra

książkowo: Indianka

SJP.pl

# czerwonoskórnictwo

sposób garbowania skór preparatami roślinnymi

SJP.pl

Czerwonoskórnictwo – gałąź garbarstwa, zajmująca się garbowaniem skór miękkich: wołowych, krowich, cielęcych, baranich i końskich na różne kolory.

Wykorzystywano garbniki roślinne (kora dębowa lub inne garbniki nadające czerwony odcień skórze), w zależności od koloru, jaki chciano uzyskać. Skóra po wyprawie czerwonoskórniczej przeznaczona była na obuwie z cholewami, wyroby siodlarskie i dodatki.

Wikipedia

# czerwonoskórnik

specjalista w garbowaniu skór preparatami roślinnymi

SJP.pl

# czerwonoskóry

mający czerwoną skórę

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) mający czerwonawy kolor skóry

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) książk. Indianin

Wiktionary

#### Przykłady

(2.1) Od czasu do czasu zapuszczałem wzrok w głąb kraju, ciekawy, czy nie ujrzę gdzie czerwonoskórych, których liczne pokolenia żyły jeszcze niedawno koło jeziora, a jedne z nich zostawiło w nazwie Huron wieczną po sobie pamiątkę; ale znikły nawet ich ślady.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwonoskórnictwo n.

:: fż. czerwonoskóra ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) Indianin; pogard. indianiec

Wiktionary

# czerwonoskrzydły

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czerwone skrzydła

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔˈskʃɨdwɨ, AS: červõnoskšydu̯y

Wiktionary

# czerwonosterny

faeton czerwonosterny - gatunek ptaka z rodziny faetonów

SJP.pl

# czerwonoszyi

1. pademelon czerwonoszyi - gatunek kangura;
2. dzięcioł czerwonoszyi - gatunek ptaka z rodziny dzięciołowatych

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który ma czerwoną szyję

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔˈʃɨji, AS: červõnošyi ̯i

Wiktionary

# czerwonouchy

1. żółw czerwonouchy - podgatunek żółwia błotnego; żółw czerwonolicy;
2. koczkodan czerwonouchy - gatunek ssaka z rodziny koczkodanowatych

SJP.pl

# czerwonowłosy

1. mający rude włosy; rudowłosy, ryżowłosy;
2. mający włosy zafarbowane na czerwono

SJP.pl

# czerwonoziem

rodzaj mało urodzajnej gleby występującej w strefie okołorównikowej

SJP.pl

Czerwonoziemy (żółtoziemy, lateryty) – gleby powstałe na laterycie występujące przede wszystkim w okołorównikowych strefach klimatycznych, w klimacie gorącym i wilgotnym. Czerwony kolor zawdzięczają dużej domieszce związków żelaza. Są to gleby o minimalnej zawartości próchnicy (ok. 1%), gdyż mimo że rozkład organizmów żywych jest szybki z powodu wysokiej temperatury, to spora ilość opadów wymywa tworzącą się warstwę próchniczą. W związku z tym, gleby tego typu są mało przydatne do upraw rolnych. Duże opady atmosferyczne powodują, że w glebach tych obserwujemy intensywne przemywanie, w wyniku którego dochodzi do dekoncentracji wodorotlenków glinu i żelaza w górnych poziomach. Z nich powstają minerały wtórne, które nadają glebie barwę zależną od stopnia ich uwodnienia.

Wikipedia

# czerwonoziemny

→ czerwonoziem

SJP.pl

#### Patrz:

czerwonoziem

# czerwonożółtawy

nieco żółty o czerwonym odcieniu

SJP.pl

# czerwonożółty

żółty o odcieniu czerwonym

SJP.pl

# czerwonozłocisty

złocisty o czerwonym odcieniu; czerwonozłoty

SJP.pl

# czerwonozłoty

złoty o czerwonym odcieniu; czerwonozłocisty

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) złoty z czerwonym odcieniem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czerwonozłotych guzików nie odcinaj! Tylko czerwonopomarańczowe.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛrvɔ̃nɔˈzwɔtɨ, AS: červõnozu̯oty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) miedziany

Wiktionary

# czerwony

1. mający kolor krwi;
2. komunistyczny, lewicowy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający kolor pierwszego pasma tęczy, taki jak kolor świeżej krwi, truskawki itp.; mający kolor podstawowy;

(1.2) pot. pogard. polit. komunistyczny, lewicowy

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) pot. pogard. polit. komunista, socjalista

Wiktionary

Barwa czerwona (czerwień) – jedna z addytywnych barw podstawowych. Na kole barw dopełnia barwę cyjanową.

Niegdyś była uważana za jedną z barw podstawowych w metodzie subtraktywnej i stosowana w poligrafii jako jedna z podstawowych barw farb drukowych, obecnie w tej metodzie jest barwą czystą składającą się z żółtego i magenty. W palecie RGB używanej w telewizorach i monitorach komputerowych czerwony jest jednym z trzech kanałów (oznaczonym literą R).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W sklepie widziałem paprykę zieloną, czerwoną i żółtą.

(1.2) Ja jeszcze raz do tego wrócę, bo to czerwona propaganda jest, więc do wątku pasuje. To nieprawda, że kapitaliści doprowadzili do takiej sytuacji, tylko CWANI SOCJALIŚCI, którzy celowo podawali się za kapitalistów.

(2.1) Uważam, że wszystkich czerwonych trzeba powsadzać do kryminału.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛrˈvɔ̃nɨ, AS: červõny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czerwonak mzw., zaczerwienienie n., czerw mzw., czerwień ż., czerwieniec m., czerwonka ż., czerwienienie n., czerwone n., czerwoność ż., czerwieniak m., czerwończyk m., czerwończyki nmos., Czerwienica ż., czerwienica ż., czerwiennik m.

czas. czerwienić ndk., czerwienieć ndk., zaczerwienić dk., sczerwienieć dk., poczerwienieć dk.

przym. czerwonawy, czerwoniutki

przysł. czerwonawo, czerwono

temsłow. czerwono-

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) bolszewik, lewak

Wiktionary

# czerwotocz

choroba drzew będąca rezultatem toczenia drewna przez pasożyty, czerwie

SJP.pl

# czerymoja

1. niewielkie drzewo z rodziny flaszowcowatych, o dużych jadalnych owocach; flaszowiec peruwiański;
2. owoc tego drzewa

SJP.pl

Flaszowiec peruwiański, cherymoja, czerymoja (Annona cherimola) – gatunek drzewa z rodziny flaszowcowatych. Pochodzi z Ameryki Południowej.

Wikipedia

# cześ

zdrobnienie od: Czesława (imię żeńskie)

SJP.pl

# czes.

skrót od: czeski

SJP.pl

skrót

(1.1) = czeski

Wiktionary

Język czeski (cz. český jazyk, čeština [ˈt͡ʃɛʃcɪna]) – język z grupy zachodniosłowiańskiej, stanowiącej część rodziny indoeuropejskiej. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, a w dalszej kolejności również z polskim, kaszubskim oraz łużyckimi.

Wikipedia

# czesać

układać włosy, formować fryzurę za pomocą grzebienia lub szczotki do włosów

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) fryz. układać, wygładzać (włosy, sierść itp.) za pomocą grzebienia lub szczotki

(1.2) fryz. robić komuś fryzurę poprzez ondulowanie, układanie, tapirowanie, lakierowanie itp.

(1.3) włók. oddzielać włókno lnu lub konopi od paździerzy przy użyciu szczotki

(1.4) pot. kontrolować, sprawdzać, wprowadzać porządki

(1.5) pot. przeszukiwać

(1.6) pot. zdobywać rynek

(1.7) pot. pić, zwykle alkohol

czasownik nieprzechodni niedokonany

(2.1) pot. o alkoholu i narkotykach: działać zgodnie z przeznaczeniem, powodować stan odurzenia

czasownik zwrotny niedokonany czesać się

(3.1) układać sobie włosy przy pomocy grzebienia lub szczotki

(3.2) poddawać swoje włosy zabiegom, najczęściej w salonie fryzjerskim

(3.3) pot. nosić jakąś fryzurę

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Kryśka zawsze świetnie wygląda. Nie wiesz, kto ją czesze?

(1.5) Nurkowie od dwóch godzin czesali rzekę w poszukiwaniu ciała.

(3.1) Czesz się, Jerzy, jak należy! (J. Brzechwa: Grzebień i szczotka)

(3.2) Kryśka zawsze świetnie wygląda. Nie wiesz, u kogo ona się czesze?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛsat͡ɕ, AS: česać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czesadło n., czesacz m., czesaczka ż., uczesanie n., czesanie n., podczesywanie n., poczesanie n., przeczesywanie n., przeczesanie n., rozczesywanie n., rozczesanie n., wyczesywanie n., wyczesanie n., sczesywanie n., sczesanie n., czesanka ż.

czas. uczesać dk., poczesywać ndk., poczesać dk., przeczesywać ndk., przeczesać dk., rozczesywać ndk., rozczesać dk., wyczesywać ndk., wyczesać dk., sczesywać ndk., sczesać dk.

przym. czesankowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) fryzować

(1.3) sczesywać, wyczesywać

(1.5) przeczesywać

(2.1) kopać

(3.1) fryzować się

Wiktionary

# czesacz

robotnik zatrudniony przy czesaniu lnu, konopi, wełny lub bawełny; robotnik obsługujący czesarkę

SJP.pl

# czesadło

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) daw. narzędzie służące do czesania

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czesać ndk.

czas. czesać

Wiktionary

# czesak

wałek opatrzony szczotkami, stanowiący część składową maszyny do czesania (gręplarki, czesarki)

SJP.pl

# czesalnia

część zakładu przemysłowego, w której odbywa się czesanie włókien roślinnych

SJP.pl

# czesalniczy

związany z czesaniem lnu, konopi itp.

SJP.pl

# czesanie

układać włosy, formować fryzurę za pomocą grzebienia lub szczotki do włosów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|czesać.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛˈsãɲɛ, AS: česãńe

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. czesać, przeczesywać

rzecz. zaczeska ż., uczesanie n.

Wiktionary

# czesanka

taśma czesankowa i taśma będąca produktem końcowym czesalni, stanowiąca materiał wyjściowy w przędzalnictwie czesankowym wełny (i w pokrewnych systemach), uzyskiwana zazwyczaj w procesie czesania.

SJP.pl

# czesankowy

związany z czesanką

SJP.pl

# czesarka

maszyna służąca do czesania surowców włókienniczych

SJP.pl

# cześć

1. szacunek, chwała, uznanie, poważanie, kult;
2. dobre imię, godność, honor

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fragment jakiejś całości

(1.2) mech. urządzenie elektryczne lub mechaniczne, działające w określony sposób, przeznaczone do pracy wewnątrz innego urządzenia lub we współpracy z nim

Wiktionary

- cześć – forma pozdrowienia, powitania oraz pożegnania
- Cześć (singel) – singel polskich raperów Sokoła i Sariusa
- Cześć, cześć, cześć – album Mikołaja Trzaski z 1996 roku
- Cześć, jak się masz?– singel Sobla i Sanah
- Cześć kapitanie – polski czarno-biały film sensacyjny z 1967
- Cześć, Michael! – manga stworzona przez Makoto Kobayashiego
- Cześć, pajace! – rosyjski film fabularny z 1996 roku
- Cześć, pajacu – francuski dramat kryminalny z 1983 roku
- Cześć Tereska – polski czarno-biały film psychologiczny z 2001 roku
- Cześć, tato – włoska komedia z 2013
- Cześć, wszechświecie – powieść dla dzieci amerykańsko-filipińskiej pisarki Erin Entrady Kelly

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Panie dyrektorze, część dzieci nie przyszła dziś do szkoły!

(1.2) Niestety, nie mamy części do pana samochodu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛ̃w̃ɕt͡ɕ, AS: čẽũ̯ść

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. cząstka ż.

przym. częściowy

przysł. częściowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) fragment, element, cząstka

(1.2) składnik, komponent

Wiktionary

# częściej

stopień wyższy od przysłówka: często

SJP.pl

# częścik

nazwisko

SJP.pl

Osoby o tym nazwisku:

- Bolesław Częścik – polski żołnierz podziemia
- Józef Częścik – polski wydawca, redaktor i pisarz
- Marian Częścik – polski dziennikarz, polityk, poseł na Sejm, oficer rezerwy

Wikipedia

# częściowo

przysłówek sposobu

(1.1) w jakiejś części, nie w całości

(1.2) daw. w częściach, kawałkach

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Za rebeliantami opowiedzieli się wodzowie Onejdów, Tuskarorów i częściowo Seneków.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛ̃w̃ɕˈt͡ɕɔvɔ, AS: čẽũ̯śćovo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. częściowość ż., cząstka ż., część

przym. częściowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) po części, w części

Wiktionary

# częściowość

→ częściowy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest częściowe; cecha tych, którzy są częściowi

Wiktionary

#### Patrz:

częściowy

#### Powiązane:

przym. częściowy

przysł. częściowo

Wiktionary

# częściowy

dotyczący części czegoś, obejmujący część czegoś; niezupełny, niecałkowity

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odnoszący się tylko do części czegoś, obejmujący część czegoś

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To, że w Norwegii jest bardzo zimno, to tylko częściowa prawda.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛ̃w̃ɕˈt͡ɕɔvɨ, AS: čẽũ̯śćovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. część ż., cząstka ż., częściowość ż.

przysł. częściowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) cząstkowy, niecałkowity, niepełny, niezupełny

Wiktionary

# czesia

zdrobnienie od: Czesława (imię żeńskie)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) zdrobn. imię|polski|ż. Czesława

forma rzeczownika.

(2.1) D. B. lp. od: Czesio

(2.2) D. B. lp. od: Czesiu

(2.3) D. B. lp. od: Cześ

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Mam na imię Czesia i będę waszą przewodniczką.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Cześka ż., Czesiek mos., Czesio mos., Czesław mos., Czesława ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zdrobn. Cześka

Wiktionary

# czesiek

zdrobnienie od: Czesław (imię męskie); Czesio

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) zdrobn. imię|polski|m. Czesław

forma rzeczownika.

(2.1) D. lm. od: Cześka

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Mówiłem już panu Cześkowi o cieknącym kaloryferze.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czesław mos., Czesława ż., Czesia ż., Czesio mos., Czesiu mos., Cześka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zdrobn. Czesio, Czesiu

Wiktionary

# czesiny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Czesi lub z nią związany

SJP.pl

# czesio

zdrobnienie od: Czesław (imię męskie); Czesiek

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) zdrobn. pieszcz. od Czesław

Wiktionary

Włatcy móch – polski komediowy serial animowany dla dorosłych emitowany w latach 2006–2011 na antenie TV4 i na platformie Polsat Box Go. Serial stworzyło wrocławskie studio RMG (później pod nazwą Xantus).

Głównymi bohaterami serialu są czterej uczniowie klasy II B Szkoły Podstawowej im. Batalionu „Zośka” – Czesio, Maślana, Anusiak i Konieczko. Akcja serialu dzieje się głównie we Wrocławiu, wybrane sceny rozegrały się w: Warszawie, Królewcu, Suwałkach oraz Jałcie. Tytuły poszczególnych odcinków serialu celowo zawierają wiele błędów ortograficznych, podobnie jak sam tytuł produkcji (np. odc. 86.: Ódópieni). Dialogi bohaterów zawierają liczne wulgaryzmy (jednak do emisji trafiały również ocenzurowane wersje odcinków – z usuniętymi wulgaryzmami i wymazanymi bardziej drastycznymi scenami). Tytuł serialu nawiązuje do tytułu powieści Władca much angielskiego pisarza Williama Goldinga.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Masz rację, Czesiu, nie zadawaj się z dziewczynami, bo one tylko lecą na kasę! – Wszystkie? – spytałem zdziwiony. – Większość! — Ale numer! – roześmiałem się.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czesiek mos., Czesław m., Czesława ż., Czesia ż.

Wiktionary

# czesiu

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) gwara. zdrobn. od: Czesław

forma rzeczownika.

(2.1) W. lp. od: Czesio

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Michał i pan Czesiu przyjadą dopiero wieczorem.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czesław m., Czesiek mos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Czesio

Wiktionary

# cześka

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) zdrobn. imię|polski|ż. Czesława

forma rzeczownika.

(2.1) D. B. lp. od: Czesiek

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wczoraj spotkałam Cześkę na mieście.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czesiek mos., Czesław mos., Czesława ż., Czesia ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zdrobn. Czesia

Wiktionary

# czeski

dotyczący Czechów, związany z Czechami

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czechami (Republiką Czeską), charakterystyczny dla Czech lub Czechów

(1.2) związany z Czechami (krainą historyczną), charakterystyczny dla Czech lub Czechów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język urzędowy Republiki Czeskiej;

Wiktionary

Język czeski (cz. český jazyk, čeština [ˈt͡ʃɛʃcɪna]) – język z grupy zachodniosłowiańskiej, stanowiącej część rodziny indoeuropejskiej. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, a w dalszej kolejności również z polskim, kaszubskim oraz łużyckimi.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wypiłem z kolegami oryginalne czeskie piwo.

(2.1) Uczę się czeskiego od kilku lat.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛsʲci, AS: česʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechy nmos., Czech mos., Czeszka ż., czeszczyzna ż., czechizm mrz., czeskość ż., czeszki nmos., czeszka ż.

przym. antyczeski, proczeski, czecho-słowacki

przysł. czesko

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) czeszczyzna

Wiktionary

# czesko

przysłówek

(1.1) na sposób czeski, po czesku

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W spisie znalazły się czesko brzmiące nazwiska.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czeski mrz., Czech mos., Czechy lm nm., Czeszka ż., czeskość ż., czeszka ż., czeszczyzna ż.

czas. czechizować ndk., sczechizować dk.

przym. czeski

Wiktionary

# czesko-morawski

w części czeski, w części morawski; dotyczący Czech i Moraw

SJP.pl

# czeskobudziejowicki

przymiotnik od: Czeskie Budziejowice

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czeskimi Budziejowicami, dotyczący z Czeskich Budziejowic

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czeskie Budziejowice nmos.

Wiktionary

# czeskocieszyński

→ Czeski Cieszyn

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do Czeskiego Cieszyna, związany z Czeskim Cieszynem

Wiktionary

#### Patrz:

Czeski Cieszyn

#### Przykłady

(1.1) Pociąg zatrzymał się na czeskocieszyńskim dworcu.

Wiktionary

# czeskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) posługujący się językiem czeskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem czeskim

(1.3) spisany, stworzony w języku czeskim

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛskɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ, AS: českoi ̯ẽũ̯zyčny

Wiktionary

# czeskomorawski

język czeskomorawski - wariant języka słowiańskiego, w którym zostały napisane urywki głagolickie, kijowskie i praskie

SJP.pl

# czeskość

zespół cech charakterystycznych dla Czech

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co czeskie; czeski charakter czegoś

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Co, według ciebie, decyduje o czeskości tego piwa?

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. sczechizować, czechizować ndk.

rzecz. czeski mrz., czechizm mrz., Czech mos., Czechy lm nm., Czeszka ż., czeszka ż., czeszczyzna ż.

przym. czeski

przysł. czesko

Wiktionary

# cześkowie

Czesiek z małżonką

SJP.pl

# cześkowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Cześka lub z nim związany

SJP.pl

# czesne

1. opłata pobierana za naukę w prywatnych i społecznych szkołach podstawowych, średnich i wyższych;
2. opłata za określony typ studiów (zaoczne, wieczorowe) w uczelniach państwowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) opłata za naukę

Wiktionary

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. cześć ż.

wykrz. cześć

przym. czestny

Wiktionary

# cześnia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. czereśnia

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Idymy na chaby do Ynsta na cześnie

Wiktionary

# cześniczka

→ cześnik

SJP.pl

#### Patrz:

cześnik

# cześnik

w dawnej Polsce: urzędnik dworski usługujący królowi w czasie uczt przy stole (podający kielich z winem), mający pod opieką piwnicę panującego; później urząd tylko tytularny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) daw. urzędnik dworski służący królowi przy stole

(1.2) (w okresie późniejszym) urząd tylko tytularny

Wiktionary

Cześnik – urzędnik nadworny w średniowiecznej Polsce (XIII wiek), dbający o „piwnicę” monarchy, a podczas biesiady podający mu puchary z winem. Od XIV w. urząd ten stał się honorowy (na przykład cześnik koronny), a więc niepociągający za sobą żadnych obowiązków. W Rzeczypospolitej Szlacheckiej był niższym urzędem ziemskim (w hierarchii urzędów (1768) w Koronie przed łowczym i za podstolim, na Litwie przed horodniczym i za podczaszym).

Wikipedia

# cześnikowa

dawniej: żona cześnika

SJP.pl

Cześnik – urzędnik nadworny w średniowiecznej Polsce (XIII wiek), dbający o „piwnicę” monarchy, a podczas biesiady podający mu puchary z winem. Od XIV w. urząd ten stał się honorowy (na przykład cześnik koronny), a więc niepociągający za sobą żadnych obowiązków. W Rzeczypospolitej Szlacheckiej był niższym urzędem ziemskim (w hierarchii urzędów (1768) w Koronie przed łowczym i za podstolim, na Litwie przed horodniczym i za podczaszym).

Wikipedia

# cześnikówna

dawniej: córka cześnika

SJP.pl

Cześnik – urzędnik nadworny w średniowiecznej Polsce (XIII wiek), dbający o „piwnicę” monarchy, a podczas biesiady podający mu puchary z winem. Od XIV w. urząd ten stał się honorowy (na przykład cześnik koronny), a więc niepociągający za sobą żadnych obowiązków. W Rzeczypospolitej Szlacheckiej był niższym urzędem ziemskim (w hierarchii urzędów (1768) w Koronie przed łowczym i za podstolim, na Litwie przed horodniczym i za podczaszym).

Wikipedia

# czester

ser podobny do czedara; chester

SJP.pl

# czestnik

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) stpol. dostojnik, urzędnik

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) war. cześnik

Wiktionary

# czestny

przymiotnik

(1.1) daw. dający zaszczyt, honor; pełen cnót

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) – Ja was nie ciągnę – podjął prędkim głosem. – Ja czestny człowiek i co postawiłem, zapłacę, niech wam idzie na zdrowie. Nie usłuchacie rady, wasza wola! Ale mnie was serdecznie żal.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. cześć ż., czczenie n., czciciel m., czcicielka ż., uczczenie n., uczta ż., czestne n., czesne n., uczciwość ż.

czas. czcić ndk., uczcić dk., poczcić dk.

przym. uczciwy, poczciwy

wykrz. cześć

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zaszczytny, poczesny, honorowy, cnotliwy, prawy

Wiktionary

# często

przysłówek sposobu

(1.1) zob. częsty.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jurek często spóźnia się do pracy.

(1.1) Często sugeruję się reklamami mailowymi przy zakupach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛ̃w̃stɔ, AS: čẽũ̯sto

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. częstość ż.

przym. częsty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) do stopnia najwyższego zwykle, zawsze, zazwyczaj, przeważnie

Wiktionary

# często-gęsto

fraza przysłówkowa sposobu

(1.1) pot. żart. bardzo często

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Często-gęsto u niej nocował.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛ̃w̃stɔ‿ˈɡɛ̃w̃stɔ, AS: čẽũ̯sto‿gẽũ̯sto

Wiktionary

# częstobor

dawne imię męskie

SJP.pl

Częstobor, Częsbor – staropolskie imię męskie. Składa się z członu Częs(to)- („często”) i -bor („walka”). Mogło oznaczać „tego, który często walczy”.

Częstobor imieniny obchodzi 30 marca.

Wikipedia

# częstoch

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) stpol. imię|polski|m.

Wiktionary

Częstoch (łac. Chestoch) – postać występująca w podaniach jako rycerz i założyciel Częstochowy.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛ̃w̃stɔx, AS: čẽũ̯stoχ

Wiktionary

# częstochowa

miasto w Polsce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w południowej części Polski;

(1.2) rel. sanktuarium zlokalizowane w Częstochowie (1.1)

Wiktionary

Częstochowa – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, w województwie śląskim, siedziba powiatu częstochowskiego. Położona nad Wartą, na styku Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej i Wyżyny Woźnicko-Wieluńskiej. Pomimo administracyjnej przynależności do województwa śląskiego, pod względem historycznym i kulturowym stanowi część Małopolski.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ostatnio będąc w podróży, zwiedziłem Częstochowę.

(1.2) Każdego roku w sierpniu pielgrzymuję do Częstochowy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛ̃w̃stɔˈxɔva, AS: čẽũ̯stoχova

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Częstochowskie n., częstochowianin mos., częstochowianka ż.

przym. częstochowski, podczęstochowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk|Czynstochowa.

(1.2) Jasna Góra

Wiktionary

# częstochowiak

potocznie o częstochowianinie (mieszkańcu Częstochowy)

SJP.pl

# częstochowianin

mieszkaniec Częstochowy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Częstochowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Mateusz Pospieszalski jest częstochowianinem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛ̃w̃stɔxɔˈvʲjä̃ɲĩn, AS: čẽũ̯stoχovʹi ̯ä̃ńĩn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Częstochowa ż.

:: fż. częstochowianka ż.

przym. częstochowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pot. medalikarz

Wiktionary

# częstochowianka

mieszkanka Częstochowy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Częstochowy

Wiktionary

KS Częstochowianka Częstochowa – polska kobieca drużyna siatkarska z Częstochowy. Siedziba klubu znajduje się przy ul. Rejtana 7c. Oprócz drużyny seniorek klub prowadzi także grupy młodzieżowe. Prezesem klubu jest Alina Zagozda-Dobrzańska. W latach 2019–2023 drużyna występowała w I lidze.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛ̃w̃stɔxɔˈvʲjãnka, AS: čẽũ̯stoχovʹi ̯ãnka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Częstochowa ż., Częstochowskie n.

:: fm. częstochowianin mos.

przym. częstochowski

Wiktionary

# częstochowski

→ Częstochowa (miasto); → Częstochowskie (region)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Częstochową, dotyczący Częstochowy

przymiotnik jakościowy

(2.1) charakterystyczny dla Częstochowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) (…) ciężkie działa z Krakowa, a między nimi taką kolubrynę, której nie tylko częstochowskie, ale żadne w świecie mury oprzeć się nie mogły (…)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛ̃w̃stɔˈxɔfsʲci, AS: čẽũ̯stoχofsʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Częstochowa ż., Częstochowskie n., częstochowianin m., częstochowianka ż.

przym. podczęstochowski

Wiktionary

# częstochowskie

→ Częstochowa (miasto); → Częstochowskie (region)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. region w południowej Polsce

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Częstochowskie jutro przyłączy się do protestu.

(1.1) W Częstochowskiem rozpoczęto elektroniczny nabór do gimnazjów.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Częstochowa ż., częstochowianin m., częstochowianka ż.

przym. częstochowski, podczęstochowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) powiat częstochowski

Wiktionary

# częstocice

Częstocice (do 1945 r. niem. Günthersdorf) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie strzelińskim, w gminie Wiązów.

Wikipedia

# częstogniew

staropolskie imię męskie

SJP.pl

# częstokół

ogrodzenie z drewnianych, ostro zakończonych pali, wbitych jeden przy drugim

SJP.pl

Palisada, częstokół – element dawnego budownictwa obronnego w postaci ogrodzenia składającego się z drewnianych, zazwyczaj ostro zakończonych pali, wbitych jeden przy drugim, prosto lub ukośnie w ziemię spełniający rolę struktury zaporowej, defensywnej.

Wikipedia

# częstokroć

często, wiele razy

SJP.pl

przysłówek

(1.1) często, niejednokrotnie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) (…) chcąc utrzymać się na pograniczu legalności musiał częstokroć stawiać ograniczenia charakterystycznej niepokorności swych wyznawców.

Wiktionary

#### Powiązane:

przysł. częstokrotnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) częstokrotnie, niejednokrotnie, nieraz, nie raz, nie dwa

Wiktionary

# częstokrotny

przestarzałe: powtarzający się często, częsty

SJP.pl

# częstomir

dawne imię męskie

SJP.pl

Częstomir – staropolskie imię męskie. Składa się z członu Często- („często”) i -mir („pokój, spokój, dobro”). Mogło oznaczać „tego, który zapewnia pokój”.

Częstomir imieniny obchodzi 10 maja.

Wikipedia

# częstomocz

częste oddawanie moczu, poprzedzane parciem; objaw chorób pęcherza moczowego, niekiedy występujący też na tle nerwowym; urorrhoea

SJP.pl

Częstomocz (pollakisuria) – objaw chorobowy, polegający na częstym oddawaniu moczu, zwykle małymi porcjami.

Może być jednym z objawów zakażeń układu moczowego (np. rzęsistkowicy), łagodnego rozrostu gruczołu krokowego. W przypadkach raka gruczołu krokowego często występuje częstomocz całodobowy z większym nasileniem w godzinach nocnych.Częstomocz może wystąpić również w przypadku chorób pęcherza moczowego przebiegających z jego zapaleniem lub zmniejszeniem objętości, na przykład wskutek ucisku z zewnątrz, wskutek rozwijającej się ciąży lub guzów w obrębie miednicy mniejszej.

Wikipedia

# częstość

częstotliwość;
1. częste występowanie jakiejś czynności, jakiegoś zjawiska;
2. w fizyce: liczba czynności lub zjawisk powtarzających się okresowo w jednostce czasu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co jest częste

(1.2) stat. stosunek liczby obserwacji mających określoną właściwość do liczebności całej próby;

(1.3) fiz. częstotliwość pomnożona przez 2π

Wiktionary

- częstość – w rachunku prawdopodobieństwa
- częstość – w przetwarzaniu sygnałów
- częstość kołowa – w fizyce ruchu drgającego bądź falowego

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Liczba osób zaangażowanych w sadomasochistyczne praktyki nie może być mała, lecz rzeczywista częstość występowania jest trudna do określenia.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛ̃w̃stɔɕt͡ɕ, AS: čẽũ̯stość

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. częsty

przysł. często

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) częstotliwość

(1.3) pulsacja, częstość kątowa, częstość kołowa

Wiktionary

# częstościomierz

miernik częstotliwości drgań; częstotliwościomierz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) przyrząd wykorzystywany do mierzenia częstości;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Do pomiarów częstotliwości akustycznych stosuje się obecnie różne odmiany elektronicznych częstościomierzy analogowych oraz cyfrowych.

Wiktionary

# częstościowy

→ częstość, np. wnioskowanie częstościowe

SJP.pl

# częstoskurcz

w medycynie: znaczne przyśpieszenie pracy serca; tachykardia, tachikardia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) med. znaczne przyśpieszenie czynności rytmu serca

Wiktionary

Tachykardia, częstoskurcz (łac. tachycardia) – przyspieszenie akcji serca powyżej 100 uderzeń na minutę.

Tachykardię można podzielić na tachykardię zatokową, częstoskurcz nadkomorowy, migotanie i trzepotanie przedsionków, częstoskurcz komorowy, tachykardię węzłową i zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Po joggingu wystąpił u mnie taki częstoskurcz, że myślałem, że zemdleję.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛ̃w̃ˈstɔskurt͡ʃ, AS: čẽũ̯stoskurč

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) tachykardia, pot. kołatanie serca, palpitacja

Wiktionary

# częstotliwiej

stopień wyższy od przysłówka: częstotliwie

SJP.pl

# częstotliwość

1. częste występowanie jakiejś czynności, jakiegoś zjawiska; częstość;
2. w fizyce: liczba czynności lub zjawisk powtarzających się okresowo w jednostce czasu; częstość
3. długość fal elektromagnetycznych wyzyskiwanych w telekomunikacji oraz radiokomunikacji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fiz. liczba cykli zjawiska okresowego występujących w jednostce czasu;

Wiktionary

Częstotliwość, częstość – wielkość fizyczna określająca liczbę cykli zjawiska okresowego występujących w jednostce czasu. W układzie SI jednostką częstotliwości jest herc [Hz]. Częstotliwość 1 herca odpowiada występowaniu jednego zdarzenia (cyklu) w ciągu 1 sekundy. Najczęściej rozważa się częstotliwość w ruchu obrotowym, częstotliwość drgań, napięcia, fali.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Częstotliwość jest ściśle związana z okresem.

(1.1) Te procesory mają porównywalne częstotliwości zegarów, ale całkiem inną prędkość.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛ̃w̃stɔˈtlʲivɔɕt͡ɕ, AS: čẽũ̯stotlʹivość

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. częstotliwościowy, częsty

Wiktionary

# częstotliwościomierz

miernik częstotliwości drgań; częstościomierz

SJP.pl

Wikipedia

# częstotliwościowy

związany z częstotliwością

SJP.pl

# częstotliwszy

rzadki stopień wyższy od przymiotnika: częstotliwy; bardziej częstotliwy

SJP.pl

# częstotliwy

następujący często; wielokrotny

SJP.pl

# częstować

czasownik przechodni niedokonany (dk. poczęstować)

(1.1) dzielić się czymś z kimś przez grzeczność, gościnność; podejmować poczęstunkiem

(1.2) iron. robić komuś coś złego

(1.3) pot. opowiadać historyjki, plotkaotki, mniej istotne wieści

czasownik zwrotny niedokonany częstować się (dk. poczęstować się)

(2.1) korzystać z poczęstunku

(2.2) częstować (1.1) siebie wzajemnie

(2.3) iron. robić sobie nawzajem przykrości

(2.4) pot. wzajemnie przekazywać sobie mało istotne treści, np. plotkaotki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. częstowanie n.

czas. rozczęstować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dawać, raczyć, ugaszczać

(1.3) sprzedawać

Wiktionary

# częstowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) dzielenie się czymś z kimś przez grzeczność, gościnność

(1.2) iron. czynienie komuś czegoś złego

(1.3) pot. opowiadanie historyjek, plotkaotek, przekazywanie mniej istotnych wiadomości

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. częstować ndk.

Wiktionary

# częstowoj

imię męskie

SJP.pl

Częstowoj – staropolskie imię męskie, złożone z członów Często- („często”) i -woj („wojownik”). Oznacza ono „tego, który będzie często wojował”.

Częstowoj imieniny obchodzi 2 maja i 30 sierpnia.

Żeński odpowiednik: Częstowojna

Wikipedia

# częstowojowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Częstowoja lub z nim związany

SJP.pl

# częstszy

stopień wyższy od przymiotnika: częsty

SJP.pl

# częsty

bywający; zdarzający się; powtarzający się wiele razy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odbywający się lub zdarzający się wiele razy, z krótkimi przerwami pomiędzy kolejnymi wydarzeniami

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Sąsiad jest u nas częstym gościem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛ̃w̃stɨ, AS: čẽũ̯sty

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. częstość ż., częstotliwość ż.

przysł. często

Wiktionary

# czesucza

tkanina jedwabna

SJP.pl

# czesuczowy

związany z czesuczą

SJP.pl

# czeszczyć

poddawać wpływom czeskim, rozszerzać wpływy czeskie; czechizować

SJP.pl

# czeszczyzna

1. język czeski;
2. to, co jest charakterystyczne dla Czech lub stamtąd pochodzi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jęz. język czeski

(1.2) to, co jest charakterystyczne dla Czech lub stamtąd pochodzi

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Na to odmienne rozwarstwienie polszczyzny i czeszczyzny wpłynęła inna historia obu języków.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechy nmos., Czech m., Czeszka ż., czeszka ż., czechizm mrz., czeski m., czeskość ż.

przym. czeski

przysł. czesko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czeski

Wiktionary

# czeszewo

W Polsce

- Czeszewo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. wągrowieckim, w gminie Gołańcz
- Czeszewo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. wrzesińskim, w gminie Miłosław
- Czeszewo – gromada
- Czeszewo – dawna gmina

Wikipedia

# czeszka

potocznie: rodzaj płóciennego buta sportowego na gumowej podeszwie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) osoba płci żeńskiej narodowości czeskiej, obywatelka Czech, mieszkanka Czech

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Sympatyczna Czeszka wytłumaczyła nam, jak dojść do przejścia granicznego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛʃka, AS: češka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czechy nmos., czeski mrz., czeszka ż., czechizm mrz., czechizacja ż., czechizowanie n., czeszczyzna ż.

:: fm. Czech mos.

przym. czeski

czas. czechizować, sczechizować

przysł. czesko

Wiktionary

# czeszów

Czeszów (niem. Deutsch Hammer) – wieś w Polsce w województwie dolnośląskim, w powiecie trzebnickim, w gminie Zawonia. Leży na Równinie Czeszowskiej, na prawym brzegu rzeki Sąsiecznicy.

Wikipedia

# czesław

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Czasław, Czesław – staropolskie imię męskie.

Pierwotnie Czasław (oboczność Cze-//Cza występuje w zapiskach małopolskich i wielkopolskich) składającego się z członu Cza- (ps. *čajati : čati – „spodziewać się, oczekiwać”, jak w Czabor) i -sław („sława”). Mogło oznaczać „tego, który oczekuje sławy”. Niezależnie od powyższego człon Cza-, Cze- mógł być używany w wyniku skrócenia członu Czści- (ps. *čьstiti „okazywać cześć, poważanie, szacunek”, čьstь „cześć”, a także „honor, cnota, zaszczyt, dobre imię”, *čisti, čtǫ „odgadywać, wróżyć, otaczać czcią, poważać”). Byłby to wówczas jeden z wariantów imienia Czcisław, skracanego jednak zwykle na Cisław.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czesław od lat był wielką szychą w ministerstwie.

(1.1) Długo klęczał przed sarkofagiem błogosławionego Czesława u wrocławskich dominikanów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛswaf, AS: česu̯af

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czesławowa ż., Czesławówna ż.

:: fż. Czesława ż.

:: zdrobn. Czesławek mos., Czesiek mos., Czesio mos.

Wiktionary

# czesława

imię żeńskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: Czesław

Wiktionary

Czasława, Czesława – staropolskie imię żeńskie, w czasach staropolskich notowane wyłącznie w formie Czasława. Składa się z członu Cza- („spodziewać się, oczekiwać”) i -sława („sława”). Mogło oznaczać „tę, która oczekuje sławy”. Inną hipotezą pochodzenia tego imienia jest powstanie członu Cza- w wyniku skrócenia członu Czści-. Byłby to wówczas wariant nienotowanego imienia Czcisława. Jej męskie odpowiedniki to Czasław i Czesław.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czesława to żeńska forma imienia Czesław.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃɛsˈwava, AS: česu̯ava

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czesław m.

:: zdrobn. Czesia, Cześka

Wiktionary

# czesławiny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Czesławy lub z nią związany

SJP.pl

# czesławostwo

Czesław z małżonką; Czesławowie

SJP.pl

# czesławowie

Czesław z małżonką; Czesławostwo

SJP.pl

# czesławowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Czesława (Czesławy) lub z nim (z nią) związany

SJP.pl

# czeta

dawny, serbski oddział wojska złożony ze stu ludzi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. wojsk. mniej więcej stuosobowy bałkański oddział;

Wiktionary

Czeta (bułg., serb. i mac. чета) – w okresie panowania osmańskiego oddział uzbrojonych powstańców na Bałkanach, liczący zwykle około stu ludzi. Czety były podstawową powstańczą jednostką wojskową w czasie powstania kwietniowego 1876. W latach międzywojennych nazywano tak oddziały partyzanckie w Macedonii i Bułgarii. Od słowa czeta wywodzi się też określenie Czetnicy.

W Macedonii termin ten oznacza kompanię wojska.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈt͡ʃɛta, AS: četa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czetnik

Wiktionary

# czetnicki

odnoszący się do czetnika, należący do czetnika

SJP.pl

# czetnik

w czasie II wojny światowej: uczestnik monarchistycznej partyzantki jugosłowiańskiej, uznającej zwierzchnictwo rządu emigracyjnego w Londynie

SJP.pl

# czetrum

1/100 ngultruma, bhutańskiej jednostki monetarnej

SJP.pl

Wikipedia

# czetwertnia

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. wieś, a dawniej miasteczko, na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie maniewickim;

Wiktionary

Czetwertnia (ukr. Четвертня) – miejscowość na Ukrainie, w obwodzie wołyńskim, w rejonie kamieńskim.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. czetwertyński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) hist. war. Czetwiertnia

Wiktionary

# czetyna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. choina

(1.2) gw-pl|Śląsk Cieszyński. gałązki drzew iglastych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czetyniok mrz.

Wiktionary

# czetyniok

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. opadłe igliwie

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czetyna ż.

Wiktionary

# czewa

język urzędowy Malawi; chewa

SJP.pl

# czewapcziczi

[czytaj: cieWAPcici] danie kuchni bałkańskiej w postaci podłużnego kotleta z mielonego mięsa; cevapcici, ćevapčići

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) kulin. bałkańskie kotleciki z mięsa mielonego;

Wiktionary

Ćevapčići (serb. ћевапчићи) — rozpowszechnione na Bałkanach danie mięsne, sporządzane w wielu lokalnych odmianach. W Albanii znane jest pod nazwą qofte, w Bośni i Chorwacji jako ćevapi, w Bułgarii jako кебапчета, a w Rumunii jako mititei lub mici. Jest pochodną tureckiego kebabu.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌt͡ʃɛvapˈt͡ʃʲit͡ʃʲi, AS: čevapčʹičʹi

Wiktionary

# czeznąć

dawniej: ginąć, niknąć, marnieć

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. sczeznąć)

(1.1) książk. ulegać marnowaniu, odchodzeniu, zamieraniu, znikaniu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czeznięcie n., czeźnięcie n.

czas. sczeznąć dk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ginąć, umierać, zanikać, znikać

Wiktionary

# czhongdzin

miasto w Korei Północnej

SJP.pl

Ch’ŏngjin (kor. 청진, Ch’ŏngjin-si) – miasto w Korei Północnej, stolica prowincji Hamgyŏng Północny. Od roku 1960 do 1967 oraz od 1977 do 1985, Ch’ŏngjin było administrowane niezależnie od prowincji Hamgyŏng Północny na prawach miasta administrowanego przez rząd (kor. Chikhalsi). Do 1960 roku, a także od 1967 do 1977 i po 1985 roku, miasto było częścią prowincji Hamgyŏng Północny.

Wikipedia

# czhongdzu

miasto w Korei Południowej

SJP.pl

Cheongju (kor. 청주시) – miasto będące stolicą prowincji Chungcheong Północny w Korei Południowej. Siedziba rzymskokatolickiej diecezji Cheongju.

Wikipedia

# czi

chińska jednostka długości odpowiadająca 32 cm; cze; chi

SJP.pl

# czialingozaur

rodzaj roślinożernego dinozaura z rodziny stegozaurów

SJP.pl

Czialingozaur – rodzaj wymarłych dinozaurów ptasiomiednicznych z rodziny stegozaurów zamieszkujących tereny dzisiejszych Chin w epoce jury późnej. Czialingozaur jest pierwszym opisanym stegozaurem z Chin.

Wikipedia

# cziczewa

język z rodziny bantu używany w południowo-środkowej Afryce, język urzędowy Malawi; chichewa

SJP.pl

# czif

główny mechanik na statku; chief

SJP.pl

# czikagowski

dotyczący Chicago (miasto w Stanach Zjednoczonych); chicagowski, chicagoski

SJP.pl

# czikari

wiewiórka czikari - gatunek gryzonia z rodziny wiewiórkowatych; sosnowiórka szara

SJP.pl

# czikos

czikosz;
1. pasterz koni na stepach węgierskich;
2. lekceważąco: mieszkaniec bałkańskich rejonów pasterskich

SJP.pl

# czikosz

czikos;
1. pasterz koni na stepach węgierskich;
2. lekceważąco: mieszkaniec bałkańskich rejonów pasterskich

SJP.pl

# czikungunia

tropikalna choroba wirusowa przenoszona przez komary, objawiająca się gorączką i bólem mięśni; chikungunya

SJP.pl

Chikungunya (wymawiane: „czikungunia”), czikungunia – tropikalna choroba wirusowa, występująca głównie w południowej Azji i wschodniej Afryce, podobna do dengi, przenoszona przez komary.

W 2006 wystąpiły masowe zachorowania na wyspach Oceanu Indyjskiego (Reunion, Majotta, Seszele, Mauritius, Komory, Madagaskar, Malediwy) oraz w zachodnich, nadbrzeżnych rejonach Indii i w Malezji.

Wikipedia

# czilautować

czilautować się - potocznie: relaksować się, odpoczywać; chilloutować się

SJP.pl

# czili

chili, chilli, chile;
1. ogół gatunków papryki, których owoce mają bardzo ostry smak;
2. owoc czili - rośliny;
3. przyprawa ze sproszkowanych owoców czili - rośliny;
4. ostry sos z dodatkiem czili - przyprawy lub strączków rośliny

SJP.pl

# czilować

młodzieżowo: czilować się - odpoczywać, relaksować się; chillować się

SJP.pl

# czimet

rodzaj kwefu noszonego przez kobiety muzułmańskie, zrobionego z siatki włosianej

SJP.pl

# czimurenga

wojna wyzwoleńcza w Afryce, zwłaszcza taka, której celem jest ustanowienie władzy Murzynów

SJP.pl

# czincz

rodzaj złącza elektronicznego; cinch, chinch

SJP.pl

# czinczila

gryzoń z rodziny szynszylowatych o srebrzystoszarej sierści, podobny do wiewiórki, żyjący gromadnie w Ameryce Południowej, ceniony ze względu na futro; szynszyla

SJP.pl

# czip

układ scalony wyprodukowany w jednym krysztale krzemu; chip

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) inform. zob. chip.

Wiktionary

- chip – pojedyncza struktura półprzewodnikowego układu scalonego, potocznie układ scalony
- Chip – postać z disnejowskich filmów animowanych;
- Chip – niemiecki miesięcznik komputerowy;
  - Chip Online – strona internetowa;
- Chip – polski miesięcznik komputerowy;
- Chip – czeski miesięcznik komputerowy;
- ChIP – immunoprecypitacja chromatyny;

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Lutowanie czipów jest bardzo trudne.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃʲip, AS: čʹip

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. chips / czips m.

przym. czipowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kość, kostka

Wiktionary

# czipować

zakładać lub wszczepiać chipy, oznaczać coś, zwłaszcza zwierzęta, za pomocą specjalnych układów scalonych; chipować

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. zaczipować)

(1.1) techn. wet. wyposażać w czip

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Weterynarz pojechał czipować psy do sąsiedniej wsi.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czip mrz., czipowanie n., chip mrz.

przym. czipowy, chipowy

Wiktionary

# czipowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) techn. wet. zaopatrywanie w czip

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Rozpoczęto już w Polsce czipowanie psów na koszt gmin.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. czip mrz., chip mrz.

czas. czipować ndk., zaczipować dk.

przym. chipowy, czipowy

Wiktionary

# czipówka

potocznie: karta wyposażona w czip; chipówka

SJP.pl

# czipowy

związany z czipem (chipem); chipowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) elektron. związany z czipem, dotyczący czipu, wyposażony w czip

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Odkąd zmienili karty magnetyczne na czipowe, pani Leokadia nie potrafiła korzystać z aparatu, zresztą z kartami magnetycznymi też nie dawała sobie rady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: t͡ʃʲiˈpɔvɨ, AS: čʹipovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. chip m., czip m., chipowanie ndk., czipowanie ndk., zachipowanie dk., zaczipowanie dk.

czas. chipować ndk., czipować ndk., zachipować dk., zaczipować dk.

przym. chipowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) chipowy

Wiktionary

# czips

cienki, smażony plasterek ziemniaczany, jedzony na zimno; chips

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) kulin. cienki, smażony plasterek ziemniaka jedzony na zimno jako przekąska;

Wiktionary

Chipsy (lub czipsy) – popularna przekąska w postaci cienkich, osuszonych plastrów, najczęściej ziemniaków, ale również innych warzyw, zazwyczaj usmażonych w głębokim tłuszczu. Ze względu na wysoką wartość energetyczną chipsów, do ich produkcji stosowane są również zamienniki tłuszczu oraz nowoczesne technologie produkcji, takie jak na przykład gotowanie z zastosowaniem mikrofal, a następnie spryskiwanie niewielką ilością oleju (bez zanurzenia w tłuszczu). Poszczególne smaki uzyskuje się dzięki doborowi przypraw i aromatów, rzadziej ziół.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Chłopaki, mamy piwo, czipsy i fajki, możemy zaczynać imprezę.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. chip mrz., czip mrz.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) chips

Wiktionary

# czipsik

zdrobnienie od: chips; chipsik

SJP.pl

# czipsoholiczka

kobieta uwielbiająca jeść czipsy; chipsoholiczka

SJP.pl

# czipsoholik

osoba uwielbiająca jeść czipsy; chipsoholik

SJP.pl

# czipsoholizm

częste jedzenie czipsów traktowane jako objaw choroby; chipsoholizm

SJP.pl

# czipsowy

→ czips; chipsowy

SJP.pl

# czipsy

cienki, smażony plasterek ziemniaczany, jedzony na zimno; chips

SJP.pl

Chipsy (lub czipsy) – popularna przekąska w postaci cienkich, osuszonych plastrów, najczęściej ziemniaków, ale również innych warzyw, zazwyczaj usmażonych w głębokim tłuszczu. Ze względu na wysoką wartość energetyczną chipsów, do ich produkcji stosowane są również zamienniki tłuszczu oraz nowoczesne technologie produkcji, takie jak na przykład gotowanie z zastosowaniem mikrofal, a następnie spryskiwanie niewielką ilością oleju (bez zanurzenia w tłuszczu). Poszczególne smaki uzyskuje się dzięki doborowi przypraw i aromatów, rzadziej ziół.

Wikipedia

# czirlider

[czytaj: czirlider] mężczyzna wykonujący w przerwach meczów dynamiczne układy taneczne mające zachęcić drużynę do walki; cheerleader

SJP.pl

# czirliderka

kobieta wykonująca w przerwach meczów dynamiczne układy taneczne mające zachęcić drużynę do walki; cheerleaderka, pomponiarka

SJP.pl

# czirliding

zagrzewanie drużyny sportowej do walki przez cheerleaderki; cheerleading

SJP.pl

# czirokeski

dotyczący Czirokezów, charakterystyczny dla Czirokezów; czerokeski

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Czirokezami, dotyczący Czirokezów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język czirokeski;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Czirokez mos., Czirokezka ż.

Wiktionary