# archidiakoński

przymiotnik relacyjny

(1.1) kośc. związany z archidiakonem, dotyczący archidiakona

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. archidiakon mos.

Wiktionary

# archidiec.

skrót

(1.1) = kośc. archidiecezja

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W archidiec. gdańskiej w 2019 r. odbyło się 11 236 sakramentów chrztu, a w 2020 – 8 762.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) abpstwo

Wiktionary

# archidiecezja

kościelna jednostka administracyjna obejmująca zwykle kilka diecezji i zarządzana przez arcybiskupa (metropolitę)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kośc. jednostka administracyjna zarządzana przez arcybiskupa;

Wiktionary

Archidiecezja (z gr. arche – pierwszeństwo), arcybiskupstwo – jednostka terytorialna wyższej administracji kościelnej. Istnieją ich cztery rodzaje:

1. archidiecezja metropolitalna – arcybiskup metropolita,
2. archidiecezja tytularna (historyczna) – arcybiskup tytularny,
3. archidiecezja rezydencjalna (podlega bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, nie należy do metropolii i nie podlegają jej sufraganie) – arcybiskup rezydencjalny,
4. archidiecezja sufragalna – należy do metropolii, ale nie jest metropolitalna.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jan Paweł II podniósł diecezję katowicką do rangi archidiecezji.

(1.1) Główną świątynią archidiecezji jest archikatedra.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲidʲjɛˈt͡sɛzʲja, AS: arχʹidʹi ̯ecezʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. archidiecezjalny

rzecz. diecezja ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) arcybiskupstwo, metropolia, prowincja

Wiktionary

# archidiecezjalny

dotyczący archidiecezji

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z archidiecezją, odnoszący się do archidiecezji

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Radio archidiecezjalne ma swoją siedzibę w budynku kurialnym.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. diecezja ż., archidiecezja ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) arcybiskupi

Wiktionary

# archieparchia

we wschodnim chrześcijaństwie: jednostka terytorialna Kościoła wyższa rangą od eparchii, podległa metropolicie

SJP.pl

Archieparchia (z gr. "arche" - pierwszeństwo) – jednostka terytorialna administracji kościelnej we wschodnim chrześcijaństwie, wyższej rangi niż eparchia, podległa metropolicie (odpowiednik zachodniej archidiecezji).

Wikipedia

# archifonem

niezależna jednostka fonologiczna pojawiająca się w miejscu neutralizacji opozycji fonologicznych

SJP.pl

Archifonem – głoska występująca w miejscu, w którym doszło do neutralizacji (zaniku) jakiejś opozycji fonologicznej. Jest to zatem element, który obejmuje cechy dystynktywne wspólne dla dwu członów opozycji fonologicznej, nie obejmuje zaś cechy zneutralizowanej, różniącej te fonemy. Innymi słowy archifonem nie jest w pełni scharakteryzowany pod względem cech dystynktywnych danego języka .

Wikipedia

# archijerej

wyższy duchowny w kościołach Wschodu; archirej

SJP.pl

Archirej (Archijerej) (z gr. – arcykapłan) – członek wyższego duchowieństwa (patriarcha, arcybiskup i biskup) w kościołach prawosławnych i greckokatolickich.

Wikipedia

# archijerejski

przymiotnik od: archijerej

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) kośc. związany z osobą lub funkcją archijereja

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. archijerej mos., archirej mos.

Wiktionary

# archikatedra

najważniejszy kościół archidiecezji, katedra arcybiskupa; arcykatedra

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kośc. główny kościół archidiecezji

Wiktionary

Archikatedra, kościół archikatedralny – główny kościół archidiecezji i metropolii, zazwyczaj siedziba arcybiskupa metropolity.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Robotnicy czyszczą właśnie fasadę największej archikatedry w Polsce.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. archikatedralny

rzecz. katedra ż.

Wiktionary

# archikatedralny

dotyczący archikatedry, będący archikatedrą (np. mury archikatedralne, kościół archikatedralny)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do archikatedry, związany z archikatedrą

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. archikatedra ż.

rzecz. archikatedra ż.

Wiktionary

# archikolegiata

archikolegiata łęczycka (archikolegiata NMP i Świętego Aleksego) - kościół będący jednym z najstarszych zabytków w województwie łódzkim

SJP.pl

Kolegiata – kościół niebędący katedrą, przy którym istnieje kapituła kanoników, erygowana przez papieża na prośbę lub za wiedzą ordynariusza.

Wyższym rangą kościołem względem kolegiaty jest archikolegiata (analogicznie jak archikatedra względem katedry)

Wikipedia

# archikonfraternia

stowarzyszenie religijne

SJP.pl

# archiloch

Archiloch (stgr. Ἀρχίλοχος Archilochos) – poeta grecki z Paros, żyjący w 1. połowie VII wieku p.n.e., jeden z najwybitniejszych (obok Safony i Alkajosa) przedstawicieli greckiej poezji lirycznej.

Wikipedia

# archimandria

klasztor (lub zespół klasztorów) podległy archimandrycie

SJP.pl

Archimandria – określenie zespołu monasterów, nad którymi władzę sprawuje archimandryta. Pojęcie to jest też używane jako synonim siedziby archimandryty.

Wikipedia

# archimandrycki

przymiotnik od: archimandria

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) kośc. związany z osobą lub funkcją archimandryty

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do archimandryty

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. archimandryta mos.

Wiktionary

# archimandryta

1. przełożony klasztoru w Kościele obrządku wschodniego;
2. tytuł honorowy bardzo zasłużonych i poważanych duchownych w Kościele obrządku wschodniego; także: osoba nosząca ten tytuł

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) w okresie wczesnego chrześcijaństwa: opiekun klasztorów na terenie danej diecezji

(1.2) kośc. przełożony klasztoru w katolickich Kościołach wschodnich

Wiktionary

Archimandryta (gr. ἀρχιμανδρίτης archimandrites – "przełożony owczarni" od ἀρχι- archi- – "pierwszy" oraz μάνδρα mándra – "zagroda, owczarnia") – w okresie wczesnego chrześcijaństwa opiekun klasztorów na terenie danej diecezji. Obecnie tytułu tego używa się w Cerkwi prawosławnej i w niektórych wschodnich Kościołach katolickich.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W liście do mnichów i archimandrytów Jerozolimy cesarz Marcjan obiecał śledztwo w sprawie czynów, których mieli się dopuścić Samarytanie przeciwko chrześcijanom, w tym plądrowanieądrowania kościołów i majątków chrześcijan, a także zabójstw.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. archimandrycki

Wiktionary

# archimedes

Archimedes (ok. 287-212 p.n.e.), grecki uczony: matematyk, fizyk, wynalazca

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) hist. grecki matematyk;

(1.2) staroż. imię|polski|m.

Wiktionary

Archimedes z Syrakuz (gr. Ἀρχιμήδης ὁ Συρακόσιος Archimedes ho Syrakosios; ok. 287–212 p.n.e.) – grecki matematyk, fizyk i inżynier. .

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Archimedes studiował w ówczesnym centrum nauki, Aleksandrii, a po powrocie do rodzinnych Syrakuz utrzymywał bliskie kontakty z uczonymi aleksandryjskimi.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲĩˈmɛdɛs, AS: arχʹĩmedes

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. Archimedesowy, archimedesowy

Wiktionary

# archimedesowski

taki jak u Archimedesa, charakterystyczny dla Archimedesa; archimedesowy

SJP.pl

# archimedesowy

taki jak u Archimedesa, charakterystyczny dla Archimedesa; archimedesowski

SJP.pl

# archiopactwo

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) rel. najstarsze opactwo na danym terytorium

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Historia archiopactwa cystersów w Jędrzejowie sięga XII wieku.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. opactwo m.

Wiktionary

# archip

imię męskie

SJP.pl

Archip – imię męskie pochodzenia greckiego, złożone z członów: αρχος (archos), oznaczającego "mistrz" oraz ‘ιππος (híppos) – „koń”.

Archip imieniny obchodzi 20 marca, w dzień wspomnienia św. Archipa, ucznia św. Pawła, wymienianego w liście do Kolosan i do Filemona.

Wikipedia

# archip.

skrót od: archipelag

SJP.pl

# archipelag

grupa wysp leżących blisko siebie, jednorodnych pod względem pochodzenia i struktury geologicznej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geogr. grupa wysp położonych blisko siebie;

Wiktionary

Archipelag – grupa wysp położonych blisko siebie, najczęściej o wspólnej genezie i podobnej budowie geologicznej. Ze względu na ułożenie wysp można wyróżnić roje wysp – archipelagi składające się z bezładnie rozmieszczonych niedużych wysp oraz łańcuchy wysp, w których wyspy rozmieszczone są rzędem jedna obok drugiej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Żeglarz odkrył nieznany do tej pory archipelag.

(1.1) Timor Wschodni zajmuje połowę wyspy Timor, na wschodnim krańcu Archipelagu Malajskiego.

(1.1) Największymi wyspami w archipelagu Wysp Kanaryjskich są Teneryfa i Gran Canaria.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲiˈpɛlak, AS: arχʹipelak

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. archipelagowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) skr. archip.

Wiktionary

# archipelagowy

→ archipelag

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z archipelagiem; taki jak archipelag

Wiktionary

#### Patrz:

archipelag

#### Powiązane:

rzecz. archipelag mrz.

Wiktionary

# archiprezbiter

duchowny posiadający tytuł starszego kanonika katedralnego

SJP.pl

Archiprezbiter – urząd lub tytuł honorowy w Kościele katolickim.

- archiprezbiter miejski (archiprezbiter biskupi) – dawniej kapłan kościoła katedralnego w mieście biskupim, będący pierwszym zastępcą biskupa w pełnieniu funkcji liturgicznych niewymagających sakry biskupiej
- archiprezbiter wiejski – dawniej kapłan stojący na czele archiprezbiteratu (w ciągu wieków funkcja archiprezbitera wiejskiego utożsamiała się z funkcją dziekana, obecnie jest rzadko używanym zamiennikiem terminu „dziekan”)
- archiprezbiter kapitulny – dawniej kapłan kapituły kolegiackiej lub katedralnej
- archiprezbiter honorowy – tytuł rektorów-kardynałów bazylik rzymskich (jako tytuł honorowy przetrwał również archiprezbiter miejski, nadawany kapłanom najważniejszych kościołów – w Polsce proboszczom Kościoła Mariackiego w Krakowie).

Wikipedia

# archiprezbiterialny

przymiotnik relacyjny

(1.1) kośc. związany z archiprezbiterem, dotyczący archiprezbitera

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. archiprezbiter mos.

Wiktionary

# archiprezbiterski

przymiotnik od: archiprezbiter

SJP.pl

# archirej

wyższy duchowny w kościołach Wschodu; archijerej

SJP.pl

Archirej (Archijerej) (z gr. – arcykapłan) – członek wyższego duchowieństwa (patriarcha, arcybiskup i biskup) w kościołach prawosławnych i greckokatolickich.

Wikipedia

# archirejski

przymiotnik od: archirej

SJP.pl

# archit.

skrót od: architektura (czytany jako cały, odmienny wyraz)

SJP.pl

# architekt

1. specjalista w zakresie architektury (dziedzina wiedzy i umiejętności obejmująca projektowanie i wznoszenie budowli);
2. osoba będąca inicjatorem i organizatorem czegoś

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) bud. archit. osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury

(1.2) przen. inicjator i organizator jakiegoś przedsięwzięcia, wydarzenia, procesu

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) bud. archit. specjalistka w dziedzinie architektury (żeński odpowiednik znaczenia 1.1)

(2.2) przen. inicjatorka i organizatorka jakiegoś przedsięwzięcia, wydarzenia, procesu

Wiktionary

Architekt (łac. architectus, gr. arkhitekton) – zawód zaufania publicznego w dziedzinie projektowania i wznoszenia budowli, także inicjator i organizator czegoś. Architektami określa się także osoby biegłe lub uczone w dziedzinie architektury, architektury krajobrazu, architektury wnętrz.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W przyszłości chciałabym zostać architektem.

(1.1) W zeszłą niedzielę odbył się w Poznaniu coroczny zjazd architektów.

(1.1) W procesie projektowania architekt musi współpracować z konstruktorami i instalatorami.

(1.2) Uważam, że Bóg jest architektem wszechświata.

(2.1) Córka chce zostać architektem.

(2.1) Mój dom zaprojektowała pani architekt z Łodzi.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈxʲitɛkt, AS: arχʹitekt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. architektura ż., architektonika ż.

:: fż. architektka

przym. architektoniczny, architektoński, architekturalny

przysł. architektonicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1-2) architektka

Wiktionary

# architektka

→ architekt

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. kobieta projektująca budynki oraz obiekty infrastruktury w zakresie architektury

(1.2) przen. pot. kobieta będąca twórczynią, kreatorką czegoś

Wiktionary

#### Patrz:

architekt

#### Przykłady

(1.1) Za pierwszą amerykańską architektkę należy uznać Louise Blanchard Bethune.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲiˈtɛktka, AS: arχʹitektka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. architektura ż., architektonika ż.

:: fm. architekt m.

przym. architektoniczny

przysł. architektonicznie

Wiktionary

# architektoniczny

związany z architekturą, odnoszący się do wyglądu, formy jakiejś budowli (np. koncepcje architektoniczne, wystrój architektoniczny)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) archit. związany z architekturą, tworzony dla / za pomocą architektury

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Dzisiejsze Zakopane przedstawia sobą konglomerat najrozmaitszych stylów architektonicznych – tradycyjnych i nowoczesnych, ludowych i przemysłowych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲitɛktɔ̃ˈɲit͡ʃnɨ, AS: arχʹitektõńičny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. architektonika ż., architektura ż., architekt m., architektka ż.

przym. architektoński

przysł. architektonicznie

Wiktionary

# architektonika

forma budowli: jej kompozycja, konstrukcja i układ części; architektura

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. architektura

(1.2) ład, układ wedle określonych zasad

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.2) architektonika mózgu • architektonika powieści

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. architektka ż., architekt, architektura

przym. architektoniczny, architektoński

frazeologia.

etymologia. etym|gr|ἀρχιτεκτονική. (architektoniké) ← etym|gr|ἀρχιτέκτων. (architéktōn)→ budowniczy

uwagi.

tłumaczenia.

(1.1) zobtłum|architektura.

* karpatorusiński: (1.1) архітектоніка ż.; (1.2) архітектоніка ż.

* słowacki: (1.1) architektonika ż.; (1.2) architektonika ż.

* ukraiński: (1.1) архітектоніка ż.; (1.2) архітектоніка ż.

źródła.

== architektonika (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) architektonika

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲitɛkˈtɔ̃ɲika, AS: arχʹitektõńika

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. architektka ż., architekt, architektura

przym. architektoniczny, architektoński

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. architektka ż., architekt, architektura

przym. architektoniczny, architektoński

frazeologia.

etymologia. etym|gr|ἀρχιτεκτονική. (architektoniké) ← etym|gr|ἀρχιτέκτων. (architéktōn)→ budowniczy

uwagi.

tłumaczenia.

(1.1) zobtłum|architektura.

* karpatorusiński: (1.1) архітектоніка ż.; (1.2) архітектоніка ż.

* słowacki: (1.1) architektonika ż.; (1.2) architektonika ż.

* ukraiński: (1.1) архітектоніка ż.; (1.2) архітектоніка ż.

źródła.

== architektonika (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) architektonika

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# architektoński

dawniej: architektoniczny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) daw. architektoniczny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲitɛkˈtɔ̃j̃sʲci, AS: arχʹitektõĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. architekt, architektonika, architektura

przym. architektoniczny

Wiktionary

# architektura

1. dziedzina wiedzy i umiejętności obejmująca projektowanie i wznoszenie budowli;
2. wydział szkoły wyższej kształcący w tej dziedzinie wiedzy;
3. forma budowli: jej kompozycja, konstrukcja i układ części; architektonika;
4. budowa komputera: wewnętrzna organizacja jego części i powiązań logicznych między nimi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) archit. dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;

(1.2) archit. ogół dzieł architektury (1.1) posiadających pewną wspólną cechę, będących dorobkiem określonej grupy lub spuścizną jakiejś epoki

(1.3) budowa, sposób skonstruowania czegoś, np. komputera, oprogramowania itp.

Wiktionary

Architektura (łac. architectura, od architector „buduję” z gr. archi „naczelny” i tekton „budowniczy”) – ogół obiektów materialnych, tworzonych przez człowieka, trwale związanych z określonym punktem powierzchni Ziemi służących zaspokojeniu jego potrzeb osobistych, jak i społecznych.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Postmodernizm to taki kierunek w literaturze, architekturze, muzyce i kulturze, który wywodzi się z modernizmu.

(1.2) Ta katedra jest przykładem architektury barokowej.

(1.3) Klient/serwer to architektura oprogramowania umożliwiająca rozdzielenie pewnych funkcjonalności w celu zwiększenia jego elastyczności i ułatwienia wprowadzania zmian w każdej z części.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲitɛkˈtura, AS: arχʹitektura

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. architekt m., architektonika ż., architektka ż.

przym. architektoniczny, architektoński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) skr. archit.

Wiktionary

# architraw

w architekturze antycznej: dolna część belkowania wsparta bezpośrednio na kolumnach; epistyl; nadsłupie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) archit. główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego podtrzymujący belki stropu;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W skład klasycznego belkowania wchodzi architraw, fryz i gzyms.

(1.1) Na architrawie świątyni delfickiej starożytni napisali: "Poznaj samego siebie", i za Platonem sądzili, że prawda jest przypomnieniem, anamnezą.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈxʲitraf, AS: arχʹitraf

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. architrawowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) epistyl, nadsłupie

Wiktionary

# archiwalia

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) dokumenty o wartości historycznej

Wiktionary

Materiały archiwalne (archiwalia) – zgodnie z polskim prawem archiwalnym, dokumenty przechowywane wieczyście, oznaczane symbolem kategorii archiwalnej „A”; materiały archiwalne powstają m.in. w jednostkach organizacyjnych wytypowanych i znajdujących się pod nadzorem właściwego archiwum państwowego. Zgodnie z Ustawą archiwa państwowe mają prawo objąć nadzorem jedynie państwowe jednostki organizacyjne.Przy obejmowaniu nadzorem archiwalnym jednostek organizacyjnych uwzględniany jest m.in.: rodzaj jednostki organizacyjnej, przedmiot i charakter jej działalności, znaczenie dla regionu lub kraju. W momencie objęcia nadzorem archiwum państwowego jednostka taka staje się wytwórcą materiałów archiwalnych.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) (…) będą dążyć w takim samym duchu do rozwiązywania problemów związanych z dobrami kultury i archiwaliami (…)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲiˈvalʲja, AS: arχʹivalʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. archiwum n., archiwista m., archiwistka ż., archiwistyka ż.

czas. archiwizować ndk.

przym. archiwalny, archiwistyczny, archiwizacyjny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) źródła

Wiktionary

# archiwalium

rzadko: dokument przechowywany w archiwum

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) dokument o wartości historycznej, kwalifikujący się do przechowywania w archiwum

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Państwo Marzenna i Zbigniew Burczakowie, dzieci śp. pułkownika Kazimierza Burczaka, przekazali do zbiorów Muzeum Katyńskiego kolekcję fotografii i archiwaliów dotyczących ich Ojca. [...] Innym cennym archiwalium jest Karta Legitymacyjna Oficerska 5. Pułku Piechoty Legionów, należąca do płk Burczaka.

(1.1) Książka Rozkazów oddziału partyzanckiego "Bug" [...], obejmująca okres od 04.10.1943 do 08.07.1944 roku. [...] Archiwalium to pochodzi ze zbiorów prywatnych pana Władysława Tołysza.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲiˈvalʲjũm, AS: arχʹivalʹi ̯ũm

Wiktionary

# archiwalność

→ archiwalny

SJP.pl

#### Patrz:

archiwalny

# archiwalny

dotyczący archiwum, pochodzący z archiwum, informujący o przeszłości (np. poszukiwania archiwalne, dokumenty archiwalne)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący archiwaliów, stanowiący archiwum

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. archiwum n., archiwalistyka ż., archiwista m., archiwistka ż., archiwalia nmos., archiwizacja ż., archiwizowanie n.

Wiktionary

# archiwariusz

kustosz archiwum; osoba zarządzająca materiałami archiwalnymi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) przest. archiwista

Wiktionary

Archiwista, archiwariusz (łac. archi(v)um „archiwum”, gr. archeíon „gmach rządowy”, l.mn. archeía „archiwa”, archē „przyczyna”) – pracownik archiwum, znawca zbiorów archiwalnych. Jest to zawód wiążący się z działaniami mającymi na celu przechowywanie dokumentów dla ich późniejszego udostępniania. Archiwistę zatrudniają m.in. urzędy państwowe, instytucje, zakłady pracy.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. archiwizacja ż., archiwum n., archiwista mos.

:: fż. archiwariuszka ż.

Wiktionary

# archiwariuszka

kustoszka archiwum; kobieta zarządzająca materiałami archiwalnymi

SJP.pl

# archiwista

specjalista z zakresu archiwistyki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pracownik archiwum

(1.2) nauk. specjalista z zakresu archiwistyki, badacz archiwaliów

(1.3) pot. student lub absolwent archiwistyki

(1.4) pot. żart. przen. złomiarz

Wiktionary

Archiwista, archiwariusz (łac. archi(v)um „archiwum”, gr. archeíon „gmach rządowy”, l.mn. archeía „archiwa”, archē „przyczyna”) – pracownik archiwum, znawca zbiorów archiwalnych. Jest to zawód wiążący się z działaniami mającymi na celu przechowywanie dokumentów dla ich późniejszego udostępniania. Archiwistę zatrudniają m.in. urzędy państwowe, instytucje, zakłady pracy.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. archiwum n., archiwariusz m., archiwiścina ż., archiwiścianka ż., archiwiścin m., archiwiścianek m., archiwalia nmos., archiwizacja ż., archiwizowanie n.

:: fż. archiwistka ż.

czas. archiwizować

przym. archiwalny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przest. archiwariusz

(1.2) archiwistyk

Wiktionary

# archiwistka

→ archiwista

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pracowniczka archiwum

(1.2) nauk. specjalistka z zakresu archiwistyki, badaczka archiwaliów

Wiktionary

#### Patrz:

archiwista

#### Powiązane:

rzecz. archiwista m., archiwum n., archiwalia nmos., archiwizacja ż., archiwizowanie n.

przym. archiwalny

Wiktionary

# archiwistyczny

→ archiwistyka

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z archiwistyką, dotyczący archiwistyki

Wiktionary

#### Patrz:

archiwistyka

#### Powiązane:

rzecz. archiwum n., archiwizowanie n., archiwalia nmos., archiwistyka ż.

Wiktionary

# archiwistyka

dziedzina wiedzy obejmująca organizację archiwów, metody gromadzenia w nich danych, konserwację zbiorów itp.

SJP.pl

Archiwistyka – humanistyczna dyscyplina naukowa, wywodząca się z historii, powiązana również z bibliotekoznawstwem i informacją naukową. Przedmiotem badań archiwistyki są archiwa i dokumentacja.

W zakres archiwistyki wchodzą:

- badania nad powstawaniem archiwaliów, ich charakterem w sensie zarówno cech fizycznych, jak też zawartości merytorycznej (aktoznawstwo).
- problemy gromadzenia (tzw. „opieka nad narastającym zasobem”; „nadzór nad aktotwórcami”; lub „nadzór na przedpolu archiwalnym”), przechowywania (np. rozmieszczenie w archiwach, gospodarka magazynowa, czyli stan i utrzymanie magazynów, konserwacja archiwaliów), opracowywania (zasady sporządzania pomocy archiwalnych) i udostępniania tejże dokumentacji.

Wikipedia

# archiwizacja

zbieranie oraz porządkowanie materiałów archiwalnych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zbieranie i porządkowanie, katalogowanie materiałów archiwalnych

Wiktionary

Archiwum (łac. archīvum od gr. ἀρχεῖον „gmach urzędowy” od ἀρχή „na czele”, por. archont) – instytucja lub miejsce przechowywania i udostępniania dokumentów historycznych i współczesnych, które nie są używane na bieżąco. Jako archiwum określa się również uporządkowany zbiór tego typu dokumentów.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. archiwum n., archiwista m., archiwistka ż., archiwizowanie n., archiwariusz m., archiwariuszka ż.

czas. archiwizować

przym. archiwalny

Wiktionary

# archiwizacyjny

związany z archiwizacją

SJP.pl

# archiwizator

1. program komputerowy do zmniejszania wielkości plików poprzez kompresję danych; archiwizer, kompresor, paker;
2. system umożliwiający archiwizację danych

SJP.pl

# archiwizer

program komputerowy do zmniejszania wielkości plików poprzez kompresję danych; archiwizator, kompresor, paker

SJP.pl

Program do kompresji plików – program do kodowania danych w taki sposób, aby zajmowały jak najmniej przestrzeni na dysku.

Współcześnie istnieje kilkadziesiąt formatów skompresowanych archiwów, z których najpopularniejszym jest ZIP, obsługiwany przez prawie wszystkie dostępne aplikacje. Programy dostępne na rynku (freeware i shareware) obsługują różne zestawy formatów kompresji.

Wikipedia

# archiwizować

czasownik przechodni niedokonany (dk. zarchiwizować)

(1.1) zbierać, gromadzić do archiwum

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W wielu przypadkach znaleziono także programy działające w tle bez wiedzy użytkownika. Archiwizowały one informacje o jego działaniach […].

(1.1) Nie każdy jednak wie, że grupy dyskusyjne są archiwizowane. Jest to konieczne, ponieważ czas „życia” listów w grupach dyskusyjnych jest ściśle określony i nie przekracza tygodnia.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. archiwizowanie n., archiwista mos., archiwalia nmos., archiwizacja ż., archiwum n.

Wiktionary

# archiwizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) dokonywanie archiwizacji, porządkowanie i przekazywanie czegoś już nieaktualnego do archiwum

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. zarchiwizowanie n., archiwum n., archiwizacja ż., archiwista m., archiwistka ż.

czas. archiwizować ndk., zarchiwizować dk.

przym. archiwalny, archiwistyczny

Wiktionary

# archiwolta

element dekoracyjny w kształcie łuku, umieszczony nad drzwiami lub oknami, stanowiący część składową arkady; nałęcz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) archit. zdobione ornamentami, profilowane lico łuku, arkady zamykającej portal lub każdy inny łukowo u góry zakończony otwór w ścianie budowli, najczęściej bogato zdobione;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Archiwoltę stosowano w architekturze wszystkich okresów i kierunków.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarxʲiˈvɔlta, AS: arχʹivolta

Wiktionary

# archiwoznawca

specjalista zajmujący się historią tworzenia zasobów archiwalnych oraz gromadzący wiadomości o zbiorach archiwalnych

SJP.pl

# archiwoznawczy

związany z działem archiwistyki zajmującym się historią tworzenia zasobów archiwalnych oraz gromadzącym wiadomości o zbiorach archiwalnych

SJP.pl

# archiwoznawstwo

dział archiwistyki zajmujący się historią tworzenia zasobów archiwalnych oraz gromadzący wiadomości o zbiorach archiwalnych

SJP.pl

Archiwistyka – humanistyczna dyscyplina naukowa, wywodząca się z historii, powiązana również z bibliotekoznawstwem i informacją naukową. Przedmiotem badań archiwistyki są archiwa i dokumentacja.

W zakres archiwistyki wchodzą:

- badania nad powstawaniem archiwaliów, ich charakterem w sensie zarówno cech fizycznych, jak też zawartości merytorycznej (aktoznawstwo).
- problemy gromadzenia (tzw. „opieka nad narastającym zasobem”; „nadzór nad aktotwórcami”; lub „nadzór na przedpolu archiwalnym”), przechowywania (np. rozmieszczenie w archiwach, gospodarka magazynowa, czyli stan i utrzymanie magazynów, konserwacja archiwaliów), opracowywania (zasady sporządzania pomocy archiwalnych) i udostępniania tejże dokumentacji.

Wikipedia

# archiwum

1. uporządkowany zbiór dokumentów, akt lub informacji zapisanych na innych nośnikach (np. kasetach, dyskach), niesłużących bieżącemu użytkowi, ale mogących okazać się ważne współcześnie;
2. budynek lub pomieszczenie, w którym znajduje się taki zbiór

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) uporządkowany zbiór akt, dokumentów, nagrań dźwiękowych lub filmów mających znaczenie historyczne

(1.2) budynek lub pomieszczenie, w którym mieści się archiwum (1.1)

(1.3) instytucja zajmująca się gromadzeniem, przechowywaniem oraz udostępnianiem zgromadzonych archiwaliów

Wiktionary

Archiwum (łac. archīvum od gr. ἀρχεῖον „gmach urzędowy” od ἀρχή „na czele”, por. archont) – instytucja lub miejsce przechowywania i udostępniania dokumentów historycznych i współczesnych, które nie są używane na bieżąco. Jako archiwum określa się również uporządkowany zbiór tego typu dokumentów.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) W archiwum było sporo dokumentów na temat naszej miejscowości, niestety większość pisana cyrylicą.

(1.2) Z archiwum wywieziono tajne dokumenty.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈxʲivũm, AS: arχʹivũm

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. archiwalia nmos., archiwariusz m., archiwista m., archiwistka ż., archiwistyka ż., archiwizowanie n., zarchiwizowanie n., archiwizacja ż.

czas. archiwizować ndk., zarchiwizować dk.

przym. archiwalny, archiwistyczny

przym. archiwalnie

Wiktionary

# archont

1. w starożytnych Atenach: jeden z dziewięciu najwyższych urzędników wybieranych raz do roku;
2. w cesarstwie bizantyjskim: wysoki urzędnik

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) hist. w starożytnych Atenach, od VIII w. p.n.e. do czasów reform Klejstensa, jeden z dziewięciu najważniejszych urzędników polis, zasiadał w Areopagu;

(1.2) hist. analogiczny urząd w niektórych polis starożytnej Grecji

(1.3) hist. w Bizancjum tytuł arystokratyczny, przysługujący m.in. zarządcy prowincji lub namiestnikom plemięemion słowiańskich

Wiktionary

Archont (gr. ἄρχων, archon 'rządzący', imiesłów od gr. ἄρχω 'być na czele') – najwyższy urzędnik polis w starożytnych Atenach, który przewodniczył radzie areopagu i zajmował się najważniejszymi sprawami ateńskiej polis. Urzędnicy ci pojawili się w VIII w. p.n.e. Również inne miasta greckie, np.: Sparta, Delfy, Delos używały tego tytułu na oznaczenie własnych urzędników polis.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. archontia

przym. archoncki

Wiktionary

# archontat

urząd archonta

SJP.pl

# archozaur

przedstawiciel gadów naczelnych, np. krokodyl, dinozaur, pterozaur

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zool. paleont. nazwa systematyczna|Archosauria|Cope|ref=tak., diapsydalny gad;

Wiktionary

Archozaur (Archosaurus) – rodzaj archozauromorfa należącego do grupy Archosauriformes i rodziny Proterosuchidae. Obejmuje jeden gatunek – Archosaurus rossicus, opisany w 1960 przez Tatarinova. Nazwa Archosaurus pochodzi od greckich słów archos oraz sauros i oznacza „władczy jaszczur”. Archozaur żył w późnym permie, około 251 mln lat temu, na terenie dzisiejszej Europy (także w Polsce) i był najstarszym przedstawicielem Archosauriformes.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Współcześnie żyjącymi przedstawicielami archozaurów są krokodyle oraz jedna z linii rozwojowych dinozaurów – ptaki.

Wiktionary

# archozaury

przedstawiciel gadów naczelnych, np. krokodyl, dinozaur, pterozaur

SJP.pl

Archozaury, gady naczelne (Archosauria – z gr. archos – władca + sauros – jaszczur) – takson diapsydalnych gadów obejmujący zaawansowane ewolucyjnie rzędy gadów.

Nazwę „archozaury” zaproponował Edward Drinker Cope w 1869 r. dla grupy, do której zaliczył zauropterygi, krokodyle, „tekodonty”, dinozaury, anomodonty (do których zaliczał dicynodonty i dinocefale) i grupę Rhynchocephalia (do której zaliczał rynchozaury i sfenodonty). Później archozaury były różnie definiowane, bywały nawet uznawane za grupę parafiletyczną; ostatecznie jednak w XX wieku przyjęło się ich rozumienie jako monofiletycznej grupy obejmującej dinozaury, pterozaury, krokodyle i „tekodonty”. Przedmiotem sporów pozostaje jednak, jak dokładnie należałoby zdefiniować tę grupę. Ścierają się tu dwie koncepcje:

- Archozaury w węższym rozumieniu to klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka krokodyli i ptaków oraz wszystkich jego potomków, ostatniego wspólnego przodka grup Ornithodira i Crurotarsi oraz wszystkich jego potomków lub ostatniego wspólnego przodka Crocodylus niloticus i Passer domesticus oraz wszystkich jego potomków; niezależnie od dokładnego sformułowania definicji do tak rozumianych archozaurów należą jedynie klady Ornithodira/Avemetatarsalia i Crurotarsi/Pseudosuchia, nie są natomiast archozaurami niektóre zwierzęta tradycyjnie zaliczane do "tekodontów" (nazwa obecnie używana raczej nieformalne, gdyż odnosi się do grupy parafiletycznej).

- Archozaury w szerszym rozumieniu to diapsydy wyróżniane przez szereg apomorfii, przede wszystkim przez występowanie otworów przedoczodołowych w czaszce; do tak rozumianych archozaurów należą nie tylko Ornithodira i Crurotarsi, ale też kilka rodzin „tekodontów” nie należących do żadnego z tych dwóch kladów – Proterosuchidae, Erythrosuchidae, Euparkeriidae i Proterochampsidae. Fitozaury z pewnością należą do archozaurów w szerszym rozumieniu, mogą natomiast nie należeć do archozaurów w rozumieniu węższym.

Wikipedia

# archutówecki

→ Archutówko

SJP.pl

#### Patrz:

Archutówko

# archutówko

wieś w województwie mazowieckim, w powiecie płockim

SJP.pl

Archutówko – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płockim, w gminie Bodzanów.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.

Wikipedia

# archutowski

nazwisko

SJP.pl

# arcimboldo

Giuseppe Arcimboldo lub Arcimboldi (ur. 1527 w Mediolanie, zm. 11 lipca 1593 tamże) – włoski malarz okresu manieryzmu.

Tworzył na dworach w Pradze, Wiedniu i Mediolanie.Był malarzem tworzącym w oryginalny i ekscentryczny sposób portrety i kompozycje figuralne o treści rodzajowej lub alegorycznej, na które składały się elementy martwej natury, ułożone w obraz twarzy lub sceny.

Wikipedia

# arcimowicz

nazwisko

SJP.pl

- Adam Arcimowicz – polski i rosyjski polityk
- Wiktor Arcimowicz − polski i rosyjski polityk

Wikipedia

# arciszewski

nazwisko

SJP.pl

- Arciszewski – polskie nazwisko,

Inne

- Dorota Arciszewska-Mielewczyk (ur. 1968) – polska polityk, posłanka III i IV kadencji, senator VI i VII kadencji,
- Andrzej Arciszewski (ur. 1951) – polski lalkarz i aktor dubbingowy,
- Eliasz Arciszewski (zm. ok. 1630) – polski teolog ariański, pastor ariański w Śmiglu (do 1610 roku),
- Eliasz Arciszewski (ok. 1590–po 1655) – polski wojskowy, komornik królewski, komendant Smoleńska,
- Eugeniusz Arciszewski (zm. 1997) – kapitan żeglugi wielkiej,
- Franciszek Arciszewski (1890–1969) – generał brygady Wojska Polskiego,
- Jakób Arciszewski (zm. 1533) – profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
- Jan Arciszewski (1911–1996) – polski polityk emigracyjny,
- Krzysztof Arciszewski (1592–1656) – generał artylerii koronnej, admirał sił morskich holenderskich w Brazylii,
- Krzysztof Arciszewski – kompozytor, reżyser,
- Mirosław Arciszewski – polski dyplomata
- Stanisław Rola-Arciszewski (1888–1953) – pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego,
- Tomasz Arciszewski (1877–1955) – polski polityk,
- Tomasz Arciszewski (ur. 1948) – polski inżynier, profesor George Mason University w Stanach Zjednoczonych.

Wikipedia

# arco

[czytaj: arko] muzyka: użycie smyczka po pizzicato; coll'arco

SJP.pl

- Arco – sposób wydobycia dźwięku na instrumentach smyczkowych za pomocą smyczka.
- Arco – ród

Miejscowości

- Arco – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Trydent-Górna Adyga, w prowincji Trydent.
- Arco – miasto w stanie Idaho, w hrabstwie Butte.
- Arco – miasto w stanie Minnesota, w hrabstwie Lincoln.

Wikipedia

# arcopal

[czytaj: arkopal] białe borokrzemowe szkło opalowe

SJP.pl

# arcoroc

[czytaj: arkorok] typ szkła

SJP.pl

# arcosolium

[czytaj: arkosolium] grób w katakumbach wmurowany w półokrągłą niszę; arkosolium

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) archit. wczesnochrześcijańska nisza grobowa o łukowym sklepieniu;

Wiktionary

Arcosolium (łac. arcus - łuk + solium - miejsce wywyższone) – rodzaj grobu spotykany w okresie wczesnego chrześcijaństwa. Grób miał formę niszy z łukowym obramowaniem. Nisze wykuwano w katakumbach, umieszczano w przedsionkach cel lub portykach bazylik. Płyta nagrobna umieszczana była w pozycji poziomej.

Powstała w III wieku, a rozpowszechniła w IV wieku.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zidentyfikowano rozległy cmentarz z przełomu starej i nowej ery, wyposażony w grobowce typu kokhim, w grobowe nisze grzebalne arcosolia.

Wiktionary

# arct

nazwisko

SJP.pl

- Bohdan Arct – pilot myśliwski i pisarz
- Marian Arct – nauczyciel i żołnierz AK
- Michał Arct – księgarz i wydawca
- Michał Arct (junior) – księgarz i pisarz
- Stanisław Arct – księgarz i wydawca
- Maria Arct-Golczewska, córka Michała Arcta, popularyzatorka przyrody

Wikipedia

# arctic

[czytaj: arktik] woda mineralna marki Arctic

SJP.pl

# arctowski

- Arctowski – polskie nazwisko
- Henryk Arctowski – polski geofizyk, geograf i badacz polarny
- Arctowski – skrócona nazwa Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego
- Arctowski – kamień na Marsie

Wikipedia

# arcy

dawniej:
1. bardzo, szczególnie, ogromnie;
2. bardzo dobrze, znakomicie

SJP.pl

Arcy (kiedyś Aristocracy) – polska organizacja e-sportowa, która została założona w 2002 roku. Sekcję posiada w grze Counter-Strike: Global Offensive.

Wikipedia

# arcy-

przedrostek w wyrazach złożonych…

(1.1) …wskazujący na zwierzchnictwo, pierwszeństwo czegoś

(1.2) …potęgujący znaczenie, nasilenie czegoś

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) arcy- + biskup = arcybiskup

(1.2) arcy- + ciekawy = arcyciekawy

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈart͡sɨ, AS: arcy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) nad-

(1.2) prze-, super-, hiper-

Wiktionary

# arcy-polak

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) Polak o wielkich zasługach dla narodu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Większość arcy-Polaków miało jakiś problem z polskością: Kopernik był tak naprawdę Niemcem, Mickiewicz i Piłsudski uważali się za Litwinów, a Wojtyła miał obywatelstwo obcego państwa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌart͡sɨ‿ˈpɔlak, AS: arcy‿polak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fż. arcy-Polka ż.

przym. arcypolski

Wiktionary

# arcy-polka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) Polka o wielkich zasługach dla narodu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Czy o takiej królowej Jadwidze można powiedzieć, że była arcy-Polką?

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fm. arcy-Polak m.

przym. arcypolski

Wiktionary

# arcybanalny

wybitnie, bardzo banalny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu banalny, prosty

Wiktionary

#### Powiązane:

przysł. arcybanalnie

Wiktionary

# arcybazylika

arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, Świętego Jana Chrzciciela i Świętego Jana Ewangelisty na Lateranie - główna bazylika, do której udaje się każdy nowo wybrany biskup Rzymu

SJP.pl

# arcybibosz

żartobliwie: wyróżniający się wśród biboszów

SJP.pl

# arcybiskup

duchowny wysoki rangą, zarządzający archidiecezją

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rel. tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);

Wiktionary

Arcybiskup (gr. αρχή, arché – pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos – nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa (ad personam).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Arcybiskup ma prawo przewodniczyć synodom podległych sobie biskupów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌart͡sɨˈbʲiskup, AS: arcybʹiskup

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcybiskupstwo n.

:: fż. arcybiskupka ż.

przym. arcybiskupi

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) skr. abp

Wiktionary

# arcybiskupi

dotyczący arcybiskupa, związany z arcybiskupem (np. stolica arcybiskupia, urząd arcybiskupi)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący arcybiskupa, związany z arcybiskupem

forma rzeczownika|rodzaj=męskoosobowy.

(2.1) M. i W. lm. od: arcybiskup

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zakonnice zobaczyły z okna arcybiskupi orszak.

(2.1) Zakonnice zobaczyły, jak w oknach pojawili się dwaj arcybiskupi.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. biskupa ż., arcybiskup m., arcybiskupstwo n., biskup mos., biskupka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) archidiecezjalny

Wiktionary

# arcybiskupka

w Kościele protestanckim i starokatolickim: biskupka wyższa rangą

SJP.pl

# arcybiskupstwo

1. jednostka podziału terytorialnego w Kościele; archidiecezja
2. urząd, godność arcybiskupa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) adm. biskupstwo pod jurysdykcją arcybiskupa;

(1.2) godność arcybiskupa, jego urząd

Wiktionary

Archidiecezja (z gr. arche – pierwszeństwo), arcybiskupstwo – jednostka terytorialna wyższej administracji kościelnej. Istnieją ich cztery rodzaje:

1. archidiecezja metropolitalna – arcybiskup metropolita,
2. archidiecezja tytularna (historyczna) – arcybiskup tytularny,
3. archidiecezja rezydencjalna (podlega bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, nie należy do metropolii i nie podlegają jej sufraganie) – arcybiskup rezydencjalny,
4. archidiecezja sufragalna – należy do metropolii, ale nie jest metropolitalna.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W którym wieku ustanowiono arcybiskupstwo wrocławskie?

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. biskupa ż., biskupka ż., biskup mos., arcybiskup m., arcybiskupka ż.

przym. arcybiskupi

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) archidiecezja, metropolia

Wiktionary

# arcybogato

przysłówek

(1.1) książk. bardzo, nadzwyczaj bogato

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ufamy, że ciepła wiosna pozwoli kominki wygasić i okna otworzyć szeroko… na… na te jabłonie mazowieckie, kwitnące podobno arcybogato… chyba na przekór tej ziemi i temu błotu…

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arcybogaty

Wiktionary

# arcybogaty

przebogaty;
1. bardzo bogaty, zamożny;
2. obfitujący w coś

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bardzo, nadzwyczaj bogaty, zamożny

(1.2) bardzo, nadzwyczaj strojny, kosztowny, wystawny

(1.3) książk. bardzo, nadzwyczaj urozmaicony, obfitujący w co

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Raymond Roussel urodził się 20 stycznia 1877 roku w Paryżu[,] w rodzinie arcybogatego bankiera.

(1.1) W XVIII wieku wieś była posiadłością arcybogatej rodziny von Magnis, która była w posiadaniu wielu majątków w hrabstwie kłodzkim.

(1.1) Spektakularnych niezwykłości mamy w „Domu dusz” co niemiara. Jest ambitny biedak, który zmienia się w arcybogatego ranczera gnębiącego chłopów.

(1.1) Poszczególne — duże — firmy korzystają z dotacji liczonych w miliardach. Pomoc trafia do arcybogatych do niedawna banków i do firm motoryzacyjnych.

(1.1) Teraz kobiety chcą się najpierw zabezpieczyć materialnie na przyszłość, zanim zdecydują się na posiadanie dzieci — dotyczy to przede wszystkim tych kobiet, które nie mają szans na znalezienie arcybogatych mężów

(1.2) Arcybogata dekoracja wykonana została z płytek ceramicznych, mozaik, szkliwionej cegły, marmuru[,] i granitu. Złocone i emaliowane, cebulaste kopuły błyszczą w słońcu i nie ma wątpliwości, że to budowla imperialna.

(1.2) Rocznie w Europie sprzedaje się około miliona takich samochodów. Prym wprawdzie wiodą modele niemieckie, ale Lancia ma w nim swoje trwałe miejsce. [Lancia] Thesis wnosi do tej nieco konserwatywnej grupy sporo świeżości. Odnosi się to nie tyle do arcybogatego wyposażenia[,] ale przede wszystkim wyglądu.

(1.3) Wspaniałe to wydawnictwo, zalecające się szczególnie arcybogatym materiałem ilustracyjnym i pięknymi barwnymi planszami, zawiera pewną liczbę portretów polskich, wyszczególnienie których zbytecznym może nie będzie.

(1.3) Japonia to stara, potężna, arcybogata kultura.

(1.3) Concerto grosso to typ koncertu barokowego, który także w arcybogatym dorobku [[:w:de:Georg Friedrich Händel|Georga Fried[e]richa Häendla]] (1685–1759) znalazł swoje miejsce i to miejsce wcale niepoślednie.

(1.3) Poza wszystkim, Krzysztof otworzył przede mną nie tylko arcybogatą bibliotekę, ale całe liberalne królestwo wolności.

(1.3) Istna mikrodżungla roślinek i żyjątek, których nazw nie znam, świat arcybogaty, najróżniejszy i dla mnie najczęściej — anonimowy.

(1.3) Ponieważ pierwsza sala to rodzaj pizzerii—spaghetterii, a ja koniecznie chciałem raczyć się czymś rdzennie śląskim, udaliśmy się ze Sławkiem Sierzputowskim (mistrzem o•biek•ty•wu) — do tej drugiej, gdzie wśród arcybogatego jadłospisu potraw z całego świata figuruje wiele spe•cja•łów lokalnych.

Wiktionary

#### Powiązane:

przysł. arcybogato

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przebogaty

(1.2) przebogaty

(1.3) przebogaty

Wiktionary

# arcybp

skrót od: arcybiskup (odczytywany jako cały, odmienny wyraz); abp

SJP.pl

# arcybystry

przymiotnik

(1.1) nadzwyczajnie bystry

Wiktionary

# arcychrześcijański

wyjątkowo wierny chrześcijaństwu, ortodoksyjnie chrześcijański

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) szczególnie oddany chrześcijaństwu

(1.2) hist. tytuł królów francuskich

Wiktionary

# arcyciasny

bardzo ciasny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bardzo ciasny

Wiktionary

# arcyciekawy

bardzo interesujący, przykuwający uwagę

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bardzo ciekawy

Wiktionary

# arcydelikatny

1. wymagający ogromnego taktu;
2. bardzo wrażliwy;
3. bardzo cienki i łamliwy

SJP.pl

# arcydiakon

archidiakon;
1. w Kościele katolickim: duchowny będący członkiem kapituły katedralnej lub kolegiackiej;
2. w niektórych kościołach prawosławnych: najważniejszy diakon służący przy biskupie prawosławnym;
3. w dawnej Polsce: zwierzchnik części diecezji

SJP.pl

# arcydobry

1. bardzo życzliwy, czuły;
2. bardzo pozytywny;
3. bardzo pomyślny;
4. wyjątkowo sprawny, staranny;
5. bardzo smaczny;
6. bardzo korzystny;
7. doskonały, bez wad

SJP.pl

# arcydowcipny

bardzo dowcipny

SJP.pl

# arcydramat

dramat będący arcydziełem

SJP.pl

# arcydrogi

bardzo, szczególnie drogi

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) o ogromnej wartości materialnej

(1.2) o ogromnej wartości emocjonalnej dla kogoś

Wiktionary

# arcydurny

bardzo głupi

SJP.pl

# arcydzięgiel

1. rodzaj roślin z rodziny baldaszkowatych; dzięgiel;
2. arcydzięgiel litwor - gatunek rośliny z rodziny selerowatych; litwor, dzięgiel litwor, angelika, dzięgiel lekarski

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. gatunek rośliny z rodziny selerowatych;

Wiktionary

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌart͡sɨˈd͡ʑɛ̃ŋʲɟɛl, AS: arcyʒ́ẽŋʹǵel

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcydzięgielówka ż.

przym. arcydzięglowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dzięgiel litwor, arcydzięgiel litwor

Wiktionary

# arcydzięglowy

związany z arcydzięglem

SJP.pl

# arcydzielny

1. → arcydzieło;
2. bardzo dzielny, odważny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu dzielny

(1.2) daw. niezwykle skuteczny

(1.3) daw. mający charakter arcydzieła

Wiktionary

# arcydziełko

zdrobnienie od: arcydzieło

SJP.pl

# arcydzieło

1. bardzo cenne, wybitne dzieło sztuki;
2. przenośnie: szczególne osiągnięcie w dziedzinie innej niż sztuka; także: czynność lub postępowanie poza dziedziną sztuki odznaczające się szczególną biegłością

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) utwór artystyczny uważany przez większość za wybitny, ponadprzeciętny i ponadczasowy, wyróżniający się nieprzeciętnymi walorami literackimi, plastycznymi czy muzycznymi;

(1.2) przen. dobrze wykonana praca

Wiktionary

Arcydzieło – dzieło kultury, które zostało uznane przez odbiorców lub publiczność w pewnym dłuższym okresie za wyróżniające się na tle innych dzieł (literatury, muzyki, filmu, sztuk plastycznych) lub za doskonałe w swoim gatunku. Status arcydzieła nadają odbiorcy w procesie recepcji. Arcydzieło może realizować pewne obowiązujące w danym czasie standardy artyzmu, często jednak jest na tyle oryginalne, że je przekracza. Stąd też liczne dzieła kultury zostały uznane za arcydzieła dopiero wiele lat po ich powstaniu – zostały bowiem początkowo odrzucone przez odbiorców jako bezwartościowe.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Przez badaczy ta część „Dziadów” jest uważana za arcydzieło polskiego dramatu romantycznego, m.in. ze względu na połączenie w jednym utworze problematyki polityczno-historycznej z metafizyczną.

(1.2) To przestępstwo to było prawdziwe arcydzieło.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌart͡sɨˈd͡ʑɛwɔ, AS: arcyʒ́eu̯o

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1,2) majstersztyk

Wiktionary

# arcydziwny

bardzo dziwny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu dziwny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przedziwny

Wiktionary

# arcydługi

przymiotnik

(1.1) niezwykle długi

Wiktionary

# arcyegocentryk

wielki egocentryk

SJP.pl

# arcygroźny

bardzo groźny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu groźny

Wiktionary

# arcygłupi

bardzo głupi

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) skrajnie głupi, w najwyższym stopniu głupi

Wiktionary

# arcykapłan

1. w hierarchii kapłańskiej w religiach starożytnego Wschodu: kapłan sprawujący najwyższą władzę;
2. kapłan świątyni jerozolimskiej odgrywający szczególną rolę w judaizmie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rel. najwyższy kapłan w bliskowschodnich kultach pogańskich;

(1.2) rel. żyd. najwyższy urząd w świątyni jerozolimskiej, przełożony kapłanów i lewitów;

(1.3) teol. w chrześcijaństwie tytuł jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi przysługujący Chrystusowi

Wiktionary

- Arcykapłan (w Biblii i judaizmie)
- Arcykapłan (starożytny Egipt)
- Arcykapłan - karta Tarota

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W starożytnym Egipcie faraon zostawał jednocześnie arcykapłanem.

(1.2) Do stroju arcykapłana należały: efod, choszen i diadem.

(1.3) Chrystus jako jedyny arcykapłan zasiada po prawicy tronu Boga w niebiosach.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcykapłaństwo n.

:: fż. arcykapłanka ż.

przym. arcykapłański

Wiktionary

# arcykapłanka

1. zwierzchniczka Kościoła Katolickiego Mariawitów, odpowiedniczka arcybiskupa w innych Kościołach chrześcijańskich;
2. główna kapłanka w religiach pogańskich

SJP.pl

Arcykapłanka, także arcybiskupka – zwierzchniczka Kościoła Katolickiego Mariawitów, odpowiedniczka arcybiskupa w innych Kościołach chrześcijańskich.

Jedyną arcykapłanką w Kościele Mariawickim była Antonina Maria Izabela Wiłucka-Kowalska. Aktualnie Kościołem Katolickim Mariawitów zarządza siostra biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz, która nie przyjęła tytułu arcykapłanki.

Wikipedia

# arcykapłański

dotyczący arcykapłana

SJP.pl

przymiotnik dzierżawczy

(1.1) rel. należący do arcykapłana

przymiotnik relacyjny

(2.1) rel. dotyczący arcykapłana, określający arcykapłana

przymiotnik jakościowy

(3.1) rel. charakterystyczny dla arcykapłana, mający cechy arcykapłana

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Był on bowiem teściem Kajfasza, który owego roku pełnił urząd arcykapłański.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcykapłan mos., arcykapłaństwo n.

Wiktionary

# arcykapłaństwo

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) rel. godność lub urząd arcykapłana

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W ten sposób arcykapłaństwo zostało wciągnięte w pełną zamieszania politykę owej epoki.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcykapłan mos., arcykapłanka ż.

przym. arcykapłański

Wiktionary

# arcykatedra

najważniejszy kościół archidiecezji, katedra arcybiskupa; archikatedra

SJP.pl

# arcykatolicki

wyjątkowo wierny katolicyzmowi, ortodoksyjnie katolicki

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) szczególnie oddany katolicyzmowi

(1.2) hist. tytuł monarchów hiszpańskich

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. katolicki

Wiktionary

# arcykomtur

komtur na zamku krzyżackim, odpowiedzialny za odprawę obrządków religijnych, posiadający władzę zwierzchnią zaraz po wielkim komturze

SJP.pl

# arcykomturowy

przymiotnik od: arcykomtur

SJP.pl

# arcykosztowny

bardzo kosztowny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bardzo kosztowny

Wiktionary

# arcyks.

skrót od: arcyksiążę

SJP.pl

skrót

(1.1) = arcyksiążę

Wiktionary

# arcyksiążę

tytuł książąt austriackich z dynastii Habsburgów; osoba odznaczona tym tytułem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) austriacki tytuł książęcy

(1.2) osoba nosząca tytuł arcyksięcia (1.1)

Wiktionary

Arcyksiążę (niem. Erzherzog, łac. archidux), forma żeńska arcyksiężna (niem. Erzherzogin) – od 1356 do 1918 roku tytuł władców Arcyksięstwa Austriackiego. Od roku 1438 tytuł arystokratyczny książąt i księżniczek austriackich domu Habsburgów, od XVI wieku nadawany wszystkim członkom dynastii.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Chodziło o uwolnienie więzionego w Polsce arcyksięcia Maksymiliana, niefortunnego rywala Zygmunta III podczas wolnej elekcji.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcyksięstwo n.

:: fż. arcyksiężna ż.

przym. arcyksiążęcy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-2) skr. arcyks.

Wiktionary

# arcyksiążęcy

dotyczący arcyksięcia, związany z godnością arcyksięcia i osobami przy nim (np. tytuł arcyksiążęcy, para arcyksiążęca)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arcyksięciem, dotyczący do arcyksięcia

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do arcyksięcia

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcyksiążę m., arcyksiężna ż., arcyksięstwo n.

przym. książęcy

Wiktionary

# arcyksięstwo

tytuł, godność arcyksięcia

SJP.pl

Arcyksięstwo – państwo, którego panujący monarcha nosi tytuł arcyksięcia lub arcyksiężnej. Określenie pojawiło się w średniowieczu, gdy Rudolf IV uzurpował tytuł arcyksięcia Palatynatu. Od 1453 tytuł arcyksięcia zarezerwowany był dla władców Austrii.

Wikipedia

# arcyksiężna

małżonka arcyksięcia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) żona arcyksięcia

(1.2) córka cesarza

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcyksiążę mos.

przym. arcyksiążęcy

Wiktionary

# arcyksiężniczka

tytuł księżniczek z dynastii Habsburgów

SJP.pl

# arcykłamca

wielki kłamca

SJP.pl

# arcykłamstwo

szczególnie wyszukane, "wiarygodne" kłamstwo

SJP.pl

# arcyleń

próżniak do kwadratu, leń jakich mało, nierób nad nieroby

SJP.pl

# arcyleniwy

bardzo leniwy

SJP.pl

# arcylichy

przymiotnik

(1.1) odznaczający się bardzo niską jakością, bardzo zły

Wiktionary

# arcylojalny

bardzo, przesadnie lojalny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bardzo lojalny

Wiktionary

# arcyludzki

przymiotnik jakościowy

(1.1) ludzki, humanitarny w sposób wyjątkowy, wręcz doskonały

Wiktionary

# arcylutnia

instrument muzyczny z grupy chordofonów szarpanych, basowa odmiana lutni

SJP.pl

Arcylutnia (arciliuto, archiliuto, archlute) – instrument muzyczny, w którym źródłem dźwięku są napięte struny szarpane palcami; używana głównie w XVI i XVII wieku basowa odmiana lutni, wyposażona w długą szyjkę i większą niż zwykła lutnia liczbę strun, stosowana w kościelnych i świeckich zespołach wokalno-instrumentalnych do akompaniamentu i realizacji generałbasu. Struny basowe strojone są wg indywidualnych potrzeb, zazwyczaj w skali malejącej – najwyższy dźwięk wydaje struna położona najniżej, najniższy – położona najwyżej.

Wikipedia

# arcymądrze

wyjątkowo mądrze, bardzo mądrze

SJP.pl

# arcymag

potężny, doświadczony mag, który opanował do perfekcji dziedzinę magii

SJP.pl

# arcymagini

potężna, doświadczona magini, która opanowała do perfekcji dziedzinę magii

SJP.pl

# arcymistrz

1. mistrz nad mistrze; najlepsza osoba w danym fachu;
2. najwyższy tytuł przyznawany w szachach sportowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba przewyższająca wszystkich swoimi umiejętnościami w danej dziedzinie

(1.2) szach. szachista posiadający najwyższy tytuł przyznawany w szachach sportowych;

Wiktionary

Arcymistrz – tytuł nadawany szachistom przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) za wyniki sportowe. Wyróżniony szachista ma prawo dożywotnio posługiwać się tym tytułem. Na oznaczenie tytułu używa się polskiego skrótu am lub międzynarodowego GM (ang. grandmaster).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W relacjach z mało mu dotąd znanym światem polityki raz po raz iskrzyło i dochodziło nawet do bardzo ostrych konfliktów, ale Rowecki, choć nie stał się arcymistrzem gry politycznej, szybko uczył się jej reguł.

(1.2) Trzy lata później w Rzymie Sofia doprowadziła do rozpaczy grupę arcymistrzów radzieckich — tylko jednemu z nich „podarowała” remis i osiągnęła jeden z najwspanialszych wyników rankingowych w historii szachów.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcymistrzostwo n.

:: fż. arcymistrzyni

przym. arcymistrzowski

Wiktionary

# arcymistrzowski

→ arcymistrz

SJP.pl

#### Patrz:

arcymistrz

# arcymistrzyni

1. kobieta wyróżniająca się wśród mistrzów, niedościgniona w jakiejś dziedzinie;
2. najwyższy tytuł przyznawany kobietom w szachach sportowych; kobieta nosząca ten tytuł

SJP.pl

Arcymistrz – tytuł nadawany szachistom przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) za wyniki sportowe. Wyróżniony szachista ma prawo dożywotnio posługiwać się tym tytułem. Na oznaczenie tytułu używa się polskiego skrótu am lub międzynarodowego GM (ang. grandmaster).

Wikipedia

# arcymiły

szczególnie miły

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) książk. nadzwyczaj miły

Wiktionary

# arcymonotonny

przymiotnik

(1.1) książk. ponad wszelką miarę monotonny, niezmieniający się

Wiktionary

# arcynaiwny

przymiotnik jakościowy

(1.1) bardzo naiwny

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Trzeba przecież zobaczyć, arcynaiwny Sokratesie, że człowiek sprawiedliwy wszędzie ma mniej niż niesprawiedliwy.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcynaiwność ż.

przysł. arcynaiwnie

Wiktionary

# arcyniemiły

przymiotnik

(1.1) zupełnie niemiły

Wiktionary

# arcyniepospolity

przymiotnik

(1.1) wyjątkowy, bardzo rzadko spotykany

Wiktionary

# arcynowy

przymiotnik

(1.1) zupełnie nowy, nieznany jeszcze przed chwilą

Wiktionary

# arcynudny

bardzo nudny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu nudny

Wiktionary

# arcyoddany

wyjątkowo oddany

SJP.pl

# arcyosioł

potocznie: wielki osioł, osoba bardzo uparta i głupia

SJP.pl

# arcypasterski

→ arcypasterz

SJP.pl

#### Patrz:

arcypasterz

# arcypasterz

tytuł używany niekiedy przez katolików w stosunku do biskupa i arcybiskupa

SJP.pl

# arcypiękny

niesamowicie piękny, przepiękny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) nadzwyczajnej urody

Wiktionary

# arcypies

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) pejor. wyjątkowy szubrawiec, oszust (wzmocniona obelga „pies”)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jeśli łżę, jestem arcypies, nie szlachcic.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. pies m., psowate nmos., psiarnia ż., psiarczyk m., psiarz m., psica ż., psina ż., psiara ż., psiak m., psioczenie n., napsioczenie n.

:: zdrobn. piesek m., psiaczek m., psiątko n., psinka ż., pieseczek m., piesunio m.

:: zgrub. psisko n.

czas. psioczyć ndk., napsioczyć dk.

przym. psi, psowaty, pieski, arcypsi

przysł. psio, piesko

Wiktionary

# arcypocieszny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu wzbudzający wesołość, śmiech

Wiktionary

# arcypolski

przymiotnik

(1.1) odznaczający się w szczególny sposób cechą polskości

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Poeta ojczyzny, „poeta arcypolski” (…) był zarazem poetą, w którego utworach biły zawsze uczucia internacjonalistyczne.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcy-Polak m., arcy-Polka ż.

Wiktionary

# arcypolskość

→ arcypolski

SJP.pl

#### Patrz:

arcypolski

# arcypoważny

bardzo poważny

SJP.pl

# arcypożyteczny

przymiotnik

(1.1) niezwykle pożyteczny

Wiktionary

# arcyprosty

bardzo prosty

SJP.pl

# arcyprzedni

przymiotnik

(1.1) doskonały, świetny

Wiktionary

# arcyskomplikowany

bardzo mocno skomplikowany

SJP.pl

# arcyskromnie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób arcyskromny

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Co kilka dni się do mnie / Ktoś nowy z prośbą zgłasza / Zaczyna arcyskromnie / I bardzo mnie przeprasza (…)

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arcyskromny

Wiktionary

# arcyskromny

bardzo skromny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) zupełnie niewyszukany, nieokazały

(1.2) zupełnie nie podkreślający własnych zalet, nie wywyższający się

Wiktionary

#### Powiązane:

przysł. arcyskromnie

Wiktionary

# arcysmaczny

przymiotnik

(1.1) bardzo smaczny

Wiktionary

# arcyśmieszność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arcyśmieszne; cecha tych, którzy są arcyśmieszni

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arcyśmieszny

przysł. arcyśmiesznie

Wiktionary

# arcyśmieszny

bardzo śmieszny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) nadzwyczaj śmieszny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcyśmieszność ż.

Wiktionary

# arcystaroświecki

bardzo, wybitnie staroświecki

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) zupełnie nienowoczesny; całkowicie taki jak w dawnych czasach

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. staroświeckość ż.

przysł. staroświecko

Wiktionary

# arcysugestywny

bardzo sugestywny

SJP.pl

# arcyswobodny

do przesady swobodny

SJP.pl

# arcyswojski

bardzo, wybitnie swojski

SJP.pl

# arcyszelma

(r. męski) mężczyzna nadzwyczaj sprytny, umiejący sobie radzić w różnych sytuacjach, niekoniecznie w uczciwy sposób

SJP.pl

# arcytrudność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arcytrudne

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arcytrudny

przysł. arcytrudno

Wiktionary

# arcytrudny

bardzo trudny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bardzo trudny, niezwykle skomplikowany

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcytrudność ż.

Wiktionary

# arcytwór

wybitny, znakomity twór

SJP.pl

# arcyucieszny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu wzbudzający wesołość, śmiech

Wiktionary

# arcyważny

niesłychanie ważny, ważny ponad wszelką miarę

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bardzo ważny, znaczący, od którego wszystko zależy

(1.2) bardzo ważny, mający ogromne wpływy albo władzę

Wiktionary

# arcywieszcz

żartobliwie: wieszcz wyróżniający się wśród pozostałych wieszczów

SJP.pl

# arcywróg

największy, główny wróg

SJP.pl

# arcywspaniałość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arcywspaniałe; cecha tych, którzy są arcywspaniali

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arcywspaniały

przysł. arcywspaniale

Wiktionary

# arcywspaniały

przymiotnik

(1.1) odznaczający się bardzo pozytywnymi cechami

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arcywspaniałość ż.

Wiktionary

# arcywyborny

najdoskonalszy, najwyśmienitszy, najznamienitszy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) jeszcze bardziej wyborny, wyśmienity

Wiktionary

# arcyzabawny

bardzo zabawny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu zabawny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. zabawa ż., arcyzabawność ż.

przysł. arcyzabawnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przezabawny, arcyśmieszny, prześmieszny

Wiktionary

# arcyłobuzerski

bardzo łobuzerski

SJP.pl

# arcyłotr

wielki łajdak, niegodziwiec

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ekspr. pejor. osoba postępująca nikczemnie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Już mnie nie zdumieje, nawet gdyby hetmanem wielkim koronnym został sam arcyłotr i rakarz Lubowidzki.

Wiktionary

# arcyłotrostwo

wielkie łotrostwo

SJP.pl

# arczewski

nazwisko

SJP.pl

# arczyński

nazwisko

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arczynami, dotyczący Arczynów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język arczyński;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arczynowie lm m.

Wiktionary

# ardanowski

nazwisko

SJP.pl

# arden

zimnokrwisty koń pociągowy; koń ardeński

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zootechn. rasa konia pochodząca z Ardenów

(1.2) zootechn. koń rasy arden (1.1)

Wiktionary

- koń ardeński
- Arden International

geografia:

- Arden – miejscowość w Danii
  - Arden – stacja kolejowa
- Arden – historyczna gmina w Danii
- Arden – wieś w stanie Delaware, w hrabstwie New Castle, USA
- Arden (ang. Arden Township) – gmina w stanie Arkansas, w hrabstwie Little River, USA
- Las Arden – fikcyjny las w powieściach Rogera Zelazny’ego
- Arden - obszar głównie w Warwickshire, w którym znajdują się miejscowości:
- Hampton-in-Arden – wieś w Anglii
- Henley-in-Arden – miasto w Anglii
- Tanworth-in-Arden – wieś w Anglii

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Nie można mówić, że ardeny są końmi płochliwymi.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ardeny lm. nmos.

przym. ardeński

Wiktionary

# ardeńczyk

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Arden; osoba z tego obszaru

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Raz on tam w czasie turnieju chwycił, po skruszeniu kopii, pewnego rycerza ardeńskiego wpół, wywlókł go z kulbaki i wyrzucił na wysokość kopii w górę, chociaż Ardeńczyk cały był w żelazo zakuty.

(1.1) Wydaje się, że ucieczka Rimbauda od cywilizacji (…) była konsekwentną drogą rozwoju poetyckiego. Dwa poematy prozą tego niespełna dwudziestoletniego Ardeńczyka to wykładnia nowej literatury, szczytowe osiągnięcie epoki.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ardeny nmos., ardeńczyk mzw.

:: fż. Ardenka ż.

przym. ardeński

Wiktionary

# ardenka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Arden; kobieta z tego obszaru

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ardeny nmos.

:: fm. Ardeńczyk mos.

przym. ardeński

Wiktionary

# ardeński

→ Ardeny

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Ardenami, pochodzący z obszaru Ardenów

(1.2) związany z francuskim departamentem Ardeny

Wiktionary

#### Patrz:

Ardeny

#### Przykłady

(1.1) Raz on tam w czasie turnieju chwycił, po skruszeniu kopii, pewnego rycerza ardeńskiego wpół, wywlókł go z kulbaki i wyrzucił na wysokość kopii w górę, chociaż Ardeńczyk cały był w żelazo zakuty.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arden mzw., Ardeny nmos., Ardeńczyk mos., Ardenka ż.

Wiktionary

# ardente

określenie wykonawcze: żarliwie, płomiennie

SJP.pl

„Ardente” – nazwa noszona na przestrzeni dziejów przez okręty Regia Marina:

- „Ardente” – niszczyciel typu Ardito z okresu I wojny światowej
- „Ardente” – torpedowiec typu Ciclone z okresu II wojny światowej

Wikipedia

# ardeny

zimnokrwisty koń pociągowy; koń ardeński

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. silnie zalesione góry w południowo-wschodniej Belgii, Francji i Luksemburgu;

(1.2) geogr. adm. francuski departament, położony w regionie Grand Est;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Powierzchnia Ardenów wynosi 11200 km².

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ardeńczyk mos., Ardenka ż., arden mzw.

przym. ardeński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Las Ardeński

Wiktionary

# ardipitek

prawdopodobny wczesny hominid z pliocenu, pochodzący ze wschodniej Afryki, podobny do szympansa, lecz dwunożny

SJP.pl

Wikipedia

# arditamente

określenie wykonawcze: śmiało, odważnie; ardito

SJP.pl

# arditi

oddziały ochotnicze w armii włoskiej podczas I wojny światowej, przeznaczone do zadań specjalnych

SJP.pl

- Arditi (zespół muzyczny)
- Arditi (jednostki wojskowe)

Wikipedia

# ardito

określenie wykonawcze: śmiało, odważnie; arditamente

SJP.pl

„Ardito” – nazwa noszona na przestrzeni dziejów przez okręty Regia Marina:

- „Ardito” – niszczyciel typu Ardito z okresu I wojny światowej
- „Ardito” – torpedowiec typu Ciclone z okresu II wojny światowej
- „Ardito” (D550) – niszczyciel rakietowy typu Audace z lat 70. XX wieku

Wikipedia

# ardizja

ardizja karbowana - roślina doniczkowa z rodziny pierwiosnkowatych

SJP.pl

Ardizja (Ardisia Sw.) – rodzaj roślin z rodziny pierwiosnkowatych (Primulaceae). Należy tu od 200 do 500 gatunków (w zależności od ujęcia systematycznego). Występują w tropikalnych i subtropikalnych rejonach Azji oraz Ameryki Południowej, Środkowej i Północnej.

Wikipedia

# ardo

produkt marki Ardo

SJP.pl

- Ardo (król Wizygotów)
- Ardo (przedsiębiorstwo)

imię

- Ardo Kreek

Wikipedia

# ardżesz

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w Rumunii, lewy dopływ Dunaju;

(1.2) geogr. okręg w Rumunii, położony na Wołoszczyźnie;

Wiktionary

Ardżesz (rum. Argeș) – rzeka w Rumunii, lewy dopływ Dunaju o długości 350 km. Źródła rzeki leżą w Górach Fogaraskich na wysokości 2030 m n.p.m., powierzchnia jej dorzecza wynosi 12 550 km².

Ardżesz powstaje z dwóch głównych cieków wodnych, zwanych Buda i Capra w Górach Fogaraskich. Buda (główne źródło systemu hydrograficznego rzeki) wypływa spod szczytu Arpașu Mic, na wysokości 2030 m, z jeziora polodowcowego Buda, natomiast rzeka Capra wypływa z jeziora polodowcowego Capra, położonego poniżej szczytu Vânătarea lui Buteanu.

Wikipedia

# arealistka

→ arealista

SJP.pl

#### Patrz:

arealista

# arealizm

1. niewierne, ubarwione, niezgodne z obserwacją odtwarzanie rzeczywistości w utworze literackim, w dziele sztuki;
2. kierunek w literaturze i w sztuce posługujący się takim opisem

SJP.pl

# arealność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arealne; cecha tych, którzy są arealni

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arealny

przysł. arealnie

Wiktionary

# arealny

nierealny

SJP.pl

# areał

pewna powierzchnia ziemi, zwłaszcza przeznaczona pod uprawę lub hodowlę albo będąca miejscem występowania pewnego gatunku roślin czy zwierząt

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) roln. leśn. powierzchnia gruntu

(1.2) zool. bot. obszar występowania określonego gatunku

Wiktionary

- w rolnictwie i leśnictwie powierzchnia gruntów zajętych pod uprawę oraz wód zamkniętych, mierzona w hektarach lub m².
- w biologii zasięg występowania określonego gatunku lub zjawiska przyrodniczego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W areale upraw przeważają kultury zbożowe.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɛaw, AS: areau̯

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. areałowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-2) powierzchnia, teren

Wiktionary

# arecibo

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w północnej części Portoryka, w aglomeracji San Juan

(1.2) astr. asteroida o numerze 4337

Wiktionary

Arecibo – miasto w północnej części Portoryko; nad Atlantykiem; w aglomeracji San Juan; 44 191 mieszkańców (2019). Słynne z powodu znajdującego się obok niego Obserwatorium Arecibo, posiadającego największy (do 2016 roku) na świecie radioteleskop.

W mieście rozwinął się przemysł odzieżowy, drzewny, maszynowy. W Arecibo produkuje się cukier oraz rum. Ośrodek turystyczny.

Wikipedia

# areciny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arety lub z nią związany

SJP.pl

# arecki

nazwisko

SJP.pl

# arefleksja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. całkowity lub znaczny zanik odruchu (odruchów)

Wiktionary

Arefleksja – całkowite zniesienie odruchów; częściowe zniesienie odruchów nazywa się hiporefleksją. Arefleksja odruchów skórnych występuje w przebiegu uszkodzenia ośrodkowego neuronu ruchowego, arefleksja odruchów głębokich typowa jest dla obrazu uszkodzenia dolnego neuronu ruchowego.

Wikipedia

# arejon

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy, nazwa własna

(1.1) mitgr. postać mitologiczna, boski koń, syn bogini Demeter ukrywającej się jako klacz, spłodzony przez Posejdona pod postacią ogiera

Wiktionary

# arek

1. statek Noego, wielkich rozmiarów łódź, korab
2. skrzynia, kufer

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) zdrobn. Arkadiusz

Wiktionary

Arkadiusz – imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się od słowa Αρκαδικóς (Arkadikós) oznaczającego „pochodzący z Arkadii”.

Forma oboczna: Arkady

Odpowiednik żeński: Arkadia.

Odpowiedniki w innych językach:

- łacina – Arcadius
- język angielski – Arcadius
- język niemiecki – Arkadius
- język francuski – Arcadius/Arcade
- język włoski – Arcadio
- język hiszpański – Arcadio
- ros. Аркадий/Arkadij
- język białoruski – Аркадзь/Arkadź (też Аркадыўш/Arkadyusz)
- język węgierski – Arkád, Árkád (starsza wersja Árkos)
- język czeski – Arkád
- język rumuński – Arcadie
- język ukraiński – Arkadij (ukr. Аркадій)

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Idę dzisiaj do Arka na imieniny.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarɛk, AS: arek

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arkadiusz mos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Arkadiusz, Areczek, Aruś

Wiktionary

# areka

drzewo do 20 m wysokości, z rodziny arekowatych; najbardziej znany gatunek to areka katechu zwana też żuwipalmą lub pinangiem albo palmą betelową

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Areca|L.|ref=tak., palma z rodziny arekowatych;

Wiktionary

Areka (Areca L.) – rodzaj palm z rodziny arekowatych. Należy do niej około 50 gatunków rosnących głównie w południowo-wschodniej Azji. Gatunkiem typowym jest Areca catechu L..

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ze szczytów pni arek wyrastają pierzaste liście.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arekowate lm nm., arekowce lm nm., arekowe lm nm.

przym. arekowy, arekowaty

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

(1.1) palma

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. arekowate lm nm., arekowce lm nm., arekowe lm nm.

przym. arekowy, arekowaty

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* słowacki: (1.1) areka ż.

źródła.

== areka (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. areka

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# arekolina

silnie toksyczny alkaloid zawarty w orzechu arekowym, pobudzający układ przywspółczulny, obecnie stosowany wyłącznie w weterynarii

SJP.pl

Arekolina – organiczny związek chemiczny, substancja psychoaktywna z grupy alkaloidów pirydynowych, zawarta w orzechach palmy arekowej.

Arekolina otrzymywana jest też syntetycznie z kwasu nikotynowego. Jest silną trucizną, powodującą skurcze mięśni gładkich. Obecnie arekolina jest stosowana w weterynarii jako lek przeczyszczający oraz przeciw robakom.

Wikipedia

# arekowate

rodzina roślin drzewiastych występująca głównie w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej; palmy, palmowate

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. bot. nazwa systematyczna|Arecaceae|ref=tak., rodzina roślin zaliczana do jednoliściennych;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Specyficzny pień arekowatych nazywany jest kłodziną.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areka ż., arekowce lm nm., arekowe lm nm.

przym. arekowy, arekowaty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) palmy

Wiktionary

# arekowaty

o cechach arekowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bot. o cechach roślin z rodziny arekowatych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arekowe nmos., arekowce nmos., arekowate nmos., areka ż.

Wiktionary

# arekowce

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. bot. nazwa systematyczna|Arecales|Bromhead|ref=tak., rząd roślin zaliczanych do jednoliściennych;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Liczne arekowce posiadają znaczenie użytkowe.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areka ż., arekowate lm nm., arekowe lm nm.

przym. arekowy, arekowaty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) palmowce

Wiktionary

# arekowe

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. bot. nazwa systematyczna|Arecidae|Takht.|ref=tak., podklasa roślin należących do klasy jednoliściennych;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Kwiaty arekowych zazwyczaj są wiatropylne.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areka ż., arekowce lm nm., arekowate lm nm.

przym. arekowy, arekowaty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) palmowe

Wiktionary

# arekowy

przymiotnik od: areka (rodzaj palmy), np. orzech arekowy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bot. związany z areką

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arekowe nmos., arekowce nmos., arekowate nmos., areka ż.

Wiktionary

# areligijnie

przysłówek

(1.1) obojętnie wobec religii, w sposób areligijny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areligijność ż.

przym. areligijny

Wiktionary

# areligijność

→ areligijny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) obojętność wobec spraw religii

Wiktionary

#### Patrz:

areligijny

#### Przykłady

(1.1) Należy natomiast zająć się socjologią areligijności, wynikającej z przewartościowania znaczenia religii w życiu społecznym.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. areligijny

przysł. areligijnie

Wiktionary

# areligijny

niereligijny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) obojętny wobec kwestii religii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areligijność ż.

przysł. areligijnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) świecki, laicki, niereligijny

Wiktionary

# aren

węglowodór aromatyczny (np. benzen, toluen) otrzymywany z ropy naftowej i gazu ziemnego

SJP.pl

- Aren – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Akwitania, w departamencie Pyrénées-Atlantiques.
- Węglowodory aromatyczne lub areny – cykliczne węglowodory, w których istnieje układ naprzemiennie położonych wiązań podwójnych i pojedynczych między atomami węgla.

Wikipedia

# arena

1. centralne miejsce w cyrku, na którym odbywają się popisy cyrkowe;
2. teren działania, widownia jakichś wydarzeń, konfliktów;
3. w starożytnym amfiteatrze: miejsce walk gladiatorów lub zapaśników;
4. miejsce, gdzie odbywają się corridy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) koliste miejsce otoczone widownią, na którym odbywają się różnego typu pokazy, np. cyrkowe

(1.2) przen. miejsce jakichś wydarzeń, działań

Wiktionary

Arena (z łac. harena, arena - piasek) – usytuowany w centrum obiektu i wysypany piaskiem plac w kształcie koła lub elipsy. Miejsce walk, turniejów, popisów, igrzysk i widowisk. Wywodzi się ze starożytnego teatru greckiego i rzymskiego oraz cyrku rzymskiego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na arenę wyszedł clown.

(1.2) Polityk ośmieszył się na arenie międzynarodowej swoimi działaniami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɛ̃na, AS: arẽna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arenosole nmos.

:: zdrobn. arenka ż.

przym. arenowy

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

(1.1) amfiteatr

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. arenosole nmos.

:: zdrobn. arenka ż.

przym. arenowy

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) arena, ring; (1.2) arena, scene, stage

* arabski: (1.1) حلبة

* białoruski: (1.1) арэна ż.; (1.2) арэна ż.

* bułgarski: (1.1) арена ż.; (1.2) арена ż.

* duński: (1.1) arena w.; (1.2) skueplads w., arena w.

* esperanto: (1.1) areno; (1.2) areno

* francuski: (1.1) arène ż.; (1.2) scène ż.

* gudźarati: (1.1) અખાડો m. (akhāḍō)

* hiszpański: (1.1) arena ż.

* interlingua: (1.1) arena

* niemiecki: (1.1) Arena ż.; (1.2) Schauplatz ż., Bühne ż., Parkett n.

* ormiański: (1.1) ասպարեզ

* rosyjski: (1.1) арена ż., манеж m.; (1.2) арена ż.

* szwedzki: (1.1) arena w.

* tajski: (1.1) เวที

* ukraiński: (1.1) арена ż.

* węgierski: (1.1) aréna; (1.2) aréna

źródła.

== arena (język angielski.) ==

thumb|arena (1.1)

wymowa.

audio|LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-arena.wav.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) arena

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# arenal

wilgotne piaski strefy brzegowej mórz, jezior i rzek, będące środowiskiem życia drobnych organizmów roślinnych i zwierzęcych (np. glonów, pierwotniaków i okrzemek)

SJP.pl

- Arenal – wulkan w Kostaryce
- Arenal – jezioro w Kostaryce
- arenal – pojęcie ekologiczne
- Parque Nacional Arenal – park narodowy w Kostaryce, obejmujący swoim obszarem masyw wulkaniczny Arenal

Wikipedia

# arenawirusy

Arenawirusy (łac. Arenaviridae, z łac. arenosus - piaszczysty) - rodzina wirusów, charakteryzujących się następującymi cechami:

- Symetria: złożona, w istocie nukleoproteina składa się ze zwiniętych superhelikalnie dwóch okrągłych fragmentów kwasu nukleinowego
- Otoczka lipidowa: występuje
- Kwas nukleinowy: ssRNA(-), kolisty, segmentowany
- Replikacja: zachodzi w cytoplazmie
- Wielkość: 50-300 nm, wiriony są silnie pleomorficzne
- Gospodarz: kręgowce
- Cechy dodatkowe: wirusy te roznoszone są przez wydaliny gryzoni

Wikipedia

# arenda

dawniej:
1. najem, dzierżawa; pacht;
2. opłata za dzierżawę; pacht;
3. karczma, szynk

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. obecnie także gw-pl|Bukowina. dzierżawa

(1.2) przest. czynsz dzierżawny

(1.3) daw. gospoda, karczma

Wiktionary

Dzierżawa (dawniej też: arenda, harenda) – jeden z typów umów prawa cywilnego. Reguluje ją Kodeks cywilny w art. 693-709, przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o najmie (art. 659-692). Dzierżawa należy do umów nazwanych, dwustronnie zobowiązujących, wzajemnych i konsensualnych (tzn. dochodzących do skutku przez zgodne oświadczenie woli stron). Polega na udostępnieniu innej osobie prawa lub rzeczy, natomiast (w odróżnieniu np. od pożyczki) nie przenosi własności. Przedmiotem dzierżawy może być tylko rzecz lub prawo przynoszące pożytki.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: aˈrɛ̃nda, AS: arẽnda

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arendarz m., arendowanie n.

czas. arendować ndk.

przym. arendarski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) reg-pl|Śląsk|arynda., reg-pl|Śląsk|harynda.

Wiktionary

# arendarczyk

nazwisko

SJP.pl

# arendarka

→ arendarz; dzierżawczyni, pachciarka

SJP.pl

# arendarski

nazwisko

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z arendarzem, dotyczący arendarza; taki jak u arendarza

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arenda ż., arendarz m., arendowanie n.

czas. arendować ndk.

Wiktionary

# arendarz

dawniej: osoba dzierżawiąca od kogoś gospodę, trzodę itp.; pachciarz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) przest. dzierżawca budynków gospodarczych, karczem, szynków i gruntów rolnych

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) No, już to wybaczcie, panie arendarzu – wtrącił się z powagą wójt ryczychowski – z bliska go podobno jeszcze nikt nie widział prócz starego klucznika, Kostia Bulija, który z nim jakieś nieczyste utrzymuje konszachty.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɛ̃ndaʃ, AS: arẽndaš

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. arendować

rzecz. arenda ż.

przym. arendarski

Wiktionary

# arendarzowy

przymiotnik od: arendarz

SJP.pl

# arendować

wynajmować, wydzierżawiać

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) przest. dzierżawić, wynajmować

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɛ̃nˈdɔvat͡ɕ, AS: arẽndovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arenda ż., arendarz m., arendowanie n.

przym. arendarski

Wiktionary

# arendowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|arendować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. arendować

rzecz. arenda ż.

przym. arendarski

Wiktionary

# arends

nazwisko

SJP.pl

Osoby:

- Aaron Arends – szwajcarski aktor
- Leopold Arends – polski pisarz
- Sander Arends – niderlandzki tenisista

Zobacz też:

- Arentz

Wikipedia

# arendt

[czytaj: erent] nazwisko

SJP.pl

- Aleksander Arendt (1912–2002) – oficer, działacz kaszubski
- Anton Arendt (1804–1886) – niemiecki ksiądz katolicki, pedagog, autor podręczników szkolnych, dyrektor Seminarium Nauczycielskiego w Braniewie, filantrop
- Hannah Arendt (1906–1975) – filozof
- Helga Arendt (ur. 1964) – sprinterka niemiecka
- Nicole Arendt (ur. 1969) – tenisistka amerykańska
- Walter Arendt (1925–2005) – polityk niemiecki

Wikipedia

# arenga

1. drzewo azjatyckie, z którego soku otrzymuje się cukier i wino palmowe, zaś z rdzenia - sago; słocza cukrowa; palma cukrowa;
2. wstęp do aktu prawnego; preambuła;
3. jedna z formuł średniowiecznego dokumentu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. rodzaj palmy, która rośnie w Azji Południowo-Wschodniej;

(1.2) praw. pot. zob. preambuła.;

(1.3) hist. rel. dokument motywów rozpowszechnianych przez Kościół;

Wiktionary

Arenga – część dokumentu zawierająca ogólne powody jego wystawienia.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) arenga cukrowa

synonimy.

(1.1) winosław, słocza, palma cukrowa

(1.2) preambuła

antonimy.

hiperonimy.

(1.1) palma

(1.2) wstęp

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

(1.1) etym|ang|areng. lub etym|ang|arenga.; etym|malaj|areng.

(1.2-3) etym|śrłac|arenga. (1603-1621)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) areng, arenga

* portugalski: (1.1) tuaqueira ż.

źródła.

== arenga (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) war. areng (palma)

odmiana.

(1.1) lp. arenga; lm. arengas

przykłady.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) winosław, słocza, palma cukrowa

(1.2) preambuła

Wiktionary

# arenikola

gatunek wieloszczeta; piaskówka, piasecznica, piasecznik, nalepian

SJP.pl

Piaskówka, nalepian, piasecznica, piasecznik, arenikola (Arenicola marina) – gatunek wieloszczeta z rodziny Arenicolidae, występujący na wybrzeżach Morza Bałtyckiego (w Polsce nie został stwierdzony) i Morza Północnego.

Wikipedia

# arenit

skała osadowa

SJP.pl

# arenowy

związany z areną

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z areną, dotyczący areny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arena ż.

Wiktionary

# arent

nazwisko

SJP.pl

# areografia

dziedzina astronomii zajmująca się badaniami planety Mars

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) astr. dział astronomii, nauka zajmująca się badaniami planetaanety Mars

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) specjalista w zakresie areografii • zajmować się areografią

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

(1.1) astronomia

meronimy.

pokrewne.

rzecz. areograf mos., areografka ż., areograficzność ż.

przym. areograficzny

frazeologia.

etymologia.

etymn|pol|areo-|-grafia.

uwagi.

(1.1) Liczba mnoga w tabeli odmiany została podana za Słownikiem gramatycznym języka polskiego) odnotowują, że rzeczownik ten nie tworzy liczby mnogiej.

(1.1) zoblistę|Indeks:Polski - Astronomia|Indeks:Polski - Indeks terminów astronomicznych.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) areography, geography of Mars

* czeski: (1.1) areografie ż.

* słowacki: (1.1) areografia ż.

źródła.

== areografia (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) astr. areografia

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areograf mos., areografka ż., areograficzność ż.

przym. areograficzny

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

(1.1) astronomia

meronimy.

pokrewne.

rzecz. areograf mos., areografka ż., areograficzność ż.

przym. areograficzny

frazeologia.

etymologia.

etymn|pol|areo-|-grafia.

uwagi.

(1.1) Liczba mnoga w tabeli odmiany została podana za Słownikiem gramatycznym języka polskiego) odnotowują, że rzeczownik ten nie tworzy liczby mnogiej.

(1.1) zoblistę|Indeks:Polski - Astronomia|Indeks:Polski - Indeks terminów astronomicznych.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) areography, geography of Mars

* czeski: (1.1) areografie ż.

* słowacki: (1.1) areografia ż.

źródła.

== areografia (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) astr. areografia

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# areograficzny

przymiotnik od: areografia

SJP.pl

# areola

u kaktusów: pęd skrócony z wiązką przewodzącą odchodzącą od wiązki centralnej, na którym wyrastają m.in. ciernie

SJP.pl

Wikipedia

# areolog

inżynier powierzchni

SJP.pl

# areometr

przyrząd do mierzenia gęstości cieczy lub stężenia roztworu (używany m.in. do pomiaru gęstości elektrolitu w akumulatorach samochodowych); densymetr; gęstościomierz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) fiz. techn. przyrząd do pomiaru gęstości cieczy

Wiktionary

Areometr – urządzenie służące do mierzenia gęstości cieczy, w którym wykorzystuje się siłę wyporu, z jaką ciecz działa na zanurzone w niej ciało stałe.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) gęstościomierz, densymetr

Wiktionary

# areometrowy

związany z areometrem

SJP.pl

# areometryczny

związany z areometrem (np. pomiar areometryczny, skala areometryczna)

SJP.pl

# areopag

1. w starożytnych Atenach: główny organ ustawodawczy i sądowy
2. grono osób decydujące arbitralnie o czymś

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. w starożytnych Atenach najwyższa rada złożona z 501 byłych archontów;

(1.2) książk. przen. grono osób rozstrzygających o czymś w sposób autorytatywny

Wiktionary

Areopag (stgr. ὁ Ἄρειος πάγος ho Areios pagos – „wzgórze Aresa”) – w starożytnych Atenach najwyższa rada złożona z byłych archontów.Nazwa rady pochodzi od miejsca obrad – wzgórza Aresa, które poświęcone było bogu wojny i Eryniom; ich świątynia u stóp wzgórza była azylem dla zabójców. Nie jest znany dokładny czas powstania rady areopagu.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌarɛˈɔpak, AS: areopak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areopagita m.

przym. areopagiczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) elita

Wiktionary

# areopagiczny

→ areopag (grono osób rozstrzygających autorytatywnie jakieś sprawy)

SJP.pl

# areopagita

członek areopagu ateńskiego

SJP.pl

# arequipa

miasto w Peru

SJP.pl

Arequipa − miasto w Peru, położone na wysokości 2325 m n.p.m. w otoczeniu gór Cordillera Volcanica. Jest stolicą regionu Arequipa i drugim co do wielkości miastem w Peru – zaraz po stolicy Limie – liczącym obecnie ok. 762 tys. mieszkańców.

W pobliżu miejscowości znajdują się wulkany Chachani i El Misti.

Wikipedia

# ares

mit. gr. bóg krwawej wojny i amoku wojennego ogarniającego ludzi podczas bitwy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) mitgr. bóg wojny;

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(2.1) geogr. miasto w Hiszpanii, w prowincji A Coruña;

Wiktionary

Ares (gr. Ἄρης Árēs, łac. Mars) – w mitologii greckiej bóg wojny, syn Zeusa i Hery. Jego odpowiednikiem w mitologii rzymskiej jest Mars. W astrologii identyfikowany z Baranem. Jeden z dwunastu bogów olimpijskich.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Fobos uchodził za syna Aresa i Afrodyty oraz brata Dejmosa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarɛs, AS: ares

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

(1.1) por|Mars.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) Ares

* arabski: (1.1) آرس m., آريز m.

* bułgarski: (1.1) Арес m.

* esperanto: (1.1) Areso

* hiszpański: (1.1) Ares m.

* niemiecki: (1.1) Ares m.

* nowogrecki: (1.1) Άρης m.

* rosyjski: (1.1) Арес m.; (2.1) Арес m.

* starogrecki: (1.1) Ἄρης m.

źródła.

== Ares (język angielski.) ==

thumb|Ares (1.1)

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) mitgr. Ares

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# areszcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od areszt

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie areszt, lecz tylko mały areszcik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areszt m.

Wiktionary

# areszt

1. pozbawienie wolności;
2. pomieszczenie, gdzie trzymane są osoby aresztowane;
3. zajęcie wyrokiem sądu lub decyzją władz rzeczy lub wierzytelności dłużnika

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) tymczasowe pozbawienie wolności;

(1.2) miejsce, gdzie wykonywany jest areszt (1.1)

(1.3) zajęcie przedmiotów na poczet wierzytelności

(1.4) pot. uczn. zakaz wychodzenia z domu w czasie wolnym nałożony przez rodzica lub opiekuna na dziecko

Wiktionary

Areszt – tymczasowe pozbawienie wolności.

W prawie cywilnym areszt to jeden ze środków stosowanych w toku egzekucji, służący zmuszeniu dłużnika do zachowania zgodnego z nałożonym na niego obowiązkiem. Areszt stosuje wyłącznie sąd. Stosowanie aresztu regulują przepisy art. 1056-1059 kodeksu postępowania cywilnego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Areszt i tymczasowe zatrzymanie są zawsze dopuszczalne, jeśli zachodzi podejrzenie, że istnieje zamiar dokonania przestępstwa.

(1.3) […] namawiali mego nieszczęśliwego męża, ażeby położył mi areszt na majątku […]

(1.4) Nie mogę iść na imprezę, mam areszt.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarɛʃt, AS: arešt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aresztowany mos., aresztant m., aresztowanie n., areszcik mrz., aresztantka ż.

czas. aresztować ndk.

przym. aresztancki

Wiktionary

#### Synonimy:

reg. harest

(1.2) przest. koza, wojsk. odwach; gw-pl|Górny Śląsk, Śląsk Cieszyński|hareszt.

(1.4) szlaban

Wiktionary

# aresztancki

odnoszący się do aresztanta lub aresztu, właściwy aresztantom

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aresztantem, dotyczący aresztanta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aresztant mrz., aresztantka ż., areszt m., aresztowany m., aresztowana ż.

czas. aresztować ndk./dk.

Wiktionary

# aresztant

osoba aresztowana

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba zatrzymana w areszcie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jak tobie nie wstyd nawet, takiemu staremu, porządnemu aresztantowi, co już trzeci raz tu siedzi i przykładem dla innych być powinien, za łby się z frajerami wodzić! (M. Konopnicka: Onufer)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɛʃtãnt, AS: areštãnt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areszt mrz., aresztowanie n.

:: fż. aresztantka ż.

czas. aresztować

przym. aresztancki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) aresztowany, zatrzymany

Wiktionary

# aresztantka

→ aresztant

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) osoba płci żeńskiej osadzona w areszcie

Wiktionary

#### Patrz:

aresztant

#### Powiązane:

rzecz. areszt mrz., aresztowanie n.

:: fm. aresztant mos.

czas. aresztować

przym. aresztancki

Wiktionary

# aresztować

1. pozbawić (pozbawiać) wolności osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa; osadzić (osadzać) w areszcie; uwięzić (więzić);
2. w prawie: zająć (zajmować) dobra dłużnika na polecenie sądu celem zabezpieczenia czyichś roszczeń

SJP.pl

czasownik przechodni dwuaspektowy

(1.1) pozbawić (pozbawiać) wolności osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa

(1.2) praw. zająć (zajmować) dobra dłużnika na polecenie sądu celem zabezpieczenia czyichś roszczeń

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Niemcy aresztowali nowosolanina, który wczoraj miał stanąć przed sądem za oszustwo na ponad milion zł.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɛˈʃtɔvat͡ɕ, AS: areštovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aresztowany mos., areszt m., aresztant m., aresztantka ż., aresztowanie n.

przym. aresztancki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pot. capnąć, osadzić w więzieniu, posadzić za kratki, pot. przyskrzynić, schwytać, pot. ucapić, ująć, pot. zapuszkować, zatrzymać

Wiktionary

# aresztowana

kobieta aresztowana; aresztantka

SJP.pl

# aresztowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) osadzenie kogoś w areszcie

(1.2) zajęcie mienia w celu zabezpieczenia czyichś roszczeń

Wiktionary

Tymczasowe aresztowanie (potocznie areszt) – najbardziej dotkliwy ze środków zapobiegawczych stosowanych wobec podejrzanego lub oskarżonego w toku postępowania karnego, polegający na osadzeniu go w stałym miejscu (areszcie śledczym), w izolacji od świata zewnętrznego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Mój kolega zaciągnął się do legii cudzoziemskiej, aby uniknąć aresztowania za popełnione przestępstwo.

(1.1) Było to po głośnej aferze aresztowania posłów opozycji i w uszach dźwięczały mi jeszcze tak wyraźnie gorzkie słowa ojca, rozczarowanego boleśnie dyktatorskim posunięciem Piłsudskiego, że odmówiłem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɛʃtɔˈvãɲɛ, AS: areštovãńe

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areszt m., aresztowany m., aresztowana ż., aresztant m., aresztantka ż.

czas. aresztować ndk./dk.

przym. aresztancki

Wiktionary

# aresztowany

człowiek aresztowany

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba pozbawiona wolności ze względu na podejrzenie popełnienia przez nią przestępstwa

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W początkowej fazie przesłuchań aresztowani nie mieli możliwości kontaktowania się między sobą.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. areszt m.

:: fż. aresztowana ż.

czas. aresztować dk./ndk., wyaresztować dk., wyaresztowywać ndk., zaaresztować dk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) aresztant

Wiktionary

# aresztowy

→ areszt

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) praw. związany z aresztem

Wiktionary

#### Patrz:

areszt

# areta

imię żeńskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Wiktionary

Areta – imię żeńskie niejasnego pochodzenia. Józef Bubak łączy je ze skróconą formą Małgorzaty (niem. Margareta), powstałą na gruncie niemieckim. Imię to nosiła także postać z mitologii greckiej, królowa Feaków, której imię stanowi przymiotnik odczasownikowy od wyrazu αραομαι (araomai) ("modlę się o coś, gorąco pragnę") i oznacza "dziecko upragnione" (por. Dezyderia, Aspazja). Można także spotkać się z poglądem, iż imię to pochodzi od greckiego słowa αρετη (areté) oznaczającego "cnotę", "męstwo"; Areta stanowiłaby wówczas żeński odpowiednik męskiego imienia Aretas.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Areta obchodzi imieniny 18 września i 24 października.

Wiktionary

# aretalogia

opowieść o nadzwyczajnych zdarzeniach związanych z działaniem bogów i ich proroków

SJP.pl

Aretologia, aretalogia (stgr. ἀρετή areté – cnota + λόγος logos – słowo, myśl, rozum) – w starożytności gatunek literacki obejmujący opowieści o cnotach i cudownych czynach bóstwa lub wybitnej postaci; w filozofii także teoretyczne rozważania nad cnotami i wadami.

Wikipedia

# aretas

Aretas – zhellenizowane aramejskie imię Haretat, którego żeńskim odpowiednikiem jest Areta. Istnieje kilku świętych patronów tego imienia jest św. Aretas, zm. w 523 roku.

Aretas imieniny obchodzi 18 września i 24 października.

Aretas w innych językach:

- rosyjski – Арефа, Арефий.

Wikipedia

# arete

w filozofii greckiej: cnota, moralna doskonałość

SJP.pl

- Areté – cnota
- Arete w mitologii
- Arete z Cyreny – Greczynka, filozof

Wikipedia

# aretha

[czytaj: areta] obce imię żeńskie

SJP.pl

- Areta – imię żeńskie
- Aretha – album muzyczny Arethy Franklin z 1961 roku
- Aretha – album muzyczny Arethy Franklin z 1980 roku
- Aretha – album muzyczny Arethy Franklin z 1986 roku

Wikipedia

# aretino

nazwisko

SJP.pl

# aretolog

filozof zajmujący się cnotami i wadami w etyce arystotelesowskiej i tomistycznej

SJP.pl

# aretologia

nauka o zaletach i wadach

SJP.pl

Aretologia, aretalogia (stgr. ἀρετή areté – cnota + λόγος logos – słowo, myśl, rozum) – w starożytności gatunek literacki obejmujący opowieści o cnotach i cudownych czynach bóstwa lub wybitnej postaci; w filozofii także teoretyczne rozważania nad cnotami i wadami.

Wikipedia

# aretologiczny

→ aretologia

SJP.pl

#### Patrz:

aretologia

# aretuza

1. jamochłon z gromady stułbiopławów żyjący w większości mórz;
2. woda mineralna marki Aretuza

SJP.pl

- Aretuza (gr. Arethousa, łac. Arethusa) – w mitologii greckiej nimfa z Achai i Syrakuz, przemieniona w źródło Aretuzy
- aretuza (żeglarz portugalski, bąbelnica bąbelcowa, żywłoga, Physalia physalis) – gatunek parzydełkowca z rodziny Physaliidae
- Aretuza – w świecie wiedźmina szkoła kształcąca czarodziejki
- Aretuza – dawna marka wody mineralnej
- Polar PDG385 Aretuza – model pralki firmy Polar S.A. produkowany w latach 1992-1996

Wikipedia

# aretyńczyk

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec miasta Arezzo

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Problemy moralne stanowią treść najobszerniejszych i najbardziej znamiennych traktatów aretyńczyka.

(1.1) A przecież ta przemiła florentyńska Toskania długo i zajadle walczyła ze wszystkimi sąsiadami: z aretyńczykami, ze Sieną i z Pizą (…)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arezzo n.

Wiktionary

# aretyński

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arezzo, dotyczący Arezzo

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Za najbardziej oryginalne dzieło Piera della Francesca uważany jest aretyński «Sen Konstantyna» — pierwszy nowożytny nokturn, w którym dowiódł, jak bardzo problem formy wiąże się u niego z problemem koloru, światła i cienia.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arezzo n.

Wiktionary

# arezzo

[czytaj: aRECco] miasto we Włoszech

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto i gmina we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Arezzo (1.2);

(1.2) geogr. adm. włoska prowincja, położona w Toskanii;

Wiktionary

Arezzo – miasto i gmina we Włoszech, w regionie Toskania, stolica prowincji Arezzo. Według danych na styczeń 2010 gminę zamieszkiwały 99 503 osoby przy gęstości zaludnienia 257,6 os./km². Arezzo jest także jedną z prowincji Toskanii o powierzchni 3232 km², liczącą 318,8 tys. mieszkańców i podzieloną na 39 gmin.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Okolice Arezzo są piękne, dorównują otoczeniu Sieny i Florencji: zieleń wydała mi się tu bardziej intensywna, powietrze mniej przejrzyste.

(1.1) Mieszkańcy Arezza wolny czas spędzają zazwyczaj w starej zabytkowej części miasta pełnej kościołów, placów i restauracji.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aretyńczyk mos.

przym. aretyński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) staroż. Arrecjum

Wiktionary

# arfa

1. druciana siatka rozpięta na ramie używana jako przesiewacz rolniczy
2. przestarzałe: harfa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pochylona druciana siatka na ramie używana do przesiewania

(1.2) muz. przest. harfa

Wiktionary

- Arfa – miejscowość w Hiszpanii
- Arfa – miejscowość w Syrii

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) (…) w ręce swe weź arfę prostą (…)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarfa, AS: arfa

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. arfować ndk.

rzecz. harfa ż., harfistka ż., arfowanie n.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przesiewacz, harfa, rafa

Wiktionary

# arfiarka

→ arfiarz

SJP.pl

#### Patrz:

arfiarz

# arfiarz

1. człowiek pracujący przy arfowaniu;
2. dawniej: harfiarz

SJP.pl

# arfować

przesiewać coś przez arfę

SJP.pl

czasownik niedokonany

(1.1) przesiewać coś przez arfę

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈfɔvat͡ɕ, AS: arfovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arfa ż., arfowanie n.

Wiktionary

# arfowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|arfować.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arfa ż.

czas. arfować ndk.

Wiktionary

# argali

dzika owca żyjąca w wysokich górach centralnej Azji

SJP.pl

Owca ałtajska, dawniej: argali (Ovis ammon ammon) – największa dzika owca; występuje w Azji Środkowej (Himalaje, Tybet, Ałtaj).

Wikipedia

# argania

roślina użytkowa z rodziny sączyńcowatych, z nasion której otrzymuje się olej jadalny; olejara żelazna, tłuścianka żelazna, żelazodrzew

SJP.pl

Argania żelazna, argania żelazodrzew, olejara żelazna, tłuścianka żelazna, drzewo arganowe (Argania spinosa (L.) Skeels) – gatunek drzewa z monotypowego rodzaju Argania z rodziny sączyńcowatych. Endemit występujący w południowym Maroku oraz w prowincji Tinduf w zachodniej Algierii. Zdziczałe drzewa tego gatunku rosną także w południowej Hiszpanii i na Wyspach Kanaryjskich.

Wikipedia

# arganowy

olej arganowy - olej z arganii, używany w kosmetykach

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) wytworzony z owoców arganii żelaznej, związany z arganią

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Olej arganowy jest doskonały do pielęgnacji skóry i włosów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɡãˈnɔvɨ, AS: argãnovy

Wiktionary

# arged

nazwa przedsiębiorstwa handlowego (Artykuły Gospodarstwa Domowego)

SJP.pl

skrótowiec grupowo-literowo-głoskowy w funkcji rzeczownika rodzaju męskorzeczowego

(1.1) = rzad. artykuły gospodarstwa domowego

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) AGD, agd.

Wiktionary

# argejski

przymiotnik

(1.1) grecki

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈɡɛjsʲci, AS: argei ̯sʹḱi

Wiktionary

# argental

dawniej: stop miedzi, niklu i cynku; mosiądz wysokoniklowy, alpaka, argentan

SJP.pl

## Francja

- Argental – rzeka, dopływ Deume

## Niemcy

- Argental – wspólnota administracyjna w kraju związkowym Bawaria, w powiecie Lindau (Bodensee)

## Osoby

- Charles-Augustin de Ferriol d'Argental – francuski dyplomata

## Zobacz też

- Argen

Wikipedia

# argentan

mosiądz wysokoniklowy; alpaka, argental

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) srebrzystobiały stop zawierający 40-70% miedzi, 10-20% niklu i 5-40% cynku;

Wiktionary

- argentan – handlowa nazwa stopu: nowe srebro
- Argentan – miejscowość we Francji

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: arˈɡɛ̃ntãn, AS: argẽntãn

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) nowe srebro

Wiktionary

# argentawis

Argentavis magnificens („ogromny ptak z Argentyny”) – wymarły gatunek znany z trzech stanowisk późnego miocenu, z centralnej i północno-zachodniej Argentyny (Ameryka Południowa). Jeden z największych znanych nauce ptaków latających, jakie kiedykolwiek żyły na Ziemi (większą rozpiętość skrzydeł mógł osiągać Pelagornis sandersi). Do tej samej rodziny należały inne wielkie ptaki drapieżne, takie jak podobny do niego, młodszy Teratornis.

Wikipedia

# argenteuil

Wikipedia

# argentino

[czytaj: arhentino] jezioro polodowcowe w południowej Argentynie

SJP.pl

Argentino (hiszp. Lago Argentino) – największe jezioro w Argentynie, w prowincji Santa Cruz.Położone w Andach Patagońskich (Patagonia), w Parku Narodowym Los Glaciares.

Jezioro zasilają w wodę lodowce m.in. Upsala, Perito Moreno i Spegazzini.

Wikipedia

# argentometria

metoda chemicznej analizy objętościowej, polegająca na dodawaniu mianowanego roztworu soli srebra (głównie azotanu srebra) do roztworu substancji badanej w celu jej ilościowego oznaczenia

SJP.pl

Argentometria – rodzaj precypitometrii (analizy strąceniowej), w której wykorzystuje się strącanie trudno rozpuszczalnych związków srebra.

Można ją wykonać dwiema metodami:

- metodą Mohra: odczynnikiem mianowanym jest roztwór azotanu srebra,
- metodą Volharda: odczynnikiem mianowanym jest roztwór tiocyjanianu amonu.

Wikipedia

# argentometryczny

przymiotnik od: argentometria

SJP.pl

# argentopiryt

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. minerał z grupy siarczków, zbliżony wyglądem do sternbergitu;

Wiktionary

Argentopiryt – stosunkowo rzadki minerał z grupy siarczków. Wyglądem zbliżony do sternbergitu, od którego można go rozróżnić tylko przy pomocy metod rentgenowskich.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. argentopirytowy

Wiktionary

# argentotypia

dawna metoda kopiowania fotograficznego, wynaleziona w 1842 roku przez J. F. Herschela

SJP.pl

# argentum

łacińska nazwa srebra (pierwiastka chemicznego)

SJP.pl

Srebro (Ag, łac. argentum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Jest srebrzystobiałym metalem, o największej przewodności elektrycznej i termicznej. W przyrodzie występuje w stanie wolnym, a także w minerałach, takich jak argentyt czy chlorargyryt. Większość wydobywanego srebra występuje jako domieszka rud miedzi, złota, ołowiu i cynku.

Wikipedia

# argentyna

państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Buenos Aires; Republika Argentyńska

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. polit. państwo w Ameryce Południowej;

Wiktionary

Argentyna (hiszp. Argentina, wymowa [aɾxenˈtina]), oficjalnie Republika Argentyńska (hiszp. República Argentina, wym. [reˈpuβlika aɾxenˈtina]) – państwo w Ameryce Południowej, w południowo-wschodniej części kontynentu, nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Nazwa „Argentyna” pochodzi od łacińskiego argentum (srebro, plata po hiszpańsku) i jest związana z legendą o górach pełnych srebra, która była powszechna pośród pierwszych europejskich odkrywców Niziny La Platy.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Stolicą Argentyny jest Buenos Aires.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃na, AS: argẽntỹna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argentyńczyk mos., Argentynka ż.

przym. argentyński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) urz. Republika Argentyńska

Wiktionary

# argentyńczyk

obywatel Argentyny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) obywatel Argentyny

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Argentyna wysuwa roszczenia wobec Falklandów (które Argentyńczycy nazywają Malwinami), do Georgii Południowej i Sandwicha Południowego oraz do części Antarktydy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃j̃n͇t͡ʃɨk, AS: argẽntỹĩ ̯ṇčyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argentyna ż.

:: fż. Argentynka ż.

przym. argentyński

Wiktionary

# argentynka

potocznie: system argentyński

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) obywatelka Argentyny

Wiktionary

Argentyna wielka, argentyna, argentynka, srebrzyk opałek, srebrzyk wielki (Argentina silus) – gatunek morskiej ryby z rodziny srebrzykowatych (Argentinidae).

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃ŋka, AS: argẽntỹŋka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argentyna ż.

:: fm. Argentyńczyk mos.

przym. argentyński

Wiktionary

# argentyński

→ Argentyna

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do Argentyny, wywodzący się z Argentyny

Wiktionary

#### Patrz:

Argentyna

#### Przykłady

(1.1) Boom iberoamerykański dotyczył literatury hiszpańskojęzycznej: argentyńskiej, meksykańskiej, kubańskiej, kolumbijskiej, peruwiańskiej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɡɛ̃nˈtɨ̃j̃sʲci, AS: argẽntỹĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argentyna ż., Argentyńczyk m., Argentynka ż., argentyt m., argentyńskość ż.

Wiktionary

# argentyńskość

→ argentyński

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest argentyńskie; cecha tych, którzy są argentyńsccy

Wiktionary

#### Patrz:

argentyński

#### Przykłady

(1.1) Zaprzeczać argentyńskości tanga jest aktem tak patetycznie samobójczym jak zaprzeczać istnieniu Buenos Aires.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. argentyński

przysł. argentyńsko

Wiktionary

# argentyt

minerał, siarczek srebra

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) minerał z grupy siarczków, siarczek srebra wzór chemiczny|Ag2S.;

Wiktionary

Argentyt (łac. argentum ‘srebro’) – rzadki minerał z grupy siarczków, rozpowszechniony tylko w niektórych rejonach Ziemi.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. argentyński

Wiktionary

# argerich

[czytaj: ARczericz albo ARgericz] nazwisko

SJP.pl

# argh

środowiskowo: wykrzyknienie wyrażające frustrację, przerażenie lub inne silne uczucie

SJP.pl

# argilit

skała ilasta skonsolidowana pod wpływem procesów diagenezy, lecz nieposiadająca łupkowatości, używana do wyrobów ceramicznych

SJP.pl

Argilit – ogólna nazwa skał ilastych (iłów, iłowców, łupków ilastych) znajdowanych w formie obrobionej głównie w Historycznym Parku Narodowym Kultury Chaco w Stanach Zjednoczonych.

Zawiera ponad 50% frakcji pelitowej o ziarnach poniżej 0,01 mm.

Wikipedia

# arginina

aminokwas zasadowy wchodzący w skład wielu białek zwierzęcych i roślinnych i biorący udział w przemianach azotowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biochem. aminokwas zasadowy, który uczestniczy w wielu przemianach azotowych;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Dla dzieci arginina to aminokwas egzogenny – muszą go otrzymywać z pożywieniem.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kwas 2-amino-5-guanidynowalerianowy, wzór chemiczny: wzór chemiczny|C6H14N4O2., symbol. Arg, R

Wiktionary

# argininowy

związany z argininą

SJP.pl

# argiwowie

mieszkańcy miasta Argos

SJP.pl

Argiwowie – mieszkańcy starożytnego Argos. Określenie Greków spotykane w starożytnej literaturze, zwłaszcza u Homera.

W czasie wojny trojańskiej odgrywali Argiwowie pod królem Agamemnonem główną rolę w wojsku greckim, tak, że od nich nazwa przeszła na wszystkich Greków.

Wikipedia

# argiwski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Argos, dotyczący Argos

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argos n., argiw mos.

Wiktionary

# argo

1. w mitologii greckiej: statek wiosłowo-żaglowy zbudowany przy pomocy bogini Ateny, służący do wyprawy po złote runo;
2. nazwa kilku firm

SJP.pl

## Miejsca

- Argo – miejscowość w stanie Alabama, w hrabstwie Jefferson, w Stanach Zjednoczonych
- Argo – gmina w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Brookings, w Stanach Zjednoczonych
- Argo – opuszczone miasto w stanie Georgia, w Stanach Zjednoczonych
- Argos – stolica historycznej diecezji w Cesarstwie Rzymskim

Wikipedia

# argolida

mieszkaniec Argolidy (nomosu w Grecji)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. kraina historyczna w północno-wschodniej części Peloponezu, z historycznym centrum w Argos;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W skład Peloponezu wchodzą mniejsze krainy: Achaja, Arkadia, Argolida, Elida, Mesenia i Lakonia.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argos n.

przym. argolidzki

Wiktionary

# argolidzki

przymiotnik od: Argolida

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Argolidą, dotyczący Argolidy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argolida ż.

Wiktionary

# argon

pierwiastek chemiczny o symbolu Ar, bezbarwny gaz szlachetny używany m.in. do wypełniania lamp elektronicznych i przy spawaniu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny o symbolu Ar i liczbie atomowej 18;

Wiktionary

Argon (Ar, łac. argon) – pierwiastek chemiczny będący gazem szlachetnym. Jest praktycznie niereaktywny i nie ma żadnego znaczenia biologicznego, jest także jednym ze składników powietrza. Argon wyodrębnili i zidentyfikowali Lord Rayleigh i sir William Ramsay w 1894 roku, usuwając z powietrza tlen, azot, dwutlenek węgla i parę wodną.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jakie właściwości chemiczne ma argon?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarɡɔ̃n, AS: argõn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argonowiec m.

przym. argonowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) symbol. Ar

Wiktionary

# argona

sztuczne włókno wiskozowe podobne do wełny

SJP.pl

# argonaucki

przymiotnik

(1.1) rzad. związany z Argonautami, dotyczący Argonautów

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nad dniem ostatnim stawiasz mi długie, woskowe
świec rzędy,
które są stare drzewa, kiedy w portów brzegach
rżą argonauckie okręty.

(1.1) (…) Czarny dym argonauckich okrętów opływa gościnne wybrzeża Itaki (…)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argonauta ż., Argo

Wiktionary

# argonauta

przenośnie o śmiałym żeglarzu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mitgr. każdy z uczestników wyprawy po złote runo pod wodzą Jazona na statku Argo;

Wiktionary

- argonauta (żeglarek) – rodzaj ośmiornic z rodziny Argonautidae
- Argonauta (Argonauci) – w mitologii greckiej każdy z pięćdziesięciu uczestników wyprawy do Kolchidy po złote runo
- „Argonauta” – nazwa noszona przez okręty Regia Marina
  - „Argonauta” – włoski okręt podwodny

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. argonauta mos./mzw.

przym. argonaucki

Wiktionary

# argonny

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. pasmo wzgórz w północno-wschodniej Francji, stanowiące wschodnią granicę Basenu Paryskiego;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wojska nieprzyjaciela znajdowały się znacznie bliżej lasu argońskiego niż Francuzi. Chcąc więc wyprzedzić wroga i obsadzić przejścia przez Argonny, Dumouriez musiał rozwiązać nie lada problem.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. argoński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Las Argoński

Wiktionary

# argonowce

każdy z sześciu pierwiastków chemicznych (hel, neon, argon, krypton, ksenon, radon) tworzących 18. grupę układu okresowego; helowiec

SJP.pl

# argonowiec

każdy z sześciu pierwiastków chemicznych (hel, neon, argon, krypton, ksenon, radon) tworzących 18. grupę układu okresowego; helowiec

SJP.pl

# argonowy

przymiotnik od: argon, argona

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący argonu, związany z argonem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argon m.

Wiktionary

# argoński

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Argonnami, dotyczący Argonnach

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wojska nieprzyjaciela znajdowały się znacznie bliżej lasu argońskiego niż Francuzi. Chcąc więc wyprzedzić wroga i obsadzić przejścia przez Argonny, Dumouriez musiał rozwiązać nie lada problem.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argonny nmos.

Wiktionary

# argos

w mitologii greckiej: olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach; Argus

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Grecji, na Peloponezie, w Argolidzie, w okresie klasycznym niezależna polis;

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) mitgr. budowniczy okrętu Argo i jeden z jego załogi (Argonauta)

(2.2) mitgr. olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach

Wiktionary

- Argos – miasto na Peloponezie, w Grecji
- Argos – stolica historycznej diecezji w Cesarstwie Rzymskim (prowincja Peloponez)
- Argos – miasto w Stanach Zjednoczonych
- Argos – w mitologii greckiej budowniczy okrętu Argo, jeden z Argonautów, syn Arestora
- Argos – w mitologii greckiej olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach
- Argos – w mitologii greckiej syn Zeusa i Niobe, eponim Argolidy
- Argos – w mitologii greckiej pies Odyseusza
- Argos – przedsiębiorstwo handlowe w Wielkiej Brytanii i Irlandii

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) kolokacje miejscowość|D=Argos|Ms=Argos.

synonimy.

(2.1-2) war. Argus

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. argiw mos., argiwczyk mos., Argolida ż.

przym. argiwski, argijski

frazeologia.

etymologia.

etym|grec|Ἄργος. (Árgos)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) Argos

* duński: (1.1) Argos

* nowogrecki: (1.1) Άργος n.

* portugalski: (1.1) Argos ż.

* rosyjski: (1.1) Аргос m.

* słowacki: (1.1) Argos

źródła.

== Argos (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj męski nieżywotny, nazwa własna

(1.1) geogr. Argos

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argiw mos., argiwczyk mos., Argolida ż.

przym. argiwski, argijski

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1-2) war. Argus

Wiktionary

# argot

w językoznawstwie: język jakiejś grupy społecznej (środowiskowej, zawodowej, ale nie terytorialnej), różniący się od języka ogólnego (narodowego) zasobem słów, wyrażeń i wymową; żargon, slang, gwara, wiech, język specjalistyczny (środowiskowy, zawodowy)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. przest. odmiana języka używana przez grupę zawodową albo środowiskową

Wiktionary

Argot – odmiana języka właściwa dla jakiejś grupy społecznej, niekiedy kojarzona z mową środowisk dewiacyjnych lub młodzieżowych o silnie zaznaczonej funkcji ekspresywno-ezoterycznej. Termin wywodzi się od francuskiego wyrazu argot, określającego pierwotnie mowę przestępców, która służyła im do izolacji społecznej i tajnego komunikowania się. Jako argot rozumiano sposób komunikacji wyraźnie odrębny od języka potocznego, slangu czy żargonu technicznego.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: arˈɡɔ, AS: argo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argotyzm mrz.

Wiktionary

# argotyzm

wyraz lub zwrot, który trafił do języka ogólnego z gwary zawodowej lub środowiskowej (np. glina, trefny)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. wyraz albo wyrażenie potoczne, pochodzące z gwary środowiskowej lub zawodowej;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Melina czy glina to przykłady argotyzmów ze slangu młodzieżowego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈɡɔtɨsm̥, AS: argotysm̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argot mrz.

Wiktionary

# argowia

kanton w Szwajcarii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. kanton w północnej Szwajcarii

Wiktionary

Argowia (niem. Aargau, fr. Argovie, wł. Argovia, retorom. Argovia) – kanton w północnej Szwajcarii, na Wyżynie Szwajcarskiej, w górach Jura. Siedziba kantonu znajduje się w mieście Aarau. 31 grudnia 2022 kanton liczył 711 232 mieszkańców

Na terenie kantonu występują złoża soli. Ziemie są urodzajne.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Aarau jest stolicą kantonu Argowia.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈɡɔvʲja, AS: argovʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. argowijski

Wiktionary

# argowijski

przymiotnik

(1.1) związany z Argowią; dotyczący Argowii; pochodzący z Argowii

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) I rzeczywiście, dumny napis łaciński mówi, że główna rampa drogi argowijskiej zbudowana została w latach 1752 — 1758.

(1.1) Po niewielkich sukcesach, 12 listopada, zostały one [wojska Dofoura] odrzucone przez zuryskie i argowijskie oddziały.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argowia ż.

Wiktionary

# argumencik

zdrobnienie od: argument

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od argument

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie argument, lecz tylko mały argumencik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argument m., argumentacja ż., argumentowanie n.

przym. argumentacyjny, argumentowy

Wiktionary

# argument

wypowiedź potwierdzająca lub obalająca czyjś sąd o czymś, zdanie uzasadniające tezę, dowód

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) fakt lub okoliczność przytaczane celem potwierdzenia lub obalenia tezy;

(1.2) inform. wartość podawana danej funkcji

(1.3) mat. zmienna o wartościach z dziedziny funkcji, od której zależy wynik

(1.4) mat. miara kąta skierowanego między osią rzeczywistą a wektorem reprezentującym liczbę zespoloną na płaszczyźnie zespolonej

Wiktionary

- argument (w retoryce) – mający uzasadnić pewną tezę
- w matematyce termin ma co najmniej dwa znaczenia:
  - argument funkcji
  - argument liczby zespolonej
- w informatyce:
  - argument (informatyka)
  - argument domyślny
  - argument nazwany
  - argument opcjonalny
- argument (w językoznawstwie)

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nigdy nie wygrasz dyskusji argumentem „Bo tak!”.

(1.2) Ta funkcja oczekuje argumentów liczbowych.

(1.3) Argument funkcji arcus sinus musi zawierać się w przedziale od minus do plus jeden.

(1.4) Zero ma nieokreślony argument, bo leży w środku płaszczyzny zespolonej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈɡũmɛ̃nt, AS: argũmẽnt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argumentacja ż., argumentator m., argumentowanie n.

:: zdrobn. argumencik m.

czas. argumentować ndk.

przym. argumentacyjny, argumentowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dowód

Wiktionary

# argumentacja

zbiór argumentów; uzasadnienie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) uzasadnianie za pomocą argumentów

Wiktionary

Argumentacja lub argumentowanie, dowodzenie (łac. argumentatio, probatio; stgr. ἀπόδειξις, πίστις) – trzecia, główna część wypowiedzi, której zadaniem jest przedstawienie tezy głoszonej przez autora oraz udowodnienie jej za pomocą argumentów. Teorią argumentacji zajmuje się retoryka.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Po pierwsze – i to właściwie już powinno argumentację wyczerpać – poprawka ta byłaby sprzeczna z konwencją berneńską, której Polska zobowiązała się przestrzegać.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argument m., argumencik m., argumentator m., argumentowanie n.

czas. argumentować

przym. argumentacyjny, argumentowy

Wiktionary

# argumentacyjny

związany z argumentacją

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z argumentacją, dotyczący argumentacji

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argumentacja ż., argument mrz., argumencik mrz., argumentowanie n., argumentator mos.

czas. argumentować ndk.

przym. argumentowy

Wiktionary

# argumentować

przedstawiać argumenty; uzasadniać

SJP.pl

czasownik niedokonany

(1.1) uzasadniać swoje stanowisko, swój pogląd

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Duńscy politycy podnoszą, że syryjscy uchodźcy w Danii spędzają wakacje w Syrii – i w ten sposób argumentują, że kraj ten jest bezpieczny.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argumentowanie n., argument m., argumentacja ż.

przym. argumentacyjny, argumentowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) uzasadniać

Wiktionary

# argumentowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) używanie, przytaczanie argumentów

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Argumentowanie nieistnienia Boga brakiem dowodu na jego istnienie jest typowym przykładem argumentum ad ignorantiam.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argument m., argumencik m., argumentacja ż., argumentator m.

czas. argumentować

przym. argumentacyjny, argumentowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) uzasadnianie

Wiktionary

# argumentowość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest argumentowe

Wiktionary

Argumentowość, arność, członowość – liczba argumentów:

- funkcji zdaniowej albo symbolu funkcyjnego w logice,
- relacji, funkcji, bądź działania/operacji w matematyce,
- funkcji lub procedury, czy operatora w informatyce.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. argumentowy

przysł. argumentowo

Wiktionary

# argumentowy

→ argument

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z argumentem, dotyczący argumentu

Wiktionary

#### Patrz:

argument

#### Powiązane:

rzecz. argumentowość ż., argumentacja ż., argument mrz., argumencik mrz., argumentowanie n., argumentator mos.

czas. argumentować ndk.

przym. argumentacyjny

Wiktionary

# arguń

rzeka w Azji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w Chinach i Rosji, łącząc się z Szyłką tworzy Amur;

Wiktionary

Argun (ros. Аргунь, Arguń, chiń. upr. 额尔古纳河; pinyin É’ěrgǔnà Hé; w górnym biegu znana też pod nazwą Hailar, chiń. upr. 海拉尔河; pinyin Hǎilā’ěr Hé) – rzeka w Chinach i Rosji. Po połączeniu z rzeką Szyłką tworzy Amur.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) war. Arguń

Wiktionary

# argus

ptak z rodziny bażantów o długich lotkach i barwnym upierzeniu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) mit. w mitologii greckiej budowniczy okrętu Argo, jeden z Argonautów;

(1.2) mit. w mitologii greckiej olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach;

Wiktionary

Zoologia

- argus (Scatophagus argus) – gatunek ryby z rodziny argusowatych

Mitologia

- Argus (Argos) – w mitologii greckiej budowniczy okrętu Argo, jeden z Argonautów, syn Arestora
- Argus (Argos) – w mitologii greckiej olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈarɡus, AS: argus

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. argusowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Argos, Argos Tespijczyk

(1.2) Argos

Wiktionary

# argusowate

rodzina ryb z rzędu okoniokształtnych

SJP.pl

Argusowate (Scatophagidae) – rodzina ryb okoniokształtnych. Spotykane w hodowlach akwariowych.

Wikipedia

# argusowaty

o cechach argusowatych (rodzina ryb)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) icht. o cechach ryb z rodziny argusowatych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. argusowate nmos.

Wiktionary

# argusowy

charakterystyczny dla Argusa (mityczny stuoki strażnik), podejrzliwy, czujny, wszechwidzący; argusowe oko (oczy) - czujne oko (oczy), takie, przed którym (którymi) nic się nie ukryje

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki jak mitologiczny olbrzym stuoczny Argus (Argos), czyli wiecznie czujny, nieufny, podejrzliwy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Argus mos.

Wiktionary

# argymir

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Argymir – imię męskie pochodzenia greckiego. Jego patronem jest św. Argymir, męczennik w Kordowie (IX wiek).

Argymir imieniny obchodzi 28 czerwca

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: arˈɡɨ̃mʲir, AS: argỹmʹir

Wiktionary

# argyrodyt

minerał z grupy siarczków, będący źródłem germanu

SJP.pl

# argyrozaur

rodzaj zauropoda z grupy tytanozaurów

SJP.pl

Argyrozaur (Argyrosaurus superbus) – zauropod z grupy tytanozaurów (Titanosauria).

Żył w epoce późnej kredy (ok. 83-65 mln lat temu) na terenach Ameryki Południowej. Długość ciała ok. 20-30 m, wysokość ok. 8 m, masa ok. 80 t. Jego szczątki znaleziono w Argentynie (prowincja Chubut) i w Urugwaju.

Wikipedia

# arhant

w buddyzmie hinajany: osoba doskonała, która osiągnęła nirwanę i nie odrodzi się już więcej; arhat

SJP.pl

Arhant (pāli.) (sanskr. arahat; hindi Arihant अरिहन्त; tyb. draciompa; chiń. 阿羅漢 āluóhàn lub 羅漢 luóhàn; kor. arahan 아라한; jap. arakan, rakan; wiet. A-la-hán). Nazwa pochodzi od pālijskiego araha = godny, stąd – arahanta, arahant.

Wikipedia

# arhat

w buddyzmie hinajany: osoba doskonała, która osiągnęła nirwanę i nie odrodzi się już więcej; arhant

SJP.pl

Arhant (pāli.) (sanskr. arahat; hindi Arihant अरिहन्त; tyb. draciompa; chiń. 阿羅漢 āluóhàn lub 羅漢 luóhàn; kor. arahan 아라한; jap. arakan, rakan; wiet. A-la-hán). Nazwa pochodzi od pālijskiego araha = godny, stąd – arahanta, arahant.

Wikipedia

# arhenotokia

w biologii: rodzaj partenogenezy, w trakcie której z niezapłodnionych komórek jajowych rozwijają się wyłącznie samce (np. trutnie pszczoły miodnej); arrhenotokia, arrenotokia

SJP.pl

# aria

air;
1. pieśń solowa z akompaniamentem instrumentalnym, część m.in. opery, oratorium;
2. solowy utwór instrumentalny o charakterze nietanecznym wchodzący w skład suity

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) antrop. zwykle w lm.: członek starożytnych koczowniczych plemięemion pasterskich mówiących dialektami indoeuropejskimi, które w III i II tysiącleciu p.n.e. zamieszkiwały Azję Środkową, by następnie rozprzestrzenić się na tereny Iranu i Indii;

Wiktionary

Aria (wł. aria, l.mn. arie dosł. powietrze) – wokalno-instrumentalna forma muzyczna z kantylenowo rozwiniętym głosem solowym.

Aria jest zwykle częścią większej formy muzycznej, jak kantata, oratorium lub opera. Umieszczana jest najczęściej w punkcie kulminacyjnym dramaturgii utworu. Na ogół przyjmuje formę pieśni trzyczęściowej.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

(1.1) Aryjczyk, Indo-Irańczyk

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

przym. aryjski

rzecz. Aryjczyk mos., aryzacja ż.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) Aryan

* francuski: (1.1) Aryen

* hiszpański: (1.1) ario m.

źródła.

== Aria (język angielski.) ==

wymowa.

audio|LL-Q1860 (eng)-Flame, not lame-Aria.wav.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) imię|angielski|ż.

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarʲja, AS: arʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. aryjski

rzecz. Aryjczyk mos., aryzacja ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Aryjczyk, Indo-Irańczyk

Wiktionary

# ariada

odmiana szarady, wierszowana zagadka, której rozwiązanie powstaje z poszczególnych sylab wiersza oznaczonych liczbami

SJP.pl

Ariada, szarada ariada, szarada zmodyfikowana, szarada zreformowana – odmiana szarady, w której poszczególne sylaby rozwiązania są ponumerowane od pierwszej do ostatniej i należy je odgadnąć na podstawie pewnego tekstu. Obok każdego wersu tego tekstu mogą być podane numery zgłosek rozwiązania, które da się znaleźć w tym wersie. Porównując wszystkie wersy zawierające daną sylabę, można ją jednoznacznie ustalić lub przynajmniej znacznie zawęzić wybór.

Wikipedia

# ariadna

imię żeńskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Wiktionary

Ariadna (gr. Ἀριάδνη Ariádnē, łac. Ariadne) – w mitologii greckiej córka króla Krety Minosa i Pazyfae, która pomogła Tezeuszowi wydostać się z labiryntu. Kłębek nici, którą rozwijał, chodząc po Labiryncie, ułatwił mu znalezienie drogi powrotnej. Stąd popularny związek frazeologiczny – nić Ariadny.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ariadna była córką Minosa, mitycznego króla Krety.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arʲˈjadna, AS: arʹi ̯adna

Wiktionary

# arial

jedna z najpopularniejszych czcionek komputerowych

SJP.pl

Arial – jeden z najbardziej powszechnych krojów pisma używanych przy druku. Jest to krój proporcjonalny, jednoelementowy, bezszeryfowy. Stanowi odpowiednik Helvetiki zaprojektowany przez firmę Monotype. Mimo posiadania tych samych metryk co Helvetica, Arial pochodzi od Monotype Grotesque i jest w zauważalnie innym stylu.

Font dostarczany z wieloma popularnymi systemami operacyjnymi.

Wikipedia

# ariana

imię żeńskie

SJP.pl

- Ariana (imię)
- Ariana – kraina historyczna w Azji Środkowej
- Arjana – miasto w Tunezji
- Ariana – gmina w Grecji

Wikipedia

# ariane

Osoby:

- Ariane – imię żeńskie, francuska forma imienia Ariadna (pochodzącego od postaci z mitologii greckiej)
- Ariane – księżniczka holenderska

Astronomia:

- (1225) Ariane – planetoida

Kultura:

- „Ariane” – niemiecki film z 1930 roku, ekranizacja powieści „Ariane, jeune fille russe”

Wikipedia

# arianie

1. wyznawca arianizmu; antytrynitariusz;
2. wyznawca polskiego arianizmu (bracia polscy)

SJP.pl

- arianie – zwolennicy arianizmu, doktryny teologicznej Ariusza (zm. 336)
- arianie – potoczna nazwa braci polskich, wspólnoty powstałej w latach 1562–1563
- Arianie – polski zespół muzyczny założony w 1969 roku

Wikipedia

# arianin

1. wyznawca arianizmu; antytrynitariusz;
2. wyznawca polskiego arianizmu (bracia polscy)

SJP.pl

Arianizm – doktryna teologiczna Ariusza (zm. 336), prezbitera Kościoła w Aleksandrii w Egipcie, odrzucająca dogmat Trójcy Świętej i wpisująca się w nurt antytrynitaryzmu, powstała w kontekście sporów o rozumienie chrześcijańskiego monoteizmu. Ariusz, wykształcony w szkole antiocheńskiej, uznawał pochodzenie Syna od Boga Ojca na zasadzie stworzenia/zrodzenia. Doktryna uznana przez Kościół katolicki za herezję.

Wikipedia

# arianistyczny

przymiotnik od: arianizm

SJP.pl

# arianizm

1. doktryna teologiczna Ariusza negująca współistotność i równość osób Trójcy Świętej;
2. doktryna polskich arian

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) teol. hist. wczesnochrześcijańska, antytrynitarna doktryna teologiczna negująca boskość Jezusa i głosząca jego stworzenie lub zrodzenie przez Boga Ojca;

(1.2) rel. hist. zob. bracia polscy.

Wiktionary

Arianizm – doktryna teologiczna Ariusza (zm. 336), prezbitera Kościoła w Aleksandrii w Egipcie, odrzucająca dogmat Trójcy Świętej i wpisująca się w nurt antytrynitaryzmu, powstała w kontekście sporów o rozumienie chrześcijańskiego monoteizmu. Ariusz, wykształcony w szkole antiocheńskiej, uznawał pochodzenie Syna od Boga Ojca na zasadzie stworzenia/zrodzenia. Doktryna uznana przez Kościół katolicki za herezję.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W Kościele wschodnim w IV w. wielkim problemem stał się arianizm.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. arianizować ndk.

rzecz. arianin mos., arianka ż.

przym. ariański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-2) war. ariaństwo

Wiktionary

# arianka

wyznawczyni arianizmu

SJP.pl

# arianna

imię żeńskie

SJP.pl

Ariadna – imię żeńskie pochodzenia greckiego (Ἀριάδνη gr. ari – "naj", adne – "czysta, święta, szlachetna"). Patronką tego imienia jest św. Ariadna z Frygii (zm. 130).

Ariadna imieniny obchodzi 18 września.

Znane osoby o tym imieniu:

- Ariadna – cesarzowa bizantyjska, córka Leona I, żona Zenona
- Ariane Friedrich – niemiecka lekkoatletka
- Arianna Follis – włoska narciarka klasyczna
- Ariadna Gierek-Łapińska – profesor okulistyki
- Ariana Grande – amerykańska aktorka, modelka i piosenkarka
- Ariane Mnouchkine – francuska reżyser teatralna

Wikipedia

# ariański

związany z arianami (np. ariańska akademia, ariański zbór)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) rel. związany z naukami lub osobą Ariusza, arianami lub arianizmem

(1.2) rel. związany ze wspólnotą arian, braci polskich

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Szczytowy okres wpływów arianizmu w Cesarstwie Rzymskim przypadł na panowanie ariańskiego cesarza Konstancjusza II w latach 350-361.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arʲˈjä̃j̃sʲci, AS: arʹi ̯ä̃ĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ariusz mos., arianizm mrz., arianin mos., arianka ż.

Wiktionary

# ariaństwo

1. arianizm; kierunek w teologii chrześcijańskiej
2. ogól arian

SJP.pl

# ariary

waluta Madagaskaru

SJP.pl

Ariary – jednostka monetarna Madagaskaru o kodzie walutowym MGA według ISO 4217. 1 ariary = 5 iraimbilanja.

Jest jedną z dwóch walut będących w obiegu, które nie dzielą się w oparciu o potęgę dziesięciu. Drugą taką walutą jest ugija mauretańska. Nazwy ariary i iraimbilanja pochodzą od waluty z czasów przedkolonialnych.

Wikipedia

# ariawarta

legendarna ojczyzna Arjów, najstarsza nazwa Indii aryjskich; Arjawarta

SJP.pl

# ariel

gazela afrykańska; gazela Soemmeringa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

(1.2) rel. jeden z biblijnych aniołów;

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(2.1) bibl. stara nazwa Jerozolimy; obecnie miasto w Izraelu

(2.2) astr. jeden z księżyców Urana;

(2.3) geogr. zob. Ari’el.;

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(3.1) imię|polski|ż.;

Wiktionary

## Geografia

- Ariel – miasto w Izraelu

## Literatura

- Ariel – postać komedii Szekspira pt. Burza
- Ariel – tom poezji Sylvii Plath wydany pośmiertnie w 1965
- Ariel – jeden z ostatnich wierszy Sylvii Plath (zamieszczony przez Teda Hughesa jako dwunasty w tomie Ariel w wydaniu z 1965)

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Mam na imię Ariel i mieszkam wraz z rodziną w Lądku-Zdroju.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarʲjɛl, AS: arʹi ̯el

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arielowa ż.

:: zdrobn. Arielek m.

przym. arielowy, Arielowy

Wiktionary

# arielowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Ariela lub z nim związany

SJP.pl

# arieracja

w psychologii: stan niedorozwoju umysłowego

SJP.pl

# ariergarda

tylna straż zabezpieczająca oddział wojskowy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. straż tylna

Wiktionary

Ariergarda (z fr. arrière garde - straż tylna) – wojskowy oddział lub pododdział maszerujący z tyłu za głównymi siłami związku taktycznego (oddziału).

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) straż tylna

Wiktionary

# arierpans

ukryty zamiar, zatajona myśl, zastrzeżenie myślowe

SJP.pl

# arierscena

tylna część sceny teatralnej

SJP.pl

# arieta

krótka aria o prostej budowie; arietta

SJP.pl

Arietta – forma muzyczna, aria o mniejszych rozmiarach, zwykle w formie 2-częściowej lub utwór instrumentalny.

Wikipedia

# arietka

arieta o lekkiej, błahej treści; aryjka

SJP.pl

# arietkowy

przymiotnik od: arietka

SJP.pl

# arietowy

przymiotnik od: arieta

SJP.pl

# arietta

krótka aria o prostej budowie; arieta

SJP.pl

Arietta – forma muzyczna, aria o mniejszych rozmiarach, zwykle w formie 2-częściowej lub utwór instrumentalny.

Wikipedia

# arimr

skrót od: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - państwowa agencja wspierająca rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich

SJP.pl

# arion

ślimak płucodyszny z rodziny ślimaków (Arion), zamieszkujący głównie Europę; ślinik

SJP.pl

Arion (stgr. Ἀρίων) – wpół mityczna postać greckiego poety i muzyka, uważanego za syna Posejdona i nimfy Onei.

Urodzony w Metymnie na Lesbos, tworzył ok. 625 p.n.e. na dworze tyrana Koryntu Periandra, a następnie na Sycylii i w południowej Italii. Nazwany przez Herodota najlepszym śpiewakiem na świecie, swą sławę zyskał jako wykonawca pieśni (własnych i cudzych) przy wtórze kitary; nie zachowały się żadne jego utwory, przypisywano mu jedynie ocalały fragment hymnu ku czci Posejdona.

Wikipedia

# arionowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Ariona lub z nim związany

SJP.pl

# arioso

[czytaj: ariozo] rodzaj solowego fragmentu wokalnego w operze lub oratorium, pośredni między arią a recytatywem

SJP.pl

Arioso – forma muzyczna pośrednia między recytatywem a arią, jeden z podstawowych współczynników formy opery. Rozwinęła się w stylu bel canto. Johann Sebastian Bach często wprowadzał ariosa w końcowej partii recytatywu.

Wikipedia

# ariost

Ludovico Ariosto (1474-1533) - poeta włoski, autor poematu "Orland szalony"

SJP.pl

# ariosto

Ludovico Giovanni Ariosto (ur. 8 września 1474, zm. 6 lipca 1533) – poeta włoski, autor poematu Orland szalony. Pisał także satyry i komedie.

Wikipedia

# ariostyczny

będący połączeniem powagi z komizmem, ironiczny

SJP.pl

# ariostyzm

w literaturze: skłonność do budowania skomplikowanych, przesyconych groteską i fantastyką fabuł

SJP.pl

# ariowie

prehistoryczny lud, od którego wywodzą się Irańczycy i mieszkańcy północnych Indii, posługujący się w mowie dialektami indoeuropejskimi; Arjowie

SJP.pl

Ariowie (lub Indo-Irańczycy) – termin używany dawniej dla indoirańskiego odłamu ludów indoeuropejskich, który w III i II tysiącleciu p.n.e. zamieszkiwał Azję Środkową, by następnie rozprzestrzenić się na tereny Afganistanu, Iranu (ludy irańskie) i Indii (Indoariowie).

Wikipedia

# ariowist

wódz germański, który pokonał Eduów w 61 roku p.n.e.

SJP.pl

Ariowist (łac. Ariovistus, zm. 54 p.n.e.) – władca germański z I wieku p.n.e., przewodził związkowi plemiennemu Swebów, uczestnik wojen z Cezarem.

Wikipedia

# ariowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) muz. rzad. związany z arią, dotyczący arii; właściwy arii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aria ż.

:: przym. aryjny

Wiktionary

# arirania

ssak drapieżny z podrodziny wydr

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zool. pot. nazwa systematyczna|Pteronura brasiliensis|ref=tak., wydra olbrzymia, arirania amazońska

Wiktionary

Arirania amazońska, arirania, wydra wielka, wydra olbrzymia (Pteronura brasiliensis) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Pteronura J. E. Gray, 1837, w niektórych częściach Ameryki Południowej nazywana wilkiem rzecznym. Największa z wydr (Lutrinae) i – obok rosomaka i kałana morskiego – jeden z największych łasicowatych.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) wydra olbrzymia, arirania amazońska, wilk rzeczny, wydra wielka

Wiktionary

# ariusz

imię męskie

SJP.pl

Ariusz (ur. ok. 256 lub 260 w Cyrenajce, zm. 336) – wczesnochrześcijański prezbiter, teolog i poeta z Aleksandrii, Libijczyk z pochodzenia.

Jego nauka na temat relacji Boga Ojca i Syna Bożego oraz natury Bóstwa zyskała dużą popularność wśród ówczesnych chrześcijan, najpierw na Wschodzie, później również na Zachodzie, utrzymując się szczególnie długo wśród plemion germańskich. Na soborze w Nicei w 325, który orzekł współistotność i równość w Bóstwie Ojca i Syna została uznana za sprzeczną z nauką Kościoła powszechnego.

Wikipedia

# ariuszowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Ariusza lub z nim związany

SJP.pl

# arizona

mocna tkanina, podobna do teksasu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. stan w Stanach Zjednoczonych;

Wiktionary

Arizona (wymowa:/ærɪˈzoʊnə/) – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący z meksykańskimi stanami Sonora i Kalifornia Dolna, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌarʲiˈzɔ̃na, AS: arʹizõna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arizończyk mos., Arizonka ż.

przym. arizoński

Wiktionary

# arizończyk

mieszkaniec Arizony (stanu w USA)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Arizony

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arizona ż.

:: fż. Arizonka ż.

przym. arizoński

Wiktionary

# arizonka

mieszkanka Arizony (stanu w USA)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Arizony

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arizona ż.

:: fm. Arizończyk mos.

przym. arizoński

Wiktionary

# arizoński

→ Arizona

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arizoną; pochodzący z Arizony

Wiktionary

#### Patrz:

Arizona

#### Powiązane:

rzecz. Arizona ż., Arizończyk mos., Arizonka ż.

Wiktionary

# arja

członek starożytnych koczowniczych plemion pasterskich, mówiących dialektami indoeuropejskimi, uznawanych dawniej za przodków wszystkich ludów indoeuropejskich; Aria

SJP.pl

# arjawarta

legendarna ojczyzna Arjów, najstarsza nazwa Indii aryjskich; Ariawarta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) legendarna ojczyzna Arjów, kraina historyczna w północnych i środkowych Indiach;

Wiktionary

Arjawarta (sans. आर्यावर्त, trl. āryāvarta, Ziemia Arjów lub Ziemia szlachetnych) – nazwa legendarnej ojczyzny Arjów (synonim Arianem Waedżo), a w okresie późniejszym sanskrycka nazwa obszaru obejmującego północne i (częściowo) środkowe Indie, między Himalajami a górami Windhja, oraz między Morzem Arabskim a Zatoką Bengalską; także najstarsza nazwa Indii aryjskich.

Wikipedia

# arjowie

prehistoryczny lud, od którego wywodzą się Irańczycy i mieszkańcy północnych Indii, posługujący się w mowie dialektami indoeuropejskimi; Ariowie

SJP.pl

# ark.

skrót od: arkusz (czytany jako cały, odmienny wyraz)

SJP.pl

skrót

(1.1) = arkusz

Wiktionary

# arka

1. statek Noego, wielkich rozmiarów łódź, korab
2. skrzynia, kufer

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. duża, drewniana łódź; w domyśle: arka Noego

(1.2) przest. skrzynia

Wiktionary

Motywy religijne

- Arka Przymierza
- Arka Noego – biblijna łódź, w której Noe uratował się przed potopem
  - Arka Noego – polski okręt zbudowany w 1625
  - Arka Noego – dziecięcy zespół muzyczny
- Aron ha-kodesz – arka żydowska

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) arka Noego

(1.2) Arka Przymierza

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

(1.1-2) etym|łac|arca. bibl. → kosz, skrzynia

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) ark

* duński: (1.1) ark w.

* esperanto: (1.1) arkeo; (1.2) arkeo

* fiński: (1.1) arkki

* francuski: (1.1) arche ż.

* hiszpański: (1.1) arca ż.

* jidysz: (1.1) תּבֿה ż. (tejwe); (1.2) תּבֿה ż. (tejwe), אָרון m. (orn)

* niemiecki: (1.1) Arche ż.

* nowopruski: (1.1) ārka ż.

* rosyjski: (1.1) ковчег m.

* szwedzki: (1.1) ark w.

źródła.

== arka (język baskijski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) rel. arka

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarka, AS: arka

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

(1.1-2) etym|łac|arca. bibl. → kosz, skrzynia

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) ark

* duński: (1.1) ark w.

* esperanto: (1.1) arkeo; (1.2) arkeo

* fiński: (1.1) arkki

* francuski: (1.1) arche ż.

* hiszpański: (1.1) arca ż.

* jidysz: (1.1) תּבֿה ż. (tejwe); (1.2) תּבֿה ż. (tejwe), אָרון m. (orn)

* niemiecki: (1.1) Arche ż.

* nowopruski: (1.1) ārka ż.

* rosyjski: (1.1) ковчег m.

* szwedzki: (1.1) ark w.

źródła.

== arka (język baskijski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) rel. arka

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

(1.1) Noeren arka → arka Noego

synonimy.

(1.1) ontzi

Wiktionary

# arkabalista

średniowieczna machina oblężnicza; arkbalista, espringola

SJP.pl

Arkbalista, arkabalista (łac. arcuballista) – rzymska i średniowieczna machina oblężnicza, ciężka kusza umieszczana na podwoziu (dwukołowej lawecie).

Przystosowana była do strzelania bełtami i belkami; mogła również miotać kamienie, kule oraz naczynia napełnione płonącą smołą lub nieczystościami (co w porze gorącej miało wywołać w obleganej twierdzy zarazę). W czasach rzymskich stosowano ją jako broń lekką w pierwszej linii legionu wraz z ręcznymi manubalistami. Cięciwę napinano przy pomocy kołowrotu. Zasięg arkbalisty wynosił ok. 900 metrów, a z odległości 200 m jej bełt o masie 0,5 kg przebijał drewnianą deskę.

Wikipedia

# arkabuz

ręczna, gładkolufowa broń palna używana w dawnej Europie, wyparta przez muszkiety z powodu małej szybkostrzelności; arkebuz, harkabuz, harkebuz, arkebuza

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. wojsk. rodzaj ciężkiej strzelby, używanej w Polsce mniej więcej od połowy XVI w.

Wiktionary

Arkebuz (arkabus, arkabuz, harkabuz, harkebuz) – długa gładkolufowa broń strzelecka wyposażona w zamek kołowy, używana od XVI do XVII wieku.

Powstała w końcu XV wieku jako lżejsza i poręczniejsza alternatywa dla prymitywnych hakownic i późniejszych ciężkich muszkietów, w jaką zaczęto wyposażać oddziały jazdy, tzw. arkebuzerów. Początkowo nazwę tę odnoszono do palnej broni z prostą kolbą przypominającą uchwyt kuszy.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

(1.1) war. arkebuz

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

źródła.

== arkabuz (język baskijski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) arkebuz

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈkabus, AS: arkabus

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) war. arkebuz

Wiktionary

# arkada

forma łuku wspartego na dwóch kolumnach lub filarach

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) archit. kompozycja składająca się z łuku opartego na kolumnach lub filarach;

Wiktionary

Arkada (łac. arcus - łuk) – element architektoniczny składający się z dwóch podpór (kolumn, słupów lub filarów), które zostały połączone u góry łukiem.

Arkada występuje w architekturze zarówno pojedynczo, jak i najczęściej w rzędzie, tworząc istotny składnik budowli. Znana jest od czasów starożytnego Rzymu, stosowana głównie w akweduktach, krużgankach, loggiach.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nawy oddzielone są od siebie arkadami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈkada, AS: arkada

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkadownik m., arkadownictwo n., arkadówka ż., arkadowanie n.

przym. arkadowy

przysł. arkadowo

Wiktionary

# arkadia

przenośnie: miejsce pełne szczęścia, spokoju; raj, eden, eldorado

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) hist. geogr. kraina historyczna na Półwyspie Peloponeskim

(1.2) przen. poet. fikcyjna kraina wiecznego szczęścia i beztroski

Wiktionary

Jako symbol:

- Arkadia – kraina historyczna i dawna prefektura w Grecji
- Arkadia – kraina szczęśliwości

W Polsce

- Arkadia – wieś koło Łowicza, gdzie znajduje się ogród romantyczny w stylu angielskim – oddział Muzeum Narodowego w Warszawie
- Arkadia – gromada
- Arkadia – budynek w Poznaniu
- Arkadia – staw w dzielnicy Mokotów
- Park Arkadia – park w dzielnicy Mokotów
- Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Arkadia”
- Westfield Arkadia – centrum handlowe w dzielnicy Śródmieście

Na świecie

- Arkadia – dawna wieś na Białorusi, położona w obwodzie brzeskim w rejonie brzeskim, od 2007 roku w granicach miasta Brześć
- Arkadia – rejon miasta Odessa na Ukrainie

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W skład Peloponezu wchodzą mniejsze krainy: Achaja, Arkadia, Argolida, Elida, Mesenia i Lakonia.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈkadʲja, AS: arkadʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkadia ż., Arkadiusz m., Arkadyjczyk m., Arkadyjka ż.

przym. arkadyjski, Arkadiuszowy

Wiktionary

# arkadiusz

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

- Arkadiusz – imię
- Arkadiusz – cesarz wschodniorzymski
- Arkadiusz (1943–2021) – rosyjski biskup prawosławny
- Arkadiusz (zm. przed 549) – biskup Bourges, święty Kościoła katolickiego
- Arkadiusz (1784 lub 1786–1870) – rosyjski biskup prawosławny
- Arkadiusz(1878–1937 lub 1938) – rosyjski biskup prawosławny, święty nowomęczennik
- Arkadiusz(1851–1913) – rosyjski biskup prawosławny
- Arkadiusz (1957–) – biskup Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Arkadiusz jest moim przyjacielem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈkadʲjuʃ, AS: arkadʹi ̯uš

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arkadia ż., Arkadiuszowa ż., Arkadiuszówna ż., Arkadiuszostwo lm m., Arkowa ż.

:: zdrobn. Arek m., Areczek m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zdrobn. Arek, Aruś, Areczek, Arunio

Wiktionary

# arkadiuszostwo

Arkadiusz z małżonką; Arkadiuszowie

SJP.pl

# arkadiuszowie

Arkadiusz z małżonką; Arkadiuszostwo

SJP.pl

# arkadiuszowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arkadiusza lub z nim związany

SJP.pl

# arkadka

zdrobnienie od: arkada

SJP.pl

# arkadkowy

związany z arkadką

SJP.pl

# arkadostwo

Arkady z małżonką; Arkadowie

SJP.pl

# arkadowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) archit. ciąg arkad

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkada ż., arkadka ż.

czas. arkadować

przym. arkadowy

Wiktionary

# arkadowie

Arkady z małżonką; Arkadostwo

SJP.pl

# arkadownik

specjalista w dziedzinie budowy arkad

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) specjalista budowlany w dziedzinie konstrukcji arkad

(1.2) pracownik obsługujący żakardy, czyli tradycyjne maszyny tkackie do produkcji tkanin żakardowych

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarkaˈdɔvʲɲik, AS: arkadovʹńik

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkada ż., arkadownictwo n., arkadówka ż.

przym. arkadowy

przysł. arkadowo

Wiktionary

# arkadowy

związany z arkadą, mający kształt arkady, wsparty na arkadach (np. arkadowe wejście, arkadowy most)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z arkadami, dotyczący arkad

(1.2) taki, który ma kształt łuku, arkady

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarkaˈdɔvɨ, AS: arkadovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkada ż., arkadownik m., arkadownictwo n., arkadówka ż., arkadowanie n.

przysł. arkadowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) łukowaty

Wiktionary

# arkady

forma łuku wspartego na dwóch kolumnach lub filarach

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Arkady – oboczna forma imienia Arkadiusz.

Odpowiedniki w innych językach:

- łacina – Arkadius
- język niemiecki – Arkadi

Arkady imieniny obchodzi: 12 stycznia, 4 marca i 13 listopada.

Znane osoby noszący imię Arkady:

- Arkady Fiedler – pisarz i podróżnik
- Arkady Gajdar
- Arkadij Strugacki
- Arkadij Naiditsch

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: arˈkadɨ, AS: arkady

Wiktionary

# arkadyjczyk

mieszkaniec Arkadii (krainy historycznej)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. mieszkaniec Arkadii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arkadia ż., arkadia ż.

:: fż. Arkadyjka ż.

przym. arkadyjski

Wiktionary

# arkadyjka

mieszkanka Arkadii (krainy historycznej)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hist. mieszkanka Arkadii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arkadia ż., arkadia ż.

:: fm. Arkadyjczyk mos.

przym. arkadyjski

Wiktionary

# arkadyjski

1. przymiotnik od: Arkadia (kraina w Grecji);
2. poetycko: szczęśliwy, beztroski, błogi

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) odnoszący się do arkadii

(1.2) odnoszący się do Arkadyjczyków lub Arkadii (krainy historycznej na Peloponezie)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arkadyjka ż., Arkadyjczyk mos., Arkadia ż., arkadia ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) beztroski, idylliczny, sielankowy, sielski, spokojny, szczęśliwy

Wiktionary

# arkan

długi sznur zakończony pętlą, służący do łapania zwierząt; lasso

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. lasso

Wiktionary

- Željko „Arkan” Ražnatović – serbski przywódca paramilitarnej organizacji „Tygrysy”
- Arkan – wschodni typ sznura służącego do walki
- Arkan – taniec ludowy

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) To go sobie każę do kulbaki na arkanie przytroczyć i piechotą pójdzie, jeżeli konia żałuje.

(1.1) Tygrys natychmiast zamachnął się łapą. Tomek błyskawicznie zarzucił na nią pętlę arkanu. Drapieżnik niemal zwinął się w kabłąk, szarpnął liną, wtedy syn Nucziego uchwycił pętlą tylną nogę. Po chwili Wilmowski uwięził w ten sam sposób drugą przednią.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarkãn, AS: arkãn

Wiktionary

# arkana

sekretne sposoby; tajniki, sekrety; arkany

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) wiedza powiązana z jakąś dziedziną, nie zawsze oczywista, a często ukryta przed początkującymi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkanistka ż., arkanista mos., arkanologia ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) tajemnice, sekrety, tajniki, zawiłości, zagadki

Wiktionary

# arkanit

minerał, siarczan potasu

SJP.pl

# arkansas

[czytaj: ARkenso lub ARkanzas lub arKANzas]
1. stan w Stanach Zjednoczonych;
2. rzeka w Stanach Zjednoczonych;
3. miasto w Stanach Zjednoczonych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. stan w Stanach Zjednoczonych;

(1.2) geogr. rzeka w Stanach Zjednoczonych, główny prawy dopływ Missisipi;

Wiktionary

Arkansas (angielska wymowa:/ˈɑrkənsɔː/) – stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, sąsiadujący z Missouri, Oklahomą, Teksasem, Luizjaną, Missisipi i Tennessee. Stolicą oraz największym miastem jest Little Rock.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈarkãw̃sɔ|arˈkãw̃zas, AS: arkãũ̯so|arkãũ̯zas

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arkansaski

Wiktionary

# arkansaski

→ Arkansas

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arkansas, dotyczący Arkansas

Wiktionary

#### Patrz:

Arkansas

#### Przykłady

(1.1) Nocami wyły w gąszczach dzikie zwierzęta, mianowicie jaguary, arkansaskie wilki i kujoty.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arkansas n.

Wiktionary

# arkany

rzadko: sekretne sposoby; tajniki, sekrety, arkana

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) zob. arkana.

Wiktionary

# arkatura

architektoniczny ornament w postaci małych półkolistych arkad

SJP.pl

Fryz (wł. fregio) – pośredni, poziomy człon belkowania z reguły położony między architrawem i gzymsem; ogólnie – każdy poziomy pas dekoracyjny.

W architekturze często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń. W porządku doryckim składał się z następujących na przemian po sobie metop i tryglifów (tzw. fryz metopowo-tryglifowy lub tryglifon). W porządku jońskim jest to już fryz ciągły ozdobiony reliefem o tematyce mitologicznej, religijnej lub historycznej. Jeden z najwspanialszych fryzów doryckich pochodzi z Partenonu. W innych porządkach architektonicznych fryz może być gładki.

Wikipedia

# arkbalista

średniowieczna machina oblężnicza; arkabalista, espringola

SJP.pl

Arkbalista, arkabalista (łac. arcuballista) – rzymska i średniowieczna machina oblężnicza, ciężka kusza umieszczana na podwoziu (dwukołowej lawecie).

Przystosowana była do strzelania bełtami i belkami; mogła również miotać kamienie, kule oraz naczynia napełnione płonącą smołą lub nieczystościami (co w porze gorącej miało wywołać w obleganej twierdzy zarazę). W czasach rzymskich stosowano ją jako broń lekką w pierwszej linii legionu wraz z ręcznymi manubalistami. Cięciwę napinano przy pomocy kołowrotu. Zasięg arkbalisty wynosił ok. 900 metrów, a z odległości 200 m jej bełt o masie 0,5 kg przebijał drewnianą deskę.

Wikipedia

# arkebuz

ręczna, gładkolufowa broń palna używana w dawnej Europie, wyparta przez muszkiety z powodu małej szybkostrzelności; arkabuz, harkabuz, harkebuz, arkebuza

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. wojsk. długa, ręczna, odprzodowa broń palna z zamkiem kołowym, używana przez kawalerię i piechotę w XVI-XVII wieku; także jako broń myśliwska;

Wiktionary

Arkebuz (arkabus, arkabuz, harkabuz, harkebuz) – długa gładkolufowa broń strzelecka wyposażona w zamek kołowy, używana od XVI do XVII wieku.

Powstała w końcu XV wieku jako lżejsza i poręczniejsza alternatywa dla prymitywnych hakownic i późniejszych ciężkich muszkietów, w jaką zaczęto wyposażać oddziały jazdy, tzw. arkebuzerów. Początkowo nazwę tę odnoszono do palnej broni z prostą kolbą przypominającą uchwyt kuszy.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Dałem rozkaz mojej straży: Kto zbyt blisko się poważy, przywitać go z arkebuza.

(1.1) Oto już słyszę z daleka pukanie z dział, z dubeltówek, z flinty, z arkebuza…

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈkɛbus, AS: arkebus

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkebuzer mos., arkebuzeria ż.

przym. arkebuzerski, arkebuzowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) arkabuz, arkabuza, harkabuz, harkebuz

Wiktionary

# arkebuza

ręczna, gładkolufowa broń palna używana w dawnej Europie, wyparta przez muszkiety z powodu małej szybkostrzelności; arkabuz, harkabuz, harkebuz, arkebuza

SJP.pl

# arkebuzer

żołnierz uzbrojony w arkebuz (arkabuz)

SJP.pl

Wikipedia

# arkebuzeria

w Polsce XV-XVII wieku: jazda ciężka uzbrojona w arkabuzy

SJP.pl

Wikipedia

# arkebuzerski

→ arkebuzer

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arkebuzerem, dotyczący arkebuzera

Wiktionary

#### Patrz:

arkebuzer

#### Powiązane:

rzecz. arkebuz mrz., arkebuzer mos., arkebuzeria ż.

przym. arkebuzowy

Wiktionary

# arkebuzowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arkebuzem, dotyczący arkebuza

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkebuz mrz., arkebuzer mos., arkebuzeria ż.

przym. arkebuzerski

Wiktionary

# arkfunkcja

funkcja odwrotna do funkcji trygonometrycznej (arcus sinus, arcus cosinus, arcus tangens i arcus cotangens); funkcja cyklometryczna, funkcja kołowa

SJP.pl

Funkcje cyklometryczne, funkcje kołowe, arkfunkcje – funkcje odwrotne do funkcji trygonometrycznych ograniczonych do pewnych przedziałów.

Funkcje trygonometryczne rozpatrywane na tych przedziałach są różnowartościowe i mają funkcje odwrotne. Tak więc:

- arcus sinus (arcsin) jest funkcją odwrotną do funkcji sinus rozpatrywanej na przedziale \left[-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right]. W przedziale tym sinus jest funkcją rosnącą (zatem różnowartościową), wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona na przedziale \left[-1;1\right] (czyli obrazie przedziału \left[-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right] przez funkcję \sin ).
- arcus cosinus (arccos) jest funkcją odwrotną do funkcji cosinus rozpatrywanej na przedziale \left[0,\pi \right]. W przedziale tym cosinus jest funkcją malejącą (zatem różnowartościową), wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona na przedziale \left[-1;1\right] (czyli obrazie przedziału \left[0,\pi \right] przez funkcję \cos ).
- arcus tangens (arctg) jest funkcją odwrotną do funkcji tangens rozpatrywanej na przedziale \left(-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right). W przedziale tym tangens jest funkcją rosnącą (zatem różnowartościową), wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona w zbiorze \mathbb {R} (czyli obrazie przedziału \left(-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right) przez funkcję \operatorname {tg} ).
- arcus cotangens (arcctg) jest funkcją odwrotną do funkcji cotangens rozpatrywanej na przedziale \left(0,\pi \right). W przedziale tym cotangens jest funkcją malejącą (zatem różnowartościową), wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona w zbiorze \mathbb {R} (czyli obrazie przedziału \left(0,\pi \right) przez funkcję \operatorname {ctg} ).
- arcus secans (arcsec) jest funkcją odwrotną do funkcji secans rozpatrywanej na przedziale \left[0,\pi \right]. W przedziale tym secans jest funkcją rosnącą w każdym z przedziałów (zatem różnowartościową): \left[0,{\tfrac {\pi }{2}}\right), \left({\tfrac {\pi }{2}},\pi \right], wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona na przedziale \left(-\infty ,-1\right]\cup \left[1,+\infty \right) (czyli obrazie przedziału \left[0,\pi \right] przez funkcję \sec ).
- arcus cosecans (arccsc) jest funkcją odwrotną do funkcji cosecans rozpatrywanej na przedziale \left[-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right]. W przedziale tym cosecans jest funkcją malejącą w każdym z przedziałów (zatem różnowartościową): \left[-{\tfrac {\pi }{2}},0\right), \left(0,{\tfrac {\pi }{2}}\right], wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona na przedziale \left(-\infty ,-1\right]\cup \left[1,+\infty \right) (czyli obrazie przedziału \left[-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right] przez funkcję \operatorname {cosec} ).

Wikipedia

# arkfunkcyjny

→ arkfunkcja

SJP.pl

#### Patrz:

arkfunkcja

# arkona

skalisty przylądek w północnej części Rugii (największa wyspa Niemiec)

SJP.pl

Arkona (niem. Kap Arkona) – skalisty przylądek w skrajnie północnej części Rugii (Meklemburgia-Pomorze Przednie).

Wikipedia

# arkosolium

nisza grobowa w ścianach katakumb wczesnochrześcijańskich; arcosolium

SJP.pl

Arcosolium (łac. arcus - łuk + solium - miejsce wywyższone) – rodzaj grobu spotykany w okresie wczesnego chrześcijaństwa. Grób miał formę niszy z łukowym obramowaniem. Nisze wykuwano w katakumbach, umieszczano w przedsionkach cel lub portykach bazylik. Płyta nagrobna umieszczana była w pozycji poziomej.

Powstała w III wieku, a rozpowszechniła w IV wieku.

Wikipedia

# arkowie

Arek z małżonką

SJP.pl

# arkowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arka lub z nim związany

SJP.pl

# arkoza

szara lub czerwonawa, bogata w skalenie odmiana piaskowca

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) geol. okruchowa skała osadowa, odmiana piaskowca bogata w skalenie;

Wiktionary

Arkoza – odmiana piaskowca (arenitu) zawierająca co najmniej 20% skaleni:

- zazwyczaj słabo spojona spoiwem żelazistym skała osadowa;
- złożona głównie z ziaren kwarcu, miki i ziaren skaleni potasowych w ilości ponad 20% ogółu składników oraz ziarn litycznych;
- zabarwienie najczęściej różowe, czerwonawe lub szare;
- struktura gruboziarnista, stopień obtoczenia ziaren oraz selekcji niski;
- może powstać w:
  - środowisku lądowym ze zwietrzeliny masywów granitoidów lub gnejsów bogatych w skalenie, w warunkach klimatu suchego lub zimnego. W takich warunkach zachodzi dezintegracja bez rozkładu chemicznego skaleni;
  - morzach przyległych do masywów granitowych lub gnejsowych mogą się tworzyć piaski arkozowe (zwłaszcza, gdy osady szybko się gromadzą i nie są przerabiane przez fale);
- tworzeniu się arkoz sprzyja krótki transport, gdyż w czasie dłuższego transportu skalenie mogą ulec roztarciu i rozkładowi.
- występowanie arkoz lub szarogłazów o dużych miąższościach wskazuje na intensywną erozję i szybką sedymentację.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. arkozowy

Wiktionary

# arkozowy

→ arkoza

SJP.pl

#### Patrz:

arkoza

# arktogea

obszar zoogeograficzny obejmujący Eurazję, Amerykę Północną i Afrykę

SJP.pl

Arktogea – w zoogeografii jedno z państw zwierzęcych, obok Notogei, Neogei i Antarktis. Obejmuje Amerykę Północną, Eurazję i Afrykę.

Arktogea dzieli się na następujące krainy zoogeograficzne:

- holarktyczna
  - palearktyczna
  - nearktyczna
- etiopska
- orientalna

Wikipedia

# arktur

czwarta co do jasności gwiazda na nocnym niebie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy, nazwa własna

(1.1) astr. najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza, jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;

Wiktionary

Arktur (α Boo, Alfa Boötis) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza o obserwowanej wielkości gwiazdowej −0,04m. Czwarta co do jasności gwiazda na nocnym niebie.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈarktur, AS: arktur

Wiktionary

# arktyczny

związany z obszarami wokół bieguna północnego

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z obszarami położonymi wokół bieguna północnego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Norwegia sprawuje rządy nad wyspami arktycznymi archipelagu Svalbard i wyspą Jan Mayen.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arkˈtɨt͡ʃnɨ, AS: arktyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arktyka ż., Antarktyka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) polarny

Wiktionary

# arktyka

lądy i morza wokół bieguna północnego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. obszar Ziemi otaczający biegun północny;

Wiktionary

Arktyka – obszar Ziemi otaczający biegun północny. Jej granice określa się na różne sposoby.

Według definicji klimatyczno-ekologicznej wyznacza ją lipcowa izoterma +10 °C, która w przybliżeniu pokrywa się również z północną granicą wegetacji drzew. Według innej, Arktykę ogranicza koło podbiegunowe północne, co jednak sprawia, że w jej obrębie znajdują się również duże obszary Norwegii i Szwecji o dość umiarkowanym klimacie. Arktyka obejmuje części Rosji, Kanady, Norwegii, Szwecji, Finlandii, Alaskę (Stany Zjednoczone), Grenlandię (terytorium duńskie), Islandię oraz Ocean Arktyczny.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Niedźwiedzie polarne żyją na lodowych obszarach Arktyki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarktɨka, AS: arktyka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Antarktyka ż.

przym. arktyczny

przysł. arktycznie

Wiktionary

# arkubalista

wielka kusza na podwoziu, służąca do miotania ciężkich pocisków

SJP.pl

# arkus

arkada wymodelowana w żywopłocie lub brama w postaci arkady, będąca ogrodowym elementem dekoracyjnym

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) ogrod. brama uformowana z żywopłotu

(1.2) brama triumfalna

Wiktionary

# arkusik

mały arkusz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od: arkusz

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Studentka rozdała wszystkim małe arkusiki papieru.

Wiktionary

#### Powiązane:

(1.1) arkusz m.

Wiktionary

# arkusikowy

przymiotnik od: arkusik

SJP.pl

# arkusz

1. cienka warstwa określonego materiału o ustalonym formacie;
2. wykaz, zestawienie czegoś w danej formie;
3. arkusz kalkulacyjny - aplikacja służąca wykonywaniu obliczeń i kalkulacji między wartościami z wierszy i kolumn wyświetlanej na ekranie tabeli

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) płaski, kwadratowy albo prostokątny fragment jakiegoś materiału, np. papieru, blachy itp.

Wiktionary

- w informatyce jest arkusz kalkulacyjny,
- w poligrafii są:
  - arkusz autorski,
  - arkusz drukarski,
  - arkusz wydawniczy,
- w mowie potocznej najczęściej występuje jako określenie prostokątnego fragmentu sztywnego materiału (np. arkusz blachy, arkusz tektury).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Poznałem od razu charakter jego pisma i nie chcąc odczytywać nudnego i głupiego wiersza odwróciłem arkusz papieru i spojrzałem na drugą jego stronę.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarkuʃ, AS: arkuš

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arkuszowy

Wiktionary

# arkuszewski

nazwisko

SJP.pl

# arkuszowy

związany z arkuszem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z arkuszem, dotyczący arkusza, mający postać arkusza

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arkusz mrz., arkusik mrz.

Wiktionary

# arlberski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z przełęczą Arlberg, dotyczący regionu Arlberg

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kiedy niekiedy wzrok Judymowej spadał w otchłań gdy pociąg leciał na skalnych gzymsach arlberskiej drogi.

(1.1) Wszyscy austriaccy narciarze emigranci, wśród nich sławny twórca szkoły arlberskiej Hannes Schneider (cudem wyciągnięty z rąk gestapo po Anschlussie), zostają instruktorami.

(1.1) Przynależność Zawiszy do Sulimów potwierdzają jego dwie zachowane do czasów nowożytnych pieczęcie z 1414 r. z zachowanym wizerunkiem tego herbu oraz barwny wizerunek w arlberskiej księdze brackiej.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arlberg mrz., Voralberg mrz.

przym. voralberski

Wiktionary

# arleciny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arlety lub z nią związany

SJP.pl

# arlekin

1. postać z włoskiej komedii;
2. przenośnie pajac, błazen

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) szt. teatr. komediowy pajac, typ postaci z ludowej włoskiej commedia dell’arte;

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) kynol. typ umaszczenia u psa o ciemnych plamach na białej sierści;

(2.2) kynol. pies o umaszczeniu typu arlekin (2.1)

Wiktionary

Arlekin (wł. Arlecchino) – postać błazna w czarnej masce „komicznej”, ubranego w kostium zszyty z kolorowych trójkątów albo rombów. Od końca XVII wieku Arlekin jest jedną z postaci włoskiej commedii dell’arte. Jego przyjacielem jest Brighella, a miłością Kolombina. Jako wiecznie zakochany, sprytny służący, często wpędza swego pana lub siebie w tarapaty.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W komediowej postaci arlekina niektórzy upatrują uosobienie bożka Merkurego.

(2.2) Sąsiadka nie sprząta po swoim arlekinie, to karygodne!

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arlekin mos., arlekinada ż., arlekinek mzw.

:: fż. arlekinka ż.

przym. arlekiński, arlekinowy

Wiktionary

# arlekinada

1. rodzaj komedii z arlekinem w roli głównej;
2. przenośnie: błaznowanie, wygłupianie się, żartowanie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) figle błazeńskie, błaznowanie

(1.2) teatr. krótka pantomima, której główną postacią jest arlekin

Wiktionary

Arlekinada – ogólnopolski Festiwal Małych Form Teatralnych, odbywający się co roku w Inowrocławiu w sali tamtejszego Teatru Miejskiego.

Pierwsza Arlekinada odbyła się w roku 2003, od III edycji Festiwal ma zasięg ogólnopolski.Festiwal skierowany jest do amatorskich, młodzieżowych zespołów teatralnych, działających przy szkołach ponadgimnazjalnych, domach kultury, instytucjach kulturalno-oświatowych. Arlekinada jest spotkaniem zespołów teatralnych małych form (teatrów dramatycznych, kabaretów, teatrów wizji i ruchu, teatrów poezji i innych).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ta impreza to istna arlekinada.

(1.2) Dziś w teatrze odbyła się arlekinada.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarlɛcĩˈnada, AS: arleḱĩnada

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arlekin mzw./mos.

Wiktionary

# arlekinek

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) syst. zool. nazwa systematyczna|Scotomanes|Dobson|ref=tak., rodzaj nietoperzy z plemięemienia wieczorków

(1.2) zool. nietoperz z rodzaju arlekinków (1.1)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nietoperze z rodzaju arlekinków występują tylko w Azji.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arlekin mos./mzw., Arlekin mos.

Wiktionary

# arlekinka

suka rasy dog arlekin

SJP.pl

# arlekinowy

związany z arlekinem

SJP.pl

# arlekiński

związany z arlekinem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z arlekinem, dotyczący arlekina, taki jak arlekin

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arlekin m.

przym. arlekinowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) arlekinowy

Wiktionary

# arlena

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Wiktionary

Arlena – imię żeńskie, którego pochodzenie jest niepewne. Być może wywodzi się od Arlene, co oznacza w języku irlandzkim „gwarancję, zobowiązanie”. Imię to może być też skróconą formą imion żeńskich kończących się na -arlena, np. Marlena. Istnieje też hipoteza, jakoby imię to miało być wariantem Arline, imienia prawdopodobnie wymyślonego przez mało znanego kompozytora irlandzkiego Michaela Williama Balfego dla głównej bohaterki najbardziej znanej jego opery „Czeszka” (The Bohemian girl).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Do rzadkich imion żeńskich należy na przykład Arlena.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) Arlena, Arlene

źródła.

== Arlena (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) imię|angielski|ż.

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# arles

[czytaj: arl] miasto we Francji

SJP.pl

Arles (prowan. Arle) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Delta Rodanu, nad rzeką Rodan. W średniowieczu stolica królestwa.

Według danych na rok 2018 gminę zamieszkiwało 51 831 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 68.6 osób/km² (wśród 963 gmin regionu Prowansja-Alpy-W. Lazurowe Arles plasuje się na 9. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 1.). W mieście znajduje się stacja kolejowa Gare d’Arles.

Wikipedia

# arleta

imię żeńskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Wiktionary

Arleta, Arletta – imię żeńskie zapożyczone z francuskiego; powstało prawdopodobnie jako zdrobnienie germańskiego imienia Carletta (Karletta), żeńskiej formy imienia Karl (Karol).

Arleta imieniny obchodzi 3 stycznia, 11 kwietnia, 13 kwietnia.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Pani Arleta współpracowała ze szkołą pijarów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈlɛta, AS: arleta

Wiktionary

# arletta

imię żeńskie

SJP.pl

Arleta, Arletta – imię żeńskie zapożyczone z francuskiego; powstało prawdopodobnie jako zdrobnienie germańskiego imienia Carletta (Karletta), żeńskiej formy imienia Karl (Karol).

Arleta imieniny obchodzi 3 stycznia, 11 kwietnia, 13 kwietnia.

Wikipedia

# arm.

skrót od: armia

SJP.pl

# armada

wielka flota wojenna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mors. wojsk. wielka flota wojenna

(1.2) hist. flota wysłana przez Filipa II hiszpańskiego przeciw Anglii w 1588

Wiktionary

Żegluga:

- Armada w różnych językach oznacza zgromadzenie okrętów lub statków, jachtów itp.
  - Wielka Armada – XVI-wieczna hiszpańska flota wojenna
  - Armada Española – Hiszpańska Flota Wojenna
  - HMS Armada – dwa okręty floty angielskiej

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: arˈmada, AS: armada

Wiktionary

# armageddon

armagedon; przenośnie:
1. najgorsza z możliwych, tragiczna sytuacja;
2. zagłada, totalna katastrofa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zob. Armagedon.

Wiktionary

- Har-Magedon, Armageddon – miejsce ostatecznej bitwy dobra i zła wspomniane w Apokalipsie św. Jana

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌarmaˈɡɛdːɔ̃n, AS: armage•dõn

Wiktionary

# armagedon

armageddon; przenośnie:
1. najgorsza z możliwych, tragiczna sytuacja;
2. zagłada, totalna katastrofa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rel. miejsce, w którym przy końcu świata odbędzie się bitwa między narodami;

(1.2) przen. pot. straszna klęska, zniszczenie

Wiktionary

- Har-Magedon, Armageddon – miejsce ostatecznej bitwy dobra i zła wspomniane w Apokalipsie św. Jana

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Bójka na stadionie była prawdziwym Armagedonem!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarmaˈɡɛdɔ̃n, AS: armagedõn

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Har-Magedon

(1.2) koniec świata, apokalipsa

Wiktionary

# armagnac

[czytaj: armaNIAK] napój alkoholowy o wyrazistym i szorstkim smaku otrzymywany przez destylację wina, bezpośredni przodek koniaku; armaniak

SJP.pl

Wikipedia

# armand

1. imię męskie;
2. nazwisko

SJP.pl

Herman – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słowa oznaczającego „wojownik”. Innym jego wariantem jest Armin, natomiast nazwisko Menzel stanowi podwójne zdrobnienie imienia Hermann. W średniowiecznej Polsce odnotowywano polskie formy Jerzman i Jirzman.

Wikipedia

# armani

nazwisko

SJP.pl

Osoby

- Giorgio Armani (ur. 1934)
- Horacio Armani (ur. 1925) – argentyński dziennikarz, pisarz

Moda

- Giorgio Armani (dom mody)

Wikipedia

# armaniaczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od armaniak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. armaniak m.

Wiktionary

# armaniak

napój alkoholowy o wyrazistym i szorstkim smaku otrzymywany przez destylację wina, bezpośredni przodek koniaku; armagnac

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kulin. winiak wytwarzany we francuskiej prowincji Armagnac;

Wiktionary

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. armaniaczek m.

Wiktionary

# armaria

w starożytności i średniowieczu: schowek w murze, szafa lub skrzynia do przechowywania broni i innych cennych przedmiotów: książek, dokumentów itp.; almaria

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. mebel do przechowywania szat lub sprzętów

Wiktionary

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) war. almaria; stpol. almaryja, almarya, olmarya, wolmarya; gw-pl|Górny Śląsk|almaryja, almaryjo, odmaryj.

Wiktionary

# armata

działo o długiej lufie i prostym torze lotu pocisku

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. działo o długiej lufie;

Wiktionary

Armata – działo przeznaczone głównie do strzelania płaskotorowego, zazwyczaj do celów znajdujących się bezpośrednio w polu widzenia. Dawniej ogólne określenie dział różnego rodzaju.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nam strzelać nie kazano. – Wstąpiłem na działo • I spójrzałem na pole; dwieście armat grzmiało.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmata, AS: armata

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. armatni

rzecz. armator mos., armatka ż.

Wiktionary

# armatka

zdrobnienie od armata, mała armatka

SJP.pl

# armatkowy

przymiotnik od: armatka

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z armatką, dotyczący armatki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. armator mos., armatka ż.

Wiktionary

# armatni

przymiotnik od: armata

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący armaty

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kwiatkowski polecił załodze opuścić statek, a sam wraz z marynarzem Bronisławem Michnowiczem - pod ciężkim ogniem przeciwnika - zdjął ze statku karabiny maszynowe przyrządy optyczne i zamki armatnie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmatʲɲi, AS: armatʹńi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. armator mos., armata ż., armatka ż.

Wiktionary

# armatohaubica

działo łączące cechy armaty i haubicy; haubicoarmata

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. działo łączące cechy haubicy i armaty;

Wiktionary

Haubicoarmata (armatohaubica) – działo łączące cechy haubicy i armaty, a więc zdolne zarówno do prowadzenia ognia stromotorowego jak i płaskotorowego. Obecnie na ogół utożsamiane z haubicami.

Działa tego typu są coraz częściej spotykane w uzbrojeniu współczesnych armii. Jej nowe konstrukcje zwane haubicami (np. 155 mm FH-70, 155 mm M198) są zwykle działami półautomatycznymi kalibru 105–203 mm.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Po uruchomieniu produkcji seryjnej samobieżna armatohaubica Dana została wprowadzona do uzbrojenia wojsk czechosłowackich (410 sztuk), a w 1983 roku 111 egzemplarzy trafiło także do SZ PRL.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) haubicoarmata

Wiktionary

# armator

1. osoba lub firma wyposażająca i użytkująca własny lub cudzy statek;
2. dawniej: przedsiębiorca uzbrajający statek na swój koszt i wynajmujący go osobom prywatnym lub państwu; zbroiciel

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) żegl. osoba fizyczna albo prawna eksploatująca statek;

Wiktionary

Armator – osoba (prawna lub fizyczna) eksploatująca własny lub wynajęty statek wodny. Zatrudnia kapitana i załogę oraz odpowiada cywilnie za zobowiązania wynikające z eksploatacji statku.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W gdańskiej stoczni wodują dziś nowy kontenerowiec dla szwedzkiego armatora.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fż. armatorka ż.

przym. armatorski

Wiktionary

# armatorka

→ armator

SJP.pl

#### Patrz:

armator

# armatorski

dotyczący armatora

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z armatorem, dotyczący armatora

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. armator mos.

Wiktionary

# armatura

1. ogół elementów stanowiących wyposażenie jakiegoś urządzenia lub instalacji;
2. dawniej także słowo o wielu innych znaczeniach, m.in. zbrojenie (w budownictwie), konstrukcja podtrzymująca rzeźbę (w sztuce), broń, uzbrojenie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pomocnicze wyposażenie pomieszczenia, maszyny, itp., umożliwiające jego właściwe wykorzystanie

(1.2) konstrukcja podtrzymująca elementy rzeźby, budynku lub witraża

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Chcę zastosować w łazience armaturę (wanna, umywalka, sedes) w kolorze innym niż biały.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarmaˈtura, AS: armatura

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. armaturowy

rzecz. armator mos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) osprzęt

Wiktionary

# armaturowy

związany z armaturą

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z armaturą, dotyczący armatury

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. armator mos., armatura ż.

Wiktionary

# armawir

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w Rosji, w Kraju Krasnodarskim, nad Kubaniem;

(1.2) geogr. adm. miasto w Armenii;

Wiktionary

- Armawir – miasto w Rosji, w Kraju Krasnodarskim

W Armenii

- Armawir – miasto
- Armawir – prowincja
- Armawir – wieś

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. armawirski

Wiktionary

# armawirski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Armawirem, dotyczący Armawiru

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Krajowy Komitet WKP(b) powziął 3 września specjalną uchwałę utworzenia partyzanckich zgrupowań: krasnodarskiego, sławiańskiego, noworosyjskiego, anapskiego, nieftiegorskiego, majkopskiego, armawirskiego i soczyńskiego, które zjednoczyły 87 oddziałów partyzanckich, liczących ogółem ponad 5500 ludzi.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Armawir mrz.

Wiktionary

# armeńczyk

obywatel Armenii; Ormianin

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) obywatel Armenii

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk, AS: armẽĩ ̯ṇčyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Armenia ż.

:: fż. Armenka ż.

przym. armeński

Wiktionary

# armenia

1. państwo w Azji ze stolicą w Erywaniu; Republika Armeńska;
2. miasto w Kolumbii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. polit. państwo w Azji;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Stepanakert leży na obszarze stanowiącym terytorium sporne między Armenią i Azerbejdżanem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmɛ̃ɲja, AS: armẽńi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ormianka ż., Ormianin mos., Armeńczyk mos., Armenka ż.

przym. armeński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) urz. Republika Armenii

Wiktionary

# armenizm

wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa wzorowane na języku armeńskim (ormiańskim) albo z niego przejęte

SJP.pl

# armenka

obywatelka Armenii; Ormianka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) obywatelka Armenii

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmɛ̃ŋka, AS: armẽŋka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Armenia ż.

:: fm. Armeńczyk mos.

przym. armeński

Wiktionary

# armenoidalny

typ armenoidalny - typ antropologiczny białej odmiany człowieka

SJP.pl

# armeński

→ Armenia

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do Armenii

Wiktionary

#### Patrz:

Armenia

#### Przykłady

(1.1) Obecnie Stepanakert, podobnie jak reszta Górskiego Karabachu, pozostaje pod kontrolą wojsk armeńskich.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmɛ̃j̃sʲci, AS: armẽĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Armenia ż., Armeńczyk m., Armenka ż.

Wiktionary

# armia

1. ogół sił zbrojnych danego państwa; wojsko;
2. najwyższa jednostka operacyjna składająca się z kilku korpusów lub dywizji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) określenie ogółu sił zbrojnych danego państwa;

(1.2) wojsk. określenie wojsk lądowych danego państwa, bez lotnictwa i marynarki wojennej (armia w tym znaczeniu może obejmować także lotnictwo wojsk lądowych)

(1.3) wojsk. jednostka organizacyjna wojska – związek operacyjny, składający się z kilku dywizji lub korpusów

Wiktionary

- armia – wojsko, całe siły zbrojne danego państwa
- armia – w niektórych krajach określenie wojsk lądowych z wyłączeniem marynarki wojennej i sił powietrznych
- armia – związek operacyjny składający się z korpusów, dywizji i brygad

- Armia – grupa muzyczna
  - Armia – album grupy muzycznej Armia
- Armia – czasopismo

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Polska chce wprowadzić armię zawodową.

(1.3) Pododdziały armii zaatakowały miasto.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarmʲja, AS: armʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. armijny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) wojsko; gw-pl|Górny Śląsk|armijo.

(1.3) gw-pl|Górny Śląsk|armijo.

Wiktionary

# armida

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) liter. w poemacie Jerozolima wyzwolona piękna czarodziejka i uwodzicielka bohaterów;

(1.2) rzad. imię|polski|ż.;

(1.3) astr. planetoida o numerze katalogowym 514;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Dzień dobry, mam na imię Armida, jestem Polką włoskiego pochodzenia i studentką italianistyki.

(1.2) Pani Armido, proszę nas kiedyś odwiedzić.

(1.2) Armidy imieniny obchodzą 15 sierpnia.

(1.3) Armida porusza się w obszarze między orbitami Marsa i Jowisza, czyli w pasie głównym planetoid.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmʲida, AS: armʹida

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. armida ż.

:: zdrobn. Armidka ż., Armidzia ż., Armideczka ż., Armidusia ż., Armidunia ż.

przym. Armidzin, Armidowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) zdrobn. Armidka, Armidzia, Armideczka, Armidusia, Armidunia

Wiktionary

# armijka

zdrobnienie od: armia

SJP.pl

# armijny

→ armia

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) wojsk. związany z armią, dotyczący armii

Wiktionary

#### Patrz:

armia

#### Powiązane:

rzecz. armia ż.

Wiktionary

# armijo

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. armia

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Tukej kole rzeki stoła bez wojna armijo.

Wiktionary

# armila

powierzchnia przypominająca kształtem dętkę rowerową; torus

SJP.pl

# armilarium

dawniej: przyrząd do wyznaczani współrzędnych ciał niebieskich; sfera armilarna

SJP.pl

# armilarny

sfera armilarna - przyrząd do wyznaczani współrzędnych ciał niebieskich

SJP.pl

# armin

imię męskie

SJP.pl

Armin – oboczna forma imienia Herman.

Armin imieniny obchodzi 17 marca, 7 kwietnia, 28 grudnia, według niemieckich źródeł 2 czerwca.

Wikipedia

# armina

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. związek organiczny, wysoko toksyczny insektycyd fosforoorganiczny, potencjalny bojowy środek trujący;

Wiktionary

Armina – fosforoorganiczny związek chemiczny, wysokotoksyczny insektycyd, potencjalny paralityczno-drgawkowy bojowy środek trujący.

Armina jest cieczą o wysokiej temperaturze wrzenia i gęstości 1,27 g/cm³. Rozpuszczalność w wodzie wynosi ok. 0,4 mg/dm³. Armina rozpuszcza się w rozpuszczalnikach organicznych. Wodne roztwory arminy nie ulegają hydrolizie nawet w temperaturze 100 °C.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zatrucie arminą może nastąpić na skutek wdychania par i aerozolu lub wchłaniania przez skórę.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmʲĩna, AS: armʹĩna

Wiktionary

# arminia

niemiecki klub piłkarski z Bielefeld

SJP.pl

# arminianie

protestancka grupa wyznaniowa, umiarkowany odłam kalwinizmu w Holandii; remonstranci

SJP.pl

# arminianin

wyznawca arminianizmu

SJP.pl

# arminianizm

sekta kalwińska odrzucająca predystynację i uzależniająca zbawienie człowieka od jego dobrych uczynków; remonstrantyzm

SJP.pl

Arminianizm – pojęcie oznaczające zarówno tendencję teologiczną w kalwinizmie, jak i protestancki ruch religijny, których początek datuje się na przełom XVI i XVII wieku.

Powstanie arminianizmu wiąże się z działalnością Jakuba Harmenzsa (albo Arminiusa, według formy zlatynizowanej). Wystąpił on przeciwko właściwej dla kalwinizmu idei predestynacji. Podkreślał, że zbawienie jest darem, jaki Bóg proponuje każdemu, oraz że to sam człowiek przez swoją postawę może go dostąpić i określić swoją wieczność. Tak więc to obdarzony wolną wolą człowiek decyduje, jaki będzie jego los w wieczności.

Wikipedia

# arminianka

→ arminianin

SJP.pl

#### Patrz:

arminianin

# arminiański

→ arminianin

SJP.pl

#### Patrz:

arminianin

# arminius

Arminiusz (łac. Arminius, niem. Hermann der Cherusker, ur. 16 p.n.e., zm. 21 n.e.) – syn Sigimera, wodza germańskiego plemienia Cherusków.

Wikipedia

# arminostwo

Armin z małżonką; Arminowie

SJP.pl

# arminowie

Armin z małżonką; Arminostwo

SJP.pl

# arminowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Armina lub z nim związany

SJP.pl

# armistycjum

dawniej: rozejm, zawieszenie broni

SJP.pl

# armonioso

[czytaj: armoniozo] określenie wykonawcze: harmonijnie

SJP.pl

# armoryka

kraina w starożytnej Galii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną;

Wiktionary

Armoryka (łac. Armorica lub Aremorica, z celtyckiego are „nad” + mor „morze”) – kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną, tj. późniejszą Bretanię i część Normandii. Zamieszkana przez kilka ludów celtyckich, m.in. Wenetów, Redonów, Namnetów i Unellów.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. armorykański

Wiktionary

# armorykański

→ Armoryka (kraina w starożytnej Galii)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Armoryką, dotyczący Armoryki (historycznej krainy we Francji)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Armoryka ż.

Wiktionary

# armować

czasownik niedokonany

(1.1) daw. zbroić

czasownik zwrotny niedokonany armować się

(2.1) daw. zbroić się

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈmɔvat͡ɕ, AS: armovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. armowanie n.

Wiktionary

# armowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|armować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. armować ndk.

Wiktionary

# armstrong

nazwisko

SJP.pl

## Geografia

### Kanada

- Armstrong – miasto w prowincji Kolumbia Brytyjska
- Armstrong – miasto w prowincji Ontario

### Stany Zjednoczone

- Armstrong – miasto w stanie Iowa, w hrabstwie Emmet
- Armstrong – miasto w stanie Missouri, w hrabstwie Howard
- Armstrong – miejscowość w stanie Oklahoma, w hrabstwie Bryan
- Gmina Armstrong (ang. Armstrong Township) w stanie Indiana, w hrabstwie Vanderburgh
- Gmina Armstrong (ang. Armstrong Township) w stanie Pensylwania, w hrabstwie Indiana
- Gmina Armstrong (ang. Armstrong Township) w stanie Pensylwania, w hrabstwie Lycoming
- Hrabstwo Armstrong w stanie Pensylwania
- Hrabstwo Armstrong w stanie Teksas

Wikipedia

# arn

skrótowiec

(1.1) = polit. Arabski Ruch Narodowy

(1.2) = lotn. Port lotniczy Sztokholm-Arlanda

Wiktionary

Arn – rzeka we Francji, przepływająca przez tereny departamentów Hérault oraz Tarn, o długości 45 km. Stanowi prawy dopływ rzeki Thoré.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: a‿ɛr‿ˈɛ̃n, AS: a‿er‿ẽn

Wiktionary

# arna

samica bawołu indyjskiego

SJP.pl

- Arna – wieś w Grecji
- Arna – gmina w Norwegii
  - Arna – stacja kolejowa w Norwegii
- Arna – wieś w Syrii
- Arna – stolica tytularna, stolica historycznej diecezji w Italii

Wikipedia

# arnautka

gatunek jarej pszenicy

SJP.pl

# arndt

nazwisko

SJP.pl

# arne

skandynawskie imię męskie

SJP.pl

Arne – wieś w Anglii, w hrabstwie Dorset, w dystrykcie (unitary authority) Dorset. Leży 28 km na wschód od miasta Dorchester i 162 km na południowy zachód od Londynu. W 2001 miejscowość liczyła 1344 mieszkańców.

Wikipedia

# arnhem

[czytaj: ARnem] miasto w Holandii

SJP.pl

Arnhem (niem. Arnheim) – miasto we wschodniej Holandii nad Dolnym Renem (Nederrijn), stolica prowincji Geldria. Arnhem z liczbą 152 506 mieszkańców jest częścią zespołu miejskiego Arnhem-Nijmegen, aglomeracji z 736 000 mieszkańców.

Wikipedia

# arnhemski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arnhem (miastem w Holandii)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arnhem

Wiktionary

# arni

zwierzę o dużych, półksiężycowato wygiętych rogach, żyjące w znacznych pod względem liczby sztuk stadach, w bagnistych okolicach południowej i wschodniej Azji; bawół indyjski

SJP.pl

Grecja

- Arni – gmina

Szwajcaria

- Arni – gmina w kantonie Argowia, w okręgu Bremgarten
- Arni – gmina w kantonie Berno, w okręgu Bern-Mittelland

Inne

- Caroline Arni – szwajcarska socjolog
- Arni − postać biblijna, syn Chesrona, przodek króla Dawida
- arni – arni azjatycki, bawół indyjski
- Árni – islandzkie imię

Zobacz też

- Arnie

Wikipedia

# arnika

1. roślina o właściwościach leczniczych i trujących, w Polsce chroniona; kupalnik; pomornik;
2. leczniczy wyciąg z arniki

SJP.pl

Arnika (Arnica L.) – rodzaj roślin należących do rodziny astrowatych. Należy do niego 31 gatunków roślin. Przedstawiciele tego rodzaju występują głównie na terenie Ameryki Północnej, tylko dwa gatunki pochodzą z Eurazji (A. montana, A. angustifolia). Rośliny te rosną głównie w górach, sięgają także strefy arktycznej na północy. We florze Polski występuje tylko jeden gatunek – arnika górska Arnica montana.

Wikipedia

# arnikowy

związany z arniką

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arniką, dotyczący arniki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arnika ż.

Wiktionary

# arno

rzeka we Włoszech

SJP.pl

- Arno – rzeka we Włoszech
- Arno – atol na Wyspach Marshalla
- Arno – brydżowy system licytacyjny
- Arno – zespół wyścigowy

Wikipedia

# arnold

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

## Osoby

### o imieniu Arnold

- Arnold – imię męskie
- Arnold (zm. 1186) – biskup poznański
- Arnold (zm. 1211) – biskup poznański
- Arnold I (zm. ok. 1147) – hrabia Kleve
- Arnold I – hrabia Loon
- Arnold IV – hrabia Loon
- Arnold (XII/XIII w.) – wojewoda mazowiecki
- Arnold (zm. 1380?) – opat benedyktyński
- Arnold (1410–1473) – książę Geldrii
- Arnold (zm. między 1191 a 1198) – benedyktyn, opat Mogilna, a następnie biskup lubuski
- Arnold – kasztelan wyszogrodzki, potem wojewoda świecki

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) kolokacje imię m.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. Arnoldowa ż.

:: fż. Arnolda

przym. Arnoldowy

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

(1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Imiona

tłumaczenia.

* białoruski: (1.1) Арнольд m.

* francuski: (1.1) Arnold m.

* rosyjski: (1.1) Арнольд m.

* szwedzki: (1.1) Arnold

* ukraiński: (1.1) Арнольд m.

* węgierski: (1.1) Arnold

* włoski: (1.1) Arnaldo m.

źródła.

== Arnold (język angielski.) ==

wymowa.

audio|LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Arnold.wav.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) imię|angielski|m. Arnold

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarnɔlt, AS: arnolt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arnoldowa ż.

:: fż. Arnolda

przym. Arnoldowy

Wiktionary

# arnolda

imię żeńskie

SJP.pl

# arnoldki

środowiskowo: wyciskanie sztangielek w górę połączone z obrotem nadgarstków

SJP.pl

# arnoldostwo

Arnold z małżonką; Arnoldowie

SJP.pl

# arnoldowa

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) przest. żona Arnolda

forma przymiotnika.

(2.1) ż. lp. od: Arnoldowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Syn Arnoldowej stał za mną rano w kolejce w masarni.

Wiktionary

#### Powiązane:

zob. Arnold.

Wiktionary

# arnoldowie

Arnold z małżonką; Arnoldostwo

SJP.pl

# arnoldowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arnolda lub z nim związany

SJP.pl

przymiotnik dzierżawczy

(1.1) przest. gwara. należący do Arnolda

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Przed Arnoldową chałupą rosły dwie stare akacje.

(1.1) Sąsiadował z Maciejową zagrodą z jednej strony i z Arnoldowym polem z drugiej.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arnold mos., Arnoldowa ż.

Wiktionary

# arnoldson

nazwisko

SJP.pl

# arnoldziny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arnoldy lub z nią związany

SJP.pl

# arnolf

Arnulf, Arnolf – imię męskie pochodzenia germańskiego. Pierwszy człon imienia stanowi arn – staro-wysoko-niemiecki (stwniem.)-frankoński, średnio-dolno-niemiecki (śrdniem.) arn („orzeł”); drugim członem jest wolf – germ. wulfa > wolfa („wilk”); stwniem. wolf. Formy z -ulf są odbiciem zromanizowanego germ. -wulf. Wariantami drugiego członu są: -wulf, który stanowi kontynuację najstarszej, germańskiej formy, zachowanej w śrdniem. i dolnoniemiecki (dniem.), oraz -wolf, kontynuacja młodszej formy germańskiej, przejętej przez stwniem., średnio-wysoko-niemiecki (śrwniem.) i nowoniemiecki. Imię to notowane było w Polsce już w średniowieczu, w formie (Arnolf) (1219), Arnolfus (Arnulf) (1435). Niektóre możliwe staropolskie zdrobnienia: Arnek, Arnko.

Wikipedia

# arnon

Francja:

- Arnon – rzeka, dopływ Cher

Jordania:

- Arnon – historyczna nazwa strumienia Wadi al-Maudżib

Szwajcaria:

- Arnon – rzeka, dopływ Lac de Neuchâtel

Osoby:

- Abraham Arnon – żydowski pedagog
- Baruch Arnon – żydowski pianista
- Daniel Arnon – amerykański fizjolog roślin
- Izaak Arnon – żydowski agronom
- Jigal Arnon – żydowski prawnik
- Poj Arnon – tajski reżyser
- Rut Arnon – żydowska biochemiczka

Wikipedia

# arnosz

imię męskie

SJP.pl

# arnota

arnota właściwa - gatunek niewielkiego, okrytozalążkowego drzewa z rodziny arnotowatych, rosnącego w Ameryce Środkowej i na Hawajach; drzewko orleańskie, orlean

SJP.pl

# arnotowate

o cechach arnotowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

Arnotowate (Bixaceae Link) – rodzina roślin należąca według systemu APG do rzędu ślazowców, według starszych systemów klasyfikacyjnych (np. system Cronquista 1981) do rzędu fiołkowców (Violaleles). Zmieniał się również zakres rodziny, dawniej często ograniczanej do samego rodzaju arnota (Bixa), zwłaszcza w systemach preferujących wyróżnianie licznych i wąsko definiowanych rodzin i rzędów (np. system Takhtajana z 1997). W szerszym ujęciu zaliczane są tu 4 rodzaje z ponad 20 gatunkami. Rośliny te występują na różnych kontynentach w strefie międzyzwrotnikowej, przy czym najbardziej zróżnicowane są w Ameryce Środkowej i Południowej, gdzie rosną przedstawiciele rodzajów Amoreuxia, Bixa i Cochlospermum, gatunki z tego ostatniego rosną także w tropikach Afryki, Azji południowej i Australii północnej. Rodzaj Diegodendron jest endemiczny dla Madagaskaru.

Wikipedia

# arnotowaty

o cechach arnotowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bot. o cechach roślin z rodziny arnotowatych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arnotowate nmos.

Wiktionary

# aro

rodzaj dużej papugi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) samochód marki ARO

forma rzeczownika|rodzaj=żeński.

(2.1) W. lp. od: ara

Wiktionary

- ARO – rumuńskie przedsiębiorstwo branży motoryzacyjnej
- Årø – duńska cieśnina
- ARO (aktywność reninowa osocza) – badanie laboratoryjne
- Aro – sieć handlowa
- ARO – niemiecki konstruktor samochodów wyścigowych
- Aro – polski raper

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jacek znów jeździ swoim starym aro do pracy w lesie.

(2.1) Gdzież jesteś, ma aro czerwonopióra!

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarɔ, AS: aro

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

źródła.

== aro (język baskijski.) ==

wymowa.

IPA3|ˈaɾo.

audio|LL-Q8752 (eus)-Xabier Cañas-aro.wav.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) era, epoka

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

(1.1) Erdi Aro → średniowiecze

synonimy.

Wiktionary

# arogancja

wyrażanie przesadnej, pyszałkowatej, bezczelnej pewności siebie połączone z ostentacyjnym lekceważeniem innych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pewność siebie połączona z lekceważeniem innych, odnoszenie się do kogoś z nonszalancją, wywyższanie się

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Odnosił się do współpracowników z wyjątkową arogancją, nic dziwnego, że nikt go nie lubił.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɔˈɡãnt͡sʲja, AS: arogãncʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arogant m., arogantka ż.

przym. arogancki

przysł. arogancko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zuchwalstwo, impertynencja, buta, tupet, bezczelność, hucpa

Wiktionary

# arogancki

butny, zuchwały, lekceważący innych, odznaczający się arogancją (np. arogancki szef, aroganckie zachowanie)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) książk. taki, którego cechą jest arogancja

(1.2) książk. będący oznaką arogancji

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Heniek, kiedy wypije, staje się bardzo arogancki wobec kobiet.

(1.2) Mam już dość twojego aroganckiego zachowania.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɔˈɡãnt͡sʲci, AS: arogãncʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arogancja ż., aroganckość ż., arogant m., arogantka ż.

przysł. arogancko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bezczelny, butny

(1.2) lekceważący, bezczelny, butny

Wiktionary

# arogancko

przysłówek

(1.1) w sposób arogancki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arogantka ż., arogant mos., aroganckość ż., arogancja ż.

przym. arogancki

Wiktionary

# aroganckość

→ arogancki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest aroganckie; cecha tych, którzy są aroganccy

Wiktionary

#### Patrz:

arogancki

#### Powiązane:

przym. arogancki

przysł. arogancko

Wiktionary

# arogant

człowiek lekceważący innych, zachowujący się arogancko; impertynent

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek arogancki, zuchwały

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ależ się z niego zrobił arogant.

(1.1) Dawniej był potulny, dziś arogant i pogardliwy […].

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɔɡãnt, AS: arogãnt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arogancja ż.

:: fż. arogantka ż.

przym. arogancki

przysł. arogancko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zuchwalec, tupeciarz, hucpiarz, impertynent

Wiktionary

# arogantka

→ arogant

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta arogancka, zuchwała

Wiktionary

#### Patrz:

arogant

#### Przykłady

(1.1) Ależ z niej zrobiła się arogantka.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arogancja ż.

:: fm. arogant m.

przym. arogancki

przysł. arogancko

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) tupeciara, impertynentka, chamka, gburka

Wiktionary

# arom

dawniej: miła woń, przyjemny zapach; aromat

SJP.pl

# aromacik

zdrobnienie od: aromat

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od aromat

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie aromat, lecz tylko nikły aromacik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromat m.

przym. aromatyczny

Wiktionary

# aromamarketing

marketing z użyciem zapachów; aromarketing

SJP.pl

Marketing zapachowy, aromamarketing – koncepcja marketingu sensorycznego polegająca na aromatyzowaniu pomieszczeń firmy. Podstawowym zadaniem aromamarketingu jest stworzenie przyjemnej, prozakupowej atmosfery w miejscu sprzedaży oraz w punktach obsługi klienta. Aromamarketing jest narzędziem wspomagającym komunikaty budujące wizerunek marki. Odpowiednio dobrany zapach sprawia, że klienci identyfikują firmę jako bardziej ekskluzywną, sprzedającą produkty o wyższej jakości.

Wikipedia

# aromamarketingowy

→ aromamarketing

SJP.pl

#### Patrz:

aromamarketing

# aromantyczny

taki, który nie odczuwa pociągu romantycznego

SJP.pl

# aromarketing

marketing z użyciem zapachów; aromamarketing

SJP.pl

# aromat

1. przyjemny zapach;
2. przyprawa do ciast (zwykle jako olejek zapachowy);
3. zwykle w liczbie mnogiej: aromaty - substancje, olejki, kadzidła wydzielające mocną woń

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zapach sprawiający przyjemność

Wiktionary

Zapach (łac. olfactus, ang. odor lub odour, smell, fr. odeur, niem. Geruch) – w najogólniejszym sensie:

- cecha związków chemicznych lub ich mieszanin (odorantów), polegająca na zdolności do pobudzania narządu węchu, czyli odgrywania roli bodźców wywołujących wrażenia (mówimy np. „Aminy mają zapach rybi”),
- wrażenie węchowe, odbierane w wyniku działania chemicznego bodźca (mówimy np. „Czuję jakiś ładny zapach”).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W całości gałka muszkatołowa trzyma się długo, a sproszkowana szybko traci swój specyficzny aromat.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɔ̃mat, AS: arõmat

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromatyzacja ż., aromatyzowanie n., aromacik mrz.

czas. aromatyzować ndk.

przym. aromatyczny, aromatowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) woń, zapach

Wiktionary

# aromaterapeuta

specjalista stosujący aromaterapię (leczący za pomocą olejków eterycznych); aromatoterapeuta

SJP.pl

# aromaterapeutka

→ aromaterapeuta; aromatoterapeutka

SJP.pl

# aromaterapeutyczny

związany z aromaterapią (np. seans aromaterapeutyczny, kominek aromaterapeutyczny); aromatoterapeutyczny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z aromaterapią

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromaterapia ż.

Wiktionary

# aromaterapia

leczenie zapachami; aromatoterapia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. leczenie substancjami zapachowymi poprzez inhalacje lub przez ich kontakt ze skórą (wcieranie, kąpiel);

Wiktionary

Aromaterapia – wykorzystywanie materiałów roślinnych i aromatycznych olejów roślinnych, w tym olejków eterycznych do poprawy psychicznego lub fizycznego samopoczucia. W medycynie niekonwencjonalnej bywa stosowana jako uzupełnienie terapii lub jako forma medycyny alternatywnej. Dodatkowe leczenie może być oferowane, wraz ze standardowym leczeniem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Kiedy rozpoczęła się moda na aromaterapię – jedną z dziedzin medycyny współczesnej i naturalnej, poprawiającą zapachami zdrowie i samopoczucie – w sklepach w ilościach hurtowych do wyboru i koloru pojawiły się świece o wszystkich dających się tylko wyobrazić woniach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɔ̃matɛˈrapʲja, AS: arõmaterapʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromaterapeuta m., aromaterapeutka ż.

przym. aromaterapeutyczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) aromatoterapia

Wiktionary

# aromatoterapeuta

specjalista stosujący aromatoterapię (leczący za pomocą olejków eterycznych); aromaterapeuta

SJP.pl

# aromatoterapeutka

→ aromatoterapeuta; aromaterapeutka

SJP.pl

# aromatoterapeutyczny

związany z aromatoterapią (np. seans aromatoterapeutyczny, kominek aromatoterapeutyczny); aromaterapeutyczny

SJP.pl

# aromatoterapia

leczenie zapachami; aromaterapia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zob. aromaterapia.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Takie połączenie ciepła, aromatoterapii, masażu i spokojnej muzyki powoduje bardzo głębokie rozluźnienie napiętych mięśni, jednocześnie głęboko nas relaksując i odprężając.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɔ̃ˈmatɔtɛˈrapʲja, AS: arõmatoterapʹi ̯a

Wiktionary

# aromatowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aromatem, dotyczący aromatu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromat m.

Wiktionary

# aromaty

1. przyjemny zapach;
2. przyprawa do ciast (zwykle jako olejek zapachowy);
3. zwykle w liczbie mnogiej: aromaty - substancje, olejki, kadzidła wydzielające mocną woń

SJP.pl

Wikipedia

# aromatyczniej

stopień wyższy od przysłówka: aromatycznie

SJP.pl

# aromatyczniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: aromatyczny; bardziej aromatyczny

SJP.pl

# aromatyczno-smakowy

związany zarówno z aromatem, jak i ze smakiem (np. przyprawy aromatyczno-smakowe)

SJP.pl

# aromatyczność

występowanie sprzężonego cyklicznego układu wiązań podwójnych (pierścień aromatyczny) w związkach chemicznych (związki aromatyczne)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest aromatyczne

Wiktionary

Aromatyczność – zjawisko występowania sprzężonego cyklicznego układu wiązań podwójnych, wykazujących efekt delokalizacji elektronów π. Ilościowa ocena stopnia aromatyczności określana jest przez wartość energii rezonansowej. Aromatyczność powoduje zwiększoną stabilność termodynamiczną cząsteczki związku chemicznego.

Warunki aromatyczności

- budowa pierścieniowa
- koplanarność (współpłaszczyznowość) atomów tworzących układ atomów (atomy o hybrydyzacji sp2)
- obecność w pierścieniu 4n+2 zdelokalizowanych elektronów π, gdzie n – liczba naturalna (tzw. reguła Hückla; obowiązuje dla n=0–5)

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. aromatyczny

przysł. aromatycznie

Wiktionary

# aromatyczny

mający przyjemny zapach (np. aromatyczne zioła, aromatyczna herbata)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mający silny, miły zapach

(1.2) o wyraźnym, bogatym smaku

(1.3) chem. o cyklicznych węglowodorach: taki, w którym istnieje sprzężone wiązanie wielokrotne, czyli zamknięty układ naprzemiennie położonych wiązań podwójnych i pojedynczych między atomami węgla

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Skąd ty wzięłaś takie aromatyczne pierożki?

(1.3) Benzen to najprostszy obojętny węglowodór aromatyczny.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɔ̃maˈtɨt͡ʃnɨ, AS: arõmatyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromat m., aromacik m., aromatyzowanie n., aromatyczność ż.

czas. aromatyzować ndk.

przysł. aromatycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pachnący, wonny

(1.2) smakowity, smaczny, pikantny, słony, dosolony

Wiktionary

# aromatyzacja

nadawanie czemuś (zwłaszcza produktom spożywczym) odpowiedniego zapachu, dodawanie odpowiednich aromatycznych substancji zapachowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) proces nasycania czegoś aromatem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromat mrz., aromatyzowanie n.

czas. aromatyzować

Wiktionary

# aromatyzacyjny

przymiotnik od: aromatyzacja

SJP.pl

# aromatyzer

1. środek aromatyzujący;
2. zwykle w liczbie mnogiej: bakteria mlekowa, która produkuje substancje nadające przyjemny zapach produktom mlecznym

SJP.pl

- aromatyzer – substancja nadająca aromat
- aromatyzer – urządzenie rozpylające substancje aromatyzujące, np. za pomocą ultradźwięków
- aromatyzery – bakterie mlekowe wytwarzające substancje o przyjemnym zapachu

Wikipedia

# aromatyzować

nadawać czemuś (zwłaszcza produktom spożywczym) odpowiedni zapach, dodawać odpowiednie aromatyczne substancje zapachowe

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. zaromatyzować)

(1.1) chem. nadawać zapachu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ponadto istnieje definicja wódki smakowej – jest to wódka, której nadano dominujący smak, inny niż smak surowców; można ją słodzić, kupażować, aromatyzować, leżakować lub barwić.

(1.1) Najbardziej lubiła rachatłukum aromatyzowane wodą różaną.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromat mrz., aromatyzacja ż., aromatyzowanie n.

czas. zaromatyzować dk.

przym. aromatyczny

Wiktionary

# aromatyzowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) spoż. kosmet. dodawanie do czegoś aromatów w celu nadania jakiegoś zapachu

(1.2) chem. proces otrzymywania związków aromatycznych z innych związków organicznych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aromat m., aromatyzacja ż., aromatyzer m.

czas. aromatyzować

przym. aromatyczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-2) aromatyzacja

Wiktionary

# aromorfoza

Aromorfoza – termin wprowadzony przez Aleksieja Siewiercowa na określenie kluczowej innowacji w rozwoju istot żywych – istotnych zmian w budowie i funkcjonowaniu organizmów, podnoszące je na wyższy poziom rozwoju ewolucyjnego, umożliwiające opanowanie nowych środowisk (w odróżnieniu od drobnych zmian przystosowawczych, dla których zaproponował termin idioadaptacja).

Wikipedia

# aromun

członek grupy etnicznej zamieszkującej południowo-wschodnią Europę

SJP.pl

# aromuni

1. mieszkańcy górskich regionów południowo-wschodniej Macedonii, północnej Grecji i południowej Albanii;
2. południowe odgałęzienie Rumunów

SJP.pl

Arumuni, Aromuni – zbiorcza nazwa obejmująca różne romańskojęzyczne grupy etniczne zamieszkujące Bałkany. Liczebność grupy to około 200 tysięcy osób.

Wikipedia

# aromunka

członkini grupy etnicznej zamieszkującej południowo-wschodnią Europę

SJP.pl

# aromuński

związany z Aromunami, grupą etniczną

SJP.pl

# aron

roślina z rodziny obrazkowatych; obrazkowiec, obrazki plamiste

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

- Aron (zm. 1059) – biskup krakowski, arcybiskup, pierwszy opat benedyktynów tynieckich
- Aron (talmudysta) (1750–1806) – uczony talmudysta
- Raymond Aron (1905–1983) – francuski socjolog
- Aron – miejscowość i gmina we Francji
- Aron – Pokémon
- Aron – imię męskie
- Aron – roślina z rodziny obrazkowatych
- Aron – rzeka we Francji

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Aron jest moim przyjacielem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarɔ̃n, AS: arõn

Wiktionary

#### Powiązane:

frazeologia.

etymologia.

(1.1) etym|hebr|אהרן.

uwagi.

(1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Imiona

tłumaczenia.

* grenlandzki: (1.1) Aalut

* hebrajski: (1.1) אהרן (Aharon)

* jidysz: (1.1) אַהרן m. (arn)

* nowogrecki: (1.1) Ααρών m.

* szwedzki: (1.1) Aron, Aaron

* włoski: (1.1) Aronne m.

źródła.

== Aron (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) imię|angielski|m.

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Aaron

Wiktionary

# aronia

krzew z rodziny różowatych o białych lub różowych kwiatach i jagodowych owocach z dużą ilością witamin

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Aronia|ref=tak., krzew o małych, białych lub czerwonych kwiatach i drobnych, granatowych lub czerwonych owocach o słodko-cierpkim smaku;

(1.2) spoż. owoc aronii (1.1) używany głównie na przetwory

Wiktionary

Aronia (Aronia Medik.) – rodzaj roślin z rodziny różowatych. Obejmuje dwa gatunki i mieszańca między nimi. Rośliny te występują w naturze we wschodniej części Ameryki Północnej – od Nowej Fundlandii i Ontario po Florydę i Teksas. Rosną tam w wilgotnych i bagiennych lasach oraz na mokradłach. Kwiaty zapylane są zwykle przez pszczoły, przy czym rośliny te zdolne są do tworzenia nasion zarówno w wyniku zapylenia krzyżowego, samopylności, jak i apomiksji.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na plantacjaantacji było aż czarno od owoców aronii.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɔ̃ɲja, AS: arõńi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. aroniowy

Wiktionary

# aroniówka

nalewka z aronii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kulin. nalewka z aronii

Wiktionary

# aroniowy

→ aronia

SJP.pl

#### Patrz:

aronia

# aronowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arona lub z nim związany

SJP.pl

# arosa

Wikipedia

# arotron

gatunek ryby z rodziny rozdymkowatych

SJP.pl

Arotron wielki, arotron, arotron rdzawy (Arothron stellatus) – gatunek morskiej ryby rozdymkokształtnej z rodziny rozdymkowatych (Tetraodontidae).

Wikipedia

# arowana

arowana azjatycka - gatunek akwariowej ryby z rzędu kostnojęzykokształtnych

SJP.pl

# arowanokształtne

rząd ryb promieniopłetwych; kostnojęzykokształtne, arapaimokształtne

SJP.pl

Kostnojęzykokształtne, arowanokształtne, arapaimokształtne (Osteoglossiformes) – rząd ryb promieniopłetwych (Actinopterygii) o wielu prymitywnych cechach budowy, zamieszkujących wody słodkowodne całego świata, głównie w obszarach tropikalnych. Większość gatunków prowadzi drapieżny tryb życia. Najstarsze otolity pochodzą z mastrychtu.

Wikipedia

# arowy

→ ar

SJP.pl

#### Patrz:

ar

# arpa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) żegl. morski radarowy system antykolizyjny

Wiktionary

Arpa (hy.) lub Arpaçay (az.) – rzeka w Armenii i w Azerbejdżanie. Bierze początek w Górach Zangezurskich, na wysokości 2985 m n.p.m. Uchodzi lewostronnie do Araksu, na wysokości 780 m n.p.m.

Ma 126 km lub 128 km długości. Zlewnia zajmuje powierzchnię 2630 km².

Wykorzystywana w rolnictwie do nawadniania, przez co latem dolny jej odcinek wysycha i nie dopływa do Araksu.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. arpa ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pot. arpa

Wiktionary

# arpad

członek dynastii węgierskich książąt (889-1001) i królów (1001-1301)

SJP.pl

Arpad (ur. ok. 845–850, zm. 907?) – wódz węgierski, protoplasta dynastii Arpadów. Przeszedł na czele Madziarów przez Przełęcz Werecką na tereny zwane obecnie Niziną Węgierską rozpoczynając w ten sposób proces osiedlania się na terenie Panonii.

Wikipedia

# arpadowie

dynastia panująca na Węgrzech do 1301 roku

SJP.pl

Arpadowie (rzadziej Arpadzi, czasem: dynastia Arpadowiczów) – dynastia książąt (889–1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.

Wikipedia

# arpadowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arpada lub z nim związany

SJP.pl

# arpedżio

wykonanie akordu przez branie poszczególnych jego dźwięków w szybkim tempie; arpeggio

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) muz. zob. arpeggio.

Wiktionary

Arpeggio (wł.) – sposób wykonywania współbrzmień mający charakter ozdobnika, zaznaczany pionową linią falistą, poprzedzającą akord.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: arˈpɛd͡ʒʲjɔ, AS: arpeǯʹi ̯o

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arpeggiator mrz., arpeggio n.

przym. arpedżiowy, arpeggiowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) war. arpeggio

Wiktionary

# arpedżiowy

związany z arpedżiem

SJP.pl

# arpeggio

[czytaj: arpedżio] wykonanie akordu przez branie poszczególnych jego dźwięków w szybkim tempie; arpedżio

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) muz. sposób wykonania akordu na instrumencie muzycznym polegający na zagraniu składowych dźwięków jeden po drugim, zaczynając od najniższego tonu;

(1.2) muz. akord zagrany w formie arpeggia (1.1)

Wiktionary

Arpeggio (wł.) – sposób wykonywania współbrzmień mający charakter ozdobnika, zaznaczany pionową linią falistą, poprzedzającą akord.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) W tym utworze najbardziej podobają mi się piękne arpeggia na końcu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈpɛd͡ʒʲjɔ, AS: arpeǯʹi ̯o

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arpedżio

przym. arpedżiowy, arpeggiowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) war. arpedżio

Wiktionary

# arpeggione

[czytaj: arpedżione] strunowy instrument muzyczny łączący cechy gitary i wiolonczeli; gitara miłosna, gitara-wionczela

SJP.pl

Arpeggione, wiolonczela gitarowa, gitara miłosna, gitaro-wiolonczela – dawny instrument muzyczny z grupy smyczkowych. Podobny do wiolonczeli, ale z gładko profilowaną talią w gruszkowatym pudle rezonansowym. Miał szeroką szyjkę wyposażoną w 24 metalowe progi, oraz 6 strun. Strojony był jak gitara: E, A, d, g, h, e1. Podczas gry trzymany był między kolanami, jak viola da gamba. Najbardziej znanym utworem skomponowanym dla arpeggione jest Sonata a-moll „Arpeggione” Franza Schuberta, od której instrument przyjął swoją nazwę.

Wikipedia

# arpeggiowy

przymiotnik od: arpeggio

SJP.pl

# arpitański

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arpitanią, dotyczący Arpitanii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język arpitański;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arpitania ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) franko-prowansalski

Wiktionary

# arquette

nazwisko

SJP.pl

# arr

wykrzyknik

(1.1) okrzyk piracki

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Arr, piraci płyną ku przygodzie!

Wiktionary

# arran

brytyjska wyspa u zachodnich wybrzeży Szkocji

SJP.pl

Arran (gael. Eilean Arainn) – wyspa w zachodniej Szkocji, położona w zatoce Firth of Clyde. Jej powierzchnia wynosi 427 km², a liczba mieszkańców - 5058 (2001). Arran jest 7. co do wielkości szkocką wyspą i 9. w kolei z otaczających Wielką Brytanię (wyłączając Irlandię). Pod względem administracyjnym wyspa należy do jednostki North Ayrshire, a historycznie – do hrabstwa Buteshire.

Wikipedia

# arrangement

[czytaj: arąŻMĄ] częściowo improwizowana aranżacja muzyki rozrywkowej

SJP.pl

# arras

tkanina dekoracyjna na ścianę, tkana z cienkich nici wełnianych i jedwabnych, często z dodatkiem nici złotych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki lub męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto i gmina w północnej Francji;

Wiktionary

- Arras – miasto i gmina we Francji
- Arras – okręg (arrondissement) we Francji
- Arras – wieś w Albanii w okręgu Dibra, w gminie Arras
- arras – rodzaj tkaniny

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Tkaniny te wyprodukowano w dalekim Arras.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arras mrz.

przym. arraski, arrasowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) hist. Atrebat, Atrebata

Wiktionary

# arraski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arras, dotyczący Arras

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Również biskup arraski Dutois i inni czołowi przedstawiciele kościoła wzywali naród do współpracy z okupantami.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arras n., arras m.

przym. arrasowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) hist. atrebateński

Wiktionary

# arrasowy

związany z arrasem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z arrasem, dotyczący arrasów

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arras mrz., Arras n.

przym. arraski

Wiktionary

# arrau

gatunek słodkowodnego żółwia z Ameryki Południowej

SJP.pl

Arrau (Podocnemis expansa) – gatunek żółwia z rodziny Podocnemididae. To największy amerykański żółw z podrzędu żółwi bokoszyjnych.

Wikipedia

# arrenotokia

w biologii: rodzaj partenogenezy, w trakcie której z niezapłodnionych komórek jajowych rozwijają się wyłącznie samce (np. trutnie pszczoły miodnej); arhenotokia, arrhenotokia

SJP.pl

Arrenotokia, arhenotokia, arrhenotokia – forma dzieworództwa (partenogenezy), w której z niezapłodnionych komórek jajowych rozwijają się samce. Dokładny zakres pojęciowy tego terminu różni się w zależności od autora. Arrenotokia może ograniczać się do powstawania haploidalnych samców bądź też obejmować również powstawanie samców diploidalnych o trwale nieaktywnym jednym z zestawów chromosomów (parahaploidalność), może też określać wszystkie przypadki, gdy samiec powstaje z udziałem partenogenezy (np. mszyce, wśród których samce są diploidami X0). Jednak kiedy zarówno samce, jak i samice powstają z niezapłodnionych jaj, używa się zwykle terminu „deuterotokia”. Arrenotokia występuje między innymi u owadów błonkoskrzydłych i wciornastków.

Wikipedia

# arrhenotokia

w biologii: rodzaj partenogenezy, w trakcie której z niezapłodnionych komórek jajowych rozwijają się wyłącznie samce (np. trutnie pszczoły miodnej); arhenotokia, arrenotokia

SJP.pl

# arriba

miasto w USA

SJP.pl

Arriba – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kolorado, w hrabstwie Lincoln.

Wikipedia

# arrow

## Ludzie

- Gilbert John Arrow (1873–1948) – angielski entomolog
- Kenneth Arrow – ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla
- Michelle Arrow – australijska historyk

## Inne

- Chetz-2 (Arrow-2) – naziemny rakietowy system antybalistyczny
- Arrow – amerykański serial przygodowy, emitowany od 2012 roku na stacji The CW.

Wikipedia

# arrozacja

podwyższenie kwoty lub przedłużenie terminu pożyczki pod warunkiem dopłaty

SJP.pl

Arrozacja – podwyższenie lub odnawianie pożyczki polegające na uzależnieniu uznania dawnej pożyczki od dopłaty do obligacji.

Wikipedia

# arsa

akcentowana sylaba w metryce antycznej

SJP.pl

Arsa (gr. ἄρσις [ársis] – ’podniesienie’) – w poezji antycznej jest to mocniejsza część stopy wierszowej. Druga, słabsza część stopy wierszowej nazywana jest tezą.

Nazwa wywodzi się od „podniesienia” stopy w tańcu, któremu towarzyszył śpiew – arsa była tą sylabą (czy też częścią) stopy wierszowej, która była śpiewana w chwili, kiedy tancerz odrywał własną stopę od ziemi. W związku z tym arsa była początkowo właśnie słabszą rytmicznie częścią stopy wierszowej.

Wikipedia

# arsakes

rzeczownik, rodzaj męski, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m. (noszone m.in. przez królów Partów)

Wiktionary

Arsakes (koine Αρσακης, od irań. Aršak) (? – zm. pomiędzy 217 a 214 p.n.e.) – wódz plemienia Parnów i pierwszy król Partów, eponimiczny założyciel dynastii Arsacydów.

W związku ze skąpą liczbą źródeł na temat wczesnej historii Arsacydów postać Arsakesa do dzisiaj jest przedmiotem kontrowersji wśród iranistów. Według dawniejszej historiografii miał on rządzić Parnami do ok. r. 248 p.n.e., potem zaś miał go zastąpić jego brat Tiridates I, a następnie syn tego ostatniego Artabanus I. Większość współczesnych historyków, przede wszystkim na skutek argumentacji Józefa Wolskiego, przyjmuje jednak, że w czasie rzekomego panowania Tiridatesa Parnami w rzeczywistości nadal rządził Arsakes, po nim zaś nastąpił jego syn, Arsakes II. Oprócz sprzeczności antycznych źródeł sprawę komplikuje w szczególności fakt, że wszyscy partyjscy władcy nosili imię Arsakes jako tytuł honorowy, i co więcej to nim właśnie, a nie swoimi właściwymi imionami, posługiwali się na swoich monetach.

Wikipedia

# arsan

związek organiczny; arsenowodór

SJP.pl

# arsen

pierwiastek chemiczny o symbolu As, szary, żółty lub czarny półmetal, silnie trujący

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny o symbolu As i liczbie atomowej 33;

(1.2) slang. pośladki, odbyt

Wiktionary

Arsen (As, łac. arsenicum) – pierwiastek chemiczny z grupy azotowców o właściwościach metaloidu. Arsen i jego związki są silnie trujące.

Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 2,5 ppm (zajmując 20. miejsce pod względem rozpowszechnienia wśród pierwiastków). Tworzy ponad 200 minerałów, z których najbardziej rozpowszechnione są: arsenopiryt, lelingit, aurypigment, realgar. Często towarzyszący także złożom siarczkowym innych metali, np. pirytom, chalkopirytom, galenie, blendzie cynkowej. W naturze arsen występuje również w stosunkowo dużej liczbie związków arsenoorganicznych. Są to np. kwas kakodylowy i inne kwasy arsenoorganiczne, organiczne pochodne arsyny, arsenowe analogi biocząsteczek, np. arsenobetaina lub arsenocholina.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jakie właściwości chemiczne ma arsen?

(1.2) Waldek kopnął z całej siły Sławka w dolną część arsena.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈarsɛ̃n, AS: arsẽn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arsenek m., arsenian m., arsenin m., arsenowodór m., arszenik m., Arseniusz mos.

przym. arsenawy, arsenowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) As

(1.2) rzyć, zadek, tyłek

Wiktionary

# arsenal

[czytaj: ARsenal] klub piłkarski z Londynu

SJP.pl

- Arsenal – stacja metra w Londynie

Wikipedia

# arsenalik

zdrobnienie od: arsenał

SJP.pl

# arsenalikowy

przymiotnik od: arsenalik

SJP.pl

# arsenalski

→ Arsenal

SJP.pl

#### Patrz:

Arsenal

# arsenawy

zawierający arsen trójwartościowy (trójtlenek arsenu)

SJP.pl

# arsenał

1. składnica broni, zbrojownia;
2. znaczny zbiór czegoś: konkretnych przedmiotów lub sposobów, pomysłów itp.

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. wojsk. budynek lub pomieszczenie pełniące funkcję składu broni; składnica broni; ; Gloger.

(1.2) książk. zgromadzona broń

(1.3) przen. bogaty zbiór czegoś

Wiktionary

Arsenał (wł. arsenale, fr. arsenal) – budynek lub zespół budynków o cechach obronnych, w którym przechowywano broń oraz sprzęt wojenny (zbrojownia). Arsenały posiadały także warsztaty, w których naprawiano i wytwarzano broń ręczną oraz odlewano działa (w ludwisarni).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Powstańcom udało się zdobyć arsenał, dzięki czemu znacznie poprawiło się ich uzbrojenie.

(1.2) Miał w domu bogaty arsenał dziewiętnastowiecznych pistoletów.

(1.3) Za każdą fuchę dostawał flaszkę. W ten sposób uzbierał mu się niezły arsenał.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈsɛ̃naw, AS: arsẽnau̯

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arsenałowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zbrojownia, cekhauz

(1.2) uzbrojenie

(1.3) zasób, zbiór, kolekcja

Wiktionary

# arsenałowy

związany z arsenałem

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arsenałem, dotyczący arsenału

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arsenał mrz.

Wiktionary

# arsenek

związek arsenu z metalem; np. nikielin, lelingit, smaltyn, domeykit

SJP.pl

# arseniak

trujący gaz o zapachu czosnku; arsenowodór

SJP.pl

Arsenowodór, AsH
3 – nieorganiczny związek chemiczny, bezbarwny, piroforyczny, silnie trujący gaz o zapachu czosnku. Słabo rozpuszcza się w wodzie. Ogrzewany rozkłada się na arsen i wodór.

Powstaje w wyniku działania kwasami lub wodą na arsenki metali np.:

  Zn
  3As
  2 + 3H
  2SO
  4 → 2AsH
  3 + 3ZnSO
  4

Wikipedia

# arsenian

sól kwasu arsenowego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester kwasu arsenowego;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Arseniany są pochodnymi kwasu arsenowego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈsɛ̃ɲãn, AS: arsẽńãn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arszenik mrz., arsen mrz., tioarsenian

Wiktionary

# arseniany

sól kwasu arsenowego

SJP.pl

Wikipedia

# arsenin

sól kwasu arsenawego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester kwasu arsenawego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Arseniny są pochodnymi kwasu arsenawego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈsɛ̃ɲĩn, AS: arsẽńĩn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arsen mrz., arszenik mrz.

Wiktionary

# arseniny

sól kwasu arsenawego

SJP.pl

Arseniny (nazwa Stocka: arseniany(III)) – sole kwasu arsenawego, w których arsen występują na +3 stopniu utlenienia. Mogą one zawierać jony AsO3−3 (arseniny), HAsO2−3 (wodoroarseniny), H2AsO3− (diwodoroarseniny), przy czym nazywa się je ortoarseninami dla odróżnienia od soli zawierających aniony As2O4−5 (piroarseniny) lub też polimeryczne [AsO2]n−n (metaarseniny). Większość soli kwasu arsenawego występuje w postaci metaarseninów (przykładem ortoarseninu jest żółty, słabo rozpuszczalny w wodzie arsenin srebra, Ag3AsO3).

Wikipedia

# arsenit

minerał, tlenek arsenawy

SJP.pl

# arseniuk

nazwisko

SJP.pl

# arseniusz

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

- Arseniusz (imię)
- Arseniusz (Berło)
- Arseniusz (biskup turowski)
- Arseniusz (Bradvarević)
- Arseniusz (Briancew)
- Arseniusz (Czechowcew)
- Arseniusz (Czekandrakow)
- Arseniusz (Glavčić)
- Arseniusz II (arcybiskup ochrydzki)
- Arseniusz IV (patriarcha Serbii)
- Arseniusz (Izotow)
- Arseniusz (Jakowenko)
- Arseniusz (Jepifanow)
- Arseniusz (Kardamakis)
- Arseniusz (Kryłow)
- Arseniusz (Łazarow)
- Arseniusz (Maciejewicz)
- Arseniusz (Mohylański)
- Arseniusz (Moskwin, metropolita kijowski)
- Arseniusz (Moskwin, biskup woroneski)
- Arseniusz (Smoleniec)
- Arseniusz (Stadnicki)
- Arseniusz (Stojković)
- Arseniusz (Timofiejew)
- Arseniusz (Wierieszczagin)
- Arseniusz (Żadanowski)

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: arˈsɛ̃ɲuʃ, AS: arsẽńuš

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arsen m., arsenek m.

:: fż. Arsenia ż.

przym. Arseniuszowy, arsenowy, arsenkowy

Wiktionary

# arsenki

związek arsenu z metalem; np. nikielin, lelingit, smaltyn, domeykit

SJP.pl

# arsenolit

minerał, arszenik rodzimy, produkt utleniania minerałów arsenowych

SJP.pl

# arsenoorganiczny

związki arsenoorganiczne - związki organiczne zawierające w cząsteczce atomy arsenu związane bezpośrednio z atomami węgla

SJP.pl

# arsenopiryt

minerał, siarczek żelaza i arsenu; piryt arsenowy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. pospolity minerał z gromady siarkosoli, jego głównym składnikiem jest siarczek żelazowo-arsenowy, zwykle zawiera domieszki złota;

Wiktionary

Arsenopiryt – minerał z gromady siarkosoli; jego głównym składnikiem siarczek żelazowo-arsenowy. Minerał pospolity i szeroko rozpowszechniony.

Nazwa pochodzi od składu chemicznego (E.F. Glocker, 1847).

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. arsenopirytowy

Wiktionary

# arsenopirytowy

przymiotnik od: arsenopiryt

SJP.pl

# arsenowodór

związek organiczny, silnie trujący gaz o zapachu czosnku; arsan

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. trujący, nieorganiczny gaz, którego zapach przypomina czosnek;

Wiktionary

Arsenowodór, AsH
3 – nieorganiczny związek chemiczny, bezbarwny, piroforyczny, silnie trujący gaz o zapachu czosnku. Słabo rozpuszcza się w wodzie. Ogrzewany rozkłada się na arsen i wodór.

Powstaje w wyniku działania kwasami lub wodą na arsenki metali np.:

  Zn
  3As
  2 + 3H
  2SO
  4 → 2AsH
  3 + 3ZnSO
  4

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌarsɛ̃nɔˈvɔdur, AS: arsẽnovodur

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arsen mrz.

Wiktionary

# arsenowy

przymiotnik od: arsen

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) chem. dotyczący arsenu, zawierający arsen

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Przełom w wytwórczości nastąpił w środkowej epoce brązu, pojawiają się częściej klasyczne brązy cynowe, które wypierają brązy arsenowe.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arsen m., Arseniusz mos.

Wiktionary

# arsis

[czytaj: ars-is] krój czcionki

SJP.pl

Arsis – amerykański zespół technical melodic death metalowy. Zespół został założony w Virginia Beach z inicjatywy Jamesa Malone'a oraz Michaela Van Dyne'a.

Wikipedia

# arsja

gatunek ryby z rzędu flądrokształtnych

SJP.pl

Arsja (Pseudorhombus arsius) – gatunek ryby flądrokształtnej z rodziny Paralichthyidae.

Wikipedia

# arsonian

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester jednego z kwasów arsonowych

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Arsoniany są pochodnymi kwasów arsonowych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈsɔ̃ɲãn, AS: arsõńãn

Wiktionary

# arsonin

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester jednego z kwasów arsonawych

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Arsoniny są pochodnymi kwasów arsonawych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈsɔ̃ɲĩn, AS: arsõńĩn

Wiktionary

# arsonwalizacja

jedna z metod leczenia prądami wielkiej częstotliwości; darsonwalizacja

SJP.pl

Darsonwalizacja, arsonwalizacja (fr. darsonvalisation)- w medycynie – jedna z metod przy leczeniu chorób za pomocą prądów o wielkiej częstotliwości. Nazwana tak została na cześć francuskiego lekarza Jacques'a Arsène'a d'Arsonvala, wynalazcy tej metody.

Metoda ta jest wykorzystywana w przypadku masażu ciała. Obecnie jest ona wypierana przez inną dziedzinę – diatermię.

Wikipedia

# arsyna

arsenoorganiczny związek chemiczny, alkilowa lub arylowa pochodna arsenowodoru

SJP.pl

Arsenowodór, AsH
3 – nieorganiczny związek chemiczny, bezbarwny, piroforyczny, silnie trujący gaz o zapachu czosnku. Słabo rozpuszcza się w wodzie. Ogrzewany rozkłada się na arsen i wodór.

Powstaje w wyniku działania kwasami lub wodą na arsenki metali np.:

  Zn
  3As
  2 + 3H
  2SO
  4 → 2AsH
  3 + 3ZnSO
  4

Wikipedia

# arsynian

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester jednego z kwasów arsynowych

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Arsyniany są pochodnymi kwasów arsynowych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈsɨ̃ɲãn, AS: arsỹńãn

Wiktionary

# arsynin

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester jednego z kwasów arsynawych

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Arsyniny są pochodnymi kwasów arsynawych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈsɨ̃ɲĩn, AS: arsỹńĩn

Wiktionary

# arsyny

arsenoorganiczny związek chemiczny, alkilowa lub arylowa pochodna arsenowodoru

SJP.pl

Arsyny – grupa arsenoorganicznych związków chemicznych pochodnych arsenowodoru, powstałych przez podstawienie atomów wodoru przez jedną, dwie lub trzy grupy alkilowe lub arylowe. Dzielą się na:

- pierwszorzędowe (RAsH2)
- drugorzędowe (R2AsH)
- trzeciorzędowe (R3As)

Wikipedia

# arszenik

trójtlenek arsenu; bardzo silnie trująca substancja chemiczna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. toksykol. pot. tlenek arsenu na trzecim stopniu utlenienia, popularna trucizna pod postacią białego proszku

Wiktionary

Tritlenek diarsenu, pot. arszenik (nazwa Stocka: tlenek arsenu(III)), As
2O
3 – nieorganiczny związek chemiczny, tlenek arsenu na III stopniu utlenienia.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ktoś otruł baronową daniem z arszenikiem.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arsen mrz., arsenian mrz., arsenin mrz., arsenolit mrz.

przym. arszenikowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) tritlenek diarsenu, trójtlenek arsenu, tlenek arsenu(III), wzór chemiczny|As2O3., wzór chemiczny|As4O6.

Wiktionary

# arszenikowy

związany z arszenikiem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) chem. związany z arszenikiem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arszenik mrz.

Wiktionary

# arszyn

dawna rosyjska miara długości równa 71,12 cm (arszyn rosyjski) lub 81,54 cm (arszyn galicyjski)

SJP.pl

Arszyn (ros. аршин) – dawna rosyjska jednostka długości, będąca sumą długości łokcia i stopy, wahająca się w granicach 71,11-81,5 cm.

Termin odpowiada tureckiej jednostce długości arşın 68 cm, arşın architektoniczny 75,8 cm.

W zaborze rosyjskim w latach 1849–1915 urzędowo 1 arszyn = 0,711167 metra, czyli 1 m = 1,406100 arszyna.

Składał się z 16 werszków. 3 arszyny tworzą sążeń równy 7 stóp.

Wikipedia

# art

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) szt. wyraz tworzący pojęcia związane ze sztuką

(1.2) pot. skr. od artykuł

Wiktionary

- Art – legendarny król Irlandii, syn Conna
- ART – Akademia Rolniczo-Techniczna im. Michała Oczapowskiego w Olsztynie, obecnie wchodząca w skład Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego
- ART – skrót od ang. "assisted reproductive technology", czyli techniki wspomaganego rozrodu
- ART Grand Prix – francuski zespół wyścigowy
- terapia antyretrowirusowa
- Android Runtime – środowisko uruchomieniowe systemu Android

Zobacz też:

- Arth

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) op-art • art brut • art déco • pop-art • wideo-art • body art • street art • art rock • pixel art

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

(1.1)

:: rzecz. artysta mos., artystka ż.

:: skr. art.

(1.2)

:: rzecz. artykuł mrz., artykułowanie n.

:: czas. artykułować ndk.

:: skr. art.

frazeologia.

etymologia.

(1.1) etym|ang|art. → sztuka

(1.2) etymn|pol|artykuł.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) art

źródła.

== art (język albański.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) szt. sztuka (działalność artystyczna)

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: art, AS: art

Wiktionary

#### Powiązane:

(1.1)

:: rzecz. artysta mos., artystka ż.

:: skr. art.

(1.2)

:: rzecz. artykuł mrz., artykułowanie n.

:: czas. artykułować ndk.

:: skr. art.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

(1.1)

:: rzecz. artysta mos., artystka ż.

:: skr. art.

(1.2)

:: rzecz. artykuł mrz., artykułowanie n.

:: czas. artykułować ndk.

:: skr. art.

frazeologia.

etymologia.

(1.1) etym|ang|art. → sztuka

(1.2) etymn|pol|artykuł.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) art

źródła.

== art (język albański.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) szt. sztuka (działalność artystyczna)

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# art-house

[czytaj: art-hałz] art house, arthouse; środowiskowo:
1. filmy niszowe i niezależne dla wyrobionych widzów;
2. kino studyjne

SJP.pl

# art-house'owy

→ art-house [czytaj: art-hałzowy]; art-housowy, arthouse'owy, arthousowy

SJP.pl

# art-housowy

→ art-house [czytaj: art-hałzowy]; art-house'owy, arthouse'owy, arthousowy

SJP.pl

# art.

skrót od:
1. artykuł; artyk.;
2. artystyczny;
3. artyleria; artyl.;
4. artyleryjski; artyl.

SJP.pl

skrót

(1.1) = artykuł

(1.2) = szt. artysta, artystyczny

(1.3) = wojsk. artyleria

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zgodnie z art. 30 §1 pkt 2 umowa o pracę rozwiązuje się przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artysta mos., artystka ż.

przysł. artystycznie

przym. artystyczny

Wiktionary

# arta

1. starożytna Ambrakia, miasto w zachodniej Grecji, stolica prefektury o tej samej nazwie;
2. miasto w południowo-wschodnim Dżibuti, stolica regionu o tej samej nazwie

SJP.pl

## Lokalizacje

- Arta – miasto w Dżibuti
- Arta – miasto w Grecji
- Arta – prefektura w Grecji
- Arta – gmina w Grecji
- Region Arta – region administracyjny w Dżibuti
- Zatoka Arty – dawna nazwa Zatoki Ambrakijskiej na Morzu Jońskim

Wikipedia

# artagnan

Artagnan – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Oksytania, w departamencie Pireneje Wysokie.

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 436 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 88 osób/km² (wśród 3020 gmin regionu Midi-Pireneje Artagnan plasuje się na 641. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 1490.).

Wikipedia

# artakserkses

władca starożytnej Persji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) hist. imię|polski|m.

Wiktionary

- Artakserkses I – władca starożytnej Persji 464 p.n.e.-425 p.n.e.
- Artakserkses II – władca starożytnej Persji 404 p.n.e.-358 p.n.e.
- Artakserkses III – władca starożytnej Persji 358 p.n.e.-338 p.n.e.
- Artakserkses IV, Arses – władca starożytnej Persji 338 p.n.e.-336 p.n.e.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wyszła również w siódmym roku panowania króla Artakserksesa gromada Izraelitów, kapłanów, lewitów, śpiewaków, odźwiernych i niewolników świątyni do Jerozolimy.

Wiktionary

# artaud

- Artald – święty Kościoła katolickiego, przeor, biskup;
- Antonin Artaud – francuski aktor, dramaturg, reżyser, pisarz, teoretyk teatru.

Wikipedia

# artbook

[czytaj: artbuk] dzieło artystyczne w formie książki, łączące w sobie cechy tradycyjnej książki oraz sztuki

SJP.pl

# artbuyer

[czytaj: art bajer] pracownik agencji reklamowej zajmujący się wyszukiwaniem podwykonawców do realizacji danego projektu reklamy; art buyer

SJP.pl

# artdecowski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z art déco, dotyczący art déco

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. art déco n.

przym. artdekowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) artdekowski

Wiktionary

# artefakcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od artefakt

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie artefakt, lecz tylko mały artefakcik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artefakt m.

Wiktionary

# artefakt

1. wytwór pracy człowieka;
2. w fantastyce i grach komputerowych: cenny przedmiot o magicznych właściwościach;
3. nieprawidłowy element wyniku badania naukowego;
4. nieprawidłowa struktura tkanki lub komórki widziana w preparatach mikroskopowych;
5. zauważalna wada w obrazie lub dźwięku, powstająca zwykle w wyniku zastosowania stratnej kompresji danych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) antrop. przedmiot wykonany ludzką ręką;

(1.2) biol. med. struktura lub własność, która nie pojawiła się naturalnie w badanym zjawisku, ale jako rezultat oddziaływania zewnętrznego lub błędu pomiarowego;

(1.3) inform. fot. wada w oglądanym obrazie bądź słyszanym dźwięku będąca skutkami ubocznym zastosowania algorytmu kompresji;

Wiktionary

Artefakt (łac. arte factum 'sztucznie wykonane', ars narzędnik arte – sztuka, technika; factum od facio, facere ‘czynić’) – przedmiot, zdarzenie itp. będące sztucznym wytworem, tj. będące wynikiem działalności ludzkiej, nieistniejące w naturze.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Znalezisko kości mamuta otaczały krzemienne artefakty.

(1.2) W wyniku przypadkowych ruchów kabli na wykresie EEG pojawił się artefakt.

(1.3) Pogorszenie jakości jest jednak zauważalne przy dokładniejszym przyjrzeniu się zdjęciu – zwłaszcza w powiększeniu, gdyż kompresja JPEG powoduje powstawanie wokół ostrych krawędzi charakterystycznych plamkaamek zwanych artefaktami. (z Wikibooks)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈtɛfakt, AS: artefakt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artefakcik mrz.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przedmiot kultury materialnej

(1.2) zaburzenie

Wiktionary

# artek

zdrobnienie od: Artur, Arkadiusz (imiona męskie)

SJP.pl

Artek (do 1925 Chasta) – obóz pionierski na Krymie, znajdujący się u podnóża południowo-zachodniego zbocza góry Ajudah (Aju-Dah), nad brzegiem Morza Czarnego, w miejscowości Gurzuf.

Pierwotna nazwa pochodzi od nazwy znajdującego się w tym miejscu uroczyska.

Wikipedia

# artel

spółdzielnia pracy w Rosji carskiej i w Związku Radzieckim

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) samodzielna grupa pracujących wspólnie robotników, rzemieślników lub myśliwych w Rosji i krajach postrosyjskich;

Wiktionary

Artel (ros. артель) – brygada (zespół, grupa) robotników, myśliwych czy rzemieślników.

Wikipedia

# artem

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.

Wiktionary

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Artemiusz m., Artemis ż., Artemida ż., artemizjon m.

Wiktionary

# artemia

rodzaj skorupiaków z gromady skrzelonogów, używanych w akwarystyce jako pokarm

SJP.pl

- Artemia – imię żeńskie
- Artemia – bezkręgowiec

Wikipedia

# artemida

mit. gr. dziewicza bogini lasów i łowów, córka Zeusa i Leto; Artemis

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) mitgr. bogini łowów i przyrody, łączona z Selene, Hekate i Persefoną oraz utożsamiana z rzymską Dianą;

Wiktionary

Artemida, Artemis; stgr. Ἄρτεμις Ártemis, łac. Diana) – w mitologii greckiej bogini łowów, zwierząt, lasów, gór i roślinności; wielka łowczyni.

Opiekunka lasów, gór i dzikiej zwierzyny.

Jej atrybutami były łuk, strzały i kołczan, a ulubionym zwierzęciem – łania. Była córką Zeusa i Latony, siostrą bliźniaczką Apollina. Należała do grona 12 bogów olimpijskich. Bogini-dziewica.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Apollo i Artemida, oboje strzelający niechybnie z łuku, uchodzili za dawców nagłej śmierci.

(1.1) Atrybutami Artemidy były: kołczan, strzały, łuk, łania, jeleń i niedźwiedź.

(1.1) Obrażona bogini poskarżyła się Apollinowi i Artemidzie, którzy zabili strzałami z łuku dzieci Niobe.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌartɛ̃ˈmʲida, AS: artẽmʹida

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Artemizje nmos., Artemizjon mrz.

:: war. Artemis ż.

przym. Artemidzin

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) war. Artemis; Diana

Wiktionary

# artemis

w mitologii greckiej: dziewicza bogini lasów i łowów, córka Zeusa i Leto; Artemida

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) mitgr. zob. Artemida.

(1.2) astr. planetoida o numerze katalogowym 105;

(1.3) geogr. miejscowość w Grecji, w Attyce

Wiktionary

- Artemis (Artemida) – w mitologii greckiej bogini łowów i przyrody
- Artemis – planetoida o numerze katalogowym 105
- Artemis – satelita komunikacyjny
- Artemis – operacja wojskowa w Demokratycznej Republice Konga (2003)
- Artemis – robot patrolujący japońskie centrum handlowe i wszczynający alarm (lub przekazujący informacje drogą bezprzewodową na posterunek), gdy zarejestruje coś podejrzanego
- Artemis – powieść Andy'ego Weira
- Artemis – album Lindsey Stirling
- Artemis – program załogowych lotów na Księżyc stworzony przez NASA
- Artemis – program bioinformatyczny służący do obrazowania genomu

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Apollo i Artemis, oboje strzelający niechybnie z łuku, uchodzili za dawców nagłej śmierci.

(1.1) Atrybutami Artemis były: strzały, kołczan, łuk, łania, jeleń i niedźwiedź.

(1.2) Artemis porusza się w obszarze między orbitami Marsa i Jowisza, czyli w pasie głównym planetoid.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈtɛ̃mʲis, AS: artẽmʹis

Wiktionary

#### Powiązane:

zob. Artemida.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) war. Artemida; Diana

Wiktionary

# artemiusz

imię męskie

SJP.pl

Artemiusz – imię męskie, pochodzenia greckiego, w wersji Αρτέμιος/Artemios wywodzące się od imienia bogini Artemidy, a w wersji Ἀρτεμής/Artemes znaczące „bezpieczny, idealnego zdrowia”. Imię to nosiło kilku świętych. Forma żeńska – Artemia.

Artemiusz imieniny obchodzi 6 czerwca i 20 października.

Wikipedia

# artemiuszostwo

Artemiusz z małżonką; Artemiuszowie

SJP.pl

# artemiuszowie

Artemiusz z małżonką; Artemiuszostwo

SJP.pl

# artemiuszowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Artemiusza lub z nim związany

SJP.pl

# artemizja

Artemizja – greckie imię żeńskie.

Znane postacie:

- Artemizja – królowa Halikarnasu z czasów wojen grecko-perskich.
- Artemizja II – żona (lub siostra) władcy karyjskiego Mauzolosa, który panował w I połowie IV wieku p.n.e. Po jego śmierci w 352 roku p.n.e. Artemizja wzniosła halikarnaskie Mauzoleum (Muzejon), uznawane za jeden z 7 cudów świata.
- Artemizja (obraz Rembrandta)
- Artemisia Gentileschi – włoska malarka reprezentująca wczesny barok

Wikipedia

# artemizjon

1. przylądek na Eubei;
2. świątynia Artemidy w Efezie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rel. hist. świątynia, miejsce kultu bogini Artemidy;

Wiktionary

Artemizjon – mianem tym nazywano każde miejsce kultu greckiej bogini Artemidy, jednakże najczęściej stosuje się tę nazwę w odniesieniu do następujących miejsc i obiektów:

1. Artemizjon w Efezie (jeden z siedmiu cudów świata)
2. Przylądek na Eubei ze świątynią Artemidy (miejsce bitwy pod Artemizjonem)
3. Pasmo górskie między Argolidą i Arkadią (również ze świątynią Artemidy)

Do znanych artemizjonów zalicza się także świątynia w Brauron.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Artemida ż., Artemis m., Artem m., Artemiusz m.

Wiktionary

# arteon

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) pot. mot. jeden z modeli samochodu marki Volkswagen

Wiktionary

Arteon – ogólnopolski miesięcznik poświęcony sztukom plastycznym. Wydawany od 2000 przez poznański Dom Wydawniczy Kruszona. Celem pisma jest informowanie o współczesnym życiu kulturalnym z zakresu sztuk wizualnych i pobudzanie krytycznej refleksji na jego temat, a także popularyzacja sztuki współczesnej i dawnej, zarówno polskiej, jak i zagranicznej wśród szerokich grup społecznych z ukierunkowaniem na młodzież licealną i akademicką.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na parkingu przed salonem stało sześć nowych arteonów.

Wiktionary

# arteria

1. ważna droga komunikacyjna lądowa lub wodna;
2. tętnica (zwłaszcza jedna z głównych)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) anat. tętnica

(1.2) mot. ważny szlak komunikacyjny; bardzo ruchliwa droga

Wiktionary

Tętnica, naczynie tętnicze (łac. arteria) – makroskopowo widoczne naczynie krwionośne o nieprzepuszczalnej ścianie, które bez względu na fizjologiczny skład krwi, prowadzi krew z serca do narządów ciała. Układ naczyń tętniczych jest połączony z układem naczyń żylnych poprzez sieć naczyń włosowatych.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Gladiatorzy w starożytnym Rzymie, po tym jak tłum decydował o śmierci pokonanego, ostrzem miecza przebijali arterię i serce.

(1.2) Wjechaliśmy na szeroką arterię, która doprowadziła nas do miasta.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈtɛrʲja, AS: arterʹi ̯a

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|gr|ἀρτηρία.

uwagi.

(1.1) zobacz też: Indeks:Polski - Części ciała

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) artery

* arabski: (1.1) شريان

* baskijski: (1.1) arteria

* białoruski: (1.1) артэрыя ż.

* bułgarski: (1.1) артерия ż.; (1.2) артерия ż.

* chorwacki: (1.1) arterija

* dolnołużycki: (1.1) arterija ż.

* duński: (1.1) arterie w., pulsåre w.; (1.2) færdselsåre w.

* esperanto: (1.1) arterio; (1.2) arterio

* francuski: (1.1) artère ż.; (1.2) artère ż.

* hiszpański: (1.1) arteria ż.; (1.2) arteria ż.

* interlingua: (1.1) arteria; (1.2) arteria

* islandzki: (1.1) slagæð ż.

* jidysz: (1.1) אַרטעריע ż. (arterje); (1.2) מאַגיסטראַל m. (magistral)

* kataloński: (1.1) artèria ż.; (1.2) artèria ż.

* łaciński: (1.1) arteria

* niemiecki: (1.1) Arterie ż.; (1.2) Verkehrsader ż.

* norweski (bokmål): (1.1) arterie

* nowogrecki: (1.1) αρτηρία ż.; (1.2) αρτηρία ż.

* rosyjski: (1.1) артерия ż.; (1.2) артерия ż.

* slovio: (1.1) ceva (цева)

* słowacki: (1.1) artéria ż., tepna ż.

* szwedzki: (1.1) artär

* ukraiński: (1.1) артерія ż.; (1.2) артерія ż.

* włoski: (1.1) arteria ż.; (1.2) arteria ż.

źródła.

== arteria (język asturyjski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) anat. arteria

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# arterialny

przymiotnik od: arteria; tętniczy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) med. zob. tętniczy.

Wiktionary

# arteriografia

dział angiografii, metoda badania tętnic polegająca na uwidocznieniu ich w obrazie rentgenowskim przez wprowadzenie do nich środka kontrastującego

SJP.pl

Arteriografia – diagnostyczne badanie radiologiczne, którego zadaniem jest obrazowanie światła naczyń tętniczych.

Do tętnicy, najczęściej tętnicy udowej lub tętnicy ramiennej wprowadza się cewnik naczyniowy, przez który do krwi wstrzykuje się rozpuszczalny w wodzie środek kontrastowy, który dociera do regionu organizmu podlegającego badaniu, a następnie wykonuje się serię zdjęć rentgenowskich. Pozwala to na uwidocznienie naczyń, ich odgałęzień i zmian chorobowych w nich występujących. Niekiedy w trakcie badania wykonuje się zabieg angioplastyki lub implantacji stentu w miejscu zmiany chorobowej.

Wikipedia

# arteriograficzny

przymiotnik od: arteriografia

SJP.pl

# arteriopatia

peryferyjne zaburzenie ukrwienia tętniczego

SJP.pl

# arteriosklerotyczny

wywołany arteriosklerozą, powstały na skutek arteriosklerozy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) med. miażdżycowy (związany z arteriosklerozą czyli miażdżycą)

Wiktionary

# arterioskleroza

choroba polegająca na odkładaniu się na ściankach tętnic cholesterolu (i innych substancji); miażdżyca tętnic

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zob. miażdżyca.

Wiktionary

Miażdżyca tętnic (łac. atheromatosis, atherosclerosis) (potoczna nazwa to „arterioskleroza”) – przewlekła choroba, polegająca na zmianach zwyrodnieniowo-wytwórczych w błonie wewnętrznej i środkowej tętnic, głównie w aorcie, tętnicach wieńcowych, mózgowych oraz tętnicach kończyn.

Wikipedia

# arterioskopia

w medycynie: metoda badania wnętrza tętnic

SJP.pl

# arteriotomia

zabieg polegający na nacięciu tętnicy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zabieg chirurgiczny polegający na nacięciu tętnicy

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|grec|ἀρτηρία|τομή. → tętnica + przecięcie

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) arteriotomy

* czeski: (1.1) arteriotomie

* francuski: (1.1) artériotomie ż.

* hiszpański: (1.1) arteriotomía ż.

* ido: (1.1) arteriotomio

* interlingua: (1.1) arteriotomia

* kataloński: (1.1) arteriotomia ż.

* łaciński: (1.1) arteriotomia ż.

* niemiecki: (1.1) Arteriotomie ż.

* portugalski: (1.1) arteriotomia ż.

* słowacki: (1.1) artériotómia ż.

źródła.

== arteriotomia (interlingua.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) med. arteriotomia, nacięcie tętnicy

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌartɛrʲjɔˈtɔ̃mʲja, AS: arterʹi ̯otõmʹi ̯a

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|grec|ἀρτηρία|τομή. → tętnica + przecięcie

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) arteriotomy

* czeski: (1.1) arteriotomie

* francuski: (1.1) artériotomie ż.

* hiszpański: (1.1) arteriotomía ż.

* ido: (1.1) arteriotomio

* interlingua: (1.1) arteriotomia

* kataloński: (1.1) arteriotomia ż.

* łaciński: (1.1) arteriotomia ż.

* niemiecki: (1.1) Arteriotomie ż.

* portugalski: (1.1) arteriotomia ż.

* słowacki: (1.1) artériotómia ż.

źródła.

== arteriotomia (interlingua.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) med. arteriotomia, nacięcie tętnicy

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# arteryjny

przymiotnik od: arteria; tętniczy, arterialny

SJP.pl

# arteterapeuta

terapeuta leczący za pomocą sztuki

SJP.pl

# arteterapeutka

→ arteterapeuta

SJP.pl

#### Patrz:

arteterapeuta

# arteterapia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) terapia przez sztukę

Wiktionary

Arteterapia lub też artterapia (arte z łac. ars sztuka i terapia) – leczenie przez sztukę.

Termin „arteterapia” składa się z dwóch części (bardziej widoczne jest to w języku angielskim: art therapy), co sugeruje, że jest to działanie bazujące na dwóch równoważnych elementach: sztuce (twórczości) i terapii. Uważa się, że osobą, która po raz pierwszy użyła terminu „arteterapia” w celu określenia działania polegającego na zastosowaniu twórczości w terapii był pracujący w Wielkiej Brytanii artysta Adrian Hill. W podobnym czasie Margaret Naumburg – psycholog o orientacji psychoanalitycznej, stosowała termin arteterapia do opisu swojej pracy z pacjentami w Stanach Zjednoczonych.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) art therapy

* czeski: (1.1) arteterapie ż.

* estoński: (1.1) kunstiteraapia

* francuski: (1.1) art-thérapie ż.

* hiszpański: (1.1) arteterapia ż.

* kataloński: (1.1) artteràpia ż.

* niemiecki: (1.1) Kunsttherapie ż.

* słowacki: (1.1) arteterapia ż.

* szwedzki: (1.1) konstterapi

* ukraiński: (1.1) арт-терапія ż.

źródła.

== arteterapia (język hiszpański.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) arteterapia

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) art therapy

* czeski: (1.1) arteterapie ż.

* estoński: (1.1) kunstiteraapia

* francuski: (1.1) art-thérapie ż.

* hiszpański: (1.1) arteterapia ż.

* kataloński: (1.1) artteràpia ż.

* niemiecki: (1.1) Kunsttherapie ż.

* słowacki: (1.1) arteterapia ż.

* szwedzki: (1.1) konstterapi

* ukraiński: (1.1) арт-терапія ż.

źródła.

== arteterapia (język hiszpański.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) arteterapia

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# artezja

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. rzad. Artois, kraina historyczna w północnej Francji, z głównym ośrodkiem w Arras;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Artezyjczyk mos., Artezyjka ż.

przym. artezyjski

Wiktionary

# artezyjski

1. wody artezyjskie: wody podziemne zdolne do samowypływu na powierzchnię terenu na skutek różnicy ciśnienia;
2. studnia artezyjska: studnia ujmująca wody artezyjskie

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) geogr. hist. dotyczący Artezji (Artois), związany z Artezją (Artois), pochodzący z Artezji (Artois)

(1.2) geol. dotyczący wód podziemnych zdolnych do samoczynnego wypływu, oddzielonych od powierzchni gruntu stropem z warstwy nieprzepuszczalnej;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Artezja ż.

Wiktionary

# arthasiastra

podręcznik o sztuce rządzenia przypisywany hinduskiemu uczonemu Czanakji Kautilji

SJP.pl

Arthaśastra (hindi अर्थशास्त्र ग्रन्थ) – pochodzący z IV wieku p.n.e. indyjski traktat (śastra) autorstwa Kautilji, spisany sanskrytem. Arthaśastra składa się z 15 ksiąg.

Wikipedia

# arthouse

[czytaj: arthałz] art house, art-house; środowiskowo:
1. filmy niszowe i niezależne dla wyrobionych widzów;
2. kino studyjne

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) film. gatunek filmowy obejmujący dzieła artystyczne, niekomercyjne, niszowe przeznaczone dla wyrobionego odbiorcy

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. arthouse'owy, arthausowy

Wiktionary

# arthouse'owy

→ arthouse [czytaj: arthałzowy]; art-house'owy, art-housowy, arthousowy

SJP.pl

# arthousowy

→ arthouse [czytaj: arthałzowy]; art-house'owy, art-housowy, arthouse'owy

SJP.pl

# arthur

[czytaj: artur] obce imię męskie

SJP.pl

Tytuły filmów:

- Arthur – film z 1981 roku
- Arthur – film z 2011 roku

Miejscowości w USA:

- Arthur – wieś w stanie Illinois, w hrabstwie Douglas
- Arthur – miasto w stanie Iowa, w hrabstwie Ida
- Arthur – wieś w stanie Nebraska, w hrabstwie Arthur
- Arthur – miasto w stanie Dakota Północna, w hrabstwie Cass
- Arthur – miasto w stanie Wisconsin, w hrabstwie Chippewa

Wikipedia

# artiom

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Nadmorskim, położone niedaleko Władywostoku;

(1.2) geogr. osada w Rosji, w obwodzie nowogrodzkim

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(2.1) rosyjskie imię męskie

Wiktionary

- Artiom (Fiodor Siergiejew) (1882–1921) – rosyjski rewolucjonista, działacz bolszewicki
- Artiom – miasto w Federacji Rosyjskiej nazwane na cześć Artioma (Fiodora Siergiejewa)

Wikipedia

#### Synonimy:

(2.1) Artem

Wiktionary

# artiomowsk

1. miasto w Rosji;
2. w latach 1924-2016: Bachmut (miasto na Ukrainie)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. Bachmut, miasto na Ukrainie, oficjalna nazwa w latach 1924−2016;

(1.2) geogr. miasto w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Krasnojarskim, w rejonie kurganińskim

Wiktionary

Artiomowsk, ros. Артёмовск

- Artiomowsk – miasto w Rosji
- Bachmut – miasto na Ukrainie, w latach 1924–2016 pod nazwą Artiomowsk

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. artiomowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Bachmut

(1.2) hist. Olchowski

Wiktionary

# artman

firma odzieżowa

SJP.pl

Artman Spółka Akcyjna – polskie przedsiębiorstwo handlu detalicznego z siedzibą w Krakowie, notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Przedmiotem jego działalności było projektowanie i dystrybucja odzieży.

Wikipedia

# artois

[czytaj: artuA] nazwisko

SJP.pl

Artois [czyt. artua] – kraina historyczna w północnej Francji.

- stolica: Arras

Została podbita przez Franków w V wieku, a od 863 r. we władaniu hrabiów Flandrii. Została przyłączona do Francji przez Filipa II Augusta w 1180 r. Od XIV w. w posiadaniu Burgundii, a od roku 1493 w rękach Habsburgów. W 1659 r. włączone ostatecznie do Francji.

Główne miasta to Saint-Omer, Lens, Béthune.

Wikipedia

# artoteka

kursy tańca, fotografii itp. organizowane przez domy kultury i świetlice

SJP.pl

# artralgia

ból stawów występujący w wielu chorobach reumatologicznych

SJP.pl

Artralgia (łac. arthralgia) – ból stawów występujący przy braku jawnego zapalenia stawów. Występuje w wielu chorobach reumatologicznych, w tym szczególnie w toczniu rumieniowatym.

Wikipedia

# artretyczka

kobieta cierpiąca na artretyzm (dnę, skazę moczanową)

SJP.pl

# artretyczny

związany z artretyzmem, wywołany artretyzmem (np. artretyczne obrzęki stawów, dolegliwości artretyczne)

SJP.pl

# artretyk

osoba cierpiąca na artretyzm (dnę, skazę moczanową)

SJP.pl

# artretyzm

choroba przemiany materii, zapalenie stawów o charakterze napadowym, potem przewlekłym, spowodowane krystalizacją moczanu sodu w płynie stawowym, należące do chorób reumatycznych; dna, skaza moczanowa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pot. przewlekła choroba układu kostno-stawowego powodująca dolegliwości bólowe i zniekształcenia stawów oraz przyczyniająca się do niesprawności chorego

Wiktionary

Dna moczanowa, inaczej artretyzm, skaza moczanowa, podagra (dawniej pedogra), gdy obejmuje duże palce u stóp – choroba charakteryzująca się zwykle nawracającymi epizodami ostrego zapalenia stawów – zaczerwienionego, tkliwego, gorącego obrzęku stawu. Najczęściej (w ok. 50% przypadków) obejmuje staw śródstopno-paliczkowy mieszczący się u podstawy dużego palca stopy. Może również występować jako guzki dnawe, kamienie nerkowe czy nefropatia moczanowa. Przyczyną dny jest podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi. Kwas ten krystalizuje się, a jego kryształki odkładają się w stawach, ścięgnach, a także otaczającej je tkance.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Z powodu artretyzmu musiałam nieraz brać całą garść leków przeciwbólowych, aż doznałam uszkodzenia żołądka i nerek.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artretyczka ż., artretyk

przym. artretyczny

Wiktionary

# artrocenteza

nakłucie jamy stawowej

SJP.pl

# artrockowy

→ art rock [czytaj: artrokowy]

SJP.pl

# artrodeza

operacyjne usztywnienie stawu

SJP.pl

Artrodeza, zwana również sztuczną ankylozą jest operacyjnym wytworzeniem w stawie osteogenezy pomiędzy dwiema kośćmi wskutek interwencji chirurgicznej i ma na celu trwałe usztywnienie stawu uniemożliwiając jego późniejsze zginanie.

Artrodezę stosuje się w celu wyeliminowania niewyleczalnego bólu stawów, który nie może być usunięty przez analgetyki (środki przeciwbólowe), zastosowanie ortezy lub innych klasycznych metod. Typowym powodem takiego bólu są:

- pourazowe pęknięcia i rozszczepienia kości w obrębie stawów,
- nienaprawialne uszkodzenia chrząstki stawowej,
- zapalenie stawów, w tym reumatoidalne.

Wikipedia

# artrografia

metoda prześwietlania stawów, które nie są widoczne na standardowych zdjęciach rentgenowskich

SJP.pl

# artrogrypoza

ograniczenie ruchomości stawów z przykurczami mięśni; wrodzona sztywność stawów

SJP.pl

Artrogrypoza (łac. arthrogryposis multiplex congenita) – grupa objawów o różnej etiologii, polegająca na występowaniu wrodzonych, wielostawowych przykurczy. Zwana też jest wrodzoną sztywnością stawów.

Występowanie przykurczy może mieć różny charakter od pierwotnych chorób mięśni – miopatii na różnym tle, po zaburzenia rozwojowe mięśni. Ważnymi przyczynami są też rozlane uszkodzenia obwodowego układu nerwowego i występujące rzadziej uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, a także wrodzone choroby zwyrodnieniowe w obrębie samych stawów. Artrogrypoza jest też składnikiem wielu zespołów chorobowych, chociażby takich jak zespół Sotosa. Jej wystąpienie było opisywane również u dzieci matek chorych na miastenię.

Wikipedia

# artrologia

dział anatomii dotyczący połączeń stawowych kości

SJP.pl

# artropatia

zespół zmian zwyrodnieniowych stawów, powstały wskutek niewłaściwego odżywiania organizmu lub niewłaściwego obciążania stawów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. ogólne określenie zmian chorobowych w zakresie jednego lub więcej stawów;

Wiktionary

Artropatia (gr. ἄρθρον arthron – staw, πάθος páthos – cierpienie) – ogólne określenie zmian chorobowych w zakresie jednego lub więcej stawów.

Pojęcie to obejmuje choroby zapalne oraz niezapalne, pierwotnie dotyczące narządu ruchu, jak i będące następstwem schorzeń obejmujących inne układy i narządy:

- Artropatie w przebiegu zakażeń:

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|grec|ἄρθρον|πάθος. → staw + cierpienie

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) arthropathy

* niemiecki: (1.1) Arthropathie ż.

* słowacki: (1.1) artropatia ż.

źródła.

== artropatia (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. artropatia

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|grec|ἄρθρον|πάθος. → staw + cierpienie

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) arthropathy

* niemiecki: (1.1) Arthropathie ż.

* słowacki: (1.1) artropatia ż.

źródła.

== artropatia (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. artropatia

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# artroplastyka

operacyjne odtworzenie stawu

SJP.pl

# artroskop

specjalistyczny przyrząd umożliwiający wziernikowanie stawu i wykonywanie bezinwazyjnych zabiegów

SJP.pl

Artroskop – to urządzenie medyczne, będące odmianą endoskopu, służące do wziernikowania stawu, podczas procedury diagnostycznej zwanej artroskopią.

Artroskop ma kształt cienkiej, sztywnej rury, która zostaje wprowadzana do jamy stawu, po uprzednim nacięciu skóry. Sam przewód zbudowany jest ze światłowodu, który z jednej strony jest źródłem światła, a drugiej służy do przekazywania obrazu z wnętrza stawu i jest nazywany optyką artroskopu. Obraz jest następnie rzutowany na kolorowy monitor, który cechuje się dużą rozdzielczością. Układy optyczne umożliwiają obserwację stawu na wprost (optyka 0° lub pod kątem – tak zwana optyka kątowa, liczba stopni określa możliwości urządzenia do bocznej obserwacji, w stosunku do osi długiej urządzenia). Artroskop zawiera także specjalną kaniulę, która umożliwia dostawowe podanie płynu oraz późniejsze jego odessanie. Obecnie stosowane artroskopy umożliwiają nie tylko wizualizację wnętrza stawu, ale także przeprowadzenie zabiegów wewnątrzstawowych, do czego konieczny jest będący na wyposażeniu chirurgiczny nóż elektryczny oraz różne trokary.

Wikipedia

# artroskopia

metoda badania polegająca na oglądaniu wnętrza stawu, np. kolanowego za pomocą artroskopu; wziernikowanie stawu

SJP.pl

Wikipedia

# artrotomia

operacyjne otwarcie stawu

SJP.pl

Artrotomia – zabieg operacyjny polegający na otwarciu stawu przez rozcięcie pokrywających go tkanek.

Wikipedia

# artroza

choroba zwyrodnieniowa układu kostno-stawowego, rozwijająca się w stawach uprzednio uszkodzonych wskutek np. złamania czy wady wrodzonej

SJP.pl

Choroba zwyrodnieniowa stawów, osteoartroza (łac. arthrosis deformans, osteoarthrosis, osteoarthritis) – choroba będąca wynikiem zdarzeń biologicznych lub mechanicznych, które zaburzają powiązane z sobą procesy degradacji i syntezy chrząstki stawowej, zarówno w chondrocytach, macierzy pozakomórkowej, jak i w warstwie podchrzęstnej kości. Towarzyszy jej powstanie wyrośli kostnych (osteofitów), proces zapalny w obrębie błony maziowej oraz tkanek okołostawowych. Choroba klinicznie objawia się bólem stawów i ograniczeniem ich funkcji ruchowej, natomiast radiologicznie można stwierdzić szerokie spektrum objawów.

Wikipedia

# artur

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Artur wymowa – imię męskie pochodzenia celtyckiego. Powstało ze złożenia dwóch wyrazów wywodzących się z języków celtyckich: Art – niedźwiedź, ur – młody, piękny, kwitnący. Podstawę imienia może także stanowić celtyckie słowo ard – wysoki, szlachetny.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Pan Artur ma firmę remontowo-budowlaną w Legnicy.

(1.1) Arturze, na kiedy przypadają twoje imieniny?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈartur, AS: artur

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arturowa ż., Arturówna ż., Arturostwo lm m., Arturkowa ż., Arturkówna ż., Arturowo n.

:: zdrobn. Arturek m.

przym. Arturowy, Arturkowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zdrobn. Arturek

Wiktionary

# arturas

litewskie imię męskie

SJP.pl

# arturek

zdrobnienie od: Artur (imię męskie); Artek, Artuś

SJP.pl

# arturiański

dotyczący legendarnych czasów króla Artura

SJP.pl

# arturkowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arturka lub z nim związany

SJP.pl

# arturo

włoskie imię męskie

SJP.pl

# arturostwo

Artur z małżonką; Arturowie

SJP.pl

# arturowie

Artur z małżonką; Arturostwo

SJP.pl

# arturowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Artura lub z nim związany

SJP.pl

# artuś

zdrobnienie od: Artur (imię męskie); Artek, Arturek

SJP.pl

# artycha

1. ekspresywnie: artysta;
2. potocznie:
a) fachowiec, spec; fachman, fachura;
b) mężczyzna zachowujący się w sposób dziwny lub trudny do zaakceptowania

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) poznań. artysta

Wiktionary

# artyficjalizm

przekonanie występujące u dzieci w wieku przedszkolnym, że niektóre przedmioty i zjawiska przyrody (np. słońce) są przez kogoś w jakimś celu zrobione

SJP.pl

Artyficjalizm – przekonanie charakterystyczne dla myślenia wczesnodziecięcego polegające na tym, że według dziecka wszystko na świecie łącznie z naturalnymi bytami i zdarzeniami jest wykonane lub wykonywane przez kogoś. Według tej teorii, dzieci pytane o pochodzenie rzeczy, opisują je przede wszystkim przez określenie wykonawcy i/lub czynności wytwarzającej rzeczy. Dzieci wyjaśniają świat intuicyjnie i uważają, że „świat jest produktem człowieka”.

Wikipedia

# artyficjalny

dawniej: nienaturalny, sztuczny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) daw. nienaturalny, sztuczny

Wiktionary

# artyk.

skrót od: artykuł; art. (częściej)

SJP.pl

# artykulacja

1. wymawianie głosek i słów;
2. wyraźne przedstawianie swoich poglądów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fonet. ruchy narządów mowy podczas wymawianie głoski i samo wymawianie głoski;

(1.2) stomat. sposób schodzenia się zębów przy zwieraniu szczęk

(1.3) muz. sposób wydobywania dźwięków;

(1.4) muz. wyraźne i czyste wykonywanie dźwięków w śpiewie koloraturowym

(1.5) sposób głoszenia poglądów lub opinii

(1.6) archit. rozbicie płaszczyzny na poszczególne części za pomocą motywów architektonicznych

Wiktionary

- artykulacja (w architekturze) – podział płaszczyzny za pomocą elementów architektonicznych
- artykulacja (w fonetyce) – proces kształtowania dźwięków mowy ludzkiej
- artykulacja (w muzyce) – sposób wydobycia dźwięku z instrumentu
- fonetyzacja (lub artykulacja) – powtarzanie czytanego tekstu na głos lub w myślach

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zastosowali trzy rodzaje ideogramów różniące się długością artykulacji: nazwy jednosylabowe, słowa dwusylabowe i idiomy czterosylabowe.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. artykulacyjny

czas. artykułować

rzecz. artykuł mrz.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) artykułowanie, dykcja, werbalizacja, wokalizacja, wymawianie, wymowa

(1.5) ekspresja, eksterioryzacja, formułowanie, uzewnętrznianie, wyrażanie

(1.6) rozczłonkowanie

Wiktionary

# artykulacyjny

dotyczący artykulacji (wymowy głosek), np. artykulacyjne ruchy narządów mowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) fonet. związany z artykulacją, dotyczący artykulacji

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artykuł mrz., artykulacja ż.

czas. artykułować ndk., wyartykułować dk.

Wiktionary

# artykulator

przyrząd do zmiany położenia gipsowej szczęki, stosowany w ortodoncji i chirurgii szczękowo-twarzowej

SJP.pl

Artykulator – mechaniczne urządzenie używane w ortodoncji i chirurgii szczękowo-twarzowej, w którym są usytuowane gipsowe modele szczęk. Praca artykulatora służy do zmienienia położenia (fiksowania) gipsowej szczęki i żuchwy. Zadaniem artykulatora jest zobrazowanie specjalistom jak zmieni się układ szczęk i warunków zgryzowych pacjenta po zabiegu chirurgicznym.

Wikipedia

# artykulik

zdrobnienie od: artykuł

SJP.pl

# artykulisko

zgrubienie od: artykuł

SJP.pl

# artykuł

1. jedna z głównych form dziennikarskich; zawiera omówienie aktualnych wydarzeń politycznych, społecznych, kulturalnych,
2. rzecz będąca przedmiotem handlu, produkt, towar,
3. część ustawy lub umowy, ustęp, paragraf

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) publ. tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie

(1.2) hand. rzecz, która jest przedmiotem handlu

(1.3) praw. część ustawy lub umowy stanowiąca zamkniętą całość

(1.4) rel. reguła religijna, dogmat

(1.5) jęz. rodzajnik, przedimek

Wiktionary

## Tekst

Tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie:

- artykuł prasowy – drukowana wypowiedź publicystyczna
- artykuł naukowy – artykuł w czasopiśmie naukowym, opisujący przebieg i wyniki badań naukowych
- artykuł hasłowy w słowniku, leksykonie lub encyklopedii (mniej ściśle hasło) – odrębna jednostka/element zbioru informacyjnego (np. jednostka leksykograficzna), obejmująca zarówno wyrażenie objaśniane (hasło w ścisłym znaczeniu), jak i tekst je objaśniający
- artykuł monograficzny – rodzaj drukowanej formy pracy naukowej, przedstawiającej w udokumentowany i wyczerpujący sposób opisywane zagadnienie, którego temat jest zbyt wąski na monografię, ma od kilkunastu do kilkudziesięciu stron

## Handel

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W dzisiejszym wydaniu gazety został umieszczony artykuł o sytuacji politycznej w Polsce.

(1.2) Zaopatrzenie było skandaliczne, w sklepach brakowało nawet podstawowych artykułów.

(1.3) Artykuł 172 Kodeksu pracy reguluje wypłacanie wynagrodzenia urlopowego.

(1.4) Zmartwychwstanie Chrystusa jest podstawowym artykułem wiary chrześcijańskiej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈtɨkuw, AS: artykuu̯

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artykułowanie n., artykulacja ż.

:: zdrobn. artykulik m.

czas. artykułować ndk., wyartykułować dk.

przym. artykułowy, artykulacyjny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) reportaż, doniesienie, felieton

(1.2) produkt, towar, przetwór, wyrób, wytwór

Wiktionary

# artykułować

1. wymawiać głoski;
2. wyrażać, wypowiadać, uzewnętrzniać werbalnie;
3. w muzyce: łączyć dźwięki w większe całości

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. wyartykułować)

(1.1) fonet. wymawiać głoski

(1.2) muz. w określony sposób grać na jakimś instrumencie

(1.3) wyrażać swoje poglądy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W zależności od ustawienia strun głosowych zmienia się wysokość i natężenie dźwięku, który jest artykułowany za pomocą warg, języka i podniebienia.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌartɨkuˈwɔvat͡ɕ, AS: artykuu̯ovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artykuł mrz., artykulacja ż., artykułowanie n.

czas. wyartykułować

przym. artykulacyjny

przysł. artykulacyjnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) wymawiać

(1.3) wyrażać opinię, uzewnętrzniać myśli / poglądy

Wiktionary

# artykułowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|artykułować.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. artykułować ndk.

rzecz. artykuł mrz.

Wiktionary

# artykułowany

1. wymawiać głoski;
2. wyrażać, wypowiadać, uzewnętrzniać werbalnie;
3. w muzyce: łączyć dźwięki w większe całości

SJP.pl

# artykuły

1. jedna z głównych form dziennikarskich; zawiera omówienie aktualnych wydarzeń politycznych, społecznych, kulturalnych,
2. rzecz będąca przedmiotem handlu, produkt, towar,
3. część ustawy lub umowy, ustęp, paragraf

SJP.pl

## Tekst

Tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie:

- artykuł prasowy – drukowana wypowiedź publicystyczna
- artykuł naukowy – artykuł w czasopiśmie naukowym, opisujący przebieg i wyniki badań naukowych
- artykuł hasłowy w słowniku, leksykonie lub encyklopedii (mniej ściśle hasło) – odrębna jednostka/element zbioru informacyjnego (np. jednostka leksykograficzna), obejmująca zarówno wyrażenie objaśniane (hasło w ścisłym znaczeniu), jak i tekst je objaśniający
- artykuł monograficzny – rodzaj drukowanej formy pracy naukowej, przedstawiającej w udokumentowany i wyczerpujący sposób opisywane zagadnienie, którego temat jest zbyt wąski na monografię, ma od kilkunastu do kilkudziesięciu stron

## Handel

Wikipedia

# artyl.

art.; skrót od:
1. artyleria;
2. artyleryjski

SJP.pl

# artyleria

1. rodzaj wojska uzbrojonego w broń średniego i dalekiego zasięgu, np. armaty, moździerze, wyrzutnie rakietowe;
2. broń palna o średnim i dalekim zasięgu rażenia;
3. nauka zajmująca się bronią artyleryjską

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. formacja wojskowa wyposażona w działa o dużym zasięgu, współcześnie także w niektóre rodzaje broni rakietowej; ; Gloger|Artyllerja|artyleria.

(1.2) wojsk. uzbrojenie artylerii (1.1), np. armaty, haubice, moździerze

Wiktionary

Artyleria – rodzaj wojsk na uzbrojeniu którego znajdują się działa (armaty, haubice, moździerze) oraz wyrzutnie rakietowe, a w przeszłości także machiny miotające.

Zadaniem artylerii jest zwalczanie celów naziemnych, powietrznych i nawodnych ogniem dział i pociskami rakietowymi. Wykonując swoje zadania, artyleria służy zwykle do wsparcia innych rodzajów wojsk lub działa samodzielnie. W skład artylerii wchodzi także sprzęt i służby umożliwiające skuteczne wykonywanie zadań ogniowych: systemy kierowania ogniem, systemy rozpoznania i wykrywania celów (w tym radary artyleryjskie), służby pomiarowe i inne.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Dwa bataliony i kompania artylerii wystarczy do zwycięstwa. (W. Reymont: Rok 1794)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌartɨˈlɛrʲja, AS: artylerʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artylerzysta

przym. artyleryjski, artyleryczny, artyleryjny

Wiktionary

# artyleryczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) daw. związany z artylerią, dotyczący artylerii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artyleria ż., artylerzysta mos., artylerzystka ż.

przym. artyleryjski, artyleryjny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) współcz. artyleryjski

Wiktionary

# artyleryjny

przymiotnik relacyjny

(1.1) daw. związany z artylerią, dotyczący artylerii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artyleria ż., artylerzysta mos., artylerzystka ż.

przym. artyleryjski, artyleryczny

Wiktionary

# artyleryjski

dotyczący artylerii, artylerzysty, artylerzystów

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) wojsk. przym. od artyleria

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pluton saperów dostał się pod silny ostrzał artyleryjski.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌartɨlɛˈrɨjsʲci, AS: artyleryi ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artyleria m., artylerzysta m., artylerzystka ż.

przym. artyleryczny, artyleryjny

Wiktionary

# artylerysta

dawniej: artylerzysta

SJP.pl

# artylerzysta

żołnierz formacji, której podstawowym uzbrojeniem są działa o dużym zasięgu lub niektóre rodzaje broni rakietowej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) wojsk. żołnierz wojsk artyleryjskich

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W Kościele katolickim na 4 grudnia przypada wspomnienie św. Barbary z Nikomedii, patronki górników i artylerzystów.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artyleria ż.

:: fż. artylerzystka ż.

przym. artyleryjski, artyleryczny, artyleryjny

Wiktionary

# artylerzystka

→ artylerzysta

SJP.pl

#### Patrz:

artylerzysta

# artymiak

nazwisko

SJP.pl

# artymowicz

nazwisko

SJP.pl

# artyst.

skrót od: artystyczny

SJP.pl

# artysta

1. człowiek uzdolniony, tworzący dzieła (np. malarz), kreujący jakąś rolę (aktor) lub wykonawca utworu muzycznego (np. piosenkarz);
2. ktoś najlepszy w swoim fachu; arcymistrz;
3. ekspresywnie (pozytywnie lub negatywnie) o człowieku sprytnym i nietuzinkowym, mającym dziwne pomysły (czasem kaprysy)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek zajmujący się sztuką, tworzący ją

Wiktionary

Artysta (łac. ars dpn. artis sztuka) – osoba tworząca (wykonująca) przedmioty materialne lub utwory niematerialne, mające cechy dzieła sztuki.

Artysta – twórca tym różni się od rzemieślnika – odtwórcy, że swoje dzieła tworzy na podstawie własnej koncepcji, nadając im niepowtarzalny charakter. Dzięki temu dzieła znanych artystów rozpoznawane są bez potrzeby oglądania ich sygnatur. Artyści mogą jednak tworzyć, opierając się na konwencjach stylistycznych (np. konwencjach literackich), nadających ich dziełom cechy wspólne, pozwalających je zaklasyfikować np. do danego stylu, nurtu artystycznego czy epoki.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ten obraz został namalowany przez prawdziwego artystę.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈtɨsta, AS: artysta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artyzm m., artystyczność ż., art m.

:: fż. artystka ż.

przym. artystyczny, artystowski

przysł. artystycznie, artystowsko

skr. art.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) peryfr. kochanek muz, ulubieniec muz

Wiktionary

# artystka

→ artysta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta zajmująca się sztuką, tworząca ją

Wiktionary

#### Patrz:

artysta

#### Przykłady

(1.1) Artystka dostała gorące brawa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: arˈtɨstka, AS: artystka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artyzm mrz., artystyczność ż., art mrz.

:: fm. artysta mos.

przym. artystyczny, artystowski

przysł. artystycznie, artystowsko

skr. art.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) twórczyni

Wiktionary

# artystostwo

w twórczości artystycznej: dominacja formy nad treścią; formalizm

SJP.pl

# artystowski

odnoszący się do doskonałości formalnej wykonania dzieła, jako wartości samoistnej, ważniejszej niż treść (np. popis artystowski)

SJP.pl

# artystycznie

przysłówek

(1.1) w sposób artystyczny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌartɨˈstɨt͡ʃʲɲɛ, AS: artystyčʹńe

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artystyczność ż., artyzm mrz., artysta mos., artystka ż.

przym. artystyczny

skr. art.

Wiktionary

# artystyczność

→ artystyczny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co jest artystyczne, co ma walory artystyczne

Wiktionary

#### Patrz:

artystyczny

#### Wymowa:

IPA: ˌartɨˈstɨt͡ʃnɔɕt͡ɕ, AS: artystyčność

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artysta m., artystka ż., artyzm m.

przym. artystyczny, artystowski

przysł. artystycznie

Wiktionary

# artystyczny

1. dotyczący sztuki lub artysty (np. twórczość artystyczna, wykształcenie artystyczne);
2. mający takie cechy jak dzieło sztuki, wrażliwy na sztukę (np. artystycznie urządzone mieszkanie, artystyczna dusza)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z artyzmem, sztuką, twórczością artysty

(1.2) piękny, estetyczny

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nowatorstwo myśli i działań artystycznych zbliża go do nurtu awangardowego w malarstwie początku XX wieku.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌartɨˈstɨt͡ʃnɨ, AS: artystyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. artysta mos., artystka ż., artyzm mrz., artystyczność ż.

przysł. artystycznie

skr. art.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) twórczy

Wiktionary

# artyzm

1. talent, kunszt, mistrzostwo, zdolność do tworzenia pięknych, doskonałych dzieł sztuki,
2. właściwości dzieła sztuki, będące przejawem kunsztu twórcy w posługiwaniu się środkami typowymi dla danej dziedziny sztuki

SJP.pl

# artzin

[czytaj: artz-in] undergroundowa gazetka (zin) o tematyce artystycznej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) środ. szt. niskonakładowe pisemko wydane przez artystę lub propagatora jakiegoś zjawiska własnym sumptem;

Wiktionary

Artzin (ang. art magazine – magazyn sztuki) – rodzaj pisma alternatywnego o tematyce literackiej lub artystyczno-literackiej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Artystka wydawała artzin w trzecim obiegu w latach osiemdziesiątych XX wieku.

Wiktionary

# artzinowy

→ artzin [czytaj: artz-inowy]

SJP.pl

# aruba

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. polit. terytorium zależne Holandii w Ameryce Środkowej;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Aruba jest wyspą na Morzu Karaibskim, leżącą na północ od wybrzeża Wenezueli.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈruba, AS: aruba

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arubańczyk mos., Arubanka ż.

przym. arubański, arubski

Wiktionary

# arubańczyk

mieszkaniec Aruby

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Aruby

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aruba ż.

:: fż. Arubanka ż.

przym. arubański, arubski

Wiktionary

# arubanka

mieszkanka Aruby

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Aruby

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aruba ż.

:: fm. Arubańczyk mos.

przym. arubański, arubski

Wiktionary

# arubański

→ Aruba; arubijski

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arubą, dotyczący Aruby

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aruba ż., Arubańczyk mos., Arubanka ż.

przym. antyarubański, arubski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) rzad. arubski

Wiktionary

# arubijski

→ Aruba; arubański

SJP.pl

# arubski

przymiotnik relacyjny

(1.1) rzad. związany z Arubą, dotyczący Aruby

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aruba ż., Arubańczyk m., Arubanka ż.

przym. arubański, antyarubański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) arubański

Wiktionary

# arui

ssak z krętorogich, owca grzywiasta

SJP.pl

Arui (Ammotragus) – rodzaj ssaków z podrodziny antylop (Antilopinae) w obrębie rodziny wołowatych (Bovidae).

Wikipedia

# arulański

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. związany z Arulą (współcz. przełęcz Arlberg)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kolej arulańska, jest to rzeczywiście coś wspaniałego. Prowadzi przez wysokie góry, to przez przepaście, urwiska, a jak już góra nie do przebycia, to tunelem sunie i 4 mile, jak np. tunelem św. Antoniego.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arula ż., Przedarulania ż.

przym. przedarulański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) współcz. arlberski

Wiktionary

# arumunka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) etn. członkini grupy etnicznej zamieszkującej południowe Bałkany, wyróżniającej się własnym językiem arumuńskim;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arumuński mrz., Aromunka ż.

:: fm. Aromun mos., Arumun mos.

przym. arumuński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Aromunka

Wiktionary

# arumuński

przymiotnik

(1.1) dotyczący Arumunów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język z wschodnioromańskiej podgrupy języków romańskich;

Wiktionary

Język arumuński lub macedo-rumuński – język z grupy grupy romańskiej, należący do języków wschodnioromańskich.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Arumun mos., Arumunka ż.

Wiktionary

# arumuńskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) taki, który posługuje się językiem arumuńskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem arumuńskim

(1.3) spisany, stworzony w języku arumuńskim

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarũˈmũj̃skɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ, AS: arũmũĩ ̯skoi ̯ẽũ̯zyčny

Wiktionary

# aruwimi

rzeka w Demokratycznej Republice Konga

SJP.pl

Aruwimi (w górnym biegu Ituri) – rzeka w Demokratycznej Republice Konga, prawy dopływ Konga.

- długość: 1300 km
- powierzchnia dorzecza: 116 tys. km²

Aruwimi wypływa w Górach Błękitnych. Na rzece znajdują się liczne progi. Jest żeglowna w dolnym biegu.

Wikipedia

# arwad

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. syryjskie miasto na wyspie nad Morzem Śródziemnym, w czasach starożytnych jedno z macierzystych osiedli i portów fenickich;

Wiktionary

Arwad (arab. ‏أرواد‎, stgr. Ἄραδος) – miasto na wyspie nad Morzem Śródziemnym w Syrii, około 3 km od Tartusu. Współcześnie małe rybackie miasteczko (w spisie z 2004 roku liczyło 4403 mieszkańców), lecz początki jego istnienia sięgają starożytności. Było ono jednym z macierzystych osiedli i portów fenickich. Wspominają je listy z Tell el-Amarna. Wyspa była znana także jako Ruad.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. arwadyta m.

Wiktionary

# arwena

postać z "Władcy pierścieni"

SJP.pl

Arwena (ur. w 241 roku Trzeciej Ery, zm. w 121 roku Czwartej Ery; zwana także Arwen Undómiel) – postać ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia.

Wikipedia

# arwernowie

starożytne, prawdopodobnie najstarsze plemię celtyckie, zamieszkujące zachodnią Galię

SJP.pl

Arwernowie – historyczne plemię galijskie, zamieszkujące tereny nad górnym Ligerem (obecnie rzeka Loara) i skupione wokół grodu-twierdzy Gergowia w Masywie Centralnym środkowej Francji (obecnie 6 km od miasta Clermont-Ferrand).

W latach 50. p.n.e. prowadzili wojnę z legionami rzymskimi Juliusza Cezara wraz z licznymi innymi plemionami, zjednoczonymi pod wodzą ich króla Wercyngetoryksa: Allobrogów, Atrebatów, Bellowaków, Biturgów, Belgów, Eburonów, Eduów, Karnutów, Owernów, Paryzjów, Remów, Sekwanów, Senonów i innych. Ostatecznie zostali podbici przez Juliusza Cezara.

Wikipedia

# arya

rzeczownik

(1.1) elfka, księżniczka Ellesméry, postać literacka z cyklu Dziedzictwo;

Wiktionary

Jest to lista postaci cyklu Dziedzictwo, seria fantasy napisana przez Christophera Paoliniego.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

źródła.

== Arya (interlingua.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) Arya

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

źródła.

== Arya (interlingua.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) Arya

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# aryjczycy

1. ludy posługujące się językami aryjskimi (indoirańskimi);
2. w ideologii hitlerowskiej: rasowo czyści Europejczycy

SJP.pl

- Aryjczycy – starożytny lud indoirański
- Aryjczycy – pojęcie z ideologii nazistowskiej

Wikipedia

# aryjczyk

członek ludu mówiącego językiem aryjskim (indoirańskim)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) etn. osoba należąca do grupy etnicznej, której członkowie posługują się jednym z języków indoeuropejskich lub której członkowie byli azjatyckimi przodkami dzisiejszych społeczności posługujących się jednym z języków indoeuropejskich

(1.2) hist. w hitleryzmie: przedstawiciel najwyższej rasy, bez żydowskich przodków

Wiktionary

Aryjczyk (niem. Arier) („rasa panów”) – termin przejęty i używany przez nazistów niemieckich w ich koncepcji ras związanej z ludami mówiącymi językami indoirańskimi z rozszerzeniem na ludy posługujące się innymi językami indoeuropejskimi. Historia terminu jest jednak znacznie starsza, istniał on długo przed nazizmem, natomiast od 1845 rasa aryjska została zdefiniowana jako pozytywna antyteza narodu żydowskiego; treść terminu naginano stosownie do potrzeb polityki rasistowskiej w okresie III Rzeszy.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: aˈrɨjt͡ʃɨk, AS: aryi ̯čyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aryjskość ż., Aria mos., aryzowanie n., zaryzowanie n., aryzacja ż.

:: fż. Aryjka ż.

czas. aryzować ndk., zaryzować dk.

przym. aryjski

Wiktionary

# aryjka

arieta o lekkiej, błahej treści; arietka

SJP.pl

# aryjski

1. dotyczący starożytnych Aryjczyków; indoirański;
2. w terminologii hitlerowskiej: dotyczący rzekomo wyższej rasy ludów germańskich;
3. przestarzałe: indoeuropejski

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) etn. należący do Ariów

(1.2) hist. polit. w hitleryzmie: nieposiadający żydowskich przodków

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Marcus był neonazistą. Wymarzony egzemplarz aryjskiej rasy, wyglądał na typowego wikinga. Wielki, tępy i płowy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɨjsʲci, AS: aryi ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aryzacja ż., Aria m., Aryjczyk m., Aryjka ż., aryjskość ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) indoeuropejski

Wiktionary

# aryjskość

→ aryjski

SJP.pl

#### Patrz:

aryjski

# aryk

turkiestański kanał nawadniający

SJP.pl

# aryl

pochodna węglowodorów aromatycznych, np. fenyl, benzyl, naftyl; rodnik organiczny; rodnik aromatyczny

SJP.pl

Grupa arylowa, potocznie aryl (symbol: Ar) – grupa funkcyjna wywodząca się ze związku aromatycznego (arenu lub heteroarenu), po odjęciu z pierścienia aromatycznego jednego atomu wodoru.

Wikipedia

# aryle

pochodna węglowodorów aromatycznych, np. fenyl, benzyl, naftyl; rodnik organiczny; rodnik aromatyczny

SJP.pl

# arylować

wprowadzić lub wprowadzać aryl do cząsteczki związku organicznego

SJP.pl

# arylowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) chem. wprowadzanie grupy arylowej do cząsteczki związku organicznego w wyniku reakcji podstawiania lub przyłączania

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aryl m.

czas. arylować

przym. arylowy

Wiktionary

# arylowy

związany z arylem

SJP.pl

# arylus

tkanka okrywająca nasiona niektórych roślin; osnówka

SJP.pl

# aryman

w mazdaizmie: uosobienie zła, ciemności i kłamstwa; Ahriman

SJP.pl

Aryman – Drudż, Aryman lub Ahriman (od staroperskiego, awestyjskiego Angra Mainju – Zły Duch, średnioperskie: Ahriman), także aw. Drudż – kłamca, sanskr. druh druhjati „czernić” – jedno z podstawowych pojęć dualizmu zaratusztriańskiego, obecne już w mazdaizmie. Byt odwieczny i niestworzony, przeciwnik Ahura Mazdy i jego stworzenia w kosmicznej walce.

Wikipedia

# arymanowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arymana lub z nim związany

SJP.pl

# arymatea

miasto biblijne; Rama

SJP.pl

Rama (hebr. רָמָה), Ramataim-Cofim, Arymatea – miasto biblijne, należące według Księgi Jozuego (Joz 18,25) do pokolenia Beniamina.

Dokładna lokalizacja Ramy jest niepewna. Położona była na Wyżynie Judejskiej nieopodal Lod. Zgodnie z przekazem 1 Księgi Samuela (1Sm 22,6) w sąsiedztwie Ramy znajdowały się Geba i Gibeon, zaś Księga Nehemiasza (Ne 11,33) dodatkowo precyzuje położenie miasta na tereny pomiędzy Chacor i Gittaim. Euzebiusz z Cezarei w Onomasticonie wzmiankuje o tym, że Rama blisko sąsiadowała z Lod, gdzie mieszkał Józef z Arymatei. Później położenie Ramy wskazywano na Rentis, zlokalizowanym około 13 km na północny wschód od Liddy (Lod).

Wikipedia

# arymaż

rozmieszczenie towaru na statku

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) mors. równomierne rozłożenie ciężaru na jednostce pływającej

Wiktionary

# arynda

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. gospoda dzierżawna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aryndator m.

Wiktionary

# aryndator

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. dzierżawca

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arynda m.

Wiktionary

# arystarch

imię męskie

SJP.pl

- Arystarch (imię)
- Arystarch z Samos
- Arystarch z Samotraki
- Arystarch (postać biblijna)
- Arystarch (ur. 1965) – rosyjski biskup prawosławny
- Arystarch (1867-1937 lub 1938) – rosyjski biskup prawosławny, arcybiskup Żywej Cerkwi
- Arystarch (ur. 1948) – grecki duchowny prawosławny w jurysdykcji Patriarchatu Jerozolimy
- Arystarch (ur. 1959) – rosyjski biskup prawosławny
- Arystarch (1941-2012) – białoruski biskup prawosławny

Wikipedia

# arystea

zimozielona bylina z rodziny kosaćcowatych

SJP.pl

Arystea (gr. Aristea) – imię żeńskie pochodzenia greckiego. Oznacza: „szlachetna, arystokratka”.

Męska wersja imienia: Arysteusz.

Wikipedia

# arystofanes

1. Arystofanes z Aten (ok. 446-385 p.n.e.) - grecki komediopisarz;
2. Arystofanes z Bizancjum (ok. 257-180 p.n.e.) - grecki filolog

SJP.pl

Arystofanes z Aten (gr. Ἀριστοφάνης, Aristophanes) (ok. 446–385 p.n.e.) – grecki komediopisarz, jeden z twórców komedii staroattyckiej, syn średnio zamożnego chłopa o imieniu Filippos. Jego działalność przypadła na schyłkowy okres demokracji ateńskiej, gdy następowały zmiany w życiu politycznym, społecznym i kulturalnym, a także w sposobie myślenia i metodach kształcenia młodzieży (zob. Sokrates). Zapewne nie do końca porzucił wieś i choć nie mieszkał w Atenach, to bywał w nich często. Nie piastował w mieście urzędów i patrzył na demokrację ateńską z boku, zachowując większy obiektywizm.

Wikipedia

# arystofanesowski

przymiotnik relacyjny

(1.1) liter. związany z dziełami Arystofanesa; taki jak u Arystofanesa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arystofanes mos.

Wiktionary

# arystofanesowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arystofanesa lub z nim związany

SJP.pl

# arystokles

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Arystokles – imię męskie pochodzenia greckiego od Αριστοκλης: αριστος (aristos) – „najlepszy” i κλεος (kleos) – „sława, chwała”. Oznaczało „najlepszą sławę”. Było to prawdziwe imię filozofa Platona. Wśród świętych – św. Arystokles, męczennik (II wiek).

Arystokles imieniny obchodzi 23 czerwca.

Znane osoby noszące imię Arystokles:

- Platon
- Atenagoras I, patriarcha Konstantynopola, właśc. Aristokles Spyrou

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨˈstɔklɛs, AS: arystokles

Wiktionary

# arystokracik

zdrobnienie od: arystokrata

SJP.pl

# arystokracja

1. najwyżej usytuowana warstwa społeczna w państwach niewolniczych i feudalnych, zawdzięczająca swą pozycję długiej i chlubnej tradycji rodowej, tytułom, stanowiskom i majątkom;
2. przenośnie o elicie danego społeczeństwa;
3. ustrój polityczny starożytnej Grecji, w którym rządy sprawowali przedstawiciele najbogatszych rodów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) najwyższy stan społeczny, do którego przynależy się (najczęściej) ze względu na urodzenie;

(1.2) przen. elitarna grupa ludzi, wyróżniająca się w społeczeństwie

(1.3) ustrój wyróżniony przez Arystotelesa, charakteryzujący się rządami niewielkiej elity, (wedle założeń) ludzi najlepszych pod względem moralnym;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Przebywająca na emigracji arystokracja urządzała bale i imprezy pomyślane jako narodowa manifestacja.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨstɔˈkrat͡sʲja, AS: arystokracʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arystokratyzm m., arystokratyczność ż., arystokrata mos., arystokratka ż.

przym. arystokratyczny

przysł. arystokratycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) magnateria, możnowładztwo; przest. jaśniepaństwo

Wiktionary

# arystokracki

dawniej: arystokratyczny

SJP.pl

# arystokrata

osoba należąca do arystokracji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba należąca do arystokracji

(1.2) książk. przen. osoba będąca członkiem elity jakiegoś środowiska

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W Krakowie bowiem arcybiskupi bywali zwykle wybierani spośród arystokratów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨstɔˈkrata, AS: arystokrata

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arystokracja ż.

:: fż. arystokratka ż.

przym. arystokratyczny

przysł. arystokratycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) jaśniepan, magnat, możnowładca, wielmoża

Wiktionary

# arystokratka

→ arystokrata

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta należąca do arystokracji

Wiktionary

#### Patrz:

arystokrata

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨstɔˈkratka, AS: arystokratka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arystokracja ż.

:: fm. arystokrata m.

przym. arystokratyczny

przysł. arystokratycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dama, magnatka

Wiktionary

# arystokratycznie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób arystokratyczny

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Sam Sokrates też nie krył swoich sympatii do arystokratycznie rządzonych: Sparty, Teb, Megary, Krety.

(1.1) Jeden z gości hotelowych miał arystokratycznie brzmiące nazwisko.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arystokrata mos., arystokratka ż., arystokracja ż., arystokratyczność ż.

przym. arystokratyczny

Wiktionary

# arystokratyczniejszy

rzadki stopień wyższy od przymiotnika: arystokratyczny; bardziej arystokratyczny

SJP.pl

# arystokratyczność

→ arystokratyczny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arystokratyczne; cecha tych, którzy są arystokratyczni

Wiktionary

#### Patrz:

arystokratyczny

#### Powiązane:

rzecz. arystokracja ż., arystokratyzm m., arystokrata m., arystokratka ż.

przym. arystokratyczny

przysł. arystokratycznie

Wiktionary

# arystokratyczny

związany z arystokracją lub arystokratami, właściwy arystokratom (np. arystokratyczne przywileje, arystokratyczne zachowanie)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z arystokracją

(1.2) charakterystyczny dla arystokratów, posiadający cechy przypisywane arystokratom lub arystokracji

(1.3) polit. związany z arystokracją jako formą sprawowania rządów

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Dynastia Haszymidów to arystokratyczny ród arabski z plemięemienia Kurajszytów, obejmujący potomków dziadka Mahometa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨstɔkraˈtɨt͡ʃnɨ, AS: arystokratyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arystokracja ż., arystokratyzm m., arystokratyczność ż., arystokrata m., arystokratka ż.

przysł. arystokratycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) możnowładczy

Wiktionary

# arystokratyzm

1. pochodzenie arystokratyczne, należenie do arystokracji; wyższość, wyniosłość;
2. przenośnie: elitarność

SJP.pl

# aryston

rodzaj domowej katarynki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) muz. daw. domowa katarynka odtwarzająca muzykę z perforowanych płyt

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɨstɔ̃n, AS: arystõn

Wiktionary

# arystoteles

(384-322 p.n.e.) filozof grecki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) hist. filozof grecki,

(1.2) imię|polski|m.

Wiktionary

Arystoteles (starogr. Ἀριστοτέλης, Aristotelēs, ur. 384 p.n.e. w Stagirze, zm. 322 p.n.e. w Chalkis) – filozof, jeden z trzech – obok Sokratesa i Platona – najsławniejszych filozofów starożytnej Grecji. Nazywany też Stagirytą (od miejsca urodzenia) lub po prostu Filozofem (w tekstach średniowiecznych i nowożytnych).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Arystoteles był greckim filozofem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨstɔˈtɛlɛs, AS: arystoteles

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arystotelizm mrz., arystotelik mos., neoarystotelizm m.

przym. arystotelesowski, arystotelesowy, arystoteliczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Stagiryta

Wiktionary

# arystotelesowski

taki jak u Arystotelesa, charakterystyczny dla Arystotelesa; arystotelesowy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) filoz. odnoszący się do Arystotelesa lub jego nauk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arystoteles mos.

przym. arystotelesowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) arystotelesowy

Wiktionary

# arystotelesowy

taki jak u Arystotelesa, charakterystyczny dla Arystotelesa; arystotelesowski

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) filoz. odnoszący się do Arystotelesa lub jego nauk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arystoteles mos., arystotelesowskość ż., arystoteliczka ż., arystotelik mos., arystotelizm mrz.

przym. Arystotelesowski, arystotelesowski, Arystotelesowy, arystoteliczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Arystotelesowski, arystotelesowski, Arystotelesowy; daw. arystoteliczny

Wiktionary

# arystoteliczka

zwolenniczka arystotelizmu (poglądów filozoficznych zapoczątkowanych przez Arystotelesa i rozwijanych przez jego uczniów)

SJP.pl

# arystotelik

zwolennik arystotelizmu (poglądów filozoficznych zapoczątkowanych przez Arystotelesa i rozwijanych przez jego uczniów); perypatetyk

SJP.pl

# arystotelizm

ogół poglądów filozoficznych zapoczątkowanych przez Arystotelesa i rozwijanych przez jego uczniów, zwolenników (perypatetyków); perypatetyzm

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) filoz. doktryna filozoficzna Arystotelesa

Wiktionary

Arystotelizm – grupa doktryn filozoficznych związanych z twórczością Arystotelesa. Oprócz jego własnych poglądów termin ten może oznaczać:

- filozofię jego kontynuatorów, zwanych perypatetykami, traktujących jego teksty jako punkt wyjścia czy teksty autorytatywne; tak definiowany arystotelizm to pewna szkoła oraz nurt;
- filozofie nawiązujące do Arystotelesa, rozwijające twórczo jego myśl.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W ich poglądach widoczne były wpływy arystotelizmu.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arystoteles m.

przym. arystotelesowy

Wiktionary

# arystydes

1. Arystydes Sprawiedliwy - polityk ateński;
2. Arystydes z Aten - apologeta chrześcijański;
3. uczeń Sokratesa;
4. Arystydes z Teb - malarz grecki

SJP.pl

Imię Arystydes (gr. Aristejdes) nosiło wielu sławnych Greków:

- Arystydes Sprawiedliwy – polityk ateński
- Arystydes z Aten – apologeta chrześcijański
- Arystydes – uczeń Sokratesa
- Arystydes z Teb – malarz grecki
- Arystydes z Miletu – autor Opowieści milezyjskich
- Publius Aelius Aristides – retor grecki
- Arystydes Kwintylian – teoretyk muzyki
- Aristide Briand – francuski polityk
- Aristide Gromer – francuski szachista, wielokrotny mistrz Francji

Wikipedia

# arystydesowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arystydesa lub z nim związany

SJP.pl

# arystyp

Arystyp z Cyreny (ok. 435-356 p.n.e.) - filozof grecki

SJP.pl

Arystyp z Cyreny (ok. 435-356 p.n.e.) – filozof grecki, założyciel szkoły cyrenaików.

Był uczniem Sokratesa, a wcześniej zapoznał się także z poglądami Protagorasa. Spośród uczniów Sokratesa zachował największą niezależność względem jego nauk. W swoich rozważaniach zbliżał się do sofistów. Upodabniał go do nich także wędrowny tryb życia i zwyczaj pobierania opłaty za naukę. W przeciwieństwie do Antystenesa i cyników cenił życie wygodne i światowe.

Wikipedia

# arystypowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arystypa lub z nim związany

SJP.pl

# arytmetyczka

kobieta zajmująca się arytmetyką

SJP.pl

# arytmetycznie

przysłówek sposobu

(1.1) według działań arytmetycznych (zgodnie z nimi, za ich pomocą)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Unia, owszem, jest nieporównanie słabsza arytmetycznie od AWS, ale logika większościowa, którą rządzą się nasze instytucje polityczne, daje jej w tej kadencji pozycję języczka u wagi.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨtmɛˈtɨt͡ʃʲɲɛ, AS: arytmetyčʹńe

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arytmetyka ż., arytmetyk m.

przym. arytmetyczny

Wiktionary

# arytmetyczny

przymiotnik od: arytmetyka (dział matematyki)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mat. dotyczący arytmetyki, związany z arytmetyką

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Cztery działania arytmetyczne to: dodawanie, odejmowanie, mnożenie, dzielenie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨtmɛˈtɨt͡ʃnɨ, AS: arytmetyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arytmetyka ż., arytmetyk m., arytmetyczka ż., arytmetyzacja ż.

przysł. arytmetycznie

Wiktionary

# arytmetyk

matematyk zajmujący się liczbami, ich relacjami i działaniami na nich

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek zajmujący się arytmetyką

(1.2) przen. człowiek oszczędny, skrupulatny, wyrachowany

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Witold jest wybitnym arytmetykiem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨtˈmɛtɨk, AS: arytmetyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arytmetyka ż., arytmetyzacja ż.

przysł. arytmetycznie

przym. arytmetyczny

Wiktionary

# arytmetyka

1. dział matematyki zajmujący się liczbami, ich relacjami i działaniami na nich;
2. arytmetyka elementarna - część matematyki, zajmująca się liczbami wyrażonymi w cyfrach oraz regułami działań wykonywanych na liczbach

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mat. gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;

(1.2) przest. nauka dobrego rachowania

(1.3) przest. nauka o liczbach i działaniach na nich

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: arytmetyk

Wiktionary

Arytmetyka (łac. arithmetica, gr. ἀριθμητική arithmētikē, z ἀριθμός – liczba) – dział matematyki zajmujący się liczbami; jeden z podstawowych i najstarszych. Obejmuje co najmniej dwa obszary wiedzy:

- arytmetyka elementarna opisuje podstawowe działania na liczbach, zwłaszcza tych rzeczywistych, choć mówi się także o arytmetyce liczb kardynalnych czy porządkowych; działania uznawane za arytmetyczne to dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie, a czasem też potęgowanie, pierwiastkowanie i logarytmy;
- arytmetyka teoretyczna to inaczej teoria liczb; bada ich własności i w mniejszym stopniu dotyczy obliczeń, choć zajmuje się też niektórymi algorytmami jak sprawdzanie pierwszości czy faktoryzacja.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Matematyka jest królową wszystkich nauk, a arytmetyka jest królową całej matematyki. (Carl Gauss)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨtˈmɛtɨka, AS: arytmetyka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arytmetyk m., arytmetyzacja ż.

przym. arytmetyczny

przysł. arytmetycznie

Wiktionary

# arytmetyzacja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) sprowadzenie problemu do formy nadającej się do zbadania metodami arytmetycznymi

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ten problem trzeba poddać arytmetyzacji.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨtmɛtɨˈzat͡sʲja, AS: arytmetyzacʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arytmetyka ż., arytmetyk m.

przym. arytmetyczny

Wiktionary

# arytmetyzować

przedstawiać w postaci arytmetycznej

SJP.pl

# arytmia

1. w medycynie: nierówny rytm pracy serca, niemiarowość tętna;
2. nierówny rytm pracy czegoś, zwłaszcza urządzenia lub organu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. nieprawidłowy rytm pracy serca

(1.2) brak lub zakłócony rytm (czegokolwiek)

Wiktionary

Zaburzenie rytmu serca, arytmia, dysrytmia, niemiarowość serca – stan, w którym skurcze mięśnia sercowego są nieregularne, a ich częstotliwość wychodzi poza bezpieczny zakres 60–100 uderzeń na minutę. Zaburzenia rytmu serca są spowodowane nieprawidłowym wytwarzaniem bodźców albo nieprawidłowym ich przewodzeniem. Czasami obydwa te zaburzenia występują jednocześnie. Stan taki często stanowić może zagrożenie dla życia, chociaż nie jest to regułą.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ciotka Klotylda zawsze przy wspólnym wieczerzowaniu uskarżała się na jakieś arytmie, choć podobno lekarze nic takiego u niej nie stwierdzili.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈrɨtmʲja, AS: arytmʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arytmiczność ż.

przym. arytmiczny

przysł. arytmicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zaburzenie rytmu, niemiarowość, dysrytmia

(1.2) nierytmiczność

Wiktionary

# arytmiczność

→ arytmiczny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co arytmiczne

Wiktionary

#### Patrz:

arytmiczny

#### Powiązane:

rzecz. arytmia ż.

przym. arytmiczny

przysł. arytmicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) nierytmiczność

Wiktionary

# arytmiczny

1. w medycynie: związany z arytmią, wynikający z arytmii (np. arytmiczne dolegliwości, arytmiczne skurcze);
2. tyle co: nierytmiczny, nierównomierny (np. arytmiczne ruchy taneczne, arytmiczna praca urządzenia)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) nie mający rytmu, nieregularny

(1.2) med. związany z arytmią serca

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. rytm mrz., arytmia ż., arytmiczność ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) nierytmiczny, nieregularny

Wiktionary

# arytmogenny

w medycynie: powodujący arytmię serca

SJP.pl

# arytmograf

urządzenie do wykonywania działań arytmetycznych; arytmometr

SJP.pl

# arytmogryf

rodzaj łamigłówki cyfrowej

SJP.pl

# arytmomania

jeden z objawów występujący w nerwicy natręctw, nieprzezwyciężona potrzeba liczenia i wykonywania działań arytmetycznych (liczenie schodów, oddechów) oraz często przypisywanie liczbom własności magicznych

SJP.pl

Wikipedia

# arytmometr

urządzenie do wykonywania działań arytmetycznych

SJP.pl

Wikipedia

# arytomancja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ezot. wróżenie z liczb na podstawie wiedzy numerologicznej

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Do dywinacji wykorzystywano także liczby (arytomancja) i litery (gematria, onomancja). Starożytni Grecy porównywali liczbę i wartość liter w imionach zawodników i na tej podstawie typowali zwycięzcę.

Wiktionary

# arywista

osoba dążąca do władzy, pieniędzy, stanowisk za wszelką cenę; karierowicz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) książk. człowiek bez skrupułów dążący do zdobycia pozycji, pieniędzy czy władzy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W tym przedsiębiorstwie zawsze znajdowali przechowalnię różni arywiści z bożej łaski. (z Internetu)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌarɨˈvʲista, AS: aryvʹista

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arywizm m.

:: fż. arywistka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) karierowicz

Wiktionary

# arywistka

→ arywista

SJP.pl

#### Patrz:

arywista

# arywizm

dążenie do pieniędzy, stanowisk, władzy itp. za wszelką cenę; karierowiczostwo

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) dążenie do celu "po trupach", bez brania pod uwagę kwestii etycznych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. arywista mos., arywistka ż.

przym. arywistyczny

przysł. arywistycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) karierowiczostwo

Wiktionary

# aryzacja

proces wywłaszczenia mienia żydowskiego podjęty przez nazistów

SJP.pl

# arzamas

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w europejskiej części Rosji w obwodzie niżnonowogrodzkim;

Wiktionary

Arzamas (ros. Арзамас) – miasto w europejskiej części Rosji w obwodzie niżnonowogrodzkim, położone na wysokim prawym brzegu Tioszy, dopływie Oki. 410 km na wschód od Moskwy i 112 km na południe od Niżnego Nowogrodu. Centrum administracyjne rejonu arzamaskiego.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. arzamaski

Wiktionary

# arzamaski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arzamasem, dotyczący Arzamasu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Polacy nie mogli przedostać się do przyczółka, mimo kontrataków Małachowskiego, który pośpieszył im z pomocą oraz jednoczesnego uderzenia pułku Sierawskiego na wołyńców i dragonów arzamaskich.

(1.1) Najsilniej przy tym zareagowały gęsi chińskie (wiek dojrzewania średnio 150 dni), najpóźniej zaś dojrzewające gęsi arzamaskie skróciły okres dojrzewania z 331 do średnio 212 dni.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Arzamas mrz.

Wiktionary

# arłamów

wieś w województwie podkarpackim, dawny ośrodek rządowy (zlikwidowany w 1989 roku)

SJP.pl

Arłamów – osada w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim, w gminie Ustrzyki Dolne.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

Wikipedia

# as

1. najwyższa karta w większości gier karcianych
2. ktoś perfekcyjny w tym co robi; tuz, mistrz, znakomitość;
3. drobna moneta miedziana w starożytnym Rzymie
4. jednostka ciężaru w starożytnym Rzymie;
5. potocznie: aseksualista; aseks

SJP.pl

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) liter. pies Ali z Elementarza M. Falskiego

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) hist. członek plemięemienia Asów (Alanów)

(2.2) mit. przedstawiciel głównej dynastii bogów nordyckich

Wiktionary

- As – symbol chemiczny arsenu
- as – karta do gry
- as – moneta w cesarstwie rzymskim
- as – dźwięk
- as – symbol attosekundy
- as – w astronomii, symbol pozaukładowej sekundy łuku (z ang. arcsecond)
- As – polski samochód osobowy produkowany w latach 20. XX w.
- As – polski miniserial nakręcony w 2002 roku
- "As" – polski tygodnik ukazujący się do 1939
- as – polecenie systemu Linux, wchodzące w skład zestawu programów binutils
- AS – system autonomiczny (ang. autonomous system)
- as myśliwski – honorowy tytuł w lotnictwie wojskowym
- As – dynastia bogów nordyckich
- As – superbohater, postać w filmie Hydrozagadka
- As – projekt samolotu szkolno-treningowego
- as serwisowy – rodzaj zagrywki w tenisie lub siatkówce
- As – polskie czasopismo o tenisie ziemnym
- As – polski zespół muzyczny disco polo
- As – utwór muzyczny Steviego Wondera
- As – wyżeł z powieści Adolfa Dygasińskiego As
- As – skrót od nazwy amerykańskiego bloku nocnego dla dorosłych Adult Swim

miejsca

- As – miejscowość i gmina w Belgii
- Aš – miasto w Czechach
- Ås – miasto w Norwegii
- Ås – miejscowość w Szwecji

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ala ma kota. As to Ali pies.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: as, AS: as

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. as

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. as

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* duński: (2.2) as w.

źródła.

== As (język luksemburski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) padlina, ścierwo

odmiana.

(1.1) blm.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# as-dur

w muzyce: gama lub tonacja muzyczna oparta na skali durowej, rozpoczynająca się od dźwięku as

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. gama lub tonacja durowa zaczynająca się od dźwięku as (w zapisie nutowym z czterema bemolami)

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) muz. akord durowy oparty na tonice tonacji As-dur (1.1)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. as

Wiktionary

# as-moll

w muzyce: gama lub tonacja muzyczna oparta na skali molowej, rozpoczynająca się od dźwięku as

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. gama lub tonacja molowa zaczynająca się od dźwięku as (w zapisie nutowym z siedmioma bemolami)

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) muz. akord molowy oparty na tonice tonacji as-moll (1.1)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈas‿mɔl, AS: as‿mol

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. as

Wiktionary

# asa

1. najwyższa karta w większości gier karcianych
2. ktoś perfekcyjny w tym co robi; tuz, mistrz, znakomitość;
3. drobna moneta miedziana w starożytnym Rzymie
4. jednostka ciężaru w starożytnym Rzymie;
5. potocznie: aseksualista; aseks

SJP.pl

- Asa – imię męskie
- Asa – król Judy
- Asa – rzeka w Kazachstanie
- ASA – absorpcyjna spektrometria atomowa
- ASA – kwas acetylosalicylowy
- Skala ASA – skala stosowana w anestezjologii

Wikipedia

# asaf

Asaf (אסף) – postać biblijna ze Starego Testamentu. Lewita, który prowadził śpiew za panowania króla Dawida.

Wikipedia

# asafetyda

gumożywica otrzymywana z korzeni i kłączy zapalniczki lekarskiej, stosowana dawniej w nalewkach jako środek uspokajający

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kulin. indyjska substancja przyprawowa i lecznicza, gumożywica wydzielana z kłączy zapaliczki cuchnącej, Ferula assa-foetida L., zamiennik cebuli i czosnku;

Wiktionary

Asafetyda (asafetida; hin. हींग , trl. hīng) – gumożywica otrzymywana z korzeni i kłączy zapaliczki cuchnącej (Ferula assa-foetida), występującej w północnych Indiach, Iranie i Afganistanie. W Polsce nazywana czarcim łajnem lub smrodzieńcem. W j. angielskim asafoetida lub stinking gum (dosłownie: „śmierdząca guma”).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) audio|Pl-Podano wołowinę po angielsku z sosem z cebuli, szalotek, asafetydy, czosnku i goździków.ogg. Podano wołowinę po angielsku z sosem z cebuli, szalotek, asafetydy, czosnku i goździków.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasafɛˈtɨda, AS: asafetyda

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czarcie łajno, smrodzieniec

Wiktionary

# asahel

postać biblijna ze Starego Testamentu, siostrzeniec króla Dawida

SJP.pl

Asahel, Asael (zm. ~1010 p.n.e.) – postać biblijna ze Starego Testamentu.

Siostrzeniec króla Dawida. Asahel był jednym z najdzielniejszych żołnierzy Dawida i stał na czele jednego z jego hufców liczącego podobno 24 000 wojowników, gdzie po jego śmierci dowództwo przejął jego syn Zebadiasz. Poległ w Bitwie na Polu Boków z rąk Abnera przez ugodzenie odwrotną stroną dzidy.

Wikipedia

# asam

stan w Indiach

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. stan w północno-wschodnich Indiach ze stolicą w Dispurze;

Wiktionary

Asam (hindi असम, trb.: Asam, trl.: Asam; ang. Assam) – stan w północno-wschodnich Indiach ze stolicą w Dispurze. Leży u stóp Himalajów i sąsiaduje ze stanami: Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur, Mizoram, Tripura i Meghalaya oraz z Bhutanem i Bangladeszem.

14. pod względem liczby ludności stan Indii, utrzymał swoją pozycję względem 2001 roku.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Asamka ż.

Wiktionary

# asambl

przestarzale: bal, zebranie, spotkanie towarzyskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) daw. zebranie towarzyskie, biesiada, bal, raut

Wiktionary

# asamblaż

kompozycje powstałe ze złączenia w trójwymiarową całość różnych elementów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) szt. trójwymiarowy kolaż z gotowych przedmiotów;

Wiktionary

Asamblaż (fr. assemblage, tłum. gromadzenie/zbieranie/zbiór) – forma artystyczna, będąca odmianą kolażu, według której tworzy się trójwymiarowe kompozycje z przedmiotów gotowych.

Praca złożona z różnego rodzaju przedmiotów: codziennego użytku, bezużytecznych fragmentów, form naturalnych, wszelkich możliwych obiektów. Dzieło powstaje z przedmiotów, które nie są stworzone przez autora asamblażu, ale jedynie przez niego użyte, a czasem także specjalnie spreparowane, czy przystosowane (np. pomalowane, odłączone od całości, połączone z czymś innym, zniszczone). Asamblaż może mieć postać jednego obiektu powstałego z połączenia innych lub może stanowić rodzaj zbioru, kolekcji przedmiotów. Można to określić jako pewnego rodzaju przestrzenny collage otwarty na wszelkie materiały i pomysły ich zestawień i połączeń. Poszczególne fragmenty w asamblażu mogą być ze sobą sklejone, związane, umieszczone w rodzaju wspólnego pojemnika, luźno położone, powieszone obok siebie itd. Dzięki asamblażom z fragmentów tworzone są nowe znaczenia, powstają nowe związki między znaczeniami, które niosą ze sobą składowe części.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W Polsce pionierem asamblażu był Władysław Hasior.

(1.1) Poobwieszała mi poczekalnię asamblażami jakiejś awangardowej artystki z Cieszyna.

Wiktionary

# asamblowy

→ asambl

SJP.pl

#### Patrz:

asambl

# asamczyk

nazwisko

SJP.pl

# asami

język z grupy indyjskiej języków indoeuropejskich; język asamski

SJP.pl

Asami (jap. あさみ, アサミ) – żeńskie imię japońskie, może być używane także jako nazwisko.

Wikipedia

# asamka

mieszkanka Asamu (stanu w Indiach)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) etn. przedstawicielka rdzennej ludności zamieszkującej Asam w Indiach

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asam mrz.

:: fm. Asamczyk mos.

przym. asamski

Wiktionary

# asamski

1. → Asam;
2. język asamski - jeden z języków urzędowych Indii; język assamski

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Asamem

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język asamski;

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asamka ż.

Wiktionary

# asan

dawniej: tytuł grzecznościowy, skrót od wyrażenia "waszmość pan", zwykle jako zwrot kierowany wprost do rozmówcy, odpowiadający dzisiejszemu "pan", "wy" (zwykle z odcieniem lekceważenia); aćpan, acpan, aspan, waćpan, wacpan, waspan, acan

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) daw. zob. acan.

forma rzeczownika.

(2.1) D. plural|asana.

Wiktionary

Asan (kor. 아산) – miasto w Korei Południowej, w prowincji Chungcheong Południowy. W 2024 liczyło 388 742 mieszkańców.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) — Cóż asan milczysz? Prawdę mówię, choć i gorzką.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈasãn, AS: asãn

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asanna ż., asaństwo mos.

:: fż. asani ż.

:: zdrobn. asanek m.

Wiktionary

# asana

pozycja w jodze

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) postawa ciała w jodze;

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: asan

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Niewątpliwie na początku wskazane jest poznanie powiązanych ze sobą układów asan.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈsãna, AS: asãna

Wiktionary

# asańdźka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. asani dobrodziejka (zwykle zwrot do rozmówczyni)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. acan mos., acanek mos., acani ż., acanka ż., acanna ż., acaństwo n., acpan mos., acpani mos., aćpan mos., aćpani ż., asanna ż., asaństwo n., aspan mos., aspani ż., aspanna ż., wacan ż., wacani ż., wacanna ż., waćpan mos., waćpani ż., waćpanna ż., waćpaństwo n., wasan mos., wasani ż., wasanna ż., wasaństwo n., waspan mos., waspani ż., waspanna ż., waspanowanie n., waszmość pan mos., waszmość pani ż., waszmość panna ż., waszmość państwo n., asińdźka ż., asynćka ż., aśćka ż., asani ż.

czas. waspanować ndk.

przym. waćpanowy, waćpański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asińdźka, asynćka, aśćka, acpani, acanna, wasani, waspanna, wacanna, aspani, aspanna, waćpani, waćpanna, waspani, waspanna, waszmość pani, waszmość panna

Wiktionary

# asani

używany dawniej skrót od: waszmość pani; acani

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. zob. waszmość pani.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ale cóż ta fraszka może mieć wspólnego z honorem domu, wybijże to sobie asani z głowy.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asanna ż., asaństwo mos.

:: fm. asan m.

Wiktionary

# asanna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. zob. waszmość panna.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) — E! coś mi asanna zbladłaś i kaszelek! co? czy się nudzisz? czyś chora?

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asan m., asanek m., asani ż., asaństwo mos.

Wiktionary

# asap

[czytaj: asap lub es sun es posibl] skrót od: as soon as possible - tak szybko, jak to możliwe; jak najszybciej, asap

SJP.pl

# asas

dźwięk "a" obniżony o dwa półtony

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) muz. dźwięk a obniżony o cały ton;

Wiktionary

Asas – dźwięk, którego częstotliwość dla asas¹ wynosi około 391,9 Hz. Jest to obniżony za pomocą podwójnego bemola dźwięk a. Dźwięki enharmonicznie równoważne to: g i fisis.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈasas, AS: asas

Wiktionary

# asasyn

członek radykalnego ugrupowania religijnego muzułmańskich ismailitów; nizaryta

SJP.pl

Nizaryci, arab. النزاريون, znani także jako asasyni – dominujący współcześnie odłam ismailitów, uznający linię imamów wywodzącą się od Nizara.

Wikipedia

# asasyni

członek radykalnego ugrupowania religijnego muzułmańskich ismailitów; nizaryta

SJP.pl

Nizaryci, arab. النزاريون, znani także jako asasyni – dominujący współcześnie odłam ismailitów, uznający linię imamów wywodzącą się od Nizara.

Wikipedia

# asasynka

→ asasyn; nizarytka

SJP.pl

# asauł

stopień oficerski u Kozaków zaporoskich; asauła, asawuł(a), esauł

SJP.pl

Esauł, asauł (z tur. jasauł) – stopień oficerski w wojskach kozackich carskiej Rosji.

Od 1576 r. w wojskach kozackich z okresu carskiego była to ranga (stopień) i zarazem stanowisko (esauł generalny, marszowy, staniczny, sotenny, pułkowy, artyleryjski itp.). W latach 1798-1800 zrównano go w kawalerii z rangą rotmistrza.

Wikipedia

# asauła

stopień oficerski u Kozaków zaporoskich; asauł, asawuł(a), esauł

SJP.pl

Esauł, asauł (z tur. jasauł) – stopień oficerski w wojskach kozackich carskiej Rosji.

Od 1576 r. w wojskach kozackich z okresu carskiego była to ranga (stopień) i zarazem stanowisko (esauł generalny, marszowy, staniczny, sotenny, pułkowy, artyleryjski itp.). W latach 1798-1800 zrównano go w kawalerii z rangą rotmistrza.

Wikipedia

# asawuł

stopień oficerski u Kozaków zaporoskich; asawuła, asauł(a), esauł

SJP.pl

Esauł, asauł (z tur. jasauł) – stopień oficerski w wojskach kozackich carskiej Rosji.

Od 1576 r. w wojskach kozackich z okresu carskiego była to ranga (stopień) i zarazem stanowisko (esauł generalny, marszowy, staniczny, sotenny, pułkowy, artyleryjski itp.). W latach 1798-1800 zrównano go w kawalerii z rangą rotmistrza.

Wikipedia

# asawuła

stopień oficerski u Kozaków zaporoskich; asawuł, asauł(a), esauł

SJP.pl

# asb

symbol apostilbu, jednostki fizycznej

SJP.pl

# asbiest

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w Rosji, w obwodzie swierdłowskim, położone na Uralu;

Wiktionary

Asbiest (ros. Асбест), w latach 1889–1928 Kudielka (ros. Куделька) – miasto w Rosji (obwód swierdłowski), położone na Uralu, nad rzeką Wielki Reft.

Osada została założona w 1889 roku. Prawa miejskie otrzymała w 1933 roku. W 2002 roku decyzją Dumy Miasta Asbiest otrzymał swój herb.

Wikipedia

# asbolan

minerał, mieszanina tlenków i wodorotlenków manganu

SJP.pl

# asc

Congregatio Sororum Adoratricium Sanguinis Christi - zakon adoratorek

SJP.pl

# ascalon

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) mit. legendarna włócznia świętego Jerzego, którą zabił smoka

Wiktionary

# ascelina

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Wiktionary

Ascelina – niejasnego pochodzenia imię żeńskie, które może wywodzić się od germańskich imion dwuczłonowych z pierwszym elementem adal- – "szlachetny, znakomity". Może jednak także pochodzić od łac. ascella – "pacha". Patronką imienia w Kościele katolickim jest św. Ascelina, ur. w Ville-sous-la-Ferté, krewna św. Bernarda z Clairvaux, mistyczka".

Ascelina imieniny obchodzi 23 sierpnia.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ascelina imieniny obchodzi 23 sierpnia.

Wiktionary

# ascencja

ruch ku górze wody podziemnej w skałach, wynikający z różnicy ciśnień hydrostatycznych; ascenzja

SJP.pl

Ascenzja (ascencja, przesączanie pionowe) – ruch wody podziemnej w skałach wynoszący ją ku górze pod wpływem różnicy ciśnień hydrostatycznych lub ciśnienia petrostatycznego.

Wikipedia

# ascendent

antenat; krewny po linii wstępnej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) astrol. punkt ekliptyki, który wschodzi w określonym momencie i miejscu na Ziemi;

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) daw. praw. każdy przodek danej osoby;

Wiktionary

Ascendent – w astrologii punkt ekliptyki, który wschodzi w określonym momencie i miejscu na Ziemi. Jego położenie uzależnione jest więc od dokładnego czasu i współrzędnych geograficznych danego zdarzenia (np. narodzenia człowieka). Przeciętnie co około dwie godziny nad wschodnim horyzontem pojawia się nowy znak zodiaku, można przyjąć, że co około dwie godziny zmienia się ascendent. Jest to jednak duże uproszczenie, gdyż nachylenie ekliptyki sprawia, że np. na szerokości geograficznej, na jakiej położona jest Polska najszybciej wschodzi znak Ryb (około godziny) a najwolniej znak Panny (około 3 godzin).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Położenie ascendentu uzależnione jest więc od dokładnego czasu i współrzędnych geograficznych danego zdarzenia

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈt͡sɛ̃ndɛ̃nt, AS: ascẽndẽnt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. fż. ascendentka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) antenat, przodek, wstępny

Wiktionary

# ascendentalny

w astrologii: związany ze znakiem zodiaku, który określony jest dla danej osoby czasem jego urodzin

SJP.pl

# ascendentka

antenatka; krewna po linii wstępnej

SJP.pl

# ascensyjny

o wodzie i jej źródłach: wznoszący się ku górze, wypływający pod ciśnieniem, ascenzyjny

SJP.pl

# ascenzja

ruch ku górze wody podziemnej w skałach, wynikający z różnicy ciśnień hydrostatycznych; ascencja

SJP.pl

Ascenzja (ascencja, przesączanie pionowe) – ruch wody podziemnej w skałach wynoszący ją ku górze pod wpływem różnicy ciśnień hydrostatycznych lub ciśnienia petrostatycznego.

Wikipedia

# asceta

1. człowiek, który poprzez umęczenie swojego ciała chce zapewnić sobie oczyszczenie z grzechów i życie wieczne w niebie;
2. człowiek prowadzący bardzo surowy tryb życia, wyrzekający się przyjemności i wygód;
3. zwolennik prostoty i oszczędności wyrazu w sztuce

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek uprawiający ascezę

(1.2) przen. człowiek nie mający wielkich wymagań

(1.3) przen. zwolennik prostoty i surowości formy w sztuce

Wiktionary

Asceta (gr. asketes „ćwiczący się”) – wyznawca religijny zmierzający do zbawienia przez ascezę. W rozumieniu potocznym człowiek odmawiający sobie przyjemności życiowych z innych pobudek niż religijne.

Wierzący usiłujący osiągnąć zbawienie lub dążący do doskonałości przez ascezę w braminizmie i buddyzmie to sannjasin, w chrześcijaństwie i judaizmie to anachoreta. Zorganizowana zbiorowość mnisza prowadząca ascetyczny tryb życia nazywana jest monastycyzmem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Założycielem alkantarynów był franciszkański mistyk i asceta św. Piotr z Alkantary.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈt͡sɛta, AS: asceta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asceza ż., ascetyczność ż., ascetyzm m.

:: fż. ascetka

przym. ascetyczny

przysł. ascetycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pokutnik, samotnik, pustelnik, jogin

Wiktionary

# ascetka

kobieta stosująca praktyki ascezy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) osoba płci żeńskiej żyjąca w ascezie

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asceza ż., ascetyczność ż., ascetyzm m.

:: fm. asceta mos.

przym. ascetyczny

przysł. ascetycznie

Wiktionary

# ascetycznie

przysłówek

(1.1) w sposób ascetyczny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asceza ż., asceta m., ascetka ż., ascetyzm m.

przym. ascetyczny

Wiktionary

# ascetyczność

→ ascetyczny

SJP.pl

#### Patrz:

ascetyczny

# ascetyczny

1. wynikający z rygorów ascezy, właściwy ascezie (np. ascetyczny tryb życia, ascetyczny wygląd);
2. związany z ascetyką (np. traktat ascetyczny)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) właściwy ascezie, umartwianiu się, pełen wyrzeczeń

(1.2) pełen prostoty, oszczędny, surowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Jej secesyjna fasada kontrastuje z ascetycznym w architektonicznej formie kościołem protestanckim, od którego wywodzi się nazwa ulicy.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asceza ż., ascetyzm mrz., asceta m., ascetka ż.

przysł. ascetycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) spartański

Wiktionary

# ascetyka

dział etyki chrześcijańskiej dotyczący ascezy; ascetyzm

SJP.pl

Ascetyka (z stgr. ἄσκησις, askesis - ćwiczenie) – dział teologii, który zajmuje się kształtowaniem postawy duchowej chrześcijanina poprzez ascezę. Jest to, jak podaje Mały słownik teologiczny: dyscyplina teologiczna, która zajmuje się sytuacją i zadaniami konkretnego życia chrześcijańskiego w aspekcie jego indywidualnej realizacji [...], co każe ją odróżnić zarówno od mistyki, jak i od teologii moralnej.

Wikipedia

# ascetyzm

asceza;
1. rezygnacja z dóbr i wielu aktywności życiowych w celu uzyskania świętości i zbawienia duszy,
2. surowy tryb życia bez przyjemności i wygód; wstrzemięźliwość;
3. przenośnie: prostota, brak ozdób i urozmaiceń; skromność, surowość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) filozofia i praktyki ascetów

Wiktionary

Ascetyzm, asceza (stgr. ἄσκησις askesis – pierwotnie „ćwiczenie, trening”) – praktykowanie dobrowolnego wyrzeczenia się pewnych dóbr, wartości i aktywności życiowych w celu osiągnięcia świętości, czystości i doskonałości duchowej oraz zbawienia. Potocznie ascetyzm kojarzy się z ograniczeniem doświadczania przyjemności oraz zaspokajania potrzeb cielesnych, jak jedzenie czy sen, a także z dyscypliną wewnętrzną.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. asceza ż., asceta mos., ascetka ż.

przym. ascetyczny

przysł. ascetycznie

Wiktionary

# asceza

ascetyzm;
1. rezygnacja z dóbr i wielu aktywności życiowych w celu uzyskania świętości i zbawienia duszy,
2. surowy tryb życia bez przyjemności i wygód; wstrzemięźliwość;
3. przenośnie: prostota, brak ozdób i urozmaiceń; skromność, surowość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rel. postawa polegająca na wyrzeczeniu się radości życia w celu uzyskania zbawienia w niebie lub oświecenia duchowego

(1.2) surowy tryb życia bez przyjemności i wygód

(1.3) psych. mechanizm obronny przejawiący się np. oporem wobec własnej seksualności, unikaniem towarzystwa, brakiem akceptacji własnego ciała, bulimią, anoreksją, wzbranianiem się przed wypróżnianiem

Wiktionary

Ascetyzm, asceza (stgr. ἄσκησις askesis – pierwotnie „ćwiczenie, trening”) – praktykowanie dobrowolnego wyrzeczenia się pewnych dóbr, wartości i aktywności życiowych w celu osiągnięcia świętości, czystości i doskonałości duchowej oraz zbawienia. Potocznie ascetyzm kojarzy się z ograniczeniem doświadczania przyjemności oraz zaspokajania potrzeb cielesnych, jak jedzenie czy sen, a także z dyscypliną wewnętrzną.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1,2) Współczesna asceza może okazać się synonimem ciężkiej pracy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈt͡sɛza, AS: asceza

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asceta m., ascetka ż., ascetyzm m.

przym. ascetyczny

przysł. ascetycznie

Wiktionary

# ascii

(skrót od: American Standard Code for Information Interchange); Amerykański Znormalizowany Kod Wymiany Informacji - system kodowania znaków

SJP.pl

# aśćka

dawny tytuł grzecznościowy w odniesieniu do kobiet; wasza miłość, waśćka

SJP.pl

# ascon

[czytaj: askon] najprostszy typ planu budowy dorosłych gąbek, w którym warstwa mezoglei jest stosunkowo cienka, a choanocyty (komórki kołnierzykowate) występują wyłącznie w dość dużej jamie paragastralnej, łączącej się ze środowiskiem zewnętrznym przez otwór wyrzutowy oraz liczne kanaliki w ścianie ciała

SJP.pl

# ascona

[czytaj: askona] samochód typu Opel Ascona

SJP.pl

Ascona (lmo. Scona; niem. Aschgunen, Aschgonen) – gmina w południowej Szwajcarii, w kantonie Ticino, w okręgu (distretto) Locarno, siedziba administracyjna powiatu (circolo) Isole. Leży nad jeziorem Lago Maggiore. Jest atrakcją turystyczną.

Wikipedia

# ascot

Wikipedia

# asdic

[czytaj: azdik] urządzenie do wykrywania okrętów podwodnych; azdyk

SJP.pl

Sonar (ang. Sound Navigation And Ranging – nawigacja dźwiękowa i pomiar odległości) – urządzenie używające długich, średnich lub krótkich fal dźwiękowych do nawigacji, komunikacji, detekcji, określania pozycji, śledzenia oraz klasyfikacji ruchomych i nieruchomych obiektów zanurzonych, znajdujących się na powierzchni cieczy bądź w powietrzu. Nazwa sonaru powstała pod wpływem nazwy radaru. W zależności od zasady działania, sonary mogą być aktywne bądź pasywne, mogą także łączyć obie te cechy. Najczęstszym środowiskiem zastosowania urządzeń sonarowych jest środowisko ciekłe, zwłaszcza wodne, jednakże ich odpowiednie formy mogą być wykorzystywane także w środowisku gazowym, w tym w powietrzu. W zależności od zastosowania i konstrukcji systemy echolokacyjne mogą używać bardzo szerokiego zakresu fal dźwiękowych – od infradźwięków po ultradźwięki. U niektórych zwierząt takich jak delfiny czy nietoperze umiejętność echolokacji wytworzyła się naturalnie w drodze ewolucyjnej.

Wikipedia

# asean

[czytaj: aSEan] skrót od: Association of East Asian Nations - Stowarzyszenie Narodów Azji Południowo-Wschodniej

SJP.pl

# aseitas

w filozofii: istnienie przez siebie; samoistność

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) filoz. teol. niezależność bytu od niczego innego

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) samoistność

Wiktionary

# asejsmiczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest asejsmiczne

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asejsmiczny

przysł. asejsmicznie

Wiktionary

# asejsmiczny

taki, na którym nie odnotowuje się trzęsień ziemi (np. pas asejsmiczny)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) geol. nie wykazujący żadnej aktywności sejsmicznej

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asejsmiczność ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niesejsmiczny

Wiktionary

# aseks

potocznie: aseksualista; as

SJP.pl

# aseksualista

mężczyzna nieodczuwający pociągu seksualnego; as, aseks

SJP.pl

# aseksualistka

kobieta nieodczuwająca pociągu seksualnego

SJP.pl

# aseksualizm

całkowite lub częściowe nieodczuwanie pociągu seksualnego wobec innych osób; aseksualność

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) seks. określenie osób nieodczuwających pożądania seksualnego;

Wiktionary

Aseksualność, inaczej aseksualizm – całkowity lub częściowy brak pociągu seksualnego w stronę innych osób. Może być uznawana za orientację seksualną lub za jej brak. Często definiowana jest szerzej jako spektrum obejmujące różne odmiany tożsamości aseksualnych .

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) (…) można powiedzieć, że demiseksualizm leży w połowie drogi między seksualizmem a aseksualizmem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛksuˈwalʲism̥, AS: aseksuu̯alʹism̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. seks mrz., aseksualność ż., aseksualista m., aseksualistka ż.

przym. aseksualny

przysł. aseksualnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) aseksualność

Wiktionary

# aseksualność

całkowite lub częściowe nieodczuwanie pociągu seksualnego wobec innych osób; aseksualizm

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) seks. trwałe nieodczuwanie pociągu seksualnego wobec innych osób

(1.2) cecha tego, co aseksualne; cecha tych, którzy są aseksualni

Wiktionary

Aseksualność, inaczej aseksualizm – całkowity lub częściowy brak pociągu seksualnego w stronę innych osób. Może być uznawana za orientację seksualną lub za jej brak. Często definiowana jest szerzej jako spektrum obejmujące różne odmiany tożsamości aseksualnych .

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. aseksualizm m., seks mrz.

przym. aseksualny

czas. seksować

Wiktionary

# aseksualny

obojętny na sprawy płci, niepodkreślający cech płciowych, nieodczuwający popędu płciowego

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) pot. pozbawiony seksu, zmysłowości

(1.2) seks. obojętny na sprawy płci i seksu, nieodczuwający pociągu seksualnego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Partnerzy oceniają związek jako atrakcyjny, oparty na więzi uczuciowej, dobrym porozumieniu, ale aseksualny z powodu zaburzeń partnerki. Zdarza się, że trwa to latami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛksuˈwalnɨ, AS: aseksuu̯alny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. seks mrz., aseksualność ż., aseksualizm m., aseksualista m., aseksualistka ż.

przysł. aseksualnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) bezpłciowy

Wiktionary

# asekuracja

1. zabezpieczenie się przed innym rozwojem wypadków, niż spodziewany;
2. w gimnastyce, alpinizmie itp.: zabezpieczenie się za pomocą odpowiednich urządzeń i/lub korzystanie z pomocy innych ludzi w celu uniknięcia nieszczęśliwego wypadku; także: sprzęt albo ludzie chroniący przed tym wypadkiem; 4. dawniej: typ ubezpieczenia w towarzystwie ubezpieczeniowym

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) umowa zawierana z odpowiednią instytucją, która rozporządza pieniędzmi ubezpieczonych, pokrywając ich potrzeby na określonych warunkach

(1.2) zabezpieczenie przed skutkami ryzykownych działań

(1.3) zabezpieczenie podczas wykonywania niebezpiecznych czynności jak np. wspinaczka

Wiktionary

- We wspinaczce asekuracja to działania prowadzące do minimalizacji skutków odpadnięcia;
- W ekonomii asekuracja to zapewnienie ubezpieczonemu odszkodowania, zobacz ubezpieczenie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) (…) Tuchaczewski musiał włączyć się do rozwiniętej już współpracy z Niemcami. Z uwagi na silną germanofobię, wyniesioną przede wszystkim z niewoli, przyszło mu to z pewnością niezbyt łatwo, niemniej rozumiał, iż polityka rapalleńska stanowi jedyną szansę szybkiego uzyskania nowoczesnego uzbrojenia, zaś zbliżenie z Republiką Weimarską – dobrą asekurację strategiczną ZSRS.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asekuranctwo n., asekurant mos., asekurowanie n., asekuracyj ż.

przym. asekuracyjny

czas. asekurować

Wiktionary

# asekuracyj

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. ubezpieczenie

(1.2) gw-pl|Śląsk Cieszyński. opłata za ubezpieczenie

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asekuracja ż., asekurowanie n.

czas. asekurować ndk.

przym. asekuracyjny

Wiktionary

# asekuracyjny

1. zabezpieczający kogoś (np. lina asekuracyjna, sprzęt asekuracyjny);
2. dotyczący pewnego typu ubezpieczeń (np. towarzystwo asekuracyjne, polisa asekuracyjna)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) zob. ubezpieczeniowy.

(1.2) ubezpieczający, mający zapewnić bezpieczeństwo

(1.3) ostrożny, unikający ryzyka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asekuracja ż., asekuracyj ż., asekuranctwo n., asekurant mos., asekurowanie n.

czas. asekurować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) ochronny

(1.3) zachowawczy

Wiktionary

# asekurancki

nadmiernie ostrożny, unikający ryzyka i ostatecznych decyzji, tchórzliwy (np. asekuranckie zachowanie, asekurancka postawa)

SJP.pl

# asekuranctwo

czynienie zastrzeżeń, nieryzykowanie, przesadnie ostrożne postępowanie; asekurantyzm

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) wyrachowane postępowanie mające zabezpieczyć przed ponoszeniem odpowiedzialności za sprawę, której wynik nie jest jeszcze wiadomy

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛkuˈrãnt͡stfɔ, AS: asekurãnctfo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asekurant m., asekurantka ż., asekuracja ż., asekurantyzm m., asekurowanie n., zaasekurowanie n.

czas. asekurować ndk., zaasekurować dk.

przym. asekurancki, asekuracyjny

przysł. asekurancko, asekuracyjnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asekurantyzm; pot. ostrożniactwo

Wiktionary

# asekurant

osoba czyniąca zastrzeżenia, nieryzykująca, stale się asekurująca, będąca "inteligentnym tchórzem"

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ktoś nadmiernie ostrożny, obawiający się trudnych decyzji

(1.2) sport. osoba ubezpieczająca podczas wykonywania niebezpiecznych ewolucji

(1.3) przest. ktoś kto ochrania, zapewnia komuś bezpieczeństwo

Wiktionary

Asekurant – poprzez pojęcie asekuranta rozumiemy osobę, która odmawia uczestnictwa w grze sprawiedliwej. Przeciwieństwem takiej osoby jest hazardzista.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛˈkurãnt, AS: asekurãnt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asekuranctwo m., asekurantyzm m., asekuracja ż., asekurowanie n., zaasekurowanie n.

:: fż. asekurantka ż.

czas. asekurować ndk., zaasekurować dk.

przym. asekurancki, asekuracyjny

przysł. asekurancko, asekuracyjnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) asekurator

Wiktionary

# asekurantka

→ asekurant

SJP.pl

#### Patrz:

asekurant

# asekurantyzm

czynienie zastrzeżeń, nieryzykowanie, przesadnie ostrożne postępowanie; asekuranctwo

SJP.pl

# asekurator

1. osoba ubezpieczająca kogoś przy trudnych ćwiczeniach gimnastycznych; asekurant;
2. osoba podejmująca zobowiązanie ubezpieczeniowe wobec osoby ubezpieczającej się

SJP.pl

Zakład ubezpieczeń (towarzystwo ubezpieczeniowe, ubezpieczyciel) – przedsiębiorstwo prowadzące działalność gospodarczą za zezwoleniem w zakresie ubezpieczeń osobowych, majątkowych i reasekuracji na podstawie umowy, które zobowiązuje się do odpowiedniego świadczenia w razie wystąpienia skutków zdarzeń losowych.

Wikipedia

# asekuratorka

1. kobieta ubezpieczająca kogoś przy trudnych ćwiczeniach gimnastycznych; asekurantka;
2. kobieta podejmująca zobowiązanie ubezpieczeniowe wobec osoby ubezpieczającej się

SJP.pl

# asekurować

1. zapewniać asekurację;
2. asekurować się:
a) asekurować wzajemnie jeden drugiego;
b) czynić zastrzeżenia, zostawiać sobie możliwość zmiany zdania, decyzji, zabezpieczać się na wypadek innego przebiegu wydarzeń niż spodziewany

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. zasekurować)

(1.1) chronić lub zabezpieczać przed ryzykiem albo niebezpieczeństwem

czasownik zwrotny niedokonany asekurować się (dk. zasekurować się)

(2.1) asekurować siebie samego

(2.2) asekurować siebie nawzajem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asekuranctwo n., asekuracyj ż., asekuracja ż., asekurant mos., asekurowanie n.

czas. zasekurować dk.

przym. asekuracyjny

przysł. asekuracyjnie

Wiktionary

# asekurowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) udzielanie pomocy w czasie wykonywania trudnych i ryzykownych czynności

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. zaasekurowanie n., asekuracja ż., asekuranctwo n., asekurant m., asekurantka ż., asekurantyzm m., asekuracyj ż.

czas. asekurować ndk., zaasekurować dk.

przym. asekuracyjny, asekurancki

przysł. asekuracyjnie, asekurancko

Wiktionary

# aselepia

gatunek rośliny należący do rodziny goryczkowatych; goryczka trojeściowa

SJP.pl

# asemantyczność

→ asemantyczny

SJP.pl

#### Patrz:

asemantyczny

# asemantyczny

nieuwzględniający znaczenia

SJP.pl

# asembler

prosty język programowania; assembler

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) inform. program tłumaczący kod języka asemblera na język maszynowy;

(1.2) inform. zob. język asemblera.

Wiktionary

Asembler (ang. assembler) – termin informatyczny związany z programowaniem i tworzeniem kodu maszynowego dla procesorów. W języku polskim oznacza on program tworzący kod maszynowy na podstawie kodu źródłowego (tzw. asemblacja) wykonanego w niskopoziomowym języku programowania bazującym na podstawowych operacjach procesora zwanym językiem asemblera, popularnie nazywanym również asemblerem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wśród translatorów można wyróżnić dwie główne grupy: kompilatory i asemblery.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈsɛ̃mblɛr, AS: asẽmbler

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asemblacja ż., deasembler m.

czas. asemblować ndk.

przym. asemblerowy

Wiktionary

# asemblerowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) inform. związany z asemblerem, dotyczący asemblera

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asemblacja ż., asembler mrz., deasembler mrz.

czas. asemblować ndk.

Wiktionary

# asenat

postać biblijna ze Starego Testamentu

SJP.pl

Asenat, Aseneth (hebr. אָסְנַת; imię pochodzenia egip. poświęcona Neit) – postać biblijna ze Starego Testamentu, według Księgi Rodzaju córka egipskiego kapłana Poti Fery (Petefresa, Pentefresa) z On, poślubiona przez faraona Józefowi. Urodziła mu dwóch synów, Manassesa i Efraima.

Wikipedia

# asenizacja

1. usuwanie płynnych nieczystości z jakiegoś terenu;
2. przestarzałe: poprawa warunków zdrowotnych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) usługa usuwania nieczystości ciekłych;

Wiktionary

Asenizacja (ang. sanitation, fr. assainissement) – zabieg sanitarny polegający na usuwaniu płynnych nieczystości z dołów kloacznych i wywożeniu ich za pomocą pojazdów asenizacyjnych na tzw. pola asenizacyjne, gdzie pod nadzorem, dzięki możliwości samooczyszczania się gleby, wykorzystywane są jako nawóz. Asenizacja traci na znaczeniu w miarę rozbudowywania sieci kanalizacyjnej. Dawniej wyraz asenizacja oznaczał również poprawę warunków zdrowotnych w skupiskach ludzkich.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛ̃ɲiˈzat͡sʲja, AS: asẽńizacʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asenizator m., asenizowanie n., zasenizowanie n.

czas. asenizować ndk., zasenizować dk.

przym. asenizacyjny

Wiktionary

# asenizacyjny

związany z asenizacją, służący asenizacji (np. beczkowóz asenizacyjny, pola asenizacyjne)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z asenizacją, dotyczący asenizacji

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Raz w miesiącu zawartość powinien wybierać wóz asenizacyjny.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛ̃ɲizaˈt͡sɨjnɨ, AS: asẽńizacyi ̯ny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asenizacja ż., asenizator m., asenizowanie n.

czas. asenizować

Wiktionary

# asenizator

osoba zajmująca się asenizacją (usuwaniem płynnych nieczystości z jakiegoś terenu)

SJP.pl

# asenizować

usuwać płynne nieczystości z jakiegoś terenu

SJP.pl

# asenizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) usuwanie nieczystości płynnych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asenizacja ż., asenizator m.

czas. asenizować

przym. asenizacyjny

Wiktionary

# asenterować

czasownik

(1.1) pobierać do wojska

Wiktionary

# asenterunek

dawniej: branka, pobór rekruta do wojska

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. wojsk. przymusowy pobór do wojska;

(1.2) daw. gwara. przegląd i rejestracja koni

Wiktionary

Asenterunek (od austr. Assentierung) – system przymusowego poboru rekruta, względnie koni stosowany w Austrii, a później w Austro-Węgrzech (asenterunkowy – poborowy w wojsku austro-węgierskim, komisja asenterunkowa – komisja poborowa).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) — I gdzież uciekłeś? — Wprost do Przemyśla na plac asenterunku. Zaciągnąłem się do wojska. — I służyłeś? — Całe cztery lata.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛ̃ntɛˈrũnɛk, AS: asẽnterũnek

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) branka

Wiktionary

# asenterunkowy

związany z asenterunkiem

SJP.pl

# aseptycznie

przysłówek sposobu

(1.1) hig. med. mikrobiol. w sposób wolny od drobnoustrojów, czyli zachowując warunki sterylne, które zapobiegają zanieczyszczeniu przez mikroorganizmy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Produkcja leków odbywa się aseptycznie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aseptyczność ż., aseptyka ż.

przym. aseptyczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) jałowo, sterylnie

Wiktionary

# aseptyczność

→ aseptyczny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest aseptyczne; cecha tych, którzy są aseptyczni

Wiktionary

#### Patrz:

aseptyczny

#### Powiązane:

przym. aseptyczny

przysł. aseptycznie

Wiktionary

# aseptyczny

sterylny, odkażony, wyjałowiony (np. aseptyczny bandaż, aseptyczne pomieszczenie)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) med. pozbawiony drobnoustrojów chorobotwórczych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aseptyka ż., aseptyczność ż.

przysł. aseptycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) jałowy, sterylny, odkażony

Wiktionary

# aseptyka

1. postępowanie zapewniające wykluczenie dostępu drobnoustrojów chorobotwórczych do jakiegoś środowiska;
2. sterylne, pozbawione drobnoustrojów warunki środowiska, zwłaszcza podczas operacji i zabiegów chirurgicznych; jałowość bakteriologiczna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zespół środków i działań mających na celu zapobieganie zakażeniom poprzez utrzymywanie jałowości w otoczeniu, na narzędziach, skórze i powierzchniach podczas zabiegów medycznych lub laboratoryjnych

Wiktionary

Aseptyka – postępowanie mające na celu dążenie do jałowości pomieszczeń, narzędzi, leków, materiałów opatrunkowych i innych przedmiotów w celu niedopuszczenia drobnoustrojów do określonego środowiska, np. otwartej rany. Jest to zapewnione poprzez dokładne mycie i dezynfekowanie dłoni oraz stosowanie przez zespół operacyjny wyjałowionych fartuchów, rękawiczek, narzędzi oraz odpowiednie przygotowanie sali operacyjnej (mycie, sterylizacja poprzez naświetlanie promieniami ultrafioletowymi, powietrze jest przepuszczane przez filtr, zanim trafi do sali operacyjnej) i pola operacyjnego. Oznacza to także działania zabezpieczające przed zakażeniem.

Wikipedia

# asercja

1 w logice: własność sądów, których prawdziwości jest pewny wypowiadający je;
2. w językoznawstwie: część treści zdania wyrażającej pewne twierdzenie i podlegającej negacji

SJP.pl

- Asercja (informatyka)
- Asercja (logika)

Wikipedia

# asert

osoba asertywna

SJP.pl

# asertoryczność

właściwość zdań orzekających o faktach, twierdzących lub przeczących

SJP.pl

# asertoryczny

książkowo: twierdzący, stwierdzający, zapewniający

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) stwierdzający, potwierdzający, twierdzący

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛrtɔˈrɨt͡ʃnɨ, AS: asertoryčny

Wiktionary

# asertywnieć

stawać się asertywnym (takim, który umie wyrażać swoje poglądy i jednocześnie szanuje zdanie i potrzeby innych ludzi)

SJP.pl

# asertywność

postawa charakteryzująca się wyrażaniem swoich poglądów w jasny i otwarty sposób oraz dbaniem o jak najlepsze zaspokojenie swoich potrzeb, ale z poszanowaniem zdania i potrzeb innych ludzi; domaganie się respektowania swoich praw, ale nie kosztem innych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) psych. posiadanie własnego zdania, własnych uczuć i umiejętność ich wyrażania i egzekwowania z poszanowaniem praw innych ludzi;

Wiktionary

Asertywność – posiadanie i wyrażanie własnego zdania oraz bezpośrednie wyrażanie emocji i postaw w granicach nienaruszających praw i psychicznego terytorium innych osób oraz własnych, bez zachowań agresywnych, a także obrona własnych praw w sytuacjach społecznych. Jest to umiejętność nabyta.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wykazał się dziś taką asertywnością, o jaką się nawet nie podejrzewał.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛrˈtɨvnɔɕt͡ɕ, AS: asertyvność

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asertywny

przysł. asertywnie

Wiktionary

# asertywny

wyrażający swoje poglądy w jasny i otwarty sposób i dbający o jak najlepsze zaspokojenie swoich potrzeb, ale przy tym szanujący zdanie i potrzeby innych ludzi; domagający się respektowania swoich praw, ale nie kosztem innych

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) umiejący wyrażać własne opinie, krytyki i potrzeby

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) On nie jest asertywny, nie umie powiedzieć „nie”.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɛrˈtɨvnɨ, AS: asertyvny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asertywność ż.

przysł. asertywnie

Wiktionary

# asesor

1. urzędnik sądu, prokuratury lub notariatu, który odbył wymaganą aplikację i zdał odpowiednie egzaminy, lecz nie uzyskał jeszcze nominacji;
2. członek prezydium zebrania, kolegium sądowego itp.;
3. w dawnej Polsce:
a) urzędnik towarzyszący sędziemu lub marszałkowi sejmiku;
b) uczestnik rozprawy sądowej m.in. w sądzie nadwornym (asesorii);
4. w starożytnym Rzymie: członek kolegium doradzającego przy urzędnikach mających władzę sądowniczą

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) praw. urzędnik w sądach administracyjnych, prokuraturze, notariacie lub izbach komorniczych, który zdał już egzamin zawodowy, ale nie otrzymał jeszcze nominacji na stanowisko;

(1.2) hist. praw. urzędnik sądowy w I Rzeczypospolitej

(1.3) hist. praw. w starożytnym Rzymie: członek ciała doradczego przy urzędnikach mających władzę sądowniczą

Wiktionary

<

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. asesura ż.

:: fż. asesorka ż.

przym. asesorski

Wiktionary

# asesoria

w dawnej Polsce: sąd wyższej instancji

SJP.pl

Sąd asesorski (nazywany także Asesorią) – zadworny sąd królewski (funkcjonujący bez obecności króla) w I Rzeczypospolitej. Powstał w połowie XVI wieku.

Przewodniczył w nim kanclerz lub w jego zastępstwie podkanclerzy, asesorami byli referendarze i urzędnicy królewskiej kancelarii.

Wikipedia

# asesorka

→ asesor

SJP.pl

#### Patrz:

asesor

# asesorski

→ asesor

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) praw. związany z osobą lub urzędem asesora

Wiktionary

#### Patrz:

asesor

#### Powiązane:

rzecz. asesor mos.

Wiktionary

# asesorstwo

urząd, godność asesora; asesura

SJP.pl

# asesura

stanowisko, urząd asesora

SJP.pl

Asesura - okres stażu zawodowego prawnika, który ukończył aplikację, wymagany do uzyskania przez niego pełnych uprawnień zawodowych.

W Polsce wymóg odbycia asesury obowiązuje kandydatów na prokuratorów, notariuszy i komorników, natomiast adwokaci oraz radcy prawni uzyskują pełne uprawnienia zawodowe już z chwilą zdania egzaminu końcowego po ukończeniu aplikacji.

Wikipedia

# asf

skrótowiec, rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) = wet. APŚ, afrykański pomór świń

(1.2) inform. format plików multimedialnych firmy Microsoft;

Wiktionary

- Advanced Systems Format – kontener multimedialny stworzony przez firmę Microsoft
- Audi Space Frame – rama przestrzenna stosowana w samochodach marki Audi
- afrykański pomór świń (ang. African swine fever)
- atomowy czynnik rozpraszania (ang. atomic scattering factor)
- Port lotniczy Astrachań-Narimanowo – którego kod IATA to ASF
- ASF s.c. – polski producent gier komputerowych
- Autoroutes du sud de la France, ASF (pl. Autostrady Południa) – jedno z francuskich przedsiębiorstw zarządzających autostradami

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Prawdziwą przyczyną rozwoju ASF w Polsce jest bowiem brak bioasekuracji i niewystarczająca kontrola sanitarna w branży trzody chlewnej.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) APŚ

Wiktionary

# asfalciarka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) żegl. mar. jednostka pływająca wyposażona w urządzenia pozwalające na produkcję i układanie warstwy asfaltu na dnie lub skarpach akwenu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W tym tygodniu asfalciarka ułożyła na dnie portu 1000 metrów kwadratowych asfaltu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasfalʲˈt͡ɕarka, AS: asfalʹćarka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asfalt mrz., asfaltówka ż., asfaltownia ż., asfaltowanie n., asfalcik mrz.

czas. asfaltować ndk., wyasfaltować dk., zaasfaltować dk., zaasfaltowywać ndk.

przym. asfaltowy

Wiktionary

# asfalciarski

→ asfalciarz

SJP.pl

#### Patrz:

asfalciarz

# asfalciarz

pracownik zatrudniony przy asfaltowaniu drogi, ulicy itp.

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pot. pracownik fizyczny zatrudniony w układaniu i rozprowadzaniu asfaltu na drogach, chodnikach lub parkingach

Wiktionary

# asfalcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od asfalt

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie asfalt, lecz tylko cienki asfalcik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asfalt m., asfalciarka ż.

czas. asfaltować

Wiktionary

# asfalt

1. osadowa skała pochodzenia organicznego;
2. substancja otrzymywana z ropy naftowej do produkcji papy, lakierów i materiałów izolacyjnych oraz nawierzchni dróg;
3. potoczna nazwa asfaltobetonu;
4. nawierzchnia z asfaltobetonu na jezdniach

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) techn. półpłynny lub stały materiał pochodzenia naturalnego;

(1.2) środ. sport. strzelectwo guma na rękawicach i kurtce

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) pogard. mężczyzna o czarnej skórze

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Do wyrównywania asfaltu na jezdni używa się walców.

(2.1) Czasem nazywają mnie Murzyn Bambo, asfalt, adidas, Kunta Kinte - mówi Kongijczyk Foster, który od 1987 r. mieszka w naszym kraju.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈasfalt, AS: asfalt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asfalciarka ż., asfaltówka ż., asfaltownia ż., asfaltowanie n., asfalcik mrz.

czas. asfaltować ndk., wyasfaltować dk.

przym. asfaltowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) bambo, bambus, murzyn, czarny, czarnuch, brudas, smoluch, pastowaniec, czarna małpa

Wiktionary

# asfalten

związek organiczny występujący w ropie naftowej

SJP.pl

# asfalteny

związek organiczny występujący w ropie naftowej

SJP.pl

Asfalteny – składniki organiczne asfaltów, występujące również w ropie naftowej i wielu innych bituminach, twarde, barwy czarnej lub czarnobrunatnej, nierozpuszczalne w niskocząsteczkowych alkanach, rozpuszczalne w toluenie oraz dwusiarczku i (przynajmniej częściowo) czterochlorku węgla. Są nietopliwe, a powyżej 300 °C się rozkładają (z wytworzeniem koksu i gazu).

Wikipedia

# asfaltobeton

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bud. beton z wypełniaczem w postaci asfaltu;

Wiktionary

Asfaltobeton, AC (ang. asphalt concrete), pot. „asfalt” – mieszanka mineralno-asfaltowa składająca się z mieszaniny kruszywa (m.in. kruszywa grubego i drobnego, piasku, wypełniacza (np. mączki kamiennej)) i asfaltu jako lepiszcza. Wraz z betonem cementowym (nawierzchnia sztywna) należą do dwóch najbardziej popularnych mieszanin wykorzystywanych do wykonywania nawierzchni drogowej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W fabryce wytwarza się asfaltobeton i inne materiały budowlane.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asfaltobetonowy

Wiktionary

# asfaltobetonowy

związany z asfaltobetonem

SJP.pl

# asfaltoguma

bud. tworzywo składające się z asfaltu i ze specjalnej gumy

SJP.pl

# asfaltować

1. pokrywać nawierzchnię drogową asfaltem;
2. powlekać rury lub inne przedmioty żeliwne lub stalowe lakierem asfaltowym (bitumicznym) w celu zabezpieczenia ich przed korozją

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. wyasfaltować)

(1.1) pokrywać powierzchnię asfaltem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pod domem asfaltują drogę, więc śmierdzi, ale potem będzie równo.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asfalciarka ż., asfalt m., asfalcik m., asfaltówka ż., asfaltowanie n., wyasfaltowanie n., zaasfaltowanie n.

czas. wyasfaltować dk., zaasfaltować dk.

przym. asfaltowy

przysł. asfaltowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kłaść asfalt

Wiktionary

# asfaltowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) pokrywanie nawierzchni drogi asfaltem

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asfalt m., asfalciarka ż.

czas. asfaltować

przym. asfaltowy

Wiktionary

# asfaltówka

1. potocznie: droga asfaltowa;
2. środowiskowo: czerwona wysypka na nogach, występująca u pielgrzymów idących rozgrzanymi drogami asfaltowymi

SJP.pl

# asfaltownia

wytwórnia asfaltu

SJP.pl

# asfaltowo-betonowy

złożony z asfaltu i betonu (np. nawierzchnia asfaltowo-betonowa)

SJP.pl

# asfaltowy

1. mający nawierzchnię z asfaltu;
2. lakiery asfaltowe - lakiery bitumiczne, tworzące bardzo trwałe powłoki

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) wykonany z asfaltu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Większość jezdni w Polsce jest asfaltowa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasfalˈtɔvɨ, AS: asfaltovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asfalt m., asfaltowanie n., wyasfaltowanie n., asfalciarka ż.

czas. asfaltować ndk., wyasfaltować dk.

Wiktionary

# asfaltoza

1. występowanie w przestrzeni publicznej zbyt wielu miejsc, których powierzchnię pokryto asfaltem;
2. płynna substancja chemiczna, którą rozprowadza się na powierzchni drogi, przygotowując ją do pokrycia wierzchnią warstwą asfaltu

SJP.pl

# asfaltyt

odmiana asfaltu naturalnego

SJP.pl

Asfaltyt – skała osadowa pochodzenia organicznego, występująca w złożach na powierzchni skorupy ziemskiej lub w jej sąsiedztwie, odmiana asfaltu naturalnego barwy czarnej, twarda, o szklistym połysku, odznaczająca się wysoką temperaturą topliwości, prawie niezawierająca domieszek mineralnych.

Wikipedia

# asferyczny

niebędący odcinkiem sfery

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) niebędący odcinkiem sfery

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Światło przechodzące przez soczewki asferyczne może być skupiane całą powierzchnią w jednym punkcie, co nie jest możliwe przy zastosowaniu tradycyjnych soczewek, które inaczej ogniskują światło przechodzące przez ich środek i brzegi.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasfɛˈrɨt͡ʃnɨ, AS: asferyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. sferyczny

Wiktionary

# asfiksja

ostre zaburzenie oddychania; zamartwica

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zob. zamartwica.

Wiktionary

Asfiksja (z gr. ἀσφυξία, ἀ bez, σφύξη tętno), zamartwica – stan niedoboru tlenowego w organizmie. Jeśli nie podejmie się natychmiastowych czynności ratowniczych, prowadzi do szybkiej utraty przytomności i śmierci. Asfiksja to inaczej uduszenie lub anoksemia.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) zamartwica

Wiktionary

# asfiksjofilia

dewiacja seksualna polegająca na podniecaniu się podczas podduszania partnera lub partnerki

SJP.pl

Asfiksjofilia – jeden z typów parafilii polegający na odczuwaniu zaspokojenia seksualnego na skutek duszenia partnera lub bycia duszonym.

Pozbawianie siebie lub innej osoby tlenu w celu osiągnięcia orgazmu jest oficjalnie sklasyfikowane w Stanach Zjednoczonych jako hipoksyfilia według klasyfikacji Amerykańskiego Stowarzyszenia Psychiatrycznego (APA) i jest uznawana za zaburzenie umysłowe. Hipoksyfilia należy natomiast do kategorii zaburzeń psychiatrycznych, jakimi są parafilie.

Wikipedia

# asfodel

roślina z rodziny liliowatych; złotowłos

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. pot. roślina z rodzaju złotogłów, nazwa systematyczna|Asphodelus|L|ref=tak.

Wiktionary

Asfodel, złotogłów, złotnik (Asphodelus L.) – rodzaj roślin z podrodziny lub rodziny (w zależności od ujęcia) złotogłowowych. Obejmuje 18 gatunków. Rośliny te występują naturalnie w południowej Europie, północnej Afryce i południowo-zachodniej Azji. Jako introdukowane rosną w Europie Środkowej (Niemcy), w Ameryce Północnej i Południowej, na południowym krańcu Afryki, w Australii i Nowej Zelandii.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. asfodelus m.

przym. asfodelowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) złotogłów, złotowłos, asfodelus

Wiktionary

# asfodelowate

rodzina roślin jednoliściennych; złotogłowowate

SJP.pl

Wikipedia

# asfodelowaty

o cechach asfodelowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bot. o cechach roślin z rodziny asfodelowatych

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asfodelowate nmos.

Wiktionary

# asfodelowy

1. przymiotnik od: asfodel;
2. w mitologii greckiej: asfodelowe łąki - łąki w świecie podziemnych, gdzie przechadzają się cienie zmarłych

SJP.pl

# asg

ASG może oznaczać skrót

- Air Soft Gun – urządzenie rekreacyjno-sportowe w postaci repliki broni strzeleckiej
- Akademia Sztabu Generalnego – wojskowa uczelnia Sił Zbrojnych PRL
- ASG-EUPOS – Aktywna Sieć Geodezyjna EUPOS

Wikipedia

# asgard

w mitologii nordyckiej: jedna z Dziewięciu Krain zamieszkana przez bogów Asów i Wanów

SJP.pl

Asgard (duń. i szw. Asgård, bokmål Åsgard, nynorsk Asgaard, staronord. Asgarðr, staroang. Ōsgeard; as – „bóg”, garth – „dwór, gród”, „ogromna przestrzeń”) – w mitologii nordyckiej jedna z Dziewięciu Krain zamieszkana przez dwa szczepy bogów: Asów i (po zawarciu z nimi pokoju) Wanów. Nazwa pojawia się w Eddzie poetyckiej i pieśniach islandzkiego skalda Þorbjörna dísarskálda. Skald ten stwierdza, że Thor z wielką mocą bronił Asgardu.

Wikipedia

# ashby

[czytaj: ESZbi] nazwisko

SJP.pl

- Carole Ashby – brytyjska aktorka

Miejscowości w USA:

- Ashby – miasto w stanie Massachusetts, w hrabstwie Middlesex
- Ashby – miasto w stanie Minnesota, w hrabstwie Grant

Gminy w USA:

- Ashby (ang. Ashby Town) – gmina w stanie Massachusetts, w hrabstwie Middlesex
- Ashby (ang. Ashby Township) – gmina w stanie Dakota Północna, w hrabstwie Hettinger

Wikipedia

# ashley

nazwisko

SJP.pl

- Ashley – imię
- Ashley – dawne brytyjskie przedsiębiorstwo motoryzacyjne

Miejscowości w Australii:

- Ashley – miasto w stanie Nowa Południowa Walia

Miejscowości w Nowej Zelandii:

- Ashley – miasto w regionie Canterbury

Wikipedia

# ashton

Miejscowości w USA:

- Ashton – miasto w stanie Idaho, w hrabstwie Fremont
- Ashton – wieś w stanie Illinois, w hrabstwie Lee
- Ashton – miasto w stanie Iowa, w hrabstwie Osceola
- Ashton – wieś w stanie Nebraska, w hrabstwie Sherman
- Ashton – miasto w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Spink

Wikipedia

# ashwagandha

[czytaj: aszwaganda] gatunek rośliny z rodziny psiankowatych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. zob. witania ospała.

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W jednym badaniu z udziałem 75 niepłodnych mężczyzn grupa leczona ashwagandhą wykazała zwiększoną liczbę i ruchliwość plemników.

Wiktionary

# asia

zdrobnienie od: Joanna (imię żeńskie); Aśka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) zdrobn. imię|polski|ż., poufała forma imienia Joanna

Wiktionary

- Asia – brytyjska grupa muzyczna
  - Asia – album grupy muzycznej Asia
- Asia – planetoida o numerze katalogowym 67
- Asia (Azja mniejsza) – łacińska nazwa Anatolii
- Asia - prowincja rzymska
- Asia (Azja, Asja) – w mitologii greckiej jedna z Nereid
- Asia (Azja, Asja) – w mitologii greckiej jedna z Okeanid
- Asia – wieś w dystrykcie Famagusta, na Cyprze
- Asia – wieżowiec w Miami
- Asia – zdrobnienie imienia Joanna

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Poprosiłem Asię, żeby pomogła mi przy sprzątaniu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈaɕa, AS: aśa

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Jan mos., Joanna ż.

przym. Janowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Joasia, Joaśka, Aśka, Asieńka

Wiktionary

# asiento

[czytaj: asjento] dawniej: prawo handlu czarnymi niewolnikami

SJP.pl

Asiento (Asiento de negros) – przyznawane przez Królestwo Hiszpanii w czasach nowożytnych uprawnienie do monopolistycznego handlu niewolnikami z koloniami w Ameryce Południowej.

Po raz pierwszy przyznał je Karol V Habsburg w 1518 roku. Aż do końca XVII wieku przywilejem cieszyła się Portugalia – długo najsilniejsza po Hiszpanii potęga morska. Od 1701 do 1713 roku Asiento było przyznane Francji (akcjonariuszami byli francuscy wielcy finansiści Antoine Crozat i Samuel Bernard), a od traktatu pokojowego 1713 roku (pokój w Utrechcie) Wielkiej Brytanii.

Wikipedia

# asik

zdrobnienie od: as

SJP.pl

# asimov

nazwisko

SJP.pl

- Isaac Asimov – amerykański pisarz fantastyki naukowej
- (5020) Asimov – planetoida
- Asimov’s Science Fiction – czasopismo literackie z dziedziny fantastyki

Wikipedia

# asindziej

dawny skrót od: asan dobrodziej, zwykle jako zwrot kierowany do rozmówcy; asandziej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) przest. zwrot grzecznościowy, odpowiednik zwrotów: waszmość, pan, dobrodziej

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pan Jezus przy dziecięciu! – zawołał podkomorzy – a asindziej tu co robisz?!

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fż. asindziejka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pan, dobrodziej, waszmość

Wiktionary

# asińdźka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. asańdźka

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ojciec machnął parę razy ręką i powiada: »Siedź asińdźka, siedź — to ta mruk — ciągle tak chodzi i myśli — przydałoby mu się trochę czyśca, ale cóż, zawsze to persona!

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. acan mos., acanek mos., acani ż., acanka ż., acanna ż., acaństwo n., acpan mos., acpani mos., aćpan mos., aćpani ż., asanna ż., asaństwo n., aspan mos., aspani ż., aspanna ż., wacan ż., wacani ż., wacanna ż., waćpan mos., waćpani ż., waćpanna ż., waćpaństwo n., wasan mos., wasani ż., wasanna ż., wasaństwo n., waspan mos., waspani ż., waspanna ż., waspanowanie n., waszmość pan mos., waszmość pani ż., waszmość panna ż., waszmość państwo n., asańdźka ż., asynćka ż., aśćka ż., asani ż.

czas. waspanować ndk.

przym. waćpanowy, waćpański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asańdźka, asynćka, aśćka, acpani, acanna, wasani, waspanna, wacanna, aspani, aspanna, waćpani, waćpanna, waspani, waspanna, waszmość pani, waszmość panna

Wiktionary

# asir

prowincja w Arabii Saudyjskiej nad Morzem Czerwonym

SJP.pl

Asir (arab. عسير) – jedna z 13 prowincji Arabii Saudyjskiej. Znajduje się na południu kraju.

Wikipedia

# asjetka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. salaterka

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk|terinka.

Wiktionary

# aska

środowiskowo: kobieta aseksualna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) zdrobn. od: Joanna

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ale akcja! Aśka powiedziała dyrektorowi, że jest idiotą!

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Jan mos., Joanna ż.

przym. Janowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Asia, Asieńka; neutr. Joanna

Wiktionary

# askalon

miasto w Izraelu; Aszkelon

SJP.pl

Wikipedia

# askaloński

1. → Askalon (miasto w Izraelu);
2. czosnek askaloński - cebulowa roślina warzywna z rodziny amarylkowatych; szalotka

SJP.pl

# askaniusz

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) mitgr. postać mitologii greckiej i rzymskiej, syn Eneasza;

(1.2) rzad. imię|polski|m.;

Wiktionary

Askaniusz (gr. Ἀσκάνιος Askánios, łac. Ascanius) – postać mitologii rzymskiej i greckiej.

Wyprowadzony przez ojca z płonącej Troi, towarzyszył mu w wędrówce do Italii. Syn Eneasza i trojanki Kreuzy, ojciec Silviusa, po śmierci ojca król Latynów i założyciel Alby Longi. Jedna z postaci występujących w księdze II Eneidy. Według legendy od Askaniusza pochodzi sławny ród Julijski, którego przedstawicielami byli patrycjusze oraz znamienici obywatele Rzymu, m.in. Juliusz Cezar i Oktawian August. Następca Eneasza w panowaniu nad Latynami (wtedy przybrał imię Julus).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Panując nad Latynami Askaniusz przybrał imię Julus.

Wiktionary

# askar

askarys, asker;
1. w XVIII wieku: żołnierz straży osobistej sułtana Maroka;
2. w XIX i XX wieku: żołnierz niemieckich i włoskich wojsk kolonialnych w Afryce;
3. uzbrojony autochton w Afryce Wschodniej, chroniący karawany

SJP.pl

# askarioza

choroba inwazyjna przewodu pokarmowego wywołana przez glistę ludzką; askarydoza; glistnica

SJP.pl

Glistnica (askarioza, łac. ascariosis, ang. ascariasis) – choroba pasożytnicza powodowana przez glisty.

Wikipedia

# askaryda

nicień pasożytujący w przewodzie pokarmowym; glista

SJP.pl

Glisty – potoczna nazwa pasożytniczych nicieni (Nematoda) jelitowych należących do rodzin Ascarididae i Ascaridiidae z nadrodziny Ascaridoidea.

Choroby: glistnica (rozróżnienie zgodne z rodzajem nicienia wywołującego inwazję: askarydoza, toksokaroza).

Wikipedia

# askarydoza

pospolita na całym świecie choroba jelit człowieka i zwierząt; glistnica, askarioza

SJP.pl

# askarys

askar, asker;
1. w XVIII wieku: żołnierz straży osobistej sułtana Maroka;
2. w XIX i XX wieku: żołnierz niemieckich i włoskich wojsk kolonialnych w Afryce;
3. uzbrojony autochton w Afryce Wschodniej, chroniący karawany

SJP.pl

Askarysi (arab. عسكري = askari) – tubylczy żołnierze afrykańskich sił kolonialnych w XIX i XX wieku. Podczas II WŚ nazywano tak niektóre niemieckie jednostki w Europie złożone z żołnierzy obcego pochodzenia (Rosjan, Ukraińców, Łotyszy), choć nie mieli oni związku z kolonialnymi askarysami.

Wikipedia

# askaryt

stały absorbent tlenku węgla

SJP.pl

# askenazy

nazwisko, m.in. Szymon Askenazy (1865- 1935) - polski historyk i dyplomata

SJP.pl

# askenazyjczyk

Żyd aszkenazyjski, Żyd wywodzący się z diaspory osiadłej we wschodniej, centralnej i częściowo zachodniej części Europy; aszkenazyjczyk

SJP.pl

# askenazyjka

→ askenazyjczyk

SJP.pl

#### Patrz:

askenazyjczyk

# askenazyjski

→ askenazyjczyk; aszkenazyjski

SJP.pl

# asker

askar, askarys;
1. w XVIII wieku: żołnierz straży osobistej sułtana Maroka;
2. w XIX i XX wieku: żołnierz niemieckich i włoskich wojsk kolonialnych w Afryce;
3. uzbrojony autochton w Afryce Wschodniej, chroniący karawany

SJP.pl

Asker – norweskie miasto i gmina leżąca w regionie Akershus.

Asker jest 386. norweską gminą pod względem powierzchni.

Wikipedia

# askier

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Mazowsze. daw. bot. jaskier

Wiktionary

# asklepiadejski

1. wiersz asklepiadejski - w metryce klasycznej: wers składający się z trochejów i daktyli
2. przymiotnik od: Asklepiades, starożytny poeta grecki z Samos

SJP.pl

# asklepiades

- Asklepiades z Tragilos (IV wiek p.n.e.) – grecki pisarz
- Asklepiades z Samos (IV/III wiek p.n.e.) – poeta grecki
- Asklepiades z Fliuntu (ok. 350 - ok. 270 p.n.e.) – filozof grecki
- Asklepiades z Prusy/Asklepiades z Bitynii (ok. 124 lub 129 p.n.e. - zm. w 40 p.n.e.) – rzymski lekarz i filozof greckiego pochodzenia
- Asklepiades z Antiochii (zm. ok. 218) – patriarcha Antiochii, święty katolicki i prawosławny
- Asklepiades – imię

Wikipedia

# asklepiejon

w starożytnej Grecji: kompleks domostw i schronień wokół Asklepiejonu, świątyni boga Asklepiosa, w których udzielano pomocy przybywającym tam chorym

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. mit. starożytna świątynia grecka poświęcona Asklepiosowi, czasem połączona ze szpitalem lub szkołą medyczną;

Wiktionary

Asklepiejon – świątynia Asklepiosa wraz z ośrodkiem kultowej medycyny i terapii, stosującym praktyki przyrodolecznicze i diagnostyczną inkubację.

Początkowo studnia lub źródło z ołtarzem w świętym gaju; później okręg sakralny ze świątynią, obok której funkcjonowały lecznice, budynki szpitalne i portyki dla chorych oczekujących na przyjęcie.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Asklepios m., asklepion m., asklepiodyna ż., asklepiadyna ż., Asklepiades m., asklepiad m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asklepion

Wiktionary

# asklepion

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. mit. starożytna świątynia grecka poświęcona Asklepiosowi, czasem połączona ze szpitalem lub szkołą medyczną

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

(1.1) asklepiejon

antonimy.

hiperonimy.

(1.1) świątynia

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. Asklepios m., asklepiejon m., asklepiodyna ż., asklepiadyna ż., Asklepiades m., asklepiad m.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

(1.1) zobtłum|asklepiejon.

źródła.

== asklepion (język turecki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) hist. mit. asklepiejon, asklepion

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asklepios m., asklepiejon m., asklepiodyna ż., asklepiadyna ż., Asklepiades m., asklepiad m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asklepiejon

Wiktionary

# asklepios

w mitologii greckiej: bóg zdrowia i przywracania życia, syn Apollina, odpowiednik rzymskiego Eskulapa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) mitgr. bóg sztuki lekarskiej przedstawiany jako dojrzały, brodaty mężczyzna w długiej szacie, trzymający w ręce laskę owiniętą wężem, utożsamiany z rzymskim Eskulapem; syn Apollina i Koronis, córki Flegiasa; ojciec Higiei, Panacei, Iaso, Ajgle, Akeso, Podalejriosa i Machaona;

Wiktionary

Asklepios, Eskulap (gr. Ἀσκληπιός Asklēpiós, Asclepius, łac. Aesculapius) – w mitologii greckiej bóg sztuki lekarskiej (medycyny); jeden z herosów.

Jego rzymskim odpowiednikiem był Eskulap. Za jedną z postaci Asklepiosa uważany był też fenicki boski uzdrowiciel Eszmun (Jasumunu).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Atrybutami Asklepiosa były: laska Asklepiosa, wąż, kogut i kruk.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈklɛpʲjɔs, AS: asklepʹi ̯os

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asklepiades mos., asklepion m., asklepiejon m., asklepiodyna ż., asklepiadyna ż., asklepiad m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Eskulap

Wiktionary

# askochytoza

Askochytoza – grupa grzybowych chorób roślin wywołana przez mikroskopijne grzyby, z rodzaju Ascochyta. Później w wyniku zmian w taksonomii niektóre z nich przeniesione zostały do rodzaju Didymella.

Charakterystycznymi objawami askochytozy są występujące na liściach, strąkach i łodygach okrągłe, jasnobrunatne, nieco wgłębione plamy z ciemną obwódką. W sprzyjających patogenom warunkach pogodowych (długotrwale deszcze), w obrębie plam pojawiają się brunatne lub czarne grudki. Są to owocniki grzybów, w których wytwarzane są zarodniki.

Wikipedia

# askogon

jednokomórkowy lub wielokomórkowy organ rozmnażania płciowego u grzybów workowców

SJP.pl

Lęgnia lub askogonium (łac. oogonium) – jednokomórkowe gametangium żeńskie u glonów i grzybopodobnych lęgniowców (Oomycota). Jest to przekształcona komórka wegetatywna zawierająca jedną lub kilka nieruchomych komórek jajowych. Może być tej samej wielkości co komórki wegetatywne, lub większa. Zwykle ma w ściance otwór, przez który do jej wnętrza może wniknąć plemnik.

Wikipedia

# askon

w biologii: najprymitywniejszy typ budowy dorosłych gąbek, przypominający przytwierdzoną do podłoża gastrulę

SJP.pl

Wikipedia

# askorbinaza

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biochem. spoż. enzym zawarty w niektórych owocach, rozkładający kwas askorbinowy (witaminę C)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. askorbinian m.

przym. askorbinowy

Wiktionary

# askorbinowy

kwas askorbinowy - witamina C, nietrwały związek organiczny zawarty w wielu owocach, warzywach oraz w wątrobie, ważny w utlenianiu komórkowym, wzmaga odporność, utrzymuje we właściwym stanie tkanki

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) biochem. związany z witaminą C czyli kwasem askorbinowym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Spożywanie produktów askorbinowych pomaga w profilaktyce szkorbutu.

Wiktionary

# askospora

haploidalny zarodnik grzybów z gromady workowców

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biol. haploidalny zarodnik workowca;

Wiktionary

Askospora, zarodnik workowy – haploidalny zarodnik (mejospora), typowy dla workowców. Powstaje w workach w wyniku rozmnażania płciowego zwanego askogamią. Przed wytworzeniem askospor następuje kariogamia, a po niej mejoza. Askospory powstają wewnątrz worka (endogenicznie) w wyniku tzw. swobodnego wytwarzania komórek (tj. po podziale jąder niezwiązanym ściśle z podziałem cytoplazmy).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zwykle w worku powstaje osiem askospor.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌaskɔˈspɔra, AS: askospora

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. chlamydospora ż., bazydiospora

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zarodnik workowy

Wiktionary

# asmara

stolica Erytrei

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. stolica Erytrei;

(1.2) geogr. miasto w północno-wschodniej części Sahary Zachodniej

Wiktionary

Asmara (tigrinia ኣስመራ, Asmera) – stolica Erytrei, na Wyżynie Abisyńskiej, na wysokości 2340 m n.p.m. Stanowi bardzo ważny węzeł kolejowy. W Asmarze znajduje się międzynarodowe lotnisko zbudowane w 1962 położone 4 km od centrum. Miasto cechuje duży wzrost liczby ludności: z 296 tys. mieszkańców w 1986 roku przez 500,6 tys. w roku 2002 do 578,9 tys. w 2006.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. asmarczyk mos., asmarka ż.

przym. asmarski

frazeologia.

etymologia.

(1.2) etym|arab|السمارة.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) Asmara

* arabski: (1.1) أسمرة ż.; (1.2) السمارة ż.

* baskijski: (1.1) Asmara

* czeski: (1.1) Asmara

* francuski: (1.1) Asmara

* koreański: (1.1) 아스마라

* niemiecki: (1.1) Asmara n.

* słowacki: (1.1) Asmara ż.

* szwedzki: (1.1) Asmara n.

* ukraiński: (1.1) Асмара ż.

* węgierski: (1.1) Aszmara

* włoski: (1.1) Asmara ż.

źródła.

== Asmara (język angielski.) ==

thumb|Asmara (1.1)

wymowa.

audio|LL-Q1860 (eng)-Vealhurl-Asmara.wav.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) geogr. Asmara

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈmara, AS: asmara

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asmarczyk mos., asmarka ż.

przym. asmarski

Wiktionary

# asmarczyk

mieszkaniec Asmary

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Asmary

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈmart͡ʃɨk, AS: asmarčyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asmara ż.

:: fż. asmarka ż.

przym. asmarski

Wiktionary

# asmarka

mieszkanka Asmary

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Asmary

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈsmarka, AS: asmarka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asmara ż.

:: fm. asmarczyk mos.

przym. asmarski

Wiktionary

# asmarski

→ Asmara (stolica Erytrei)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do Asmary, stolicy Erytrei

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈmarsʲci, AS: asmarsʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asmara ż., asmarczyk mos., asmarka ż.

Wiktionary

# asmodeusz

demon, upadły anioł znany głównie z biblijnej Księgi Tobiasza; przed upadkiem przynależał do chóru Serafinów

SJP.pl

Asmodeusz lub Asmodeus (także Azmodan) – demon, upadły anioł znany głównie z deuterokanonicznej Księgi Tobiasza. Poza tym wzmianki o nim spotyka się w demonologii i w niektórych legendach talmudycznych, do których trafił prawdopodobnie z zoroastrianizmu w czasie, gdy terytoria Żydów przeszły w ręce perskich Achemenidów. Przed upadkiem przynależał do Chóru Serafinów. Według MacGregora Mathersa Asmodeusz jest kazirodczym dzieckiem Tubal-Kaina i jego siostry Naami.

Wikipedia

# asmr

[czytaj: ejesemAR lub aesemER] przyjemne mrowienie skóry, zwykle w okolicach głowy i szyi, wywołane przez różne bodźce zewnętrzne, najczęściej słuchowe; asmr

SJP.pl

# asn

Asparagina, skr. Asn, N – organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów endogennych. Amid kwasu asparaginowego, powszechny składnik białek. Występuje w dużych ilościach w nasionach, a także w stanie wolnym w płynach komórkowych. Stanowi magazyn amoniaku w tkankach zwierzęcych i roślinnych.

Wikipedia

# asnyk

nazwisko

SJP.pl

Adam Prot Asnyk, pseudonim „Jan Stożek”, „El...y” (ur. 11 września 1838 w Kaliszu, zm. 2 sierpnia 1897 w Krakowie) – polski poeta, eseista, dramatopisarz, publicysta uważany za jednego z najwybitniejszych poetów pozytywizmu; w czasie powstania styczniowego (1863–1864) członek Rządu Narodowego (1863); doktor filozofii (1866), w latach 1889–1894 redaktor dziennika „Nowa Reforma”, inicjator i pierwszy prezes Towarzystwa Szkoły Ludowej (1891), galicyjski działacz polityczny.

Wikipedia

# aso

w Biblii: król Judy z dynastii Dawida

SJP.pl

## Aso

- Aso – miasto w Japonii
- Aso – rzeka we Włoszech
- Aso – wulkan w Japonii
- Aso – japoński krążownik, dawny rosyjski "Bajan"

## ASO

- ASO – autoryzowana stacja obsługi (warsztat samochodowy)
- ASO – alternatywny system obrotu
- ASO – odczyn antystreptolizynowy (badanie diagnostyczne)
- ASO – ang. Amaury Sport Organisation (francuska organizacja sportowa)
- ASO – kod IATA portu lotniczego Asosa

Wikipedia

# asocjacja

1. w psychologii: łączenie się ze sobą wrażeń, wyobrażeń,
2. w różnych dziedzinach: ugrupowanie, zbiorowisko, zespół
3. chem. zjawisko sprzęgania się cząsteczek chemicznych w większe

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) samorzutne nasuwanie się kolejnych skojarzeń albo obrazów na podstawie poprzednich

(1.2) zbiorowisko, zespół, grupa

(1.3) chem. łączenie się cząstek pojedynczych w złożone (asocjaty)

Wiktionary

- Asocjacja cząsteczek
- Asocjacja (psychologia)
- Asocjacja (statystyka)
- Asocjacja (programowanie obiektowe)
- Asocjacja gwiazdowa w astronomii
- Asocjacja (genetyka)
- Asocjacja – zespół roślinny w fitosocjologii

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. asocjowanie n.

czas. asocjować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kojarzenie

Wiktionary

# asocjacjonista

zwolennik asocjacjonizmu

SJP.pl

# asocjacjonistka

→ asocjacjonista

SJP.pl

#### Patrz:

asocjacjonista

# asocjacjonistyczny

→ asocjacjonizm

SJP.pl

#### Patrz:

asocjacjonizm

# asocjacjonizm

kierunek w psychologii kładący nacisk na procesy kojarzenia jako główny czynnik funkcjonowania świadomości, zanegowany w XX wieku przez psychologię postaci, wskazującą na rolę struktury psychicznej człowieka w poznawaniu przez niego świata, a nie tylko na mechaniczne skojarzenia

SJP.pl

Asocjacjonizm (psychologia asocjacjonistyczna, asocjacyjna, atomistyczna) – zapoczątkowany w XIX wieku w filozofii angielskiej.

Najważniejszą tezą psychologii asocjacjonistycznej jest to, że wszystkie złożone akty psychiczne (spostrzeganie, uczenie się, przypominanie, akty woli, uczucia) tworzą się poprzez asocjację (kojarzenie) z wrażeń, podobnie jak cząsteczki z atomów (dlatego psychologię asocjacjonistyczną zwano też atomistyczną). W asocjacjonizmie powstawanie asocjacji jest głównym mechanizmem życia psychicznego.Zagadnieniem tym interesował się już Arystoteles, ale jako twórcę tej psychologii podaje się Hartleya, który usystematyzował prawo kojarzeń. Zasadę tę przyjmował m.in. Wilhelm Wundt - twórca psychologii eksperymentalnej. Inni wybitni przedstawiciele tej psychologii to m.in.: John Stuart Mill, Johann Friedrich Herbart i Herbert Spencer.

Wikipedia

# asocjacyjność

→ asocjacyjny

SJP.pl

#### Patrz:

asocjacyjny

# asocjacyjny

dotyczący asocjacji, oparty na zasadzie kojarzenia (np. asocjacyjne związki między pojęciami)

SJP.pl

# asocjalność

→ asocjalny

SJP.pl

#### Patrz:

asocjalny

# asocjalny

rzadko: obojętny na sprawy społeczne; aspołeczny, niespołeczny

SJP.pl

# asocjata

w chemii: nietrwałe połączenie cząstek

SJP.pl

# asocjatywność

właściwość działań asocjatywnych (dodawanie i mnożenie), wyrażająca się tzw. prawem łączności, oznaczającym, iż na wynik tych działań nie ma wpływu rozstawienie nawiasów w danym wyrażeniu; łączność

SJP.pl

Łączność, asocjatywność – własność niektórych działań dwuargumentowych zdefiniowana odpowiednią równością, podaną niżej. Łączność dotyczy:

- części działań arytmetycznych jak dodawanie liczb rzeczywistych i ich mnożenie;
- niektórych działań na liczbach zespolonych, hiperzespolonych, wektorach, ciągach, innych funkcjach, innych relacjach dwuargumentowych, innych zbiorach i na macierzach.

Wikipedia

# asocjatywny

1. w psychologii: odnoszący się asocjacji, związany z procesami asocjacji (np. asocjatywne struktury świadomości, procesy asocjatywne); asocjacyjny, skojarzeniowy;
2. w matematyce: łączny

SJP.pl

# asocjować

rzadko:
1. łączyć różne fakty, pojęcia, nawet słabo ze sobą powiązane;
2. asocjować się - być asocjowanym

SJP.pl

czasownik niedokonany

(1.1) kojarzyć, łączyć wrażenia, fakty, obrazy

czasownik zwrotny niedokonany asocjować się

(2.1) być kojarzonym

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɔˈt͡sʲjɔvat͡ɕ, AS: asocʹi ̯ovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asocjowanie n., asocjacjonizm, asocjacjonista, asocjacja

przym. asocjacyjny, asocjacjonistyczny

przysł. asocjacyjnie

Wiktionary

# asocjowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|asocjować.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asocjacja ż.

czas. asocjować ndk.

Wiktionary

# asomatognozja

choroba polegająca na nierozpoznawaniu części ciała i stron

SJP.pl

# asomatyczny

bezcielesny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) książk. bezcielesny

Wiktionary

# asonancja

rym niepełny, polegający na tożsamości lub podobieństwie samogłosek w zakończeniach wyrazów; asonans

SJP.pl

# asonans

niedokładny rym polegający na podobieństwie lub identyczności samogłosek w zakończeniu wyrazów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. rym polegający na identyczności tylko samogłosek

Wiktionary

Asonans (fr. assonance, z łac. assonare - "odbrzmiewać, współbrzmieć") - powtórzenie jednakowych samogłosek w wyrazach zajmujących ustaloną pozycję w obrębie wersu (w poezji) lub zdania.

Nazywany rymem niepełnym, wykształcił się w liryce europejskiej przed rymem. Miał zastosowanie w językach poprzedzających dzisiejszy francuski, gdzie wystarczyło powtórzenie jednej samogłoski, by zaistniało widoczne podobieństwo wyrazów.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Chwilami w miejsce częstochowskiego rymu zaskakiwał dziwny asonans.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asonansowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) rym niedokładny

Wiktionary

# asonansowy

związany z asonansem

SJP.pl

# asonoryzacja

ogół zabiegów zmierzających do wyciszenia źródła hałasu lub zabezpieczenia wnętrza przed hałasami z zewnątrz; oddźwiękowienie

SJP.pl

# asortyment

zestaw dóbr oferowanych na sprzedaż przez sklep, zakład, placówkę itp.

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hand. wybór towarów lub usług, który jest proponowany klientom;

(1.2) wybór cech, środków, przedmiotów itp., jakimi ktoś dysponuje

Wiktionary

Asortyment – wybór, zestaw, zestawienie produkowanych wyrobów, świadczonych usług lub oferowanych towarów.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nasza firma ma w asortymencie wysokiej jakości meble ogrodowe z topoli.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɔrˈtɨ̃mɛ̃nt, AS: asortỹmẽnt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. sortyment m.

przym. asortymentowy

przysł. asortymentowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) sortyment

Wiktionary

# asortymentowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z asortymentem, towarami i usługami stanowiącymi stałą ofertę handlową

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asortyment mrz.

Wiktionary

# asowy

→ as

SJP.pl

#### Patrz:

as

# asp

[czytaj: a-es-PE] skrót od: Akademia Sztuk Pięknych

SJP.pl

skrótowiec, rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) = eduk. akademia sztuk pięknych;

(1.2) = techn. autoryzowany serwis producenta

(1.3) = med. biochem. asparaginaza

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie dostałem się na ASP, ale za rok znów będę próbował.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: a‿ɛs‿ˈpɛ, AS: a‿es‿pe

Wiktionary

# asp.

skrót od: aspirant; aspir.

SJP.pl

skrót

(1.1) = aspirant

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Naszym dzielnicowym jest od niedawna asp. Jacek Kowalski.

Wiktionary

# aspan

dawniej: tytuł grzecznościowy, skrót od wyrażenia "waszmość pan", zwykle jako zwrot kierowany wprost do rozmówcy, odpowiadający dzisiejszemu "pan", "wy" (zwykle z odcieniem lekceważenia); aćpan, acpan, waćpan, wacpan, waspan, asan, acan

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) daw. zob. waszmość pan.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Za pozwoleniem, czy to aspan jesteś ów człowiek, co to przybył z Ebenezerem?

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspanna ż.

:: fż. aspani ż.

Wiktionary

# aspani

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. zob. waszmość pani.

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) — Widzisz aspani — rzekł zimno urzędnik w wicemundurze — gdybyś asani nie wiedziała istotnie, co się z nim dzieje i gdzie on jest, to byś się strwożyła sercem matki, dowiadując się, że raniony…

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspanna ż.

:: fm. aspan m.

Wiktionary

# asparagina

aminokwas endogenny pełniący istotną rolę w biosyntezie amoniaku

SJP.pl

Asparagina, skr. Asn, N – organiczny związek chemiczny z grupy aminokwasów endogennych. Amid kwasu asparaginowego, powszechny składnik białek. Występuje w dużych ilościach w nasionach, a także w stanie wolnym w płynach komórkowych. Stanowi magazyn amoniaku w tkankach zwierzęcych i roślinnych.

Wikipedia

# asparaginaza

naturalny enzym wyizolowany z m.in. bakterii Escherichia coli wykazujący działanie cytostatyczne w stosunku do komórek nowotworowych, stosowany w leczeniu ostrych białaczek u dzieci i dorosłych

SJP.pl

Wikipedia

# asparaginowy

związany z asparaginą

SJP.pl

# asparagus

roślina z rodziny liliowatych, występująca w licznych gatunkach w Europie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. szparag pierzasty, dekoracyjna roślina stosowana w kwiaciarstwie

Wiktionary

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌaspaˈraɡus, AS: asparagus

Wiktionary

# aspartam

sztuczny słodzik, który nie powoduje wzrostu poziomu cukru we krwi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. spoż. syntetyczny, niskokaloryczny środek słodzący

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W Polsce dozwolone jest stosowanie słodzików takich jak aspartam (E951), sorbitol (E420), ksylitol (E967) i maltitol (E421).

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈpartãm, AS: aspartãm

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) aspartame

* arabski: (1.1) أسبرتام (asbartām) m.

* azerski: (1.1) aspartam

* białoruski: (1.1) аспартам m.

* bułgarski: (1.1) аспартам m.

* chiński standardowy: (1.1) 阿斯巴甜 (āsībātián)

* czeski: (1.1) aspartam m.

* duński: (1.1) aspartam w.

* francuski: (1.1) aspartame m.

* indonezyjski: (1.1) aspartam

* japoński: (1.1) アスパルテーム (asuparutēmu)

* litewski: (1.1) aspartamas m.

* łotewski: (1.1) aspartāms m.

* niderlandzki: (1.1) aspartaam n.

* niemiecki: (1.1) Aspartam n.

* norweski (bokmål): (1.1) aspartam n.

* norweski (nynorsk): (1.1) aspartam n.

* rosyjski: (1.1) аспартам m.

* słowacki: (1.1) aspartam m.

* tajski: (1.1) แอสปาร์แตม

* tamilski: (1.1) அஸ்பார்ட்டம் (aspārṭṭam)

* ukraiński: (1.1) аспартам m.

* węgierski: (1.1) aszpartám

* włoski: (1.1) aspartame m.

źródła.

== aspartam (język azerski.) ==

ortografie.

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) chem. spoż. aspartam

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# aspazja

przenośnie: ambitna, inteligentna i piękna kobieta

SJP.pl

Aspazja (gr. Ἀσπασία, ur. ok. 470, zm. ok. 400 p.n.e.) – mieszkanka Miletu, która zasłynęła swym związkiem z Peryklesem, ateńskim mężem stanu. Według niektórych autorów była jego żoną.

Niewiele wiadomo o szczegółach jej życia. Większą część dorosłych lat spędziła w Atenach, prawdopodobnie wywierając wpływ na Peryklesa i ateńską politykę. Jest o niej mowa w dziełach Platona, Arystofanesa, Ksenofonta i innych autorów tego czasu.

Wikipedia

# aspazjusz

imię męskie

SJP.pl

Aspazjusz – imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się słowa aspasios oznaczającego „powitanie”. Imię to ma oboczną wersję Aspazy.Jego patronem jest św. Aspazjusz, biskup, żyjący w VI wieku.

Aspazjusz imieniny obchodzi 2 stycznia.

Żeński odpowiednik: Aspazja.

Wikipedia

# aspekcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od aspekt

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie aspekt, lecz tylko mały aspekcik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspekt m.

Wiktionary

# aspekt

1. ujęcie, rodzaj, punkt widzenia sprawy;
2. określenie rodzaju czynności (dokonanej, niedokonanej) wyrażonej czasownikiem;
3. wzajemne położenie planet i gwiazd (zodiakalnych), wg którego układano horoskopy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) punkt widzenia, kontekst, w którym dana kwestia jest rozpatrywana

(1.2) gram. cecha czasownika określająca jego dokonanie lub niedokonanie;

(1.3) astr. położenie gwiazd względem siebie i znaków zodiaku;

(1.4) stpol. przepowiednia, wróżba

Wiktionary

- aspekt (astronomia) – pojęcie astronomiczne
- aspekt (botanika) – pojęcie botaniczne
- aspekt (filozofia) – cecha przedmiotu, lub punkt widzenia, z którego ujmuje się dany przedmiot
- aspekt (językoznawstwo) – kategoria gramatyczna
- aspekt (religia) – pojęcie religijne
- Aspekt (czasopismo) – czasopismo
- aspekt w informatyce – programowanie aspektowe

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Rozpatrzmy charakter tego słownika w aspektach językoznawczym i prawnym.

(1.2) Oba aspekty polskich czasowników mają swoje formy bezokolicznikowe.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈaspɛkt, AS: aspekt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. aspekcik mrz.

czas. aspektować

przym. aspektowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kontekst, światło, strona

Wiktionary

# aspektowy

związany z aspektem (w znaczeniu kategorii gramatycznej czasownika), np. pary aspektowe

SJP.pl

# aspektywa

w sztuce egipskiej sposób przedstawiania trójwymiarowości na płaszczyźnie

SJP.pl

# asperger

potocznie: zespół Aspergera

SJP.pl

- Hans Asperger – austriacki pediatra, psychiatra
- zespół Aspergera – zaburzenie rozwoju

zobacz też:

- Asperg – miasto w Niemczech

Wikipedia

# aspergerek

kobieta lub dziewczynka z zespołem Aspergera

SJP.pl

# aspergerka

kobieta lub dziewczynka z zespołem Aspergera

SJP.pl

# aspergerowiec

osoba z zespołem Aspergera; aspik, asperger

SJP.pl

# aspergillus

grzyb z klasy workowców; kropidlak

SJP.pl

Aspergillus P. Micheli ex Haller (kropidlak) – rodzaj grzybów z rzędu kropidlakowców (Eurotiales).

Wikipedia

# aspergiloza

grzybica występująca głównie u ptaków, atakująca wole i drogi oddechowe; kropidlakowica

SJP.pl

Aspergiloza (łac. aspergillosis) jest zakażeniem lub reakcją alergiczną wywoływaną przez grzyby z rodzaju Aspergillus (kropidlak). Postacie aspergilozy o największym znaczeniu to poważne infekcje płucne u pacjentów z obniżoną odpornością, takich jak chorzy na AIDS, leczeni chemioterapią lub antybiotykami przez dłuższy czas. W alergiach Aspergillus odgrywa mniejszą rolę.

Wikipedia

# aspermia

brak spermy lub niemożność jej wydalania

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. brak spermy albo plemników w spermie;

Wiktionary

Aspermia – brak ejakulacji podczas kopulacji oraz innych czynności seksualnych, będący przyczyną męskiej niepłodności. Pomimo iż erekcja utrzymuje się stosunkowo długo, orgazm zazwyczaj nie występuje. Aspermii nie należy mylić z azoospermią, w której przy niekiedy prawidłowej objętości ejakulatu, stwierdza się brak plemników.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. sperma ż.

Wiktionary

# aspersja

pokropienie wodą święconą w niedzielę przed sumą

SJP.pl

Aspersja (Asperges) (z łac. aspergere – pokropić) – w łacińskiej tradycji liturgicznej eucharystyczny akt pokuty polegający na pokropieniu przez celebransa wodą święconą ludzi zgromadzonych na liturgii.

Akt ten jest bezpośrednim nawiązaniem do biblijnego Psalmu 51 (50), który jest psalmem pokutnym, zawierającym słowa:

Wikipedia

# aspersorium

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) rel. naczynie na wodę święconą umieszczone w ścianie kościoła;

Wiktionary

Aspersorium:

- kropielnica – kamienne lub metalowe naczynie ze święconą wodą, umieszczone na trwale w przedsionku kościoła (kruchcie), czasem także jako zagłębienie w ścianie mające formę naczynia;
- przenośne naczynie (zazwyczaj mały kociołek z pałąkiem) na wodę święconą;
- mała kropielnica (kropielniczka) do użytku domowego, wykonana najczęściej z metalu lub plastiku (dawniej często z drewna), zawieszana przy drzwiach wejściowych do domu lub mieszkania, służąca domownikom lub osobom odwiedzającym do umoczenia palców w święconej wodzie i wykonania znaku krzyża.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) kropielnica

Wiktionary

# asperula

szczeciniasto owłosiona bylina z rodziny marzanowatych; marzana, marzanna

SJP.pl

Marzanka (Asperula L.) – rodzaj roślin należący do rodziny marzanowatych. Należy do niego około 200 gatunków. Występują one od północnej Afryki i Europy, poprzez Azję Środkową i południowo-zachodnią po Australię i Nową Zelandię, z największym zróżnicowaniem we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego i w południowo-zachodniej Azji. Do polskiej flory należą dwa gatunki rodzime: marzanka barwierska (A. tinctoria) i marzanka pagórkowa (A. cynanchica), kilka innych gatunków jest uprawianych, spośród nich marzanka polna (A. arvensis) przejściowo dziczeje (jest efemerofitem).

Wikipedia

# aspidistra

roślina z rodziny liliowatych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. roślina z rodziny liliowatych, pochodząca z Azji, potocznie nazywana „żelaznym liściem”;

Wiktionary

Aspidistra (Aspidistra Ker Gaw.) – rodzaj bylin z rodziny szparagowatych (Asparagaceae), dawniej klasyfikowany do konwaliowatych (Convallariaceae), myszopłochowatych (Ruscaceae), jeszcze dawniej do liliowatych (Liliaceae). Występują na dnie lasów wschodniej Azji od wschodnich Indii, poprzez Indochiny, Chiny, po Japonię. Do lat 70. XX wieku znanych było tylko kilka gatunków. Później taksonomowie opisywać zaczęli dziesiątki kolejnych. W 2006 według "Flora of China" rodzaj obejmować miał 55 gatunków (w tym 49 z Chin, z czego aż 46 endemitów). W 2008 opisano w sumie 93 gatunki, ale szacowano ich docelową liczbę na 200-300. W 2020 baza Plants of the World wymieniała 175 gatunków zaakceptowanych. Zasięg rodzaju obejmuje wschodnią Azję od wschodniej części Himalajów po Japonię.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Floryści używają do kompozycji liści aspidistry.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌaspʲiˈdʲistra, AS: aspʹidʹistra

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|nłac. < etym2|gr|ἀσπίς|ἀσπίς, ἀσπίδος. (aspís, aspídos) → tarcza

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) aspidistra

* ukraiński: (1.1) аспідистра ż.

źródła.

== aspidistra (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) bot. aspidistra

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# aspik

potocznie: osoba z zespołem Aspergera; asperger, aspergerowiec

SJP.pl

# aspir.

skrót od: aspirant; asp.

SJP.pl

# aspiracja

1. w medycynie:
a) usuwanie za pomocą specjalnych aparatów próżniowych gazów lub cieczy nagromadzonych w jamie ciała wskutek choroby;
b) wchłanianie przez drogi oddechowe zewnętrznych substancji;
2. w językoznawstwie: dodawanie "h" przy artykulacji głosek i wyrazów; przydech

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dążenie do czegoś, pragnienie zrobienia lub dokonania czegoś

(1.2) fonet. przydech

(1.3) med. odciągnięcie tłoczka strzykawki w celu sprawdzenia czy jest się w świetle żyły

Wiktionary

- aspiracja – przydech w językoznawstwie
- aspiracje – (w psychologii) zespół dążeń jednostki
- aspiracja – zachłyśnięcie, przypadkowe pobranie z wdechem płynu, kęsu pokarmowego lub ciała obcego podczas połykania. Prowadzi do groźnych objawów ostrej niedrożności oddechowej.
- aspiracja (technika) – wentylacja mechaniczna stosowana w przemyśle (m.in. młynarskim, energetyce), często przy pomocy złożonych instalacji, mająca na celu jednoczesne odpylanie, usuwanie pary wodnej, chłodzenie surowca, maszyn, urządzeń i pomieszczeń.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Remis trwał aż do ostatniej minuty, kiedy to Rodriguez, strzałem spoza pola karnego przypieczętował aspiracje naszej drużyny do zdobycia mistrzostwa ligi.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌaspʲiˈrat͡sʲja, AS: aspʹiracʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspirant m., aspirantura ż., aspirata ż., aspirowanie n., aspirantka ż.

przym. aspiracyjny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ambicja

Wiktionary

# aspiracje

dążenia, plany, ambicje danej osoby, zwłaszcza takie dotyczące osiągnięcia ambitnych celów w jakiejś dziedzinie nauki, sztuki lub życia publicznego

SJP.pl

Aspiracje – zespół dążeń ukształtowanych na podstawie hierarchii wartości właściwych jednostce. Aspiracje zależą od samopoznania, samooceny i samookreślenia jednostki, a także od sytuacji społecznej. Jeśli jednostka trafnie określi swoją sytuację społeczną, potrafi także określić swoje aspiracje. Warto podkreślić, że aspiracje to dążenia, cele, do których jednostka dąży długotrwale, np. założenie rodziny, zdobycie określonego stanowiska, zawodu. Aspiracje są więc dążeniami jednostki, umotywowanymi możliwością ich realizacji.

Wikipedia

# aspiracyjnie

→ aspiracyjny

SJP.pl

#### Patrz:

aspiracyjny

# aspiracyjny

1. w medycynie i technice: związany z aspiracją (np. urządzenia aspiracyjne);
2. w językoznawstwie: wymawiany z przydechem (np. głoski aspiracyjne)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aspiracją, dotyczący aspiracji

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspiracja ż., aspirantura ż., aspirata ż., aspirowanie n., aspirantka ż.

Wiktionary

# aspirancki

odnoszący się do aspiranta, właściwy aaspirantom

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aspirantem, dotyczący aspiranta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspirant mos.

Wiktionary

# aspirant

1. osoba dążąca do osiągnięcia ambitnych celów, zwłaszcza związanych z zajęciem jakiegoś stanowiska;
2. stopień oficerski w policji i straży pożarnej; także: osoba mająca ten stopień;
3. dawniej słowo o wielu innych znaczeniach, których wspólnym elementem było: staranie, ubieganie się o coś

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ktoś, kto się o coś ubiega, np. o stanowisko

(1.2) stopień oficerski w straży pożarnej lub w policji

(1.3) rel. nieoficjalny stopień ministranta

(1.4) rel. mężczyzna chcący wstąpić do zakonu lub zgromadzenia zakonnego

Wiktionary

- aspirant – stopień w korpusie aspirantów w Państwowej Straży Pożarnej
- aspirant – stopień w Policji
- aspirant – stopień podoficerski w Wojsku Polskim we Francji (1939–1940)
- aspirant – stopień wojskowy we Francuskich Siłach Zbrojnych
- aspirant – najniższy stopień oficerski w Straży Granicznej w latach 1928–1939

Wikipedia

#### Przykłady

(1.3) Wikary pojechał z aspirantami zmierzyć komeżki.

(1.4) Nie doszło do spotkania prowincjała z aspirantami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈspʲirãnt, AS: aspʹirãnt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspiracja ż.

:: fż. aspirantka ż.

czas. aspirować ndk.

przym. aspirancki

Wiktionary

# aspirantka

→ aspirant

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta, która się o coś ubiega, np. o stanowisko

(1.2) kobiecy stopień oficerski w straży pożarnej lub w policji

(1.3) rel. nieoficjalny stopień w ministranturze żeńskiej

(1.4) rel. kobieta chcąca wstąpić do zakonu lub zgromadzenia zakonnego

Wiktionary

#### Patrz:

aspirant

#### Przykłady

(1.3) Na pierwszej zbiórce aspirantek w naszej parafii stawiło się siedem dziewczyn z podstawówki.

(1.4) Matka prowincjalna spotkała się z aspirantkami w Cieszynie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspiracja ż.

:: fm. aspirant m.

czas. aspirować ndk.

przym. aspiracyjny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) kandydatka

(1.4) kandydatka

Wiktionary

# aspirantura

okres pełnienia funkcji aspiranta w zakładzie naukowym

SJP.pl

Aspirantura (łac. aspirans – ubiegający się o coś) – studia doktoranckie w Rosji, na Ukrainie, w dawnym ZSRR i niektórych państwach powstałych po jego rozpadzie; w latach 1951–1958 także w PRL.

Po uzyskaniu tytułu magistra lub równoważnego mu tytułu zawodowego osoba, która pragnęła napisać doktorat w ZSRR, kierowana była na aspiranturę i odtąd miała status studenta studiów doktoranckich (ros. aspiránt). Do obowiązków aspiranta należało ukończenie 3-letnich studiów doktoranckich (ros. aspirantúra), w czasie których zaliczał pewną liczbę obowiązkowych zajęć podnoszących kwalifikacje naukowe i w ramach tzw. praktyki pedagogicznej uczestniczył jako obserwator w zajęciach bardziej doświadczonych wykładowców (praktyka ta wynosiła min. 50 godzin zajęć = 75 godzin zegarowych). Aspirantura kończyła się (oprócz samego napisania rozprawy doktorskiej) zdaniem 3 egzaminów – (1) ze specjalizacji naukowej; (2) z języka obcego; (3) z filozofii. W 2005 egzamin z filozofii zastąpiono egzaminem z historii i filozofii nauki. Napisanie rozprawy, wysłuchanie przepisanych zajęć, odbycie praktyki i zdanie wymaganych egzaminów było warunkiem koniecznym dopuszczenia aspiranta do obrony doktorskiej.

Wikipedia

# aspirata

spółgłoska wymawiana z przydechem, czyli następującym po niej dźwiękiem przypominającym krótkie 'h'; spółgłoska przydechowa; spółgłoska aspirowana

SJP.pl

# aspiratamente

określenie wykonawcze: jakby wzdychając

SJP.pl

# aspirator

specjalny aparat próżniowy służący:
a) w medycynie - do usuwania gazów lub cieczy nagromadzonych w jamie ciała wskutek choroby;
b) w technice i analizach laboratoryjnych - do usuwania pyłu i innych drobnych zanieczyszczeń

SJP.pl

Aspirator – urządzenie ssące, o zróżnicowanej budowie i przeznaczeniu:

- urządzenie laboratoryjne do pobierania próbek powietrza lub innych gazów
- urządzenie do oczyszczania powietrza z pyłów
- urządzenie do odsysania płynów i gazów z ciała, m.in. podczas operacji chirurgicznych
- drobne urządzenie medyczne służące do oczyszczania wydzielin nosowych u małych dzieci

Wikipedia

# aspirować

1. starać się o coś, ubiegać się o stanowisko, pozycję itp.;
2. w językoznawstwie: wymawiać głoski z przydechem

SJP.pl

czasownik niedokonany

(1.1) starać się, ubiegać się o coś

(1.2) przest. wzdychać do czegoś

(1.3) jęz. wymawiać głoski z przydechem

(1.4) med. wyciąganie płynów z jam ciała za pomocą aspiratora

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspirant mos., aspirantka ż., aspirowanie n.

Wiktionary

# aspirowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|aspirować.

Wiktionary

Wikipedia

#### Powiązane:

czas. aspirować

rzecz. aspiracja ż.

przym. aspiracyjny

Wiktionary

# aspiryna

kwas acetylosalicylowy, popularny lek przeciwgośćcowy, przeciwbólowy i napotny, stosowany przy zaziębieniach, bólach stawów i mięśni, nerwobólach itp.; polopiryna, motopiryna (dawniej)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) farm. kwas acetylosalicylowy używany jako lek; pastylka lub płyn z tą substancją;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Lekarz zalecił mi wzięcie aspiryny przed snem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌaspʲiˈrɨ̃na, AS: aspʹirỹna

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. aspirynowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) aspirin, polopiryna

Wiktionary

# aspirynowy

→ aspiryna

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aspiryną, dotyczący aspiryny

Wiktionary

#### Patrz:

aspiryna

#### Powiązane:

rzecz. aspiryna ż.

Wiktionary

# aspóń

partykuła

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. chociaż, przynajmniej

Wiktionary

# asport

nagłe zniknięcie przedmiotu w trudny do wytłumaczenia sposób i pojawienie się w innym miejscu

SJP.pl

# asportowy

nieuprawiający sportu lub nieinteresujący się sportem

SJP.pl

# aspołeczność

termin odnoszony do zachowań, postaw lub cech osobowości, charakteryzujących się unikaniem zaangażowania jednostki w związki grupowe i (lub) realizacje celów grupowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest aspołeczne; cecha tych, którzy są aspołeczni

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. aspołeczny

przysł. aspołecznie

Wiktionary

# aspołeczny

obojętny dla spraw społecznych

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) obojętny dla spraw społecznych, który wyłącza się z życia społecznego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Na mojej sprawie rozwodowej czułem się jak jakiś najgorszy element aspołeczny. Sędzina mnie pyta, czy piłka nożna jest dla mnie ważniejsza niż moja żona.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aspołeczność ż.

przysł. aspołecznie

przym. społeczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asocjalny

Wiktionary

# aspramente

określenie wykonawcze: szorstko, cierpko

SJP.pl

# asr

skrót od: Acceleration Slip Regulation - system kontroli trakcji zapobiegający poślizgowi kół napędowych

SJP.pl

skrótowiec

(1.1) mot. system zapobiegający poślizgowi kół podczas ruszania

Wiktionary

Asr – modlitwa muzułmańska – trzecia w ciągu dnia spośród modlitw salat, odmawiana po południu. Obejmuje cztery obowiązkowe rakaty.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) TCS

Wiktionary

# aśram

aśrama, aszram, aszrama;
1. każde z czterech stadiów życia członków trzech wyższych stanów społeczeństwa indyjskiego (warna);
2. pustelnia, erem

SJP.pl

Aśrama (dewanagari आश्रम, trl. āśrama, ang. ashram, w hindi trb. aśram) – indyjska pustelnia lub gurukula. Aśramy powstają w Indiach od starożytności. Najczęściej zakładane są przez mistrza duchowego (guru), nazywane są później od jego imienia. Jeden guru może mieć wiele aśramów, często w różnych miejscach świata.

Wikipedia

# aśrama

aszrama, aszram, aśram;
1. każde z czterech stadiów życia członków trzech wyższych stanów społeczeństwa indyjskiego (warna);
2. pustelnia, erem

SJP.pl

- Aśrama (stadium życia)
- Aśrama (pustelnia)

Wikipedia

# assagai

Assagaj (arab. Azzaghaja) – typ oszczepu przeznaczonego zarówno do walki wręcz, jak i do miotania. Długość drzewca wahała się od 1 do 2 metrów, a grotu od 15 do 20 cm (drugie tyle zajmuje żelazna oprawa). Assagaj używany był jako broń bojowa i myśliwska przez Buszmenów, Hotentotów, Kafrów, Bantu i inne ludy.

Wikipedia

# assai

określenie wykonawcze: bardzo; występuje razem z innymi określeniami tempa i charakteru utworu, np. adagio assai, allegro assai

SJP.pl

Tempo (agogika) – jeden z elementów dzieła muzycznego, oznaczający, jak szybko utwór ma być wykonany.

Wikipedia

# assam

herbata gatunku Assam

SJP.pl

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) geogr. prowincja w północno-wschodnich Indiach;

Wiktionary

Asam (hindi असम, trb.: Asam, trl.: Asam; ang. Assam) – stan w północno-wschodnich Indiach ze stolicą w Dispurze. Leży u stóp Himalajów i sąsiaduje ze stanami: Arunachal Pradesh, Nagaland, Manipur, Mizoram, Tripura i Meghalaya oraz z Bhutanem i Bangladeszem.

14. pod względem liczby ludności stan Indii, utrzymał swoją pozycję względem 2001 roku.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Prowincja Assam słynie z przepysznych gatunków herbaty.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈasːãm, AS: a•sãm

Wiktionary

# assamczak

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) syst. zool. nazwa systematyczna|Caprolagus|Blyth|ref=tak., rodzaj ssaków z rodziny zającowatych

(1.2) syst. zool. nazwa systematyczna|Caprolagus hispidus|Pearson|ref=tak., gatunek z rodzaju assamczaków (1.1)

(1.3) zool. ssak z gatunku assamczaków (1.2)

Wiktionary

Assamczak (Caprolagus) – rodzaj ssaka z rodziny zającowatych (Leporidae).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.3) Assamczaki występują m.in. w Nepalu.

Wiktionary

# assamski

język assamski - jeden z języków urzędowych Indii; język asamski

SJP.pl

# assamskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) taki, który posługuje się językiem asamskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem asamskim

(1.3) spisany, stworzony w języku asamskim

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: asˈːãmskɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ, AS: a•sãmskoi ̯ẽũ̯zyčny

Wiktionary

# assapan

rodzaj gryzonia z podrodziny wiewiórek

SJP.pl

Assapan (Glaucomys) – rodzaj ssaków z podrodziny wiewiórek (Sciurinae) w obrębie rodziny wiewiórkowatych (Sciuridae). W polskiej literaturze zoologicznej nazwa zwyczajowa „assapan” używana była dla oznaczenia gatunku Glaucomys volans. Ostatecznie w wydanej w 2015 roku przez Muzeum i Instytut Zoologii Polskiej Akademii Nauk publikacji „Polskie nazewnictwo ssaków świata” gatunkowi przypisano assapan południowy, rezerwując nazwę assapan dla rodzaju Glaucomys.

Wikipedia

# assel

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geol. pierwszy, najstarszy wiek cisuralu (wczesnego permu), trwający 299 – 294,6 milionów lat temu;

Wiktionary

## Lokalizacje

### Luksemburg

- Assel – wieś w gminie Bous-Waldbredimus, w kantonie Remich

### Niderlandy

- Assel – dzielnica Apeldoornu

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˈasːɛl, AS: a•sel

Wiktionary

# assemblage

[czytaj: asąbLAŻ lub asambLAŻ] przestrzenna kompozycja utworzona z różnego rodzaju przedmiotów; asamblaż

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) szt. trójwymiarowy kolaż z gotowych przedmiotów;

Wiktionary

Asamblaż (fr. assemblage, tłum. gromadzenie/zbieranie/zbiór) – forma artystyczna, będąca odmianą kolażu, według której tworzy się trójwymiarowe kompozycje z przedmiotów gotowych.

Praca złożona z różnego rodzaju przedmiotów: codziennego użytku, bezużytecznych fragmentów, form naturalnych, wszelkich możliwych obiektów. Dzieło powstaje z przedmiotów, które nie są stworzone przez autora asamblażu, ale jedynie przez niego użyte, a czasem także specjalnie spreparowane, czy przystosowane (np. pomalowane, odłączone od całości, połączone z czymś innym, zniszczone). Asamblaż może mieć postać jednego obiektu powstałego z połączenia innych lub może stanowić rodzaj zbioru, kolekcji przedmiotów. Można to określić jako pewnego rodzaju przestrzenny collage otwarty na wszelkie materiały i pomysły ich zestawień i połączeń. Poszczególne fragmenty w asamblażu mogą być ze sobą sklejone, związane, umieszczone w rodzaju wspólnego pojemnika, luźno położone, powieszone obok siebie itd. Dzięki asamblażom z fragmentów tworzone są nowe znaczenia, powstają nowe związki między znaczeniami, które niosą ze sobą składowe części.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Poobwieszała mi poczekalnię assemblage’ami jakiejś awangardowej artystki z Jeleniej Góry.

Wiktionary

# assemblé

[czytaj: asemBLE] rodzaj skoku w tańcu klasycznym

SJP.pl

# assembler

prosty język programowania; asembler

SJP.pl

Asembler (ang. assembler) – termin informatyczny związany z programowaniem i tworzeniem kodu maszynowego dla procesorów. W języku polskim oznacza on program tworzący kod maszynowy na podstawie kodu źródłowego (tzw. asemblacja) wykonanego w niskopoziomowym języku programowania bazującym na podstawowych operacjach procesora zwanym językiem asemblera, popularnie nazywanym również asemblerem.

Wikipedia

# asser

imię męskie

SJP.pl

Asser (zm. 908/909) – walijski mnich z St David’s w królestwie Dyfed. W latach 875-879 był biskupem Sherborne. Około 885 Alfred Wielki poprosił go, by opuścił St David’s i dołączył do kręgu uczonych mężów, których Alfred gromadził na swym dworze. Po rocznym pobycie w Caerwent spowodowanym chorobą, Asser przyjął zaproszenie.

Wikipedia

# assieme

[czytaj: assjeme] muzyczne określenie wykonawcze: razem, wspólnie

SJP.pl

# assiniboine

(dawniej Stone Indian River) rzeka w Kanadzie

SJP.pl

Assiniboine – rzeka w Kanadzie, w prowincjach Saskatchewan i Manitoba, o długości 1 070 kilometrów. Rzeka nazwana od Assiniboinów, rdzennych mieszkańców tej okolicy.

Wikipedia

# assoluta

środowiskowo o primadonnie, primabalerinie: najlepsza, najwyższej klasy

SJP.pl

Primaballerina assoluta – tytuł przyznawany jest niezwykłym tancerkom, które wniosły ogromny wkład w rozwój i promocję baletu na świecie. Zaledwie kilka razy w ciągu historii tańca tytuł ten został przyznany, otrzymała go m.in. Matylda Krzesińska i Helena Cholewicka.

Wikipedia

# assos

Assos (gr. Άσσος) – starożytne miasto greckie w północno-zachodniej Azji Mniejszej, na terenie Troady, obecnie w tureckiej prowincji Çanakkale. Współcześnie na jego terenie znajduje się wieś Behramkale. Ojczyzna filozofa stoickiego Kleantesa.

Wikipedia

# assunta

1. w sztuce gotyckiej: przedstawienie Marii Wniebowziętej w koronie gwiazd i z księżycem u stóp;
2. w sztuce włoskiej: scena wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny

SJP.pl

Assumpta (Assunta) – od wł. wniebowzięta. Wizerunek wniebowziętej Matki Bożej w sztuce gotyckiej przedstawiający postać Matki Boskiej wśród gwiazd z wyobrażeniem słońca, księżyca z gwiazdami u stóp. W renesansie i baroku odnosi się do wizerunku Matki Boskiej wniebowziętej.

Wikipedia

# assyż

dawniej: Asyż (miasto we Włoszech)

SJP.pl

# ast

skrótowiec, rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) = teatr. eduk. akademia sztuk teatralnych

(1.2) = med. biochem. aminotransferaza asparaginianowa

skrótowiec, rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) = kynol. amerykański Staffordshire terrier, amstaf

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) AspAT

(2.1) amstaf

Wiktionary

# asta

imię żeńskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. gałąź, konar

Wiktionary

- Asta (1041 Asta) – planetoida nr 1041
- Asta – rodzaj roślin z rodziny kapustowatych
- Asta Nielsen – duńska aktorka filmowa
- Salvatore Asta – dyplomata watykański
- TV Asta – lokalna stacja telewizyjna miasta Piła
- Asta-Net – regionalny dostawca usług telekomunikacyjnych
- Astoria Bydgoszcz – przydomek klubu

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) (gwara.) Na asta usiodł gryfny szpok.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈaș.ta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astka ż.

Wiktionary

# astana

stolica Kazachstanu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. stolica Kazachstanu;

Wiktionary

Astana (kaz. cyr. i ros. Астана; 1824–1961 Akmolińsk, 1961–1992 Celinograd, 1992–1998 Akmoła, 1998–2019, i ponownie od 2022 r. Astana, 2019–2022 Nur-Sułtan) – stolica i drugie co do liczby ludności miasto w Kazachstanie, położone nad rzeką Iszym, w północno-środkowej części kraju na Pogórzu Kazachskim.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Po zwiedzeniu Ałma Aty pojechaliśmy do Astany.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstãna, AS: astãna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astańczyk m., astanka ż.

przym. astański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) hist. Akmolińsk, hist. Celinograd, hist. Akmoła, hist. Nur-Sułtan

Wiktionary

# astańczyk

mieszkaniec Astany

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Astany

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstãj̃n͇t͡ʃɨk, AS: astãĩ ̯ṇčyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Astana ż.

:: fż. astanka ż.

przym. astański

Wiktionary

# astanka

mieszkanka Astany

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Astany

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstãnka, AS: astãnka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Astana ż.

:: fm. astańczyk mos.

przym. astański

Wiktionary

# astański

przymiotnik od: Astana (stolica Kazachstanu)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do miasta Astana

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstãj̃sʲci, AS: astãĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Astana ż., astańczyk mos., astanka ż.

Wiktionary

# astarte

- Astarte lub Asztarte – imię fenickiej i kananejskiej bogini miłości, płodności i wojny
- Astarte – grecka grupa muzyczna wykonująca black metal
- (672) Astarte – planetoida z grupy pasa głównego asteroid

Biologia

- Astarte – rodzaj małży z rodziny astartowatych
- Astarte borealis – gatunek małża z rodziny astartowatych (Astartidae)
- Astarte elliptica – gatunek małża z rodziny astartowatych (Astartidae)

Wikipedia

# astat

pierwiastek chemiczny o symbolu At, promieniotwórczy niemetal

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny o symbolu At i liczbie atomowej 85;

Wiktionary

Astat (At, łac. astatinum z gr. άστατός ‘nietrwały’ od ά ‘bez’ i στατός ‘trwały, stały’) – promieniotwórczy pierwiastek chemiczny z grupy fluorowców.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jakie właściwości chemiczne ma astat?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈastat, AS: astat

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. astatowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) At

Wiktionary

# astatowy

→ astat

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący astatu

Wiktionary

#### Patrz:

astat

#### Powiązane:

rzecz. astat m.

Wiktionary

# astatyczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest astatyczne

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. astatyczny

przysł. astatycznie

Wiktionary

# astatyczny

ruchomy; niestały

SJP.pl

# astazja

w medycynie: niemożność chodzenia, stania na skutek zaburzeń w ośrodkowym układzie nerwowym, czasem w błędniku

SJP.pl

Astazja – niemożność utrzymania pozycji stojącej, występująca najczęściej z abazją w histerii i w niektórych schorzeniach neurologicznych przy uszkodzeniu płata czołowego.

Wikipedia

# asteizm

dowcipne, celne powiedzenie świadczące o towarzyskiej ogładzie mówiącego

SJP.pl

Asteizm (fr. astéisme, gr. asteíos – dowcipny, wykształcony, miejski) – ironiczny lub autoironiczny zwrot świadczący o zręczności krasomówczej, znajomości savoir-vivre i ogładzie towarzyskiej.

Znany z wykorzystywania asteizmów w swojej twórczości jest Ignacy Krasicki (między innymi w satyrach Pijaństwo oraz Świat zepsuty).

Wikipedia

# astelia

jednoliścienna roślina z rzędu szparagowców

SJP.pl

# astenia

stan ogólnej słabości fizycznej i psychicznej organizmu, będący następstwem przebytej ciężkiej choroby, przeżyć psychicznych lub długotrwałego niedożywienia; także utrata sił, osłabienie towarzyszące depresji i nerwicy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. stan słabości, zmniejszenie lub brak odporności fizycznej i psychicznej;

Wiktionary

Astenia (łac. asthenia, z stgr. ἀσθένεια) – stan słabości fizycznej i psychicznej organizmu.

Osoby z astenią mają budowę ciała: szczupłą z wąskimi ramionami, zapadniętą klatką piersiową, długimi i szczupłymi kończynami oraz słabo rozwiniętymi mięśniami.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) astenia pogrypowa • zespół astenii • uogólniona schizofreniczna astenia

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|gr|ἀσθένεια. (asthéneia)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) asthenia

* baskijski: (1.1) astenia

* białoruski: (1.1) астэнія ż.

* bułgarski: (1.1) астения ż.

* duński: (1.1) asteni w.

* francuski: (1.1) asthénie ż.

* galicyjski: (1.1) astenia ż.

* hiszpański: (1.1) astenia ż.

* kataloński: (1.1) astènia ż.

* łotewski: (1.1) astēnija ż.

* norweski (bokmål): (1.1) asteni m.

* norweski (nynorsk): (1.1) asteni m.

* ormiański: (1.1) աստենիա (astenia)

* portugalski: (1.1) astenia ż.

* rumuński: (1.1) astenie ż.

* serbski: (1.1) астенија ż.

* słowacki: (1.1) asténia ż.

* szwedzki: (1.1) asteni w.

* uzbecki: (1.1) asteniya

* węgierski: (1.1) aszténia

* włoski: (1.1) astenia ż.

źródła.

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|gr|ἀσθένεια. (asthéneia)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) asthenia

* baskijski: (1.1) astenia

* białoruski: (1.1) астэнія ż.

* bułgarski: (1.1) астения ż.

* duński: (1.1) asteni w.

* francuski: (1.1) asthénie ż.

* galicyjski: (1.1) astenia ż.

* hiszpański: (1.1) astenia ż.

* kataloński: (1.1) astènia ż.

* łotewski: (1.1) astēnija ż.

* norweski (bokmål): (1.1) asteni m.

* norweski (nynorsk): (1.1) asteni m.

* ormiański: (1.1) աստենիա (astenia)

* portugalski: (1.1) astenia ż.

* rumuński: (1.1) astenie ż.

* serbski: (1.1) астенија ż.

* słowacki: (1.1) asténia ż.

* szwedzki: (1.1) asteni w.

* uzbecki: (1.1) asteniya

* węgierski: (1.1) aszténia

* włoski: (1.1) astenia ż.

źródła.

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# asteniczka

w psychologii: kobieta odznaczająca się smukłą i wątłą budową ciała, charakteryzująca się egocentrycznym usposobieniem, nieufnością w stosunku do ludzi, nieśmiałością i drażliwością; typ asteniczny; leptosomatyczka

SJP.pl

# asteniczny

w psychologii: mający budowę ciała i usposobienie charakterystyczne dla astenika; leptosomiczny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) wątły, o słabej budowie ciała lub odporności

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Afekt, do którego doprowadziła człowieka np. rozpacz czy strach, może być steniczny albo asteniczny w zależności od tego, czy pobudził aktywność ruchową człowieka, czy też podziałał na nią hamująco.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astenik m., asteniczność ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) leptosomiczny

Wiktionary

# astenik

w psychologii: człowiek odznaczający się smukłą i wątłą budową ciała, charakteryzujący się egocentrycznym usposobieniem, nieufnością w stosunku do ludzi, nieśmiałością i drażliwością; typ asteniczny; leptosomatyk

SJP.pl

# astenka

astenka gęsiówka - gatunek motyla z rodziny miernikowcowatych

SJP.pl

# astenopia

osłabienie wzroku powstające wskutek nie skorygowanej okularami wady wzroku

SJP.pl

Astenopia – subiektywne uczucie osłabienia oczu, spowodowane najczęściej przez niewyrównane wady wzroku lub niewłaściwe oświetlenie. Objawia się między innymi bólem oraz zaczerwienieniem oczu, łzawieniem, bólami głowy, zamazanym lub podwójnym widzeniem.

Wikipedia

# astenosfera

jedna ze sfer górnej części płaszcza Ziemi, podatna na przemieszczenia i odkształcenia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) geol. warstwa płaszcza ziemskiego;

Wiktionary

Astenosfera (warstwa Gutenberga) – warstwa o grubości około 100 km, położona w górnej części płaszcza ziemskiego, tuż pod litosferą.

Górna granica astenosfery leży na głębokości od 10 do 100 km, dolna na głębokości 350-400 km (górna 50-70 km pod oceanami i do 120 km pod kontynentami, dolna odpowiednio 400 i 250 km.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Górna granica astenosfery leży na głębokości od 10 do 100 km.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastɛ̃nɔˈsfɛra, AS: astẽnosfera

Wiktionary

# astenospermia

upośledzenie jakości nasienia mężczyzny

SJP.pl

# astenotymia

stan, w którym człowiek jest przewrażliwiony na punkcie własnej osoby, powodujący nadmierą ostrożność i nieufność

SJP.pl

# astenotymiczka

kobieta przewrażliwiona na punkcie własnej osoby, zachowująca rezerwę wobec ludzi

SJP.pl

# astenotymik

człowiek przewrażliwiony na punkcie własnej osoby, zachowujący rezerwę wobec ludzi

SJP.pl

# aster

1. roślina rosnąca dziko lub hodowana w ogrodach, mająca białe, różowe, fioletowe lub purpurowe kwiaty, które w klimacie umiarkowanym zakwitają jesienią;
2. odmiana ziemniaka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy lub męskorzeczowy

(1.1) bot. roślina ogrodowa o pięknych różnokolorowych kwiatach;

Wiktionary

Aster (Aster L. 1753) – rodzaj roślin nasiennych z rodziny astrowatych. W tradycyjnym, szerokim ujęciu zaliczano tu kilkaset, do tysiąca gatunków, które mimo podobieństwa okazały się być często odlegle spokrewnione. Po ich wyłączeniu w osobne rodzaje (m.in. taksonów północnoamerykańskich), w rodzaju Aster zostało ok. 170 gatunków tzw. Starego Świata, z typowym przedstawicielem astrem gawędką (Aster amellus). Mimo znaczących zmian w systematyce tradycyjnie zaliczane tu gatunki różnych rodzajów wciąż łącznie noszą nazwę zwyczajową „astrów”.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Na rabacie posadzimy popielniki, astry i studentki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈastɛr, AS: aster

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrowate nmos.

przym. astralny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) reg. astra

Wiktionary

# astereognozja

zaburzenie w rozpoznawaniu kształtu dotykanych przedmiotów

SJP.pl

Astereognozja (ang. astereognosis) – zaburzenie polegające na niemożności rozpoznania przedmiotów za pomocą dotyku, mimo braku zaburzeń czucia. Jest formą agnozji czuciowej.

Termin "astereognozja" bywa używany zamiennie z terminem "agnozja dotykowa". Niektórzy proponują jednak, aby termin "agnozja dotykowa" zarezerwować dla niewielkich zaburzeń, w których nie występują istotne deficyty somatosensoryczne, natomiast terminem "astereognozja" określać deficyty somatosensoryczne "niższego rzędu", to znaczy spowodowane uszkodzeniami kory mózgowej, rdzenia kręgowego albo nerwów obwodowych.

Wikipedia

# asteria

imię żeńskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) mitgr. matka Hekate; żona tytana Persesa oraz siostra Leto; córka Kojosa i Fojbe; jedna z tytanid drugiego pokolenia;

(1.2) mitgr. jedna z córek Danaosa

(1.3) mitgr. jedna z córek giganta Alkyoneusa

(1.4) mitgr. córka Teukrosa, syna Telamona

(1.5) imię|polski|ż.;

(1.6) astr. planetoida o numerze katalogowym 658, z pasa głównego planetoid, odkryta w 1908 r.;

Wiktionary

- Asteria (Delos) – grecka wyspa na Morzu Egejskim
- Asteria – imię żeńskie
- Asteria – planetoida o numerze katalogowym 658
- Asteria – w mitologii greckiej córka Teukrosa
- Asteria – w mitologii greckiej jedna z Alkyonid
- Asteria – w mitologii greckiej jedna z Danaid
- Asteria – w mitologii greckiej jedna z tytanid, siostra Leto
- „Asteria” – włoski okręt podwodny z okresu II wojny światowej

Wikipedia

#### Przykłady

(1.6) Asteria porusza się w obszarze między orbitami Marsa i Jowisza.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstɛrʲja, AS: asterʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: fm. Asteriusz mos.

Wiktionary

# asteriusz

imię męskie

SJP.pl

Asteriusz – imię męskie pochodzenia greckiego od Asterios: ast-r, -éros „gwiazda”. Stąd astérios (łac. asterius) to „gwieździsty, jasny, lśniący, niebieski”. Hagiografia zna ośmiu świętych o tym imieniu: m.in. nosił je Asteriusz z Cezarei Palestyńskiej, żyjący w pierwszej połowie III wieku.

Żeńskim odpowiednikiem jest Asteria.

Asteriusz imieniny obchodzi 3 marca, 20 maja i 10 czerwca.

Wikipedia

# asterix

Asteriks (fr. Astérix) – francuska seria komiksowa stworzona przez René Goscinnego (scenariusz tomów 1–24) i Alberta Uderzo (rysunki do tomów 1–34; scenariusz tomów 25–34), kontynuowana przez Jeana-Yves’a Ferriego (scenariusz od tomu 35.) i Didiera Conrada (rysunki od tomu 35.). Po raz pierwszy postać Asteriksa pojawiła się w magazynie „Pilote” 29 października 1959.

Wikipedia

# asteroid

1. w astronomii: ciało niebieskie niewielkich rozmiarów poruszające się dookoła Słońca, głównie między orbitami Marsa i Jowisza; planetoida;
2. w geometrii: krzywa w kształcie gwiazdy czteroramiennej

SJP.pl

Planetoida (planeta + gr. eídos – postać), asteroida (gr. asteroeidés – gwiaździsty), planetka (ang. minor planet) – ciało niebieskie, niebędące planetą, księżycem planety, kometą lub meteoroidem, o zazwyczaj małych rozmiarach (od kilku metrów do czasem ponad 1000 km), obiegające gwiazdę (w szczególności Słońce). Ma stałą powierzchnię skalną lub lodową, bardzo często – przede wszystkim w przypadku planetoid o mniejszych rozmiarach i mało masywnych – o nieregularnym kształcie noszącym znamiona kolizji z innymi podobnymi obiektami.

Wikipedia

# asteroida

1. w astronomii: ciało niebieskie niewielkich rozmiarów poruszające się dookoła Słońca, głównie między orbitami Marsa i Jowisza; planetoida;
2. w geometrii: krzywa w kształcie gwiazdy czteroramiennej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) astr. ciało niebieskie o małych rozmiarach (od kilku metrów do czasem ponad 1000 km), obiegające gwiazdę centralną (Słońce);

(1.2) mat. krzywa o specyficznym kształcie;

Wiktionary

- asteroida – (w astronomii) inne określenie planetoidy
- asteroida – (w geometrii) rodzaj krzywej płaskiej

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Geolodzy odkryli krater, który powstał w wyniku upadku asteroidy 66 milionów lat temu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastɛˈrɔjda, AS: asteroi ̯da

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. astralny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) planetoida, planetka

Wiktionary

# asteroidalny

→ asteroida

SJP.pl

#### Patrz:

asteroida

# asterokalamit

wymarły skrzyp z rodziny archeokalamitowatych, żyjący w późnym dewonie i we wczesnym karbonie; archeokalamit

SJP.pl

Archeokalamit, asterokalamit (Archaeocalamites, Asterocalamites) – wymarły rodzaj skrzypowych z rodziny archeokalamitowatych, żyjący w późnym dewonie i we wczesnym karbonie.

Wikipedia

# asteroksylon

kopalny prawidłakowiec posiadający cechy psylofitów i widłaków

SJP.pl

Asteroksylon (Asteroxylon mackiei) – wymarła roślina opisana po raz pierwszy z Rhynie Chert – stanowiska paleontologicznego odkrytego w Szkocji w 1912 r., datowanego na wczesny dewon (ok. 400 mln lat temu). Skamieniałości tego gatunku znane są od późnego syluru do końca dewonu. Początkowo roślina opisana została jako przedstawiciel ryniofitów Rhyniophyta, później jednak uznana została za przedstawiciela rzędu prawidłakowców.

Wikipedia

# asteronim

rodzaj kryptogramu złożonego ze znaków w kształcie gwiazdki

SJP.pl

Asteronim (z gr. ἀστήρ „gwiazda” + ὄνομα „imię”, ros. астроним) – pseudonim, rodzaj kryptogramu , podpis, składający się z jednej lub kilku asterysków (*), stosowany w miejsce nazwiska autora. Liczba gwiazdek bywa zróżnicowana – od jednej do siedmiu – a ich układ w podpisie może przyjmować różne formy, takie jak linia prosta (np. ** ***), trójkąt (⁂) czy romb.

Wikipedia

# asterysk

znak drukarski w kształcie gwiazdki, używany najczęściej jako odsyłacz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) poligr. znak pisarski w kształcie gwiazdki (*), najczęściej pięcio- lub sześcioramiennej, umieszczany w przybliżeniu pomiędzy średnią i górną linią pisma, stosowany m.in. jako znak umowny, symbol odsyłacza do przypisu, wieloznacznik ogólny, separator tekstu oraz jako element ozdobny;

Wiktionary

Asterysk (łac. asteriscus „gwiazdka”, od stgr. ἀστερίσκος asterískos „gwiazdka”) – znak pisarski w kształcie gwiazdki, najczęściej pięcio- lub sześciopromiennej, umieszczony w przybliżeniu pomiędzy średnią i górną linią pisma. Stosowany do różnych celów – najczęściej jako znak umowny (np. symbol odsyłacza do przypisu, wieloznacznik ogólny, asteronim), pionowy (międzyakapitowy) lub poziomy (międzywyrażenowy) separator tekstu, oraz jako element ozdobny. Nazwa pochodzi od greckiego αστερíσκος ‘gwiazdka’, a to od αστήρ (astḗr) ‘gwiazda’.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nie powinno tu być żadnego asterysku.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstɛrɨsk, AS: asterysk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrowate nmos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) gwiazdka

Wiktionary

# asteryzm

w mineralogii: efekt gwiazdy w świetle odbitym lub przechodzącym przez niektóre kryształy; gwiazdzistość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) znak „⁂”, stosowany w celu zwrócenia szczególnej uwagi na fragment tekstu;

(1.2) astr. układ gwiazd tworzący na niebie pewien widoczny zbiór, niebędący gwiazdozbiorem;

(1.3) miner. efekt optyczny polegający na powstaniu promieni świetlnych na minerale wskutek jego specyficznych właściwości;

Wiktionary

- asteryzm w astronomii – układ gwiazd niebędący oficjalnym gwiazdozbiorem
- asteryzm w mineralogii – zjawisko optyczne powodujące powstanie smug światła w kształcie gwiazdy
- asteryzm w typografii (⁂)

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) We współczesnych tekstach rzadko używa się asteryzmu.

(1.2) Wielki Wóz jest najbardziej znanym asteryzmem.

(1.3) Zdarzają się minerały, na których można zaobserwować aż 12 promieni asteryzmu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstɛrɨsm̥, AS: asterysm̦

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. astralny

Wiktionary

# astiages

ostatni władca państwa Medów (585-550 p.n.e.); Astyages

SJP.pl

Astyages (inaczej Isztuwegu, Arsztiwajga) – ostatni władca państwa Medów (585–550 p.n.e.), syn Kyaksaresa. Za jego czasów w ramach kampanii aneksyjnych Medowie wtargnęli do północnej Syrii (w okolicach dzisiejszej granicy syryjsko-tureckiej), która stanowiła część babilońskiego imperium, i opanowali wielkie ośrodki religijne, Arbelę i Harran. Zburzyli sanktuaria i deportowali setki kapłanów. Opis spustoszeń widnieje na odkrytej w Babilonie steli. Groźba wojny z Nabuchodonozorem zmusiła Astyagesa do szukania funduszy i ludzi. Szczególnie naciskana o wsparcie była Persja. Medyjski władca jednak szybko sobie uświadomił, że przez swe powiązania z Elamem - który sam stanowił bramę do dolnej Mezopotamii - król Anszanu, Kambyzes I, musi być traktowany inaczej i na pewno z większym szacunkiem. Tak więc około 598 r. p.n.e. Astyages dał Kambyzesowi I z Anszanu, plemiennemu wodzowi, za żonę jedną ze swoich córek, księżniczkę Mandane (z tego związku narodził się Cyrus II Wielki). Działania Astyagesa nie na wiele się zdały. Po śmierci Kambyzesa I w 559 r. p.n.e. królem i chanem Persji ogłosił się Cyrus II, który rościł sobie pretensje do spadku po Astyagesie. Nie mogąc otrzymać spadku dobrowolnie Cyrus II, z racji więzów krwi, zdecydował się na wzięcie tego siłą. Przygotowując się do wojny z Astyagesem Cyrus II zapewnił sobie uprzednio wsparcie m.in. perskich plemion oraz Achemenidów. W latach 553-551 p.n.e. wojska Cyrusa II wdzierały się coraz głębiej w medyjskie terytorium, prąc twardo w stronę Ekbatany. Ostateczna klęska Astyagesa dokonała się w wyniku dwudniowej bitwy pod Pasagardami w 550 r. p.n.e. Astyages przegrał wojnę z władcą perskim a zarazem swym wnukiem Cyrusem II Wielkim. Państwo Medów dostało się pod panowanie Achemenidów. Uważa się, że Cyrus II przyjął państwowy ceremoniał królewski, a liczni Medowie zachowali pozycję społeczną równą Persom.

Wikipedia

# astika

system filozoficzno-religijny uznający autorytet Wed oraz istnienie świata transcendentnego

SJP.pl

Astika (sanskryt आस्तिक) – pojęcie pochodzące z hinduizmu oznaczające osobę bądź szkołę filozoficzną akceptującą autorytet Wed. Przeciwieństwem pojęcia astika jest nastika. Para „astika – nastika” jest niejako analogią pary „teizm – ateizm”.

Wikipedia

# astilbe

roślina wieloletnia z rodziny skalnicowatych, pochodząca z Chin, Japonii i Półwyspu Koreańskiego; tawułka

SJP.pl

Tawułka, astilbe, zatawułka (Astilbe) – rodzaj roślin należący do rodziny skalnicowatych. Obejmuje 21 gatunków występujących we wschodniej Azji (od Himalajów po Japonię) oraz jeden gatunek (A. biternata) rosnący we wschodniej Ameryce Północnej w Appalachach. Wiele gatunków i mieszańców między nimi w licznych odmianach uprawianych jest jako rośliny ozdobne.

Wikipedia

# astka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. gałązka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asta ż.

Wiktionary

# astma

choroba układu oddechowego, często o podłożu alergicznym, polegająca na przewlekłym zapaleniu oskrzelików płucnych, objawiająca się silnymi napadami duszności, sapaniem, uczuciem ucisku w klatce piersiowej; dychawica

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. stan, w którym dominującym objawem jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem;

Wiktionary

Astma (łac. asthma, polski termin to dychawica) – przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych z nadreaktywnością oskrzeli, prowadząca do nawracających epizodów świszczącego oddechu, duszności, uczucia ściskania w klatce piersiowej i kaszlu, występujących szczególnie w nocy lub nad ranem. Dominującym objawem astmy jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jegomość był tęgi, czerwony na twarzy, i miał widać astmę, bo sapał ciężko i pokaszliwał.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈastma, AS: astma

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astmatyk m., astmatyczka ż., astmosan m.

przym. astmatyczny

przysł. astmatycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) dusznica, dychawica

Wiktionary

# astmatyczka

kobieta, dziewczyna chora na astmę

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. kobieta cierpiąca na astmę

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Bożena jest astmatyczką, musi jechać do sanatorium.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastmaˈtɨt͡ʃka, AS: astmatyčka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astma ż.

:: fm. astmatyk m.

przym. astmatyczny

przysł. astmatycznie

Wiktionary

# astmatyczny

związany z astmą, właściwy astmie, cierpiący na astmę (np. astmatyczny kaszel, astmatyczne dziecko)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) med. związany z astmą, charakterystyczny dla astmy, dychawicy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astma ż., astmatyczka ż., astmatyk mos.

Wiktionary

# astmatyk

człowiek chory na astmę

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) med. człowiek cierpiący na astmę

Wiktionary

Astma (łac. asthma, polski termin to dychawica) – przewlekła choroba zapalna dróg oddechowych z nadreaktywnością oskrzeli, prowadząca do nawracających epizodów świszczącego oddechu, duszności, uczucia ściskania w klatce piersiowej i kaszlu, występujących szczególnie w nocy lub nad ranem. Dominującym objawem astmy jest ostra duszność powiązana ze świszczącym oddechem.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Dlaczego wśród wybitnych sportowców jest tylu astmatyków?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstmatɨk, AS: astmatyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astma ż.

:: fż. astmatyczka ż.

przym. astmatyczny

Wiktionary

# astmosan

lek roślinny

SJP.pl

# aston

Miejscowości

Francja:

- Aston – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Midi-Pyrénées, w departamencie Ariège

Wielka Brytania:

- Aston – miejscowość w hrabstwie Berkshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w Claverley, w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w Derbyshire Dales, w hrabstwie Derbyshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w hrabstwie Herefordshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w hrabstwie Hertfordshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w High Peak, w hrabstwie Derbyshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w Newcastle-under-Lyme, w hrabstwie Staffordshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w hrabstwie Oxfordshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w hrabstwie South Yorkshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w Telford and Wrekin, w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w Wem Rural, w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston – miejscowość w hrabstwie West Midlands (Anglia)
- Aston by Budworth – miejscowość w hrabstwie Cheshire (Anglia)
- Aston-by-Doxey – miejscowość w hrabstwie Staffordshire (Anglia)
- Aston-By-Stone – miejscowość w hrabstwie Staffordshire (Anglia)
- Aston by Wrenbury – miejscowość w hrabstwie Cheshire (Anglia)
- Aston on Carrant – miejscowość w hrabstwie Gloucestershire (Anglia)
- Aston on Clun – miejscowość w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston-on-Trent – miejscowość w hrabstwie Derbyshire (Anglia)
- Aston Abbotts – miejscowość w hrabstwie Buckinghamshire (Anglia)
- Aston Bank – miejscowość w hrabstwie Worcestershire (Anglia)
- Aston Botterell – miejscowość w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston Cantlow – miejscowość w hrabstwie Warwickshire (Anglia)
- Aston Clinton – miejscowość w hrabstwie Buckinghamshire (Anglia)
- Aston Crews – miejscowość w hrabstwie Herefordshire (Anglia)
- Aston Cross – miejscowość w hrabstwie Gloucestershire (Anglia)
- Aston End – miejscowość w hrabstwie Hertfordshire (Anglia)
- Aston Eyre – miejscowość w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston Fields – miejscowość w hrabstwie Worcestershire (Anglia)
- Aston Flamville – miejscowość w hrabstwie Leicestershire (Anglia)
- Aston Ingham – miejscowość w hrabstwie Herefordshire (Anglia)
- Aston juxta Mondrum – miejscowość w hrabstwie Cheshire (Anglia)
- Aston le Walls – miejscowość w hrabstwie Northamptonshire (Anglia)
- Aston Magna – miejscowość w hrabstwie Gloucestershire (Anglia)
- Aston Munslow – miejscowość w Shropshire (dystrykt), w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston Pigott – miejscowość w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston Rogers – miejscowość w hrabstwie Shropshire (Anglia)
- Aston Rowant – miejscowość w hrabstwie Oxfordshire (Anglia)
- Aston Sandford – miejscowość w hrabstwie Buckinghamshire (Anglia)
- Aston Somerville – miejscowość w hrabstwie Worcestershire (Anglia)
- Aston Subedge – miejscowość w hrabstwie Gloucestershire (Anglia)
- Aston Tirrold – miejscowość w hrabstwie Oxfordshire (Anglia)
- Aston Upthorpe – miejscowość w hrabstwie Oxfordshire (Anglia)
- Pipe Aston – miejscowość w hrabstwie Herefordshire (Anglia)
- Ivinghoe Aston – miejscowość w hrabstwie Buckinghamshire (Anglia)

Wikipedia

# astor

Astor – jednostka osadnicza w Stanach Zjednoczonych, w stanie Floryda, w hrabstwie Lake.

Wikipedia

# astoria

miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Oregon

SJP.pl

Miejscowości w USA:

- Astoria – miasto w stanie Illinois, w hrabstwie Fulton
- Astoria – miasto w stanie Oregon, w hrabstwie Clatsop
- Astoria – miejscowość w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Deuel

Gminy w USA:

- Astoria (ang. Astoria Township) – gmina w stanie Illinois, w hrabstwie Fulton

Wikipedia

# astr.

skrót od: astrologia, astrologiczny (czytany jako cały, odmienny wyraz)

SJP.pl

# astra

regionalnie: aster (roślina rosnąca dziko lub hodowana w ogrodach, mająca białe, różowe, fioletowe lub purpurowe kwiaty, które w klimacie umiarkowanym zakwitają jesienią)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mot. samochód typu Opel Astra

(1.2) reg. bot. zob. aster.

forma rzeczownika.

(2.1) D. lp. od: aster (także. B. lp. jeśli mzw.)

Wiktionary

Astra – zespół osiemnastu satelitów telekomunikacyjnych, należących do konsorcjum SES ASTRA z siedzibą w Luksemburgu, znajdujący się na orbicie geostacjonarnej nad równikiem. Obecnie na orbicie pracuje trzynaście z nich.

Satelity te nadają sygnał stacji telewizyjnych i radiowych do odbiorców w Europie oraz częściowo w Afryce Północnej i na Bliskim Wschodzie, tylko w przekazie cyfrowym. Przekazy analogowe (w systemie PAL) zostały wyłączone 29 kwietnia 2012 roku.

Wikipedia

# astrachan

rodzaj pluszu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w południowej części europejskiej Rosji, położone nad Wołgą, stolica obwodu;

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Astrachań leży w delcie Wołgi.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstraxãɲ, AS: astraχãń

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrachan m., astrachań ż., astrachanit m., astrakanit m., astrachańczyk mos., astrachanka ż., Astrachańczyk mos.

przym. astrachański

Wiktionary

# astrachańczyk

mieszkaniec Astrachania (miasta w Rosji)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Astrachania

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ważną dziedziną działalności gospodarczej astrachańczyków była wreszcie dzierżawa poboru różnego rodzaju podatków i opłat.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Astrachań mrz.

:: fż. astrachanka ż.

przym. astrachański

Wiktionary

# astrachanka

mieszkanka Astrachania (miasta w Rosji)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Astrachania

Wiktionary

Astrachanka (ukr. Астраханка) – wieś na Ukrainie, w obwodzie zaporoskim, w rejonie melitopolskim, w hromadzie Myrne. W 2001 liczyła 1223 mieszkańców, spośród których 148 wskazało jako ojczysty język ukraiński, 1067 rosyjski, 2 białoruski, 5 ormiański, a 1 inny.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Astrachań mrz.

:: fm. astrachańczyk mos.

przym. astrachański

Wiktionary

# astrachanowy

związany z astrachanem

SJP.pl

# astrachański

→ Astrachań (miasto w Rosji)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący Astrachania, związany z Astrachaniem, pochodzący z Astrachania

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastraˈxãj̃sʲci, AS: astraχãĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Astrachań m., astrachańczyk mos., astrachanka ż.

Wiktionary

# astrafobia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. chorobliwy lęk przed błyskawicami

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

(1.1) fobia

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) astraphobia

* azerski: (1.1) astrafobiya

* baskijski: (1.1) astrafobia

* bułgarski: (1.1) астрафобия ż.

* czeski: (1.1) astrofobie ż.

* esperanto: (1.1) tondrofobio

* estoński: (1.1) astrafoobia

* fiński: (1.1) astrafobia, brontofobia

* francuski: (1.1) astraphobie ż.

* hiszpański: (1.1) astrafobia ż.

* włoski: (1.1) astrafobia ż.

źródła.

== astrafobia (język hiszpański.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. astrafobia

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastraˈfɔbʲja, AS: astrafobʹi ̯a

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

(1.1) fobia

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) astraphobia

* azerski: (1.1) astrafobiya

* baskijski: (1.1) astrafobia

* bułgarski: (1.1) астрафобия ż.

* czeski: (1.1) astrofobie ż.

* esperanto: (1.1) tondrofobio

* estoński: (1.1) astrafoobia

* fiński: (1.1) astrafobia, brontofobia

* francuski: (1.1) astraphobie ż.

* hiszpański: (1.1) astrafobia ż.

* włoski: (1.1) astrafobia ż.

źródła.

== astrafobia (język hiszpański.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. astrafobia

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# astragal

1. półwypukły ornament architektoniczny złożony z naprzemiennie ułożonych pałeczek i krążków;
2. kość skokowa;
3. roślina zielona z rodziny motylkowatych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) anat. kość od wewnętrznej strony stopy między wgłębieniem a kostką;

(1.2) archit. ornament architektoniczny złożony z naprzemiennie ułożonych pałeczek i krążków;

(1.3) hist. w starożytnej Grecji: zwierzęca kość śródstopia (lub jej naśladownictwo) używana do gry

(1.4) hist. w starożytnej Grecji: naczynie w kształcie astragalu (1.3)

Wiktionary

Astragal albo perełkowanie – rodzaj uwypuklonego ornamentu ciągłego utworzonego z pasma perełek (kulistych bądź owalnych) oddzielonych pionowymi krążkami („cekinami”) w postaci podwójnych soczewek (rzadziej pałeczkami). Najczęściej płaskorzeźbiony, (niekiedy malowany).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Gdy upadł z roweru, doznał złamania astragalu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstraɡal, AS: astragal

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kość nadpiętowa, kość pęcinowa, kość skokowa

(1.2) perełkowanie

Wiktionary

# astragalomancja

wróżenie z kości pęcinowych

SJP.pl

Astragalomancja, astragyromancja – metoda wróżenia za pomocą kostek, kamyków lub kawałków drewna. Nazwa pochodzi od słowa astragal, oznaczającego kość skokową.

Historycznie, podobnie jak w grach w kości, „kości” zazwyczaj były kośćmi stawowymi lub innymi małymi kośćmi czworonogów. Oznaczone astragale (kości skokowe) owiec i kóz są powszechnie spotykane na stanowiskach archeologicznych w regionie Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, szczególnie na miejscach związanych z pochówkami i religią. Na przykład oznaczone astragale znaleziono w pobliżu ołtarza Afrodyty Urania w Atenach, co sugeruje, że astragalomancja była praktykowana w pobliżu ołtarza po około 500 r. p.n.e.

Wikipedia

# astragalowy

związany z astragalem

SJP.pl

# astral

w okultyzmie, astrologii i spirytyzmie: świat niematerialny, niewidzialny, mistyczny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) przest. ezot. świat ciał astralnych

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

przym. astralny

frazeologia.

etymologia.

etym|łac|astralis.

uwagi.

Zob. K. Długosz-Kurczabowa, Słownik szkolny. Etymologia, Wyd. WSiP, Warszawa 1998, s. 23

tłumaczenia.

źródła.

== astral (język angielski.) ==

wymowa. audioUS|En-us-astral.ogg.

znaczenia.

przymiotnik

(1.1) gwiezdny

(1.2) ezot. astralny

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈastral, AS: astral

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. astralny

Wiktionary

# astralność

→ astralny

SJP.pl

#### Patrz:

astralny

# astralny

1. związany z gwiazdami (np. astralne odległości);
2. przenośnie: nierealny, wydumany (często w kontekście poetyckim lub w sensie negatywnym), np. astralna miłość, astralne pomysły

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) gwiezdny

(1.2) zaświatowy, niematerialny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstralnɨ, AS: astralny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astral m., asteryzm m., asteroid m., asteroida ż., astronom m., astronomia ż., astronauta m., aster m.

Wiktionary

# astralon

elastyczne, przezroczyste tworzywo sztuczne, odporne na światło; stosowane w geodezji, poligrafii i kartografii

SJP.pl

Astralon – zastrzeżona nazwa własna przezroczystego tworzywa sztucznego firmy Dynamit Nobel, będącego kopolimerem chlorku winylu i akrylanu metylu, którego zasadniczą cechą jest wysoka stabilność wymiarowa przy jednoczesnym zachowaniu elastyczności oraz odporność na światło. Jest to tworzywo odporne chemicznie, gładkie, łatwo zmywalne, dzięki czemu można na nim nanosić tymczasowe rysunki oraz stosować nietrwałe przyklejanie innych elementów.

Wikipedia

# astrapia

rodzaj ptaków z rodziny cudowronek

SJP.pl

Astrapia – rodzaj ptaków z rodziny cudowronek (Paradisaeidae).

Wikipedia

# astrapoteria

Astrapoteria, Astrapotheria – rząd wymarłych ssaków kopytnych z Ameryki Południowej i Antarktydy. Żyły od paleocenu do miocenu. Ewolucja tej grupy jest enigmatyczna, wydaje się jednak słuszne zaklasyfikować je do grupy Meriungulata. Tą z kolei zalicza się do przetrwałego kladu Laurasiatheria.

Do grupy tej należało m.in. Astrapotherium – liczące 3m zwierzę przypominające mastodonta.

Wikipedia

# astrea

- Astrea (Astraea, Astraia, Astraja) – w mitologii greckiej bogini sprawiedliwości
- Astrea – miasto w Kolumbii, e departamencie Cesar
- Astrea – czasopismo ukazujące się w latach 1821–1825 oraz w roku 1924
- Astrea – loża wolnomularska w Warszawie w latach 1816–1821
- Astrea (fr. L’Astrée) – romans pasterski d’Urfégo
- Astrea – rodzaj ślimaków z rodziny turbanów
- „Astrea” – korporacja akademicka założona w Lublinie w 1923 roku

Wikipedia

# astrefowość

→ astrefowy

SJP.pl

#### Patrz:

astrefowy

# astrefowy

niezwiązany ze strefą, nietworzący strefy

SJP.pl

# astrid

obce imię żeńskie

SJP.pl

Astryda – imię żeńskie pochodzenia germańskiego, złożone ze staronorweskich wyrazów áss – "bóg" i fríðr – "piękna" (mogło zatem oznaczać "piękna jak bóg"). Patronką tego imienia jest bł. Astryda.

Astryda imieniny obchodzi 27 listopada.

Wikipedia

# astro

regionalnie: aster (roślina rosnąca dziko lub hodowana w ogrodach, mająca białe, różowe, fioletowe lub purpurowe kwiaty, które w klimacie umiarkowanym zakwitają jesienią)

SJP.pl

Astro – brydżowa konwencja licytacyjna, jedna w wielu form obrony po otwarciu 1BA przeciwnika, opracowali ją brydżyści Allinger, Stern i Rosler. Wejścia Astro wyglądają następująco:

    Kontra Siłowa, karna.2♣     5+ kierów i młodsza piątka lub czwórka pików2♦     5+ pików i młodsza piątka lub czwórka kierów2♥     Jednokolorówka z kierami2♠     Jednokolorówka z pikami

Zobacz też: Aspro, Astpro i Astro.

Wikipedia

# astro-

przedrostek

(1.1) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z ciałami niebieskimi

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) astrobiologia • astrobotanika • astrochemia • astrofizyka • astrofotografia • astrofotometria • astrognozja • astrolatria • astrologia • astromancja • astrometria • astronautyka • astronawigacja • astronomia • astrospektroskopia

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|łac|astralis. < etym|łac|astrum. < etym|gr|ἄστρον. → ciało niebieskie

uwagi.

por. etymn|pol|astero-.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) astro-

* białoruski: (1.1) астра-

* bułgarski: (1.1) астро-

* czeski: (1.1) astro-

* rosyjski: (1.1) астро-

* słowacki: (1.1) astro-

* węgierski: (1.1) asztro-

* włoski: (1.1) astro-

źródła.

== astro- (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

przedrostek

(1.1) astro-

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈastrɔ, AS: astro

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|łac|astralis. < etym|łac|astrum. < etym|gr|ἄστρον. → ciało niebieskie

uwagi.

por. etymn|pol|astero-.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) astro-

* białoruski: (1.1) астра-

* bułgarski: (1.1) астро-

* czeski: (1.1) astro-

* rosyjski: (1.1) астро-

* słowacki: (1.1) astro-

* węgierski: (1.1) asztro-

* włoski: (1.1) astro-

źródła.

== astro- (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

przedrostek

(1.1) astro-

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# astroaeronautyka

nauka zajmująca się podstawami teoretycznymi i realizacją ewentualnych lotów międzyplanetarnych

SJP.pl

# astroarcheologia

Astroarcheologia – studium poglądów, wierzeń, badań i praktyk astronomicznych w cywilizacjach starożytności. Polega na badaniu poziomu dawnej wiedzy astronomicznej na podstawie pozostałości materialnych. Zajmuje się wnioskowaniem na temat dawnej wiedzy astronomicznej na podstawie badania związanych z astronomią aspektów źródeł archeologicznych; łączy perspektywy właściwe archeologii i astronomii.

Wikipedia

# astrobalistyka

dział balistyki zajmujący się analizą ruchów ciał w przestrzeni kosmicznej

SJP.pl

# astrobiolog

uczony specjalizujący się w astrobiologii (nauce badającej możliwość występowania życia poza Ziemią); kosmobiolog, egzobiolog

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba zajmująca się badaniem możliwości istnienia życia poza Ziemią

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrobiologia ż.

przym. astrobiologiczny

Wiktionary

# astrobiologia

dziedzina biologii, nauka badająca możliwość występowania życia poza Ziemią; egzobiologia, kosmobiologia, ksenobiologia

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauka zajmująca się badaniem możliwości istnienia życia poza Ziemią;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. astrobiolog

przym. astrobiologiczny

frazeologia.

etymologia.

etymn|pol|astro-|biologia.

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrobiolog

przym. astrobiologiczny

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. astrobiolog

przym. astrobiologiczny

frazeologia.

etymologia.

etymn|pol|astro-|biologia.

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

(1.1) exobiologia

Wiktionary

# astrobiologiczny

związany z astrobiologią (np. astrobiologiczne poszukiwania wody, astrobiologiczne eksperymenty); kosmobiologiczny, egzobiologiczny

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) astr. biol. związany z astrobiologią lub astrobiologami

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrobiologia ż., astrobiolog m.

Wiktionary

# astrobiolożka

→ astrobiolog

SJP.pl

#### Patrz:

astrobiolog

# astroblem

zagłębienie powstałe w wyniku upadku meteoroidu; krater meteorytowy

SJP.pl

# astrobotanika

nauka badająca istnienie roślinności na innych planetach, głównie na Marsie

SJP.pl

Astrobotanika – wyodrębniana w XX wieku część astrobiologii, która zajmować się miała badaniami hipotetycznego życia roślinnego na innych planetach. Za twórcę terminu uważany jest rosyjski naukowiec Gawrił Tichow, który opracował hipotezę o istnieniu marsjańskiej szaty roślinnej.

Wikipedia

# astrochemia

nauka obejmująca badania występujących we Wszechświecie pierwiastków chemicznych; kosmochemia

SJP.pl

Astrochemia – nauka o związkach chemicznych i reakcjach chemicznych zachodzących w przestrzeni kosmicznej.

Związki chemiczne i ich reakcje występują zwykle w luźnych obłokach molekularnego gazu w przestrzeni międzygwiezdnej. Nauka ta obejmuje jednak też przemiany chemiczne zachodzące na obrzeżach gwiazd. Jako taka łączy ze sobą dwie dziedziny: astronomię i chemię.

Wikipedia

# astrocoaching

[czytaj: astrokołczing] szkolenie związane z rozwojem osobistym z wykorzystaniem wiedzy astrologicznej

SJP.pl

# astrocyty

największe komórki glejowe, występujące w obrębie ośrodkowego układu nerwowego, charakteryzujące się nieregularnym kształtem

SJP.pl

Astrocyty, komórki gwiaździste, glej gwiaździsty – największe (8–15 μm) komórki glejowe, charakteryzujące się nieregularnym kształtem, posiadające wypustki rozgałęziające się we wszystkich kierunkach. Występują w ośrodkowym układzie nerwowym. Pełnią wiele funkcji, m.in.: uczestniczą w przekaźnictwie nerwowym, przemianach amoniaku i kreatyny, procesach regeneracji oraz fagocytozy, a także tworzą barierę krew-mózg.

Wikipedia

# astrofizyczka

→ astrofizyk

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. specjalistka w zakresie astrofizyki

Wiktionary

#### Patrz:

astrofizyk

#### Powiązane:

rzecz. astrofizyka ż., astrofizyczność ż.

:: fm. astrofizyk mos.

przym. astrofizyczny

przysł. astrofizycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) astrofizyk

Wiktionary

# astrofizyczny

→ astrofizyka

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący astrofizyki, związany z astrofizyką

Wiktionary

#### Patrz:

astrofizyka

#### Powiązane:

rzecz. astrofizyka ż., astrofizyk mos., astrofizyczka ż.

Wiktionary

# astrofizyk

naukowiec badający właściwości fizyczne ciał niebieskich i materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej; kosmofizyk

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) specjalista w zakresie astrofizyki

Wiktionary

Astrofizyka – nauka z pogranicza fizyki i astronomii, czasem uznawana za dział tej drugiej, badająca ciała niebieskie, takie jak gwiazdy, czarne dziury, galaktyki i materia międzygwiazdowa – ich budowę, wzajemne oddziaływanie, prawa nimi rządzące oraz procesy fizyczne w skali kosmicznej. Astrofizyka bada ewolucję zarówno pojedynczych gwiazd, jak i całego Wszechświata – dział zajmujący się tą skalą to kosmologia fizyczna.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Astrofizycy od dawna przewidywali istnienie tego rodzaju gazowych dysków.

(1.1) Grupa astrofizyków wysłała sondę kosmiczną.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔˈfʲizɨk, AS: astrofʹizyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrofizyka ż., astrofizyczność ż.

:: fż. astrofizyczka ż.

przym. astrofizyczny

przysł. astrofizycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kosmofizyk

Wiktionary

# astrofizyka

dział astronomii badający właściwości fizyczne ciał niebieskich i materii rozproszonej w przestrzeni kosmicznej; kosmofizyka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) astr. dział astronomii, nauka o budowie, ewolucji, właściwościach chemicznych i fizycznych ciał niebieskich oraz materii rozproszonej w przestrzeni poza Ziemią;

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: astrofizyk

Wiktionary

Astrofizyka – nauka z pogranicza fizyki i astronomii, czasem uznawana za dział tej drugiej, badająca ciała niebieskie, takie jak gwiazdy, czarne dziury, galaktyki i materia międzygwiazdowa – ich budowę, wzajemne oddziaływanie, prawa nimi rządzące oraz procesy fizyczne w skali kosmicznej. Astrofizyka bada ewolucję zarówno pojedynczych gwiazd, jak i całego Wszechświata – dział zajmujący się tą skalą to kosmologia fizyczna.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W roku 2007 do grupy międzynarodowych olimpiad przedmiotowych dołączyła olimpiada z astronomii i astrofizyki.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrofizyk m., astrofizyczka ż., astrofizyczność ż.

przym. astrofizyczny

przysł. astrofizycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kosmofizyka

Wiktionary

# astrofotograf

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) fot. fotograf wykonujący zdjęcia ciał niebieskich

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zdjęcie polskiego astrofotografa zostało nagrodzone przez NASA.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrofotografia ż.

Wiktionary

# astrofotografia

fotografia astronomiczna

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fot. dział fotografii zajmujący się utrwalaniem zjawisk i obiektów widocznych na niebie;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Czas ekspozycji w astrofotografii liczy się w dziesiątkach minut, a nawet w godzinach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔfɔtɔˈɡrafʲja, AS: astrofotografʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrofotograf mos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) astrografia

Wiktionary

# astrofotometr

fotometr służący do pomiarów astronomicznych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) techn. fotometr używany do pomiaru natężenia światła ciał niebieskich;

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔfɔˈtɔ̃mɛtr̥, AS: astrofotõmetr̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrofotometria ż.

Wiktionary

# astrofotometria

dział astrofizyki obejmujący metody wyznaczania blasku gwiazd i jasności powierzchniowej ciał niebieskich oraz ich barw

SJP.pl

# astrognozja

znajomość widzialnych na niebie gołym okiem gwiazd i gwiazdozbiorów

SJP.pl

Astrognozja (gr. ἀστήρ aster ‘gwiazda’ i γνῶσις gnósis ‘wiedza, poznanie’) – pojęcie książkowe określające umiejętność rozpoznawania na niebie gwiazd i gwiazdozbiorów.

Wikipedia

# astrograf

przyrząd do fotografowania ciał niebieskich

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) luneta astronomiczna używana do fotografowania ciał niebieskich;

Wiktionary

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: aˈstrɔɡraf, AS: astrograf

Wiktionary

# astrografia

1. Stosowany najczęściej w fantastyce naukowej termin na określenie odpowiednika geografii dotyczącego przestrzeni kosmicznej
2. Synonim astrofotografii

Wikipedia

# astrokamera

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) aparat do fotografowania ciał niebieskich

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔkãˈmɛra, AS: astrokãmera

Wiktionary

# astrokompas

przyrząd służący do wyznaczania kursu statku (latającego lub wodnego) na podstawie wizualnego namiaru na określone ciało niebieskie

SJP.pl

Astrokompas – przyrząd astronomiczny do wyznaczania kursu pojazdu na podstawie namiaru na określone ciało niebieskie.

Pomiar astrokompasem zaczyna się od odczytania z tablic współrzędnych ciała niebieskiego, korzystając ze znajomości momentu pomiaru i szerokości geograficznej. Na odczytany punkt nastawia się przeziernik przyrządu, a następnie obraca się nim aż określone ciało niebieskie będzie widoczne w przezierniku. Na skali astrokompasu odczytuje się kurs.

Wikipedia

# astrol.

skrót od: astrologia

SJP.pl

# astrolab

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) mat. przest. narzędzie matematyczne

(1.2) astr. przest. narzędzie do mierzenia wysokości ciał niebieskich

(1.3) geod. narzędzie do pomiarów geodezyjnych

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstrɔlap, AS: astrolap

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrolabia ż., astrolabium n.

Wiktionary

#### Synonimy:

astrolabium

Wiktionary

# astrolabia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. narzędzie matematyczne

(1.2) przest. narzędzie do mierzenia wysokości ciał niebieskich

(1.3) przest. narzędzie do pomiarów geodezyjnych

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔˈlabʲja, AS: astrolabʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrolab m., astrolabium n.

Wiktionary

# astrolabium

dawny przyrząd do wyznaczania położenia ciał niebieskich, a później do pomiarów geodezyjnych, poprzednik sekstantu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) astr. hist. narzędzie do mierzenia wysokości ciał niebieskich

(1.2) mat. hist. narzędzie matematyczne

(1.3) geod. hist. narzędzie do pomiarów geodezyjnych

Wiktionary

Astrolabium (gr. ἁστρολάβον, astrolabon 'chwytający gwiazdy') – prosty pomiarowy przeziernikowy przyrząd astronomiczny używany w nawigacji do początku XVIII wieku, służący do wyznaczania położenia ciał niebieskich nad horyzontem, poprzednik sekstantu. Nazwy astrolabium używa się również w odniesieniu do współczesnego instrumentu astrometrycznego (astrolabium pryzmatyczne), wynalezionego przez francuskiego astronoma André Danjona.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

astrolab

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. astrolab m., astrolabia ż.

frazeologia.

etymologia.

etym|gr. lambanein → brać, chwytać

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) astrolabe

* arabski: (1.1) أسطرلاب

* duński: (1.1) astrolabium n.

* esperanto: (1.1) astrolabo

* hiszpański: (1.1) astrolabio m.; (1.3) astrolabio m.

* niemiecki: (1.1) Astrolabium n.

* nowogrecki: (1.1) αστρολάβος m.; (1.3) αστρολάβος m.

* ukraiński: (1.1) астролябія ż.

* węgierski: (1.1) asztrolábium

* włoski: (1.1) astrolabio m.

źródła.

== astrolabium (język duński.) ==

wymowa. IPA3|asdʁoˈlæˀbjɔm.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) astrolabium

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔˈlabʲjũm, AS: astrolabʹi ̯ũm

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrolab m., astrolabia ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

astrolab

Wiktionary

# astrolatria

kult gwiazd i planet uważanych za demony, bóstwa lub ich siedzibę

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kult ciał niebieskich uważanych za bóstwa, demony lub ich za siedziby;

Wiktionary

Kult astralny (także astrolatria) – kult ciał niebieskich m.in.: Słońca, Księżyca, gwiazd, planet, które zostały podniesione do rangi obiektów czci religijnej.

Kult ten jest obecny w większości systemów politeistycznych. W szczególnie rozbudowanej formie pojawił się w rozwiniętych kulturach Azji (Indie, Chiny, Mezopotamia), w basenie Morza Śródziemnego (Egipt, Grecja, Rzym) oraz w wysoko rozwiniętych cywilizacjach obu Ameryk (Aztekowie, Majowie, Inkowie). Astrolatria wiązała się z reguły z uprawianiem astrologii, a wynikała z przekonania, iż pewne zjawiska przychodzące m.in. wraz ze zmianą pór roku i odbierane przez człowieka jako pozytywne lub negatywne, związane są z określonymi ciałami niebieskimi.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Astrolatria występowała w wielu religiach starożytnych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔˈlatrʲja, AS: astrolatrʹi ̯a

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

(1.1) deifikacja

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia. z greki (ástron 'gwiazda' + latreia 'czczenie, służenie')

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) astrolatry

* włoski: (1.1) astrolatria ż.

źródła.

== astrolatria (interlingua.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) czczenie gwiazd, astrolatria

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# astrolog

specjalista w dziedzinie astrologii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek zajmujący się astrologią, przepowiadający przyszłość z położenia ciał niebieskich

Wiktionary

Astrologia (gr. αστρολογία astrología = άστρον ástron + λόγος lógos, „nauka o gwiazdach”) – wróżbiarstwo polegające na próbach przewidywania przyszłości poszczególnych ludzi i wydarzeń na Ziemi na podstawie położenia ciał niebieskich na nieboskłonie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Astrolog przepowiada przyszłość z położenia planetaanet, Słońca i Księżyca na tle zodiaku.

(1.1) Jutro pójdę do astrologa.

(1.1) Pan Adam zna się na sprawach pozaziemskich, ponieważ jest astrologiem i numerologiem.

(1.1) Rysiek jest astrologiem z zawodu i z zamiłowania.

(1.1) Astrolodzy odczytują i interpretują losy człowieka lub społeczeństwa na podstawie położenia ciał niebieskich.

(1.1) […] dzięki wykonywaniu wielu dokładnych obserwacji ciał niebieskich astrologowie starożytni i średniowieczni przyczynili się do rozwoju astronomii.

(1.1) Nikt nie wie, ilu jest obecnie w Polsce praktykujących astrologów, tarocistów, chiromantów, wróżek i jasnowidzów.

(1.1) Jak to jest być astronomką. Śmieją się, kiedy ktoś myli je z astrologami i prosi, żeby postawiły horoskop.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstrɔlɔk, AS: astrolok

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrologia ż., astrologowanie n., astrologiczność ż.

:: fż. astrolożka ż.

czas. astrologować ndk.

przym. astrologiczny, astrologski

przysł. astrologicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) stpol. rzad. gwiazdarz; przest. rzad. gwiaździarz; rzad. gwiaźdarz, gwiazdziarz, gwiazdoznawca

Wiktionary

# astrologia

badanie położenia ciał niebieskich w celu znalezienia powiązań między ich konfiguracją a charakterem i losem człowieka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ezot. wróżenie z położenia ciał niebieskich; paranauka zajmująca się badaniem związku między położeniem ciał niebieskich na niebie a wydarzeniami na Ziemi i losami człowieka;

Wiktionary

Astrologia (gr. αστρολογία astrología = άστρον ástron + λόγος lógos, „nauka o gwiazdach”) – wróżbiarstwo polegające na próbach przewidywania przyszłości poszczególnych ludzi i wydarzeń na Ziemi na podstawie położenia ciał niebieskich na nieboskłonie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wspólnoty chrześcijańskie miały do astrologii stosunek zdecydowanie krytyczny (…).

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔˈlɔɟja, AS: astroloǵi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrolog m., astrolożka ż., astrologowanie n., astrologiczność ż.

czas. astrologować ndk.

przym. astrologiczny, astrologski

przysł. astrologicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przest. rzad. gwiaździarstwo

Wiktionary

# astrologiczny

→ astrologia, np. przepowiednie astrologiczne, poglądy astrologiczne

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący astrologii, oparty na astrologii, związany z astrologią

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Specjalizuję się w doradztwie astrologicznym i nieźle na tym zarabiam.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔlɔˈɟit͡ʃnɨ, AS: astroloǵičny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrologia ż., astrolog mos., astrolożka ż., astrologowanie n., astrologiczność ż.

czas. astrologować ndk.

przym.

:: stpol. astrologski

przysł. astrologicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) stpol. astrologski

Wiktionary

# astrologować

czasownik

(1.1) przest. wróżyć, przepowiadać

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Całą noc astrologowałem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔlɔˈɡɔvat͡ɕ, AS: astrologovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrologia ż., astrolog mos., astrolożka ż., astrologowanie n., astrologiczność ż.

przym. astrologiczny, astrologski

przysł. astrologicznie

Wiktionary

# astrologowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) bycie astrologiem, wykonywanie jego czynności

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrologia ż., astrolog mos., astrolożka ż., astrologiczność ż.

czas. astrologować ndk.

przym. astrologiczny, astrologski

przysł. astrologicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) wróżenie, przepowiadanie

Wiktionary

# astrolożka

→ astrolog

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta zajmująca się astrologią, przepowiadająca przyszłość z położenia ciał niebieskich

Wiktionary

#### Patrz:

astrolog

#### Przykłady

(1.1) Wróżka, kabalarka, astrolożka, przepowiadaczka przyszłości – to zawód?

(1.1) Jutro pójdę do astrolożki.

(1.1) Pani Maria zna się na sprawach pozaziemskich, ponieważ jest astrolożką i numerolożką.

(1.1) Basia jest astrolożką z zawodu i z zamiłowania.

(1.1) Astrolożki przepowiadają przyszłość z położenia planetaanet, Słońca i Księżyca na tle zodiaku.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrologia ż., astrologiczność ż., astrologowanie n., astrologiczność ż.

:: fm. astrolog mos.

czas. astrologować ndk.

przym. astrologiczny, astrologski

przysł. astrologicznie

Wiktionary

# astromancja

wróżenie z gwiazd

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wróżenie z gwiazd

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔ̃ˈmãnt͡sʲja, AS: astrõmãncʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astromantka ż., astromanta mos.

Wiktionary

# astromechaniczny

droid astromechaniczny — droid odpowiedzialny między innymi za pilotowanie myśliwców, występujący w sadze "Gwiezdne wojny" George'a Lucasa

SJP.pl

# astrometr

astronomiczny przyrząd do określania położenia ciał niebieskich

SJP.pl

# astrometria

Astrometria, astronomia pozycyjna – najstarszy dział astronomii zajmujący się pomiarami pozornych położeń i ruchów ciał niebieskich. Dzieli się na astronomię sferyczną, zawierającą matematyczną teorię potrzebną do opisywania ruchów ciał na sferze niebieskiej oraz astronomię praktyczną, obejmującą teorię przyrządów astrometrycznych, metody obserwacji i ich opracowywania.

Wikipedia

# astrometryczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) astr. związany z astrometrią, dotyczący astrometrii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrometria ż.

Wiktionary

# astron

urządzenie służące do przeprowadzania badań termojądrowych

SJP.pl

- Astron – satelita astronomiczny
- Astron – urządzenie do wytwarzania plazmy
- Astron – wytwórnia płytowa
- ASTRON – Holenderski Instytut Radioastronomii

Wikipedia

# astron.

skrót od: astronautyka, astronautyczny

SJP.pl

# astronauta

osoba odpowiednio przygotowana i wyszkolona do odbywania lotów kosmicznych; kosmonauta

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) astr. zaw. osoba zajmująca się lotami w kosmos i badaniem przestrzeni kosmicznej

Wiktionary

Astronauta (gr. ástron + gr. naútēs) – osoba przeszkolona, odpowiednio wyposażona i wysłana w przestrzeń kosmiczną w ramach załogowego lotu kosmicznego, aby służyć jako dowódca lub członek załogi na pokładzie statku kosmicznego. Termin ten jest zazwyczaj zarezerwowany dla profesjonalistów, czasami jednak jest on stosowany w stosunku do każdego, kto podróżuje w przestrzeń kosmiczną, w tym naukowców, polityków, dziennikarzy i kosmicznych turystów.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Po wylądowaniu astronauta był witany jak bohater.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔ̃ˈnawta, AS: astrõnau̯ta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astronautyka ż.

:: fż. astronautka ż.

przym. astronautyczny, astralny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kosmonauta

Wiktionary

# astronautka

kobieta odpowiednio przygotowana i wyszkolona do odbywania lotów kosmicznych; kosmonautka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta, która zajmuje się lotami w kosmos

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔ̃ˈnawtka, AS: astrõnau̯tka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astronautyka ż.

:: fm. astronauta mos.

przym. astronautyczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kosmonautka

Wiktionary

# astronautyczny

związany z astronautyką, astronautami (np. loty astronautyczne, badania astronautyczne); kosmonautyczny

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z astronautyką lub astronautami, dotyczący astronautyki lub astronautów

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astronautyka ż., astronauta mos., astronautka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kosmonautyczny

Wiktionary

# astronautyka

zespół nauk zajmujących się realizacją lotów kosmicznych, także badaniem możliwości podróży w przestrzeni międzyplanetarnej, poznawaniem jej i znajdujących się tam obiektów; kosmonautyka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. zespół nauk zajmujący się lotami poza atmosferą Ziemi;

Wiktionary

Astronautyka (lub kosmonautyka) – zespół nauk zajmujących się wysyłaniem statków kosmicznych oraz sztucznych satelitów poza atmosferę ziemską, w przestrzeń kosmiczną celem jej eksploracji. Wykonywanie lotów kosmicznych jest jednym głównych zastosowań astronautyki.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Wczoraj w Akademii Astronautyki – głos spikera telewizyjnego był wymodelowany i staranny – odbyła się promocja osiemdziesięciu tegorocznych absolwentów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔ̃ˈnawtɨka, AS: astrõnau̯tyka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astronauta m., astronautka ż.

przym. astronautyczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) kosmonautyka

Wiktionary

# astronawigacja

jedna z metod nawigacji morskiej: wyznaczanie kursu statku na podstawie gwiazd

SJP.pl

Astronawigacja – oznaczanie pozycji statku lub samolotu na podstawie pomiarów położenia niektórych ciał niebieskich.

Wikipedia

# astronawigacyjny

przymiotnik od: astronawigacja (np. przyrządy astronawigacyjne, pomiary astronawigacyjne)

SJP.pl

# astronim

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. nazwa planetaanety lub gwiazdy

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstrɔ̃ɲĩm, AS: astrõńĩm

Wiktionary

# astronom

człowiek zajmujący się badaniem ciał niebieskich

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) nauk. specjalista w zakresie astronomii;

(1.2) pot. miłośnik i znawca astronomii

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) nauk. kobieta, specjalistka w zakresie astronomii

(2.2) pot. miłośniczka i znawczyni astronomii

Wiktionary

Astronom lub astrofizyk – naukowiec, którego obszarem badań jest astronomia lub astrofizyka.

Zajmuje się badaniem kosmosu oraz otaczającego go świata w przestrzeni kosmicznej.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jan Heweliusz, gdański astronom, uchodzi za twórcę nowożytnej selenografii.

(1.1) Mikołaj Kopernik był wybitnym polskim astronomem, który „wstrzymał Słońce, ruszył Ziemię, (…)”.

(1.1) Astronomowie odkryli jedenaście nowych planetaanet.

(1.1) Polskie Towarzystwo Astronomiczne (…) jest organizacją zrzeszającą zawodowych astronomów.

(1.2) Astronom amator odkrył nową kometę.

(1.2) Krzysiek jest lekarzem z zawodu i astronomem z zamiłowania.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstrɔ̃nɔ̃m, AS: astrõnõm

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astronomia ż., astronomiczność ż.

:: fż. astronomka ż.

przym. astronomiczny, astralny

przysł. astronomicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przest. nieboznawca

(2.1) astronomka

(2.2) astronomka

Wiktionary

# astronom.

skrót od: astronomiczny

SJP.pl

# astronomia

jedna z najstarszych nauk przyrodniczych, której przedmiotem badań są ciała niebieskie, ich rozmieszczenie i ruchy w przestrzeni, pochodzenie, budowa oraz ewolucja, a także Wszechświat jako całość

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) astr. planetoida o numerze katalogowym 1154;

Wiktionary

Astronomia (gr. ἀστρονομία astronomía od άστρον ástron + νομός nomos, „prawo rządzące gwiazdami”) – nauka przyrodnicza zajmująca się badaniem ciał niebieskich (np. gwiazd, planet, komet, mgławic, gromad i galaktyk) oraz zjawisk, które zachodzą poza Ziemią, jak również tych, które oddziałują w jej atmosferze, wnętrzu lub na powierzchni, a są pochodzenia pozaplanetarnego (np. neutrina, wtórne promieniowanie kosmiczne). Skoncentrowana jest na fizyce, chemii, meteorologii i ruchu ciał niebieskich, zajmuje się także powstaniem i rozwojem (ewolucją) Wszechświata.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔ̃ˈnɔ̃mʲja, AS: astrõnõmʹi ̯a

Wiktionary

# astronomicznie

przysłówek

(1.1) astr. dotyczący astronomii

(1.2) przen. w znaczny sposób, niezwykle dużo

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Rok astronomicznie zaczyna się w momencie przesilenia zimowego.

(1.2) Ceny mieszkań w centrum miasta są astronomicznie wysokie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astronom mos., astronomia ż., astronomka ż.

przym. astronomiczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) kolosalnie, nadzwyczajnie, niebotyczny, ogromnie

Wiktionary

# astronomiczno-fizyczny

dotyczący astronomii i fizyki (np. tablice astronomiczno-fizyczne)

SJP.pl

# astronomiczny

1. dotyczący astronomii (np. badania astronomiczne);
2. astronomiczna wiosna, zima, jesień, lato - pory roku wyznaczane ze względu na przejście Słońca z jednego znaku zodiaku w inny;
3. przenośnie, o kwotach pieniężnych: bardzo wielki (np. astronomiczna suma, astronomiczne wydatki)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) astr. dotyczący astronomii, związany z astronomią

(1.2) przen. niesamowicie duży, wielki

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) 23 września rozpoczyna się astronomiczna jesień.

(1.2) Ropa osiąga astronomiczne ceny.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔ̃nɔ̃ˈmʲit͡ʃnɨ, AS: astrõnõmʹičny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astronomia ż., astronom mos., astronomka ż.

przysł. astronomicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) ogromny, olbrzymi, wielki, zawrotny

Wiktionary

# astronomka

kobieta astronom

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. specjalistka w zakresie astronomii

(1.2) miłośniczka i znawczyni astronomii

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Jak to jest być astronomką. Śmieją się, kiedy ktoś myli je z astrologami i prosi, żeby postawiły horoskop.

(1.2) Astronomka amatorka odkryła nową planetoidaanetoidę.

(1.2) Ania jest ekonomistką z zawodu i astronomką z zamiłowania.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔ̃ˈnɔ̃mka, AS: astrõnõmka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astronomia ż., astronomiczność ż.

:: fm. astronom mos.

przym. astronomiczny

przysł. astronomicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) astronom

(1.2) astronom

Wiktionary

# astroorientacja

określanie położenia statku kosmicznego w kosmosie według gwiazd

SJP.pl

# astropsycholog

specjalista w dziedzinie dociekań korzystającej z nauk astrologii i psychologii

SJP.pl

# astrosfera

Astrosfera, aster, gwiazda podziałowa – gwiaździsty układ mikrotubul mających swój początek w centrosomie. Pojawiaj się we wczesnej profazie mitozy i mejozy. Wyznacza bieguny wrzeciona podziałowego.

Wikipedia

# astrospektograf

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) spektograf astronomiczny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔspɛkˈtɔɡraf, AS: astrospektograf

Wiktionary

# astrospektrograf

przyrząd służący do fotografowania widm ciał niebieskich; spektrograf astronomiczny

SJP.pl

# astrospektroskop

przyrząd używany w astrospektroskopii do wyznaczania temperatury i składu chemicznego gwiazd, planet, komet i materii międzygwiezdnej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) spektroskop astronomiczny;

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastrɔspɛkˈtrɔskɔp, AS: astrospektroskop

Wiktionary

# astrospektroskopia

dział astronomii zajmujący się badaniem widm ciał niebieskich; spektroskopia astronomiczna

SJP.pl

Wikipedia

# astrotaksja

reakcja ruchowa będąca wyższą formą reakcji kompasowej, pozwalająca zwierzętom utrzymywać stały kąt toru ruchu względem światła pochodzącego od ciała niebieskiego (Słońca, Księżyca), zmieniającego w ciągu doby swe położenie na niebie

SJP.pl

Astrotaksja – mechanizm orientacji przestrzennej zwierząt względem ciał niebieskich (Księżyca, Słońca), występuje m.in. u ptaków.

Wikipedia

# astroturfer

[czytaj: astroterfer] uczestnik pozornie spontanicznych działań mających wyrazić poparcie społeczne lub sprzeciw dla jakiejś praktyki, usługi, idei itp.

SJP.pl

# astroturfing

[czytaj: astroterfing] pozornie spontaniczne działanie mające wyrazić poparcie społeczne lub sprzeciw dla jakiejś praktyki, usługi, idei itp.

SJP.pl

Astroturfing, kładzenie sztucznej trawy – określenie służące do nazwania pozornie oddolnych obywatelskich akcji lub inicjatyw podejmowanych w celu wyrażenia poparcia albo sprzeciwu dla idei, polityki, usługi, produktu, wydarzenia. Kampania tego typu ma sprawiać wrażenie niezależnej reakcji społecznej, podczas gdy rzeczywista tożsamość jej inicjatora i jego intencje pozostają ukryte.

Wikipedia

# astroturfingowy

[czytaj: astroterfingowy] związany z pozornie spontanicznymi działaniami mającymi wyrazić poparcie społeczne lub sprzeciw dla jakiejś praktyki, usługi, idei itp.

SJP.pl

# astrowate

o cechach astrowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Asteraceae|Dum.|ref=tak., jedna z rodzin roślin należąca do rzędu astrowców;

forma przymiotnika.

(2.1) plural|astrowaty.

Wiktionary

Astrowate (Asteraceae Dum.) lub złożone (Compositae Gis.) – rodzina roślin należąca do rzędu astrowców (Asterales). Jedna z najliczniejszych rodzin roślin naczyniowych – należy do niej około 24,7–25 tys. gatunków grupowanych w 1620 rodzajach (druga rodzina roślin naczyniowych pod względem zróżnicowania gatunkowego). Rodzina jest kosmopolityczna, a jej przedstawiciele zasiedlają bardzo zróżnicowane siedliska. Charakterystyczną cechą budowy tych roślin jest ciasne skupienie kwiatów na spłaszczonym i rozszerzonym szczycie pędu (osadniku) tworzące kwiatostan zwany koszyczkiem.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. aster m., asterysk m., astrowce nmos.

przym. astrowy, astrowaty

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) daw. złożone

Wiktionary

# astrowaty

o cechach astrowatych (rodzina roślin)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) bot. o cechach roślin z rodziny astrowatych

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Sałata należy do rodziny astrowatych.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astrowate nmos.

Wiktionary

# astrowe

1. → aster;
2. o cechach astrowych (grupa roślin)

SJP.pl

Wikipedia

# astrowiec

przedstawiciel rzędu roślin okrytonasiennych z kladu astrowych

SJP.pl

# astrowieżyczka

przeźroczysta kopuła na kadłubie samolotu, umożliwiająca wykonywanie pomiarów astronawigacyjnych

SJP.pl

# astrowirusy

Astrowirusy (łac. Astroviridae, z łac. astrum - gwiazda) – rodzina wirusów, charakteryzujących się następującymi cechami:

- Symetria: ikosaedralna, charakterystyczny jest kształt wirionów, zbliżony do gwiazdki
- Otoczka lipidowa: brak
- Kwas nukleinowy: ssRNA(+), 6,8 - 7,9 tys. par zasad
- Replikacja: prawdopodobnie zachodzi w cytoplazmie zakażonej komórki, możliwe jednak, że pewne jej stadia zachodzą w jądrze komórkowym
- Wielkość: ok. 28 nm średnicy
- Gospodarz: kręgowce
- Cechy dodatkowe: prawdopodobnie bardzo szeroko rozpowszechnione w populacji ludzkiej, ale rzadko wywołują choroby

Wikipedia

# astrowy

1. → aster;
2. o cechach astrowych (grupa roślin)

SJP.pl

# astrych

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. podłoga, posadzka

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈastrɨx, AS: astryχ

Wiktionary

# astryda

imię żeńskie

SJP.pl

Astryda – imię żeńskie pochodzenia germańskiego, złożone ze staronorweskich wyrazów áss – "bóg" i fríðr – "piękna" (mogło zatem oznaczać "piękna jak bóg"). Patronką tego imienia jest bł. Astryda.

Astryda imieniny obchodzi 27 listopada.

Wikipedia

# astrydyt

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geol. miner. ciemnozielona odmiana jadeitu, bogata w chrom

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈstrɨdɨt, AS: astrydyt

Wiktionary

# astryld

gatunek ptaka z rzędu wróblowych, z reguły niewielkich rozmiarów, o krępej sylwetce i krótkim, zaostrzonym dziobie, występujący w południowej Afryce, Azji i Australii

SJP.pl

# astryldowate

rodzina ptaków z rzędu wróblowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. ornit. nazwa systematyczna|Estrildidae|Bonaparte|ref=tak., rodzina ptaków z rzędu wróblowych;

Wiktionary

Astryldowate (Estrildidae) – rodzina ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes), obejmująca sto kilkadziesiąt gatunków, występujących w tropikach Starego Świata oraz Australazji.

Są to małe ptaki, posiadające krótkie i mocne dzioby przystosowane do miażdżenia ziaren. Większość gatunków wykazuje podobne zachowanie oraz podobną budowę ciała, różnią się natomiast znacznie pod względem ubarwienia.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Astryldowate występują w tropikach Starego Świata.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astryld mzw., astryldy lm. nmos.

Wiktionary

# astryldowaty

o cechach astryldowatych (rodzina ptaków)

SJP.pl

# astryldy

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. ornit. nazwa systematyczna|Estrildinae|Bonaparte|ref=tak., podrodzina ptaków z rodziny astryldowatych;

forma rzeczownika.

(2.1) M., B. i W. lm. od: astryld

Wiktionary

Astryldy (Estrildinae) – podrodzina ptaków z rodziny astryldowatych (Estrildidae).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Każdy z gatunków wdówek pasożytuje na innym gatunku astryldów.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astryld mzw., astryldowate nmos.

Wiktionary

# asturia

region i kraina historyczna w Hiszpanii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. kraina geograficzna położona w północnej Hiszpanii nad Zatoką Biskajską, w średniowieczu niezależne królestwo

(1.2) geogr. adm. wspólnota autonomiczna i prowincja Hiszpanii;

Wiktionary

Asturia, Księstwo Asturii (hiszp. Asturias, Principado de Asturias, ast. Asturies, Principáu d’Asturies) – region historyczno-geograficzny, wspólnota autonomiczna i prowincja w Hiszpanii.

Podczas rządów gen. Franco Asturia nazywana była prowincją Oviedo, jej historyczna nazwa została przywrócona za czasów demokratycznych.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. Asturyjczyk mos., Asturyjka ż., asturyjski mrz., Asturowie lm m.

przym. asturyjski, asturski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) Księstwo Asturii

Wiktionary

# asturias

nazwisko

SJP.pl

Asturia, Księstwo Asturii (hiszp. Asturias, Principado de Asturias, ast. Asturies, Principáu d’Asturies) – region historyczno-geograficzny, wspólnota autonomiczna i prowincja w Hiszpanii.

Podczas rządów gen. Franco Asturia nazywana była prowincją Oviedo, jej historyczna nazwa została przywrócona za czasów demokratycznych.

Wikipedia

# asturowie

lud celtyberyjski zamieszkujący w czasach starożytnych północno-zachodnie tereny Półwyspu Iberyjskiego

SJP.pl

Asturowie – indoeuropejski lud celtycki, zamieszkujący w czasach starożytnych północno-zachodnie tereny Półwyspu Iberyjskiego – dzisiejszą Asturię, prowincję León, zachodnią część prowincji Lugo, i północną prowincji Zamora w Hiszpanii oraz region Trás-os-Montes w północno-wschodniej Portugalii.

Wikipedia

# asturski

przymiotnik relacyjny

(1.1) rzad. związany z Asturią

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asturia ż., asturyjski mrz.

przym. asturyjski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asturyjski

Wiktionary

# asturyjczyk

mieszkaniec Asturii (wspólnoty autonomicznej w Hiszpanii)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Asturii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asturia ż., asturyjski mrz.

:: fż. Asturyjka ż.

przym. asturyjski

Wiktionary

# asturyjka

mieszkanka Asturii (regionu w Hiszpanii)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Asturii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asturia ż.

:: fm. Asturyjczyk mos.

przym. asturyjski

Wiktionary

# asturyjski

przymiotnik od: Asturia

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Asturii, związany z Asturią

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język zachodnioromański używany w kilku hiszpańskich prowincjach;

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastuˈrɨjsʲci, AS: asturyi ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asturia ż., Asturyjczyk m., Asturyjka ż.

przym. asturski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) rzad. asturski

Wiktionary

# asturyjskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) taki, który posługuje się językiem asturyjskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem asturyjskim

(1.3) spisany, stworzony w języku asturyjskim

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastuˈrɨjskɔjɛ̃w̃ˈzɨt͡ʃnɨ, AS: asturyi ̯skoi ̯ẽũ̯zyčny

Wiktionary

# astygmat

obiektyw fotograficzny odznaczający się astygmatyzmem

SJP.pl

# astygmatyczka

kobieta z wadą wzroku polegającą na nieostrym widzeniu

SJP.pl

# astygmatyczny

związany z astygmatyzmem (np. astygmatyczne układy optyczne, astygmatyczne oko)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z astygmatyzmem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Oko astygmatyczne ma owalny kształt.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌastɨɡmaˈtɨt͡ʃnɨ, AS: astygmatyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. astygmatyzm m., astygmatyczność ż., astygmat m., astygmatyk m., astygmatyczka ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niezborny

Wiktionary

# astygmatyk

człowiek z wadą wzroku polegającą na nieostrym widzeniu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) med. osoba mająca astygmatyzm

Wiktionary

Astygmatyzm – wada układu optycznego, polegająca na tym, że promienie padające w dwóch prostopadłych płaszczyznach są ogniskowane w różnych punktach. Wywołuje ona obraz nieostry i zniekształcony.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. astygmatyzm m.

:: fż. astygmatyczka ż.

przym. astygmatyczny

Wiktionary

# astygmatyzm

1. wada soczewek spowodowana ich niejednakowym wygięciem w różnych miejscach;
2. nieostre widzenie spowodowane zniekształceniem rogówki oka; niezborność oka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) opt. wada soczewek, w której promienie padające w dwóch płaszczyznach prostopadłych są ogniskowane w różnych punktach, co daje nieostry i zniekształcony obraz;

(1.2) med. wada wzroku z widzeniem obrazu nieostrego i różnie zniekształconego;

Wiktionary

Astygmatyzm – wada układu optycznego, polegająca na tym, że promienie padające w dwóch prostopadłych płaszczyznach są ogniskowane w różnych punktach. Wywołuje ona obraz nieostry i zniekształcony.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. astygmatyk mos., astygmatyczka ż.

przym. astygmatyczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) niezborność (wzrokowa)

Wiktionary

# asuan

miasto w Egipcie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto na południu Egiptu, na wschodnim brzegu Nilu, przy pierwszej katarakcie;

(1.2) geogr. adm. muhafaza w południowym Egipcie;

Wiktionary

Asuan (arab. أسوان, Aswan, Aswān [ʔɑsˈwɑːn]; kopt. Ⲥⲟⲩⲁⲛ Souan [swɑn]) – miasto na południu Egiptu i zarazem stolica gubernatorstwa o tej samej nazwie. Miasto położone jest na wschodnim brzegu Nilu, przy pierwszej katarakcie i jest z tego powodu celem wycieczek oraz ważnym centrum lokalnej turystyki.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Tak więc noc w Asuanie przespałem pod najprawdziwszą moskitierą.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asuańczyk mos., asuanka ż., Assuan m.

przym. asuański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) przest. Assuan; hist. Syena, Syene

Wiktionary

# asuańczyk

mieszkaniec Asuanu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Asuanu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asuan mrz.

:: fż. asuanka ż.

przym. asuański

Wiktionary

# asuanka

mieszkanka Asuanu, miasta w Egipcie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Asuanu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asuan mrz.

:: fm. asuańczyk mos.

przym. asuański

Wiktionary

# asuański

→ Asuan

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Asuanem, dotyczący Asuanu

Wiktionary

#### Patrz:

Asuan

#### Powiązane:

rzecz. Asuan mrz., asuańczyk mos., asuanka ż.

Wiktionary

# asubstancjalny

nieposiadający własnej istoty, istniejący jedynie w czyimś umyśle

SJP.pl

# asumpcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od asumpt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asumpt m.

Wiktionary

# asumpcjonista

członek męskiego zakonu rzymskokatolickiego opartego na regule św. Augustyna, założonego w 1843 roku w Nîmes

SJP.pl

# asumpt

przestarzałe: impuls, pobudka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) książk. powód lub zachęta do zrobienia czegoś

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈasũmpt, AS: asũmpt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz.

:: zdrobn. asumpcik mrz.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) zachęta

Wiktionary

# asunción

[czytaj: asunSJON] stolica Paragwaju

SJP.pl

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) geogr. stolica Paragwaju;

Wiktionary

Asunción (wym. [asunˈsjon]) – stolica Paragwaju, położona nad rzeką Paragwaj na zachodnim skraju Wyżyny Brazylijskiej, przy granicy z Argentyną.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. asunciończyk m., asuncionka ż.

przym. asuncioński

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* arabski: (1.1) أسونسيون

* białoruski: (1.1) Асунсьён m.

* bułgarski: (1.1) Асунсион m.

* czeski: (1.1) Asunción

* galicyjski: (1.1) Asunción

* rosyjski: (1.1) Асунсьон m.

* słowacki: (1.1) Asunción m.

* szwedzki: (1.1) Asunción n.

* włoski: (1.1) Asunción ż.

źródła.

== Asunción (język czeski.) ==

thumb|Asunción (1.1)

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) geogr. Asunción

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asunciończyk m., asuncionka ż.

przym. asuncioński

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. asunciończyk m., asuncionka ż.

przym. asuncioński

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* arabski: (1.1) أسونسيون

* białoruski: (1.1) Асунсьён m.

* bułgarski: (1.1) Асунсион m.

* czeski: (1.1) Asunción

* galicyjski: (1.1) Asunción

* rosyjski: (1.1) Асунсьон m.

* słowacki: (1.1) Asunción m.

* szwedzki: (1.1) Asunción n.

* włoski: (1.1) Asunción ż.

źródła.

== Asunción (język czeski.) ==

thumb|Asunción (1.1)

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, nazwa własna

(1.1) geogr. Asunción

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# asunciończyk

[czytaj: asunsjończyk] mieszkaniec Asunción (stolicy Paragwaju)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Asunciónu

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasũw̃ˈsʲjɔ̇̃j̃n͇t͡ʃɨk, AS: asũũ̯sʹi ̯o̊̃ĩ ̯ṇčyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asunción

:: fż. asuncionka ż.

przym. asuncioński

Wiktionary

# asuncionka

[czytaj: asunSJONka] mieszkanka Asunción (stolicy Paragwaju)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Asunciónu

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasũw̃ˈsʲjɔ̃ŋka, AS: asũũ̯sʹi ̯õŋka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asunción, asunciończyk

przym. asuncioński

Wiktionary

# asuncioński

[czytaj: asunsjoński] przymiotnik od: Asunción (stolica Paragwaju; Asuncion)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do miasta Asunción

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasũw̃ˈsʲjɔ̇̃j̃sʲci, AS: asũũ̯sʹi ̯o̊̃ĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asunción mrz., asuncionka ż., asunciończyk mos.

Wiktionary

# asura

w mitologii indyjskiej: potężna istota nadludzka; również demon, który był przeciwnikiem bogów: dewów

SJP.pl

Asura (także: assura, asaura, aszura; san. asu – „oddech Pradźapati” lub as – „być”) – potężne i złe istoty występujące w hinduizmie i buddyzmie, przeciwnicy dewów.

Wikipedia

# asurbanipal

asyryjski władca, 669-631 p.n.e.

SJP.pl

Aszurbanipal, Asurbanipal, właśc. Aszur-bani-apli (akad. Aššur-bāni-apli, tłum. „bóg Aszur jest twórcą syna pierworodnego”), w tradycji biblijnej Asnefar bądź Asnappar – król Asyrii z dynastii Sargonidów; syn Asarhaddona; założyciel słynnej biblioteki w Niniwie; panował w latach 669-631 p.n.e.; pomimo rozruchów wewnętrznych utrzymał państwo w granicach od Zatoki Perskiej do Morza Śródziemnego.

Wikipedia

# asus

produkt marki Asus

SJP.pl

ASUS, oficjalnie ASUSTeK Computer Inc. – tajwańskie przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją elektroniki, głównie: płyt głównych, kart graficznych, laptopów, smartfonów, tabletów, komputerów stacjonarnych oraz napędów optycznych.

Wikipedia

# asybilacja

w językoznawstwie: wytwarzanie się w końcowej fazie artykulacji spółgłoski zwartej szczeliny, której rezultatem są np. polskie spółgłoski ć, dź

SJP.pl

Asybilacja – proces fonetyczny, w wyniku którego spółgłoski zwarte zmieniają się w zwarto-szczelinowe i szczelinowe. Często następuje wraz z palatalizacją. Np. t > ć (język polski), k > č` > c > s (łacina), k > č` lub c` (język prasłowiański).

Wikipedia

# asygmatyczny

utworzony bez sufiksu -s-

SJP.pl

# asygnacja

w bankowości: zlecenie wypłaty określonej sumy pieniężnej

SJP.pl

# asygnacyjny

1. w bankowości: związany z asygnacją, dowodzący asygnacji (np. kwit asygnacyjny);
2. przestarzałe, o pieniądzu: papierowy, w przeciwieństwie do kruszcowego (np. ruble asygnacyjne)

SJP.pl

# asygnata

1. dokument w formie kwitu kasowego będący dowodem dokonywanych wpłat lub wypłat;
2. papierowy pieniądz, banknot

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) finans. dokument kasowy potwierdzający operację gotówkową

(1.2) hand. zaświadczenie uprawniające do kupna na odmiennych, często preferencyjnych warunkach

(1.3) przest. bank. pieniądz papierowy, wczesna postać banknotu;

(1.4) przest. finans. papier wartościowy, często oprocentowany, wydawany w zamian za świadczenia materialne dla państwa, z obligiem spłaty gotówkowej; rodzaj obligacji

Wiktionary

Asygnata (z łac. assignatus – wyznaczony, przyznany) – rodzaj instrumentu finansowego używanego historycznie jako pieniądz papierowy na przełomie XVIII i XIX wieku, m.in. we Francji (1789-1796), Włoszech (1798-1799) i Rosji (1769-1817).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Podał Dowmuntowi żółty arkusik papieru. Była to asygnata do kasy fabrycznej podpisana przez Bielawskiego, a polecająca wypłacić panu Marianowi Zacharewiczowi pięć tysięcy złotych za „prace specjalne“.

(1.2) Tam po rozmowie w biurze jakiegoś ważnego urzędnika dano mi asygnatę na włóczkę, po którą udałem się do spółdzielni za Krakowem.

(1.2) Ludzie wiedzą, że górnicy w grudniu dostali i wypłatę, i barbórkę, a w styczniu dostaną asygnaty na węgiel i 14-stki. (z Internetu)

(1.3) Pugilares niedbale rzucony roztworzył się szerzej, na marmurową płytę wypadło zeń kilka asygnat różnej wartości.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɨɡˈnata, AS: asygnata

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. asygnować

rzecz. asygnowanie n.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pokwitowanie, dowód, kwit

(1.2) przydział

(1.3) asygnacja

Wiktionary

# asygnatka

zdrobnienie od: asygnata

SJP.pl

# asygnować

1. przeznaczać, przeznaczyć na coś pewną sumę pieniędzy;
2. w bankowości: zlecać, zlecić wypłacenie określonej sumy pieniędzy

SJP.pl

# asygnowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) przeznaczanie jakiejś kwoty na dany cel

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asygnata ż.

czas. asygnować

Wiktionary

# asylabiczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest asylabiczne

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asylabiczny

przysł. asylabicznie

Wiktionary

# asylabiczny

najczęściej o wierszu, lub utworze literackim, niemelicznym, którego liczba sylab w jednym wersie nie jest równa liczbie sylab wersu następnego

SJP.pl

# asylabizm

brak rygoru co do jednakowej liczby sylab w wersach, np. w wierszach nieregularnych, wolnych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) w poezji: brak stałej budowy wiersza

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asylabiczny

Wiktionary

# asymetria

brak równowagi w danym układzie przestrzennym lub relacjach, dominacja wartości, zachowań, środków, danych itp. pewnego typu; asymetryczność

SJP.pl

- asymetria – brak lub zakłócenie symetrii
- Asymetria – powieść Lisy Halliday
- Asymetria – polski film z 2020 w reżyserii Konrada Niewolskiego

Wikipedia

# asymetryczność

brak równowagi w danym układzie przestrzennym lub relacjach, dominacja wartości, zachowań, środków, danych itp. pewnego typu; asymetria

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest asymetryczne; cecha tych, którzy są asymetryczni

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. symetryczność ż., asymetria ż.

przym. asymetryczny

przysł. asymetrycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niesymetryczność, asymetria

Wiktionary

# asymetryczny

wyróżniający się brakiem symetrii (np. asymetryczna figura, asymetryczne relacje w małżeństwie)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) niebędący symetrycznym, niemający symetrii

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ludzie mają w rzeczywistości asymetryczny kształt twarzy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɨ̃mɛˈtrɨt͡ʃnɨ, AS: asỹmetryčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. symetryczność ż., asymetria ż., asymetryczność ż.

przysł. asymetrycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niesymetryczny, nieregularny, krzywy, nierówny

Wiktionary

# asymilacja

1. zupełne przystosowanie się do czegoś, np. do warunków życia w obcym kraju;
2. w biologii: przemiana substancji pobranych z zewnątrz na składniki danego organizmu; przyswajanie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przystosowanie się do życia w obcej społeczności

Wiktionary

Asymilacja (z łac. assimilatio, od similis = 'podobny')

- Asymilacja kulturowa
- Asymilacja narodowa
- Asymilacja państwowa
- Asymilacja (biologia) – zob. też asymilacja węgla, asymilaty
- Asymilacja (psychologia)
- Asymilacja danych – proces używany w numerycznych modelach pogody
- Asymilacja fonetyczna
- Asymilacja akcji
- Asymilacja magmowa – por. ksenolit

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. asymilowanie n.

czas. asymilować ndk., zasymilować dk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) upodobnienie, przyswajanie

Wiktionary

# asymilacyjność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest asymilacyjne

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asymilacyjny

przysł. asymilacyjnie

Wiktionary

# asymilacyjny

przymiotnik od: asymilacja (np. polityka asymilacyjna, procesy asymilacyjne)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) socjol. związany z asymilacją

(1.2) biol. związany z asymilacją

(1.3) jęz. związany z asymilacją

(1.4) psych. związany z asymilacją

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asymilacyjność ż., asymilowanie n.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.4) przystosowawczy

Wiktionary

# asymilant

zwolennik i propagator polityki przystosowania się, przyswojenia obcej kultury; asymilator

SJP.pl

# asymilat

bezpośredni produkt przyswojenia przez organizm substancji pobranej z zewnątrz

SJP.pl

# asymilator

zwolennik i propagator polityki przystosowania się, przyswojenia obcej kultury; asymilant

SJP.pl

# asymilatorka

zwolenniczka i propagatorka polityki przystosowania się, przyswojenia obcej kultury

SJP.pl

# asymilatorski

→ asymilator

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z asymilatorem, asymilatorami, dotyczący asymilatora

Wiktionary

#### Patrz:

asymilator

#### Powiązane:

rzecz. asymilator mos. / mrz.

Wiktionary

# asymilować

1. ulegać asymilacji, upodabniać, przystosowywać coś do czegoś;
2. w biologii: przemieniać substancje pobrane z zewnątrz na składniki danego organizmu; przyswajać;
3. asymilować się - przystosowywać się do czegoś, np. do warunków życia w obcym kraju

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. zasymilować)

(1.1) przystosowywać do otoczenia

(1.2) pobierać z otoczenia

czasownik zwrotny niedokonany asymilować się (dk. zasymilować się)

(2.1) przystosowywać się do otoczenia

Wiktionary

#### Przykłady

(2.1) Imigranci stopniowo asymilują się z lokalną społecznością.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asymilacja ż., asymilowanie n.

przym. asymilacyjny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) przyswajać

Wiktionary

# asymilowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) socjol. przyswajanie sobie kultury, obyczajów, cech właściwych obcej grupie

(1.2) socjol. powodowanie, że obca grupa lub osoba przyswaja sobie kulturę, obyczaje, cechy właściwe jakiejś grupie

(1.3) przyswajanie sobie nowych treści oraz włączenie ich do zdobytego wcześniej doświadczenia i wiedzy

(1.4) biol. pobieranie z zewnątrz substancji i przetwarzanie ich na potrzeby własnego organizmu

(1.5) jęz. upodobnianie się pod względem artykulacyjnym danej głoski do sąsiedniej

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. zasymilowanie n., asymilacja ż., asymilator m., asymilatorka ż., asymilat m., asymilant m.

czas. asymilować ndk., zasymilować dk.

przym. asymilacyjny, asymilatorski

przysł. asymilacyjnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.4) przyswajanie

Wiktionary

# asymina

drzewo lub krzew z rodziny flaszowcowatych

SJP.pl

Asymina, urodlin (Asimina Adans.) – rodzaj roślin z rodziny flaszowcowatych (Annonaceae). Obejmuje 8–9 gatunków. Rośliny te występują naturalnie we wschodniej części Ameryki Północnej – w klimacie od zwrotnikowego do umiarkowanego. Przy czym tylko jeden – asymina trójklapowa ma szeroki zasięg obejmujący tereny od Ontario po Florydę i Teksas, a reszta rośnie tylko na Florydzie i w sąsiedniej Georgii. Rośliny te rosną w lasach i zaroślach.

Wikipedia

# asymptomatyczny

niewykazujący symptomów, niedający objawów; bezobjawowy

SJP.pl

# asymptota

prosta, której odległość od danej prostej nieograniczenie maleje w miarę posuwania się po tej prostej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mat. prosta, do której dąży dana krzywa lub wykres danej funkcji;

Wiktionary

Asymptota krzywej (gr. ἀσύμπτοτη, „nie stykać się”) – prosta l jest asymptotą danej krzywej C (w szczególności wykresu funkcji), jeśli dla punktu oddalającego się nieograniczenie wzdłuż krzywej C odległość tego punktu od prostej l dąży do zera.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Oś rzędnych jest asymptotą cotangensa.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɨ̃mpˈtɔta, AS: asỹmptota

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

etym|gr|ἀσύμπτοτη.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) asymptote

* baskijski: (1.1) asintota

* bułgarski: (1.1) асимптота ż.

* czeski: (1.1) asymptota ż.

* francuski: (1.1) asymptote ż.

* hiszpański: (1.1) asíntota ż.

* interlingua: (1.1) asymptote

* niemiecki: (1.1) Asymptote ż.

* nowogrecki: (1.1) ασύμπτωτη ż.

* rosyjski: (1.1) асимптота ż.

* słowacki: (1.1) asymptota ż.

* węgierski: (1.1) aszimptota

* włoski: (1.1) asintote ż.

źródła.

== asymptota (język czeski.) ==

thumb|asymptota (1.1)

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mat. asymptota

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# asymptotyczny

1. dotyczący asymptoty;
2. zbliżający się do czegoś, ale niemogący tego osiągnąć

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) mat. odnoszący się do asymptoty; zbliżający się do pewnej granicy lub krzywej, ale nigdy jej nieosiągający

(1.2) zbliżający się do czegoś, ale niemogący tego nigdy osiągnąć

Wiktionary

# asynchron

w gwarze środowiskowej: rozbieżność obrazu i dźwięku w filmie, asynchronizm

SJP.pl

# asynchronia

1. niezbieżność w czasie kilku zjawisk, czynności, procesów; asynchronizm
2. w językoznawstwie: niejednoczesność ruchów narządów mowy przy artykulacji głosek

SJP.pl

# asynchroniczność

→ asynchroniczny

SJP.pl

Asynchroniczność, transmisja asynchroniczna (ang. asynchronic, asynchronous transmission) – przeciwieństwo synchroniczności, a także sposób przesyłania danych pozwalający na nieregularne ich wysyłanie, przy czym początek i koniec transmisji oznaczane są wydzielonym (ustalonym) symbolem. Transmisja asynchroniczna jest znacznie bardziej elastyczna od transmisji synchronicznej, choć w przypadku łączy danych może ograniczać nieco użyteczne pasmo (przepustowość) łącza.

Wikipedia

#### Patrz:

asynchroniczny

# asynchroniczny

1. niejednoczesny, niezbiegający się w czasie;
2. silnik asynchroniczny - silnik elektryczny na prąd zmienny, którego liczba obrotów na jednostkę czasu zmienia się w zależności od obciążenia

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) taki, który nie zachodzi równocześnie z innym procesem lub zdarzeniem; przebiegający niezależnie w czasie

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nauka asynchroniczna pozwala uczniom uczyć się w dowolnym czasie, niezależnie od siebie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asynchron mrz., asynchronia ż., asynchroniczność ż., asynchronizm mrz.

przysł. asynchronicznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niejednoczesny

Wiktionary

# asynchronizm

1. niezbieżność w czasie kilku zjawisk, czynności, procesów; asynchronia
2. rozbieżność obrazu i dźwięku w filmie spowodowana błędem technicznym lub wprowadzona świadomie dla celów artystycznych

SJP.pl

# asynćka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. asańdźka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. acan mos., acanek mos., acani ż., acanka ż., acanna ż., acaństwo n., acpan mos., acpani mos., aćpan mos., aćpani ż., asanna ż., asaństwo n., aspan mos., aspani ż., aspanna ż., wacan ż., wacani ż., wacanna ż., waćpan mos., waćpani ż., waćpanna ż., waćpaństwo n., wasan mos., wasani ż., wasanna ż., wasaństwo n., waspan mos., waspani ż., waspanna ż., waspanowanie n., waszmość pan mos., waszmość pani ż., waszmość panna ż., waszmość państwo n., asańdźka ż., asińdźka ż., aśćka ż., asani ż.

czas. waspanować ndk.

przym. waćpanowy, waćpański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asańdźka, asińdźka, aśćka, acpani, acanna, wasani, waspanna, wacanna, aspani, aspanna, waćpani, waćpanna, waspani, waspanna, waszmość pani, waszmość panna

Wiktionary

# asyndeton

konstrukcja składniowa zbudowana z szeregu współrzędnych członów lub zdań niepołączonych spójnikiem

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. figura retoryczna polegająca na łączeniu wyrazów bez spójnika;

Wiktionary

Asyndeton (gr. ἀσύνδετον asýndeton, od ἀσύνδετος asýndetos – „niepołączony, bez spójników”) – konstrukcja składniowa zaliczana do figur retorycznych polegająca na łączeniu zdań lub ich części bez użycia spójnika. Np.: Przybyłem, zobaczyłem, zwyciężyłem; Miasto. Masa. Maszyna; Wolność, równość, braterstwo.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

(1.1) polisyndeton

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

przym. asyndetyczny

frazeologia.

etymologia.

etym|gr|ἀσύνδετον. (asýndeton), rodzaj nijaki przymiotnika etym|gr|ἀσύνδετος. (asýndetos, → niepołączony, niezwiązany)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) asyndeton

* bułgarski: (1.1) асиндетон m.

* hiszpański: (1.1) asíndeton m.

* nowogrecki: (1.1) ασύνδετο n.

* rosyjski: (1.1) аси́ндетон m.

* słowacki: (1.1) asyndeton m.

* ukraiński: (1.1) асиндето́н m.

źródła.

== asyndeton (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) jęz. asyndeton

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɨ̃nˈdɛtɔ̃n, AS: asỹndetõn

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asyndetyczny

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

(1.1) polisyndeton

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

przym. asyndetyczny

frazeologia.

etymologia.

etym|gr|ἀσύνδετον. (asýndeton), rodzaj nijaki przymiotnika etym|gr|ἀσύνδετος. (asýndetos, → niepołączony, niezwiązany)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) asyndeton

* bułgarski: (1.1) асиндетон m.

* hiszpański: (1.1) asíndeton m.

* nowogrecki: (1.1) ασύνδετο n.

* rosyjski: (1.1) аси́ндетон m.

* słowacki: (1.1) asyndeton m.

* ukraiński: (1.1) асиндето́н m.

źródła.

== asyndeton (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) jęz. asyndeton

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# asyndetyczny

w językoznawstwie: połączony bez użycia spójnika; bezspójnikowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) gram. zob. bezspójnikowy.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asyndeton m.

Wiktionary

# asynergia

zaburzenie koordynacji ruchów wskutek uszkodzenia móżdżku, polegające na braku współdziałania grup mięśniowych

SJP.pl

# asynt

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. adm. wojsk. pobór, branka

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. asyntyrować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asyntyrunek

Wiktionary

# asyntyrować

czasownik niedokonany

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. brać do wojska

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asynt mrz.

Wiktionary

# asyntyrunek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. adm. wojsk. pobór

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asynt

Wiktionary

# asyria

starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) hist. starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii;

Wiktionary

Asyria (akad. māt Aššurki) – starożytne państwo semickie w północnej Mezopotamii istniejące od drugiej połowy III tysiąclecia p.n.e. do pierwszej połowy I tysiąclecia p.n.e.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Asyria prowadziła liczne wojny.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈsɨrʲja, AS: asyrʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asyryjski mrz., asyrologia ż., asyriologia ż., Asyryjczyk mos., Asyryjka ż.

przym. asyryjski

Wiktionary

# asyriolog

specjalista w zakresie asyriologii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) specjalista w dziedzinie asyriologii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asyrologia ż., asyriologia ż.

:: fż. asyriolożka ż.

przym. asyriologiczny

Wiktionary

# asyriologia

nauka zajmująca się badaniem zabytków pisma klinowego, kultury duchowej i materialnej ludów Mezopotamii: Asyryjczyków, Babilończyków i Sumerów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. nauka badająca starożytną kulturę duchową i kulturę materialną ludów Mezopotamii;

Wiktionary

Asyrologia, asyriologia – nauka badająca piśmiennictwo oraz kulturę duchową i materialną ludów Mezopotamii: Sumerów, Akadów, Babilończyków i Asyryjczyków; w praktyce obejmuje całość wiedzy o językach, historii i kulturze ludów starożytnego Bliskiego Wschodu, które posługiwały się pismem klinowym.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. asyrologia ż., asyrolog m., asyriolog m., asyrolożka ż., asyriolożka ż., Asyria ż., Syria ż., Asyryjczyk m., Asyryjka ż., Syryjczyk m., Syryjka ż., syryjskość ż., asyryjskość ż., asyryjski m.

przym. asyryjski, syryjski, asyriologiczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asyrologia

Wiktionary

# asyriologiczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) archeol. związany z asyriologią, dotyczący asyriologii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asyrologia ż., asyriologia ż., asyriolog mos.

Wiktionary

# asyrolog

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) naukowiec zajmujący się starożytną Asyrią

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asyriologia ż., asyrologia

Wiktionary

# asyrologia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. nauka badająca starożytną kulturę duchową i kulturę materialną ludów Mezopotamii;

Wiktionary

Asyrologia, asyriologia – nauka badająca piśmiennictwo oraz kulturę duchową i materialną ludów Mezopotamii: Sumerów, Akadów, Babilończyków i Asyryjczyków; w praktyce obejmuje całość wiedzy o językach, historii i kulturze ludów starożytnego Bliskiego Wschodu, które posługiwały się pismem klinowym.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. asyriologia ż., asyrolog m., asyriolog m., asyrolożka ż., asyriolożka ż., Asyria ż., Syria ż., Asyryjczyk m., Asyryjka ż., Syryjczyk m., Syryjka ż., syryjskość ż., asyryjskość ż., asyryjski m.

przym. asyryjski, syryjski, asyriologiczny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) asyriologia

Wiktionary

# asyryjczyk

mieszkaniec Asyrii

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) etn. przedstawiciel semickiego narodu zamieszkującego północny Irak, Iran, południową Turcję i Syrię;

(1.2) mieszkaniec Asyrii

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Asyryjczycy są prześladowani i mordowani przez Kurdów oraz szyitów i sunnitów. Setki tysięcy uciekło do Syrii, Jordanii, Turcji i Libanu.

(1.2) Mieszkańców Asyrii nazywamy Asyryjczykami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɨˈrɨjt͡ʃɨk, AS: asyryi ̯čyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asyria ż.

:: fż. Asyryjka ż.

przym. asyryjski

Wiktionary

# asyryjka

mieszkanka Asyrii

SJP.pl

# asyryjski

→ Asyria

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Asyrii, związany z Asyrią, pochodzący z Asyrii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. staroż. dialekt asyryjski języka akadyjskiego;

(2.2) jęz. język asyryjski;

Wiktionary

#### Patrz:

Asyria

#### Przykłady

(1.1) Król asyryjski otoczył ją wojskiem i dwukrotnie - raz przez posłów, a drugi raz listownie - wzywał Ezechiasza do kapitulacji.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌasɨˈrɨjsʲci, AS: asyryi ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asyrologia ż., asyriologia ż., Asyria ż., Asyryjczyk m.

Wiktionary

# asyski

→ Asyż (miasto we Włoszech)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Asyżem, dotyczący Asyżu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Obraz przedstawiał asyskiego patrona.

(1.1) We wrześniu zwiedziliśmy asyskie zabytki.

(1.1) Ze swego zaoceanicznego miejsca pobytu Wittlin pisał 30 grudnia 1959 roku: „Straszną rzeczą jest dla pisarza starzeć się w obcym świecie i to w dodatku w Nowym Jorku, będącym chyba ostateczną antypodą Asyżu i wszystkiego, co asyskie”.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asyż mrz., asyżanin mos., asyżanka ż.

Wiktionary

# asyst.

skrót od:
1. asystent;
2. asystencki

SJP.pl

# asysta

1. grupa osób towarzyszących; eskorta; świta; poczet; obstawa;
2. towarzyszenie komuś;
3. w sporcie: współudział przy zdobyciu punktu lub punktów

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) książk. osoba lub grupa osób towarzysząca komuś

(1.2) książk. obecność przy kimś lub przy czymś; asystowanie

(1.3) sport. w piłce nożnej, koszykówce, hokeju: podanie, po którym następuje strzał zakończony golem

(1.4) wojsk. uczestnictwo żołnierzy w podniosłym wydarzeniu w umundurowaniu reprezentacyjnym

Wiktionary

Asysta – podanie do zawodnika z tej samej drużyny, po którym zostają zdobyte punkty lub jest zdobyta bramka (tzw. gol).

Termin asysta występuje w grach zespołowych, między innymi w koszykówce czy w hokeju, zazwyczaj w zdobytych bramkach (golach) lub koszach (punkty) z akcji. Nie występują natomiast w rzutach karnych, rożnych czy rzutach osobistych. W piłce nożnej pojęcie to pojawiło się niedawno.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. asystowanie n., asystent m., asystentka ż.

przym. asystencki

czas. asystować ndk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) towarzystwo

Wiktionary

# asystencja

1. obecność określonych osób przy sporządzaniu dokumentu;
2. dawniej: obecność przy kimś; asystowanie, asysta;
3. dawniej: grupa osób towarzysząca komuś

SJP.pl

# asystencki

odnoszący się do asystenta, właściwy asystentowi

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z osobą lub funkcją asystenta

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do asystenta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asysta ż., asystent mos./mrz.

Wiktionary

# asystencyjny

→ asystencja

SJP.pl

#### Patrz:

asystencja

# asystent

1. osoba będąca obecną i pomagająca przy tym (zwykle specjaliście przy jego pracy);
2. młodszy pracownik naukowo-dydaktyczny w szkole wyższej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba pomagająca specjaliście przy wykonywanej przez niego pracy

(1.2) stud. stanowisko na wyższej uczelni lub w instytucie naukowym niższe od adiunkta; także. osoba zajmująca to stanowisko

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) inform. program ułatwiający użytkownikowi wykonanie określonej procedury

Wiktionary

- asystent – najniższe rangą stanowisko naukowe lub naukowo-dydaktyczne na uczelni
- asystent – stopień w służbie bibliotecznej oraz muzealnictwie
- asystent – pomocnicze stanowisko pracy. W języku potocznym oznacza pomocnika, podległego współpracownika
- doktor-asystent – stopień w wojskowej służbie lekarskiej
- asystent – inaczej kreator w informatyce

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Asystent burmistrza kontaktuje się z mediami.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asysta ż., asystowanie n.

:: fż. asystentka ż.

czas. asystować

przym. asystencki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pomocnik, pomagier, prawa ręka

(2.1) kreator

Wiktionary

# asystentka

→ asystent

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta asystent

Wiktionary

#### Patrz:

asystent

#### Przykłady

(1.1) Dziś jestem zwycięzcą, dziś jestem zdobywcą – powtarzał w myślach i po kilku minutach znalazł się już w aucie ze swoją asystentką i kierowcą. – Dokąd teraz szefie? – zapytał mężczyzna za kierownicą.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asysta ż., asystowanie n.

:: fm. asystent

czas. asystować ndk.

przym. asystencki

Wiktionary

# asystentura

stanowisko asystenta (zwłaszcza na uczelni wyższej)

SJP.pl

# asystolia

nagłe zatrzymanie krążenia, ustanie elektrycznej i mechaniczne aktywności serca

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. brak czynności elektrycznej serca;

Wiktionary

Asystolia (łac. z gr. asystole) – brak elektrycznej i mechanicznej czynności serca lub czynność serca o częstotliwości mniejszej niż 10/min. Jest częstym wtórnym mechanizmem zatrzymania krążenia. W zapisie EKG objawia się w postaci prawie płaskiej linii, zbliżonej do linii izoelektrycznej w co najmniej dwóch sąsiadujących odprowadzeniach EKG. Jej wystąpienie oznacza zazwyczaj całkowity brak czynności skurczowej serca, poza przypadkami asystolii rzekomej, kiedy to płaska linia w zapisie EKG spowodowana jest problemami technicznymi sprzętu do rejestracji EKG, złym przyleganiem elektrod do skóry lub błędami w technice badania.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌasɨˈstɔlʲja, AS: asystolʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. asystoliczny

Wiktionary

# asystoliczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) med. dotyczący asystolii

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Obrzmienie żył szyjnych, podług pana Beau, wskazuje na asystoliczny stan serca [...]

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asystolia ż.

Wiktionary

# asystować

1. towarzyszyć komuś jako eskorta;
2. być obecnym i pomagać przy tym;
3. w sporcie: mieć udział przy zdobyciu punktu lub punktów;
4. przestarzałe: zabiegać o czyjeś względy; adorować

SJP.pl

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) być obecnym, towarzyszyć przy czym

(1.2) pomagać przy czym

(1.3) daw. starać się o czyjeś względy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Zanim sam zaczął szlachtować, młody Karol asystował przy zabijaniu zwierząt w rzeźni.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. współasystować

rzecz. asysta ż., asystent mos., asystentka ż., asystentura ż., asystowanie n.

przym. asystencki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) towarzyszyć

(1.2) pomagać

Wiktionary

# asystowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) wspomaganie specjalisty w trakcie wykonywanych przez niego zadań

(1.2) towarzyszenie, najczęściej bierne, przy jakichś czynnościach

(1.3) sport. w piłce nożnej: wykonanie podania do strzelca bramki

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asysta ż., asystent m., asystentka ż.

czas. asystować

przym. asystencki

Wiktionary

# asystowany

wymagający osoby towarzyszącej

SJP.pl

# asyż

miasto i gmina we Włoszech

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto i gmina we Włoszech, w Umbrii;

Wiktionary

Asyż (wł. Assisi) – miasto i gmina we Włoszech, położone na południowy wschód od Perugii, w regionie Umbria, w prowincji Perugia.

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwały 24 443 osoby, 131,4 os./km². W starożytności istniała na tym terenie niewielka osada etruska. W III wieku p.n.e. pod panowaniem rzymskim jako Asisium. Od XII wieku należał do Księstwa Spoleto i uczestniczył w wielu wojnach z sąsiednimi miastami, a zwłaszcza z Perugią. Pod koniec XII wieku Asyż zdobył niepodległość i w 1184 ustanowiono w nim samorząd miejski.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Najbardziej znanym mieszkańcem Asyżu jest niewątpliwie św. Franciszek, przez wielu kojarzony z założycielem zakonu franciszkanów.

(1.1) Wojtek z Adamem znaleźli nocleg w jakiejś wiosce pod Asyżem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈasɨʃ, AS: asyš

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. asyżanin m., asyżanka ż.

przym. asyski

Wiktionary

# asyżanin

mieszkaniec Asyżu (miasta we Włoszech)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Asyżu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Radosny tłum asyżan przeszedł ulicami miasta.

(1.1) Asyżanie, gdy go zobaczyli w mieście, uczynili wielkie zbiegowisko, drwiąc i szydząc z Franciszka jak z obłąkanego, nie szczędząc mu przy tym razów kijami i kamieniami.

(1.1) W tym określonym wypadku, w roku tysiąc trzysta dziewięćdziesiątym dziewiątym (nie żył już San Francesco, nie żyła Santa Chiara, oboje, których głosy przywodziły do zgody, do opamiętania) asyżanie, będący w wojnie z Perugią, zdobyli i zniszczyli opactwo, w którym schronili się oblężeni. Nie ocalały ani kobiety, ani dzieci.

(1.1) (…) Chrystus (…) rzekł był wyraźnie pewnemu młodemu asyżaninowi, klęczącemu w dusznej rozterce w rozpadającej się w gruzy pustej kapliczce San Damiano za murami jego rodzinnego miasta: „Franciszku, napraw mój dom, który jest w ruinie”.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asyż m.

:: fż. asyżanka ż.

przym. asyski

Wiktionary

# asyżanka

mieszkanka Asyżu (miasta we Włoszech)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Asyżu

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Podziękowaliśmy asyżankom za ich gościnę.

(1.1) Jałowiec uczuł, że znowu w głowie mu się zakręciło, bo oto sam jeden siedzi na kamieniu, owszem, lecz to jest kamienne obramowanie naruszonej przez czas, ale będącej jeszcze w codziennym użytku rzymskiej cysterny, w której dzisiejsze asyżanki tak samo chętnie piorą bieliznę jak tamte niewiasty asyskie sprzed wieków, iluż to?

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Asyż m.

:: fm. asyżanin m.

przym. asyski

Wiktionary

# asza

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. popiół

Wiktionary

Asza (ros. Аша) – miasto w Rosji w obwodzie czelabińskim, stolica administracyjna rejonu aszyńskiego. Położone jest w pobliżu Czelabińska i znajduje się w nim stacja Kolei Transsyberyjskiej.

Wikipedia

# aszantowie

afrykański lud zamieszkujący Togo, centralne rejony Ghany oraz przyległe obszary Wybrzeża Kości Słoniowej

SJP.pl

Aszanti, również Asante, Aszantowie – dominująca grupa etniczna we współczesnej Ghanie. W średniowieczu tworzyli potężne imperium w Afryce Zachodniej.

Przed europejską kolonizacją ludzie Aszanti poprzez handel rozwinęli potężne imperium w Afryce Zachodniej. Przed XIII wiekiem ludzie Akan migrowali na obszar pasa leśnego dzisiejszej Ghany i założyli tam małe stany w pagórkowatym terenie, mniej więcej w miejscu, gdzie leży współczesne Kumasi. W okresie szczytowym Imperium Mali Aszanti, a w szczególności ludzie Akan, stali się bogaci, handlując złotem wydobywanym w kopalniach na ich terytorium. Aktualnie te kopalnie są własnością spółki AngloGold.

Wikipedia

# aszarycki

→ aszaryzm

SJP.pl

#### Patrz:

aszaryzm

# aszaryzm

prąd w teologii muzułmańskiej stworzony przez Al-Aszariego i rozwijany w X i XI w.

SJP.pl

Aszaryci (arab. الأشاعرة) – najważniejszy z odłamów sunnickiego kalamu.

Nazwa kierunku pochodzi od nazwiska teologa Al-Aszariego (ok. 874–936). Był to swoisty kompromis między naukami mutazylitów a poglądami ortodoksyjnego islamu, do zderzenia których doszło na początku IX wieku. Najważniejsi przedstawiciele aszaryzmu to: Abu Bakr al-Bakillani (zm. 1013), Al-Dżuwajni (zm. 1085) i Al-Ghazali (zm. 1111).

Wikipedia

# aszchabad

stolica Turkmenistanu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. stolica Turkmenistanu;

Wiktionary

Aszchabad (turkm. Aşgabat; ros. Ашхабад) – stolica Turkmenistanu leżąca na południu kraju. Aszchabad jest miastem na prawach wilajetu. W 2022 roku liczyło ok. 1,03 mln mieszkańców.

Krajowe główne centrum przemysłowe. Funkcjonuje tu przemysł maszynowy, metalowy, elektrotechniczny, chemiczny, materiałów budowlanych, szklarski, włókienniczy oraz spożywczy.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: aʃˈxabat, AS: ašχabat

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. aszchabadczyk mos., aszchabadka ż.

przym. aszchabadzki

Wiktionary

# aszchabadczyk

mieszkaniec Aszchabadu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Aszchabadu, osoba pochodząca z Aszchabadu

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌaʃxaˈbaṭt͡ʃɨk, AS: ašχabaṭčyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aszchabad m.

:: fż. aszchabadka ż.

przym. aszchabadzki

Wiktionary

# aszchabadka

mieszkanka Aszchabadu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Aszchabadu, kobieta pochodząca z Aszchabadu

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌaʃxaˈbatka, AS: ašχabatka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aszchabad m.

:: fm. aszchabadczyk m.

przym. aszchabadzki

Wiktionary

# aszchabadzki

→ Aszchabad (stolica Turkmenistanu)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do miasta Aszchabad

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Wystarczyło wziąć jakąkolwiek fotografię Serdara, choćby wydrzeć ją z gazety i odwzorować na płótnie czy kartonie – z rozrzewnieniem wspomina Kamil Waliachmedow, aszchabadzki malarz pejzażysta.

(1.1) Dziś dorabia do emerytury, kontrolując jakość mięsa na aszchabadzkich bazarach.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌaʃxaˈbat͡sʲci, AS: ašχabacʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aszchabad mrz., aszchabadczyk mos., aszchabadka ż.

Wiktionary

# aszdod

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Izraelu, w Dystrykcie Południowym, nad Morzem Śródziemnym;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W pobliżu Aszdod terroryści wycięli 8 tysięcy drzew pomarańczowych w żydowskich plantacjach.

(1.1) Ręka Pańska zaciążyła nad mieszkańcami Aszdodu i przeraziła ich.

Wiktionary

# aszelski

przymiotnik od: Saint-Acheul (Francja); kultura aszelska - kultura starszego paleolitu

SJP.pl

# aszera

w mitologii ugaryckiej i hebrajskiej: bogini wybrzeża morskiego

SJP.pl

Aszera (ugaryckie: ’ṯrt, hebr. ‏אֲשֵׁרָה‎, inne formy: Athirat, Aszirat, Elat) – w mitologii ugaryckiej bogini wybrzeża morskiego, utożsamiana z planetą Wenus i jej aspektem jako Gwiazda Poranna, matka bogów, początkowo żona najwyższego boga Ela, później żona Baala. Przeszła także do ludowej mitologii hebrajskiej wraz z tendencjami synkretycznymi, zwalczanymi przez ortodoksyjny nurt broniący radykalnego monoteizmu Izraelitów nakazanego w Dekalogu.

Wikipedia

# aszet

ładnie wydana, ilustrowana książeczka dla dzieci, zwykle reprezentująca jakiś cykl wydawniczy

SJP.pl

# aszkelon

miasto w Izraelu; Askalon

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Izraelu, w Dystrykcie Południowym, nad Morzem Śródziemnym;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) I mieszkańcy Aszdodu, Aszkelonu i Gazy przelękli się bardzo.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. aszkeloński

Wiktionary

# aszkeloński

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Aszkelonem, dotyczący Aszkelonu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aszkelon mrz.

Wiktionary

# aszkenazi

nazwisko

SJP.pl

- Aszkenazi – Żydzi aszkenazyjscy
- Aszkenazi – rosyjskie i żydowskie nazwisko. Osoby o tym nazwisku:
  - Władimir Aszkenazi
  - Goga Aszkenazi
  - Gabi Aszkenazi
  - Bat-Szewa Ofra Chaza-Aszkenazi
  - Li’or Aszkenazi
  - Abraham Natan Benjamin ben Elisza Chajim Aszkenazi
  - Izaak ben Szlomo Luria Aszkenazi
  - Severyn Ashkenazy

Wikipedia

# aszkenazim

nazwisko

SJP.pl

# aszkenazyjczyk

Żyd wywodzący się z diaspory osiadłej we wschodniej, centralnej i częściowo zachodniej części Europy; Żyd aszkenazyjski, askenazyjczyk

SJP.pl

# aszkenazyjka

→ aszkenazyjczyk

SJP.pl

#### Patrz:

aszkenazyjczyk

# aszkenazyjski

→ aszkenazyjczyk; askenazyjski

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z Aszkanazem, dotyczący Aszkanaza

(1.2) związany z krajem Aszkenaz, dotyczący kraju Aszkenaz

(1.3) związany z Aszkenezyjczykami, dotyczący Aszkenazyjczyków

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌaʃkɛ̃naˈzɨjsʲci, AS: aškẽnazyi ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Aszkenazyjczyk m., Aszkenazyjka ż., Aszkenaz m., Aszkenazka ż., Aszkanaz m.

Wiktionary

# aszkiewicz

nazwisko

SJP.pl

# aszkiełowicz

nazwisko

SJP.pl

Aszkiełowiczowie herbu Topór – polski ród szlachecki wywodzący się z terenów Wielkiego Księstwa Litewskiego.

Mieszkali w powiatach oszmiańskim i wileńskim.

Wikipedia

# aszkun

język z grupy języków nuristańskich

SJP.pl

# aszram

aszrama, aśrama, aśram;
1. każde z czterech stadiów życia członków trzech wyższych stanów społeczeństwa indyjskiego (warna);
2. pustelnia, erem

SJP.pl

# aszrama

aśrama, aśram, aszram;
1. każde z czterech stadiów życia członków trzech wyższych stanów społeczeństwa indyjskiego (warna);
2. pustelnia, erem

SJP.pl

# asztarot

Wikipedia

# asztarte

w mitologii fenickiej: bogini miłości i płodności, opiekunka wojowników; Astarte

SJP.pl

- Astarte lub Asztarte – imię fenickiej i kananejskiej bogini miłości, płodności i wojny
- Astarte – grecka grupa muzyczna wykonująca black metal
- (672) Astarte – planetoida z grupy pasa głównego asteroid

Biologia

- Astarte – rodzaj małży z rodziny astartowatych
- Astarte borealis – gatunek małża z rodziny astartowatych (Astartidae)
- Astarte elliptica – gatunek małża z rodziny astartowatych (Astartidae)

Wikipedia

# aszur

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. starożytne miasto w północnej Mezopotamii, współcześnie stanowisko archeologiczne;

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(2.1) mit. asyryjski bóg opiekuńczy miasta Aszur (1.1);

forma rzeczownika|rodzaj=żeński.

(3.1) D. lm. od Aszura

Wiktionary

- Aszur (bóg)
- Aszur (miasto)
- Aszur – wieś w Syrii, w muhafazie Aleppo
- Assur (postać biblijna)

Wikipedia

# aszura

w muzułmańskim kalendarzu księżycowym: dziesiąty dzień pierwszego miesiąca roku

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) rel. muzułmańskie święto przypadające dziesiątego dnia miesiąca muharram;

forma rzeczownika|rodzaj=męskoosobowy.

(2.1) D. i B. od Aszur

Wiktionary

Aszura (arab. عاشوراء, āšūrā’, aram. asurya „dekada”) – islamskie święto obchodzone 10. dnia pierwszego miesiąca (muharram). Jest jednym z najważniejszych świąt szyitów, inaczej jest interpretowane przez sunnitów. Przez szacunek do muzułmanów i ich tradycji, na Bliskim Wschodzie czy w Indiach, święto jest niekiedy obchodzone także przez wyznawców innych religii, na przykład przez niektóre grupy hinduistyczne, buddyjskie czy chrześcijańskie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jednym z bardziej widocznych elementów Aszury są publiczne procesje, w trakcie których tłum niesie replikę sarkofagu Husajna oraz śpiewa elegie ku czci trzeciego Imama.

Wiktionary

# aszurnasirpal

imię królów Asyrii

SJP.pl

# aszyk

ludowy poeta w krajach Wschodu

SJP.pl

Aszyk (azer. aşıq; tur. âşık; pers. عاشیق, aszigh; gruz. აშუღი, aszughi; orm. աշուղ, aszugh) – muzyk wykonujący tradycyjne utwory ludowe najczęściej przy akompaniamencie sazu w krajach Bliskiego Wschodu – Armenii, Azerbejdżanie, Iranie i Turcji.

W 2009 roku sztuka azerskich aszyków została wpisana na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO.

Wikipedia

# aszynbecher

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. popielniczka

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Kaj zaś sie podzioł ten aszynbecher?

Wiktionary

# asłuchalny

przymiotnik jakościowy

(1.1) taki, który nie nadaje się do słuchania albo którego bardzo trudno lub nieprzyjemnie się słucha

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To niecodzienne połączenie na początku sprawiało wrażenie asłuchalnego i nieprzyjemnego, jednak z czasem nabrało swego rodzaju uroku i dziś jest nieodłącznym elementem twórczości rapera.

Wiktionary

# at

laotański grosz, 1/100 kipa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) monet. w Laosie, 1/100 kipa;

rzeczownik, rodzaj nijaki

(2.1) znak graficzny @

wykrzyknik

(3.1) wykrzyknik wyrażający niecierpliwość, pobłażanie, lekceważenie, itp.

Wiktionary

- at – jedno z poleceń systemu operacyjnego Unix
- @ – znak wykorzystywany w adresach poczty elektronicznej, tzw. małpa
- at – jednostka monetarna używana w Laosie; 100 atów = 1 kip
- at – skrót jednostki miary: atmosfera techniczna
- At – symbol chemiczny pierwiastka astat
- antytrombina

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: at, AS: at

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) małpa

(3.1) och, a tam, ot tak

Wiktionary

# ata

laotański grosz, 1/100 kipa

SJP.pl

skrót

(1.1) = atmosfera absolutna

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W przytoczonym przykładzie ciśnienie byłoby podane jako 3 atn lub 4 ata.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* rosyjski: (1.1) ата

źródła.

== ata (język albański.) ==

wymowa.

znaczenia.

zaimek osobowy

(1.1) oni

odmiana.

przykłady.

(1.1) Ata nuk ishin këtu. → Ich tutaj nie było.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# atacama

[czytaj: atakama] pustynia w Chile; Atakama

SJP.pl

Atakama (Atacama, hiszp. Desierto de Atacama) – pustynia mglista w Ameryce Południowej. Należy do najsuchszych obszarów na świecie. Leży w północnej części Chile, między Kordylierą Nadbrzeżną a Kordylierą Zachodnią. Znajduje się w obrębie dwóch chilijskich prowincji Norte Chico i Norte Grande.

Wikipedia

# ataczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od atak

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie wzruszy mnie ataczek ani zgrywa, ten pistolecik schowaj proszę, tfu!

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atak m.

Wiktionary

# atahualpa

Atahualpa kecz. Ataw Wallpa – Szczęśliwy Ptak, zwany również Atabalipa lub Atawallpa, (ur. ok. 1502, zm. 26 lipca 1533 w Cajamarca) – trzynasty władca imperium Inków (Tawantinsuyu), syn Huayny Capaca i księżniczki z Quito o imieniu Tocto Coca (Toctollo).

Wikipedia

# atak

1. natarcie, uderzenie na przeciwnika;
2. nagłe pojawienie się objawów choroby;
3. zawodnicy przeznaczeni do działań ofensywnych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wojsk. działanie zaczepne przeciw wrogowi

(1.2) med. nieprzewidziane pojawienie się objawów chorobowych

(1.3) ostry i nagły przejaw emocji

(1.4) agresywne wystąpienie przeciw komuś lub czemuś

(1.5) gwałtowne pogorszenie się pogody

(1.6) sport. nagła akcja mająca na celu zdobycie przewagi nad rywalem

(1.7) sport. grupa zawodników wyznaczona do ataku (1.6)

(1.8) szach. rodzaj debiutu szachowego o ofensywnym charakterze

Wiktionary

Atak – etap działań taktycznych wojsk lądowych, lotnictwa, sił specjalnych i marynarki wojennej, polegający na gwałtownym uderzeniu na przeciwnika i szybkim, połączonym z umiejętnym manewrem i ogniem, posuwaniu się w głąb jego ugrupowania.
Początkowy, decydujący etap natarcia.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Armia Czerwona przeprowadziła atak na Berlin.

(1.2) Z tyłu kościoła słychać atak kaszlu.

(1.2) Leki likwidują ataki duszności.

(1.2) Mój dziadek umarł na atak serca.

(1.4) Słowny atak zmienił jego punkt widzenia.

(1.5) Nagły atak zimy znowu zaskoczył drogowców.

(1.6) Drużyna przeprowadziła atak na bramkę przeciwnika zdobywając przy tym kolejny punkt.

(1.7) Trener wymienił połowę składu ataku.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatak, AS: atak

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atakowanie n., zaatakowanie n., atakujący m.

:: zdrobn. ataczek m.

czas. atakować ndk., zaatakować dk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ofensywa, natarcie, uderzenie, działania zaczepne

(1.2) napad

(1.3) napad

(1.5) uderzenie

(1.7) napastnicy, pierwsza linia

Wiktionary

# atakama

pustynia w Chile; Atacama

SJP.pl

Atakama (Atacama, hiszp. Desierto de Atacama) – pustynia mglista w Ameryce Południowej. Należy do najsuchszych obszarów na świecie. Leży w północnej części Chile, między Kordylierą Nadbrzeżną a Kordylierą Zachodnią. Znajduje się w obrębie dwóch chilijskich prowincji Norte Chico i Norte Grande.

Wikipedia

# atakamit

minerał, zasadowy chlorek miedziowy

SJP.pl

Wikipedia

# atakamski

→ Atakama (pustynia w Chile)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Atakamą, dotyczący Atakamy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atakama ż., atakamit mrz.

Wiktionary

# atakować

1. prowadzić zorganizowane, zaczepne działania wojenne skierowane przeciwko siłom nieprzyjacielskim;
2. gwałtownie napadać, nacierać;
3. szerzyć się w jakimś środowisku, działać niszcząco na coś;
4. usiłować pobić rekord, próbować pokonać przeciwnika

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) prowadzić walkę zainicjowaną przez siebie

(1.2) występować w sposób agresywny przeciw komuś lub czemuś

(1.3) o chorobach: dotyczyć pewnego organu, układu

(1.4) o chorobach, szkodnikach i innych plagach: szerzyć się w określonym środowisku

(1.5) działać niszcząco

(1.6) podejmować energiczne działania

(1.7) pot. zwracać się do kogoś

(1.8) sport. próbować zdobyć przewagę

czasownik zwrotny niedokonany atakować się

(2.1) atakować (1.2) wzajemnie jeden drugiego

(2.2) atakować (1.2) siebie samego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Niemcy atakują Polskę bez wypowiedzenia wojny.

(1.2) Atakował nas ciągle na zebraniu.

(1.3) Cukrzyca bardzo często atakuje układ nerwowy.

(1.4) Rotawirus atakuje przede wszystkim małe dzieci.

(1.4) Zima znów atakuje.

(1.5) Korozja międzykrystaliczna atakuje stale nierdzewne wzdłuż granic ziaren.

(1.6) Anna Rogowska atakuje rekord świata w halowym skoku o tyczce.

(1.7) Możesz z tym problemem atakować helpdesk, to w końcu ich praca.

(2.1) Przestańcie się ciągle atakować, potrzebna jest tutaj współpraca!

(2.2) On ma straszne kompleksy, atakuje się sam przy byle okazji.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌataˈkɔvat͡ɕ, AS: atakovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atak m., atakowanie n., atakujący mos.

czas. zaatakować

przym. atakowany

przysł. atakująco

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) najeżdżać (na) B., napadać (na) B., dokonywać agresji na B., dokonywać inwazji na B., szturmować B., przypuszczać szturm na B.

(1.2) najeżdżać na B., napadać na B.

Wiktionary

# atakowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) przypuszczanie ataku

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atak m., atakujący mos.

czas. atakować ndk.

Wiktionary

# ataksja

upośledzenie ruchowe; niezborność

SJP.pl

Ataksja, niezborność ruchów (gr. ἀταξία ataxiā, łac. ataxia) – zespół objawów określających zaburzenia koordynacji ruchowej ciała. Stanowi jedną z manifestacji wielu chorób ośrodkowego układu nerwowego. Jej istota polega na nieprawidłowym współdziałaniu mięśni agonistów i antagonistów w zakresie ich synchronii i regulacji napięcia mięśniowego. Ataksja przejawiać się może nieprawidłowościami chodu (chód chwiejny, na szerszej podstawie), niezgrabnością ruchów kończyn górnych szczególnie przy próbie wykonania określonych czynności oraz zaburzeniami wykonywania szybkich ruchów naprzemiennych (adiadochokineza).

Wikipedia

# ataksyt

meteoryt metaliczny, w którym płytki i blaszki budujących go minerałów krystalicznych są rozmieszczone bezładnie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. meteoryt żelazny o bardzo wysokiej zawartości niklu;

Wiktionary

Ataksyty – grupa meteorytów żelaznych o bardzo wysokim udziale procentowym niklu. Po przecięciu i oczyszczeniu meteorytu, w płaszczyźnie przecięcia nie uwidacznia się żadna wyraźnie uporządkowana struktura. Ataksyty, które zawierają powyżej 27% niklu składają się prawie wyłącznie z taenitu, jeżeli posiadają mniej niż 27% to zawierają głównie plesyt. Przykładem ataksytu jest meteoryt Hoba.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. ataksytowy

Wiktionary

# ataktowy

w muzyce: bez podziału na takty

SJP.pl

# ataktyczny

→ ataksja

SJP.pl

#### Patrz:

ataksja

# atakujący

forma czasownika.

(1.1) ims. przymiotnikowy czynny od: atakować

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) sport. w siatkówce: zawodnik kończący akcję atakiem po wystawieniu piłki przez rozgrywającego;

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Jedynym atakującym światowej klasy, jakiego miała reprezentacja, był Wlazły.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atak m., atakowanie n.

czas. atakować ndk., zaatakować dk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(2.1) skrzydłowy

Wiktionary

# atala

tytułowa bohaterka noweli François Chateaubrianda, półkrwi Indianka

SJP.pl

Atala – włoska zawodowa grupa kolarska powstała w 1908. W 1912 zespół ten, który wówczas tworzyli Luigi Ganna, Carlo Galetti, Giovanni Michelotto i Eberardo Pavesi zwyciężył w klasyfikacji generalnej Giro d’Italia. Był to jedyny przypadek w historii wyścigu, w którym nie prowadzono klasyfikacji indywidualnej.

Wikipedia

# atalanta

w mitologii greckiej: heroina beocka

SJP.pl

Atalanta (gr. Ἀταλάντη Atalántē) – w mitologii greckiej piękna uczestniczka łowów kalidońskich, której Meleager przyznał głowę dzika.

Wikipedia

# atalia

1. rodzaj roślin z rodziny arekowatych; palma brazylijska; miąglina;
2. przeplatka atalia - gatunek motyla dziennego z rodziny rusałkowatych

SJP.pl

Atalia (hebr. ‏עֲתַלְיָה‎, zm. 835 p.n.e.) – potomkini króla izraelskiego Omriego, samozwańcza królowa Judy od 841 p.n.e., jedyna kobieta rządząca samodzielnie w tym państwie.

Była córką lub siostrą Achaba.

Wikipedia

# ataman

kozacki przywódca sprawujący funkcje wojskowe

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) hist. wojsk. wojskowy dowódca, często też będący politycznym przywódcą kozaków;

Wiktionary

Ataman, ukr. отаман (wataman, vataman, otaman) – kozacki przywódca pełniący funkcje polityczne i wojskowe; także dowódca wojskowy oddzielnego pododdziału, mający władzę wojskową lub administracyjno-wojskową, względnie przywódca niezależnego od jakiejkolwiek władzy oddziału, niejednokrotnie o charakterze rozbójniczym.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

(1.1) ataman koszowy / kurzenny / nakaźny

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

czas. atamanować

przym. atamański

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) ataman

* hiszpański: (1.1) atamán m.

* niemiecki: (1.1) Ataman m.

* nowogrecki: (1.1) αταμάνος m.

* rosyjski: (1.1) атама́н m.

* ukraiński: (1.1) ота́ман m.

* włoski: (1.1) atamano m.

źródła.

== ataman (język angielski.) ==

thumb|ataman (1.1)

wymowa.

IPA|ˈatəman.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) hist. ataman

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtãmãn, AS: atãmãn

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. atamanować

przym. atamański

Wiktionary

# atamanka

kozacka przywódczyni sprawująca funkcje wojskowe

SJP.pl

# atamanować

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) hist. dowodzić oddziałem kozackim jako ataman

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pan Zachariasz zaczął najprzód od uorganizowania siły zbrojnej: Zajączkowski stanął nad milicją, Białostocki nad dragonią, Warywoda atamanował mołojcom sprowadzonym z Kuny.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ataman m., atamanka ż., atamaństwo n.

czas. atamanić ndk.

przym. atamański

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) atamanić

Wiktionary

# atamański

dotyczący atamana

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. związany z osobą lub urzędem atamana, dotyczący atamana

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ataman mos.

czas. atamanować

Wiktionary

# atamaństwo

stopień, ranga atamana

SJP.pl

# atanazja

dawniej: nieśmiertelność

SJP.pl

Atanazja – żeński odpowiednik imienia Atanazy. Patronką tego imienia jest św. Atanazja, żyjąca w IX wieku.

Atanazja imieniny obchodzi 14 sierpnia i 9 października.

Znane osoby noszące to imię:

- Atanasia Tsumeleka (ur. 1982) – grecka lekkoatletka specjalizująca się w chodzie na 20 km, mistrzyni olimpijska w chodzie na 20 km z 2004 roku

Wikipedia

# atanazjański

→ atanazja

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. rel. związany z doktorem Kościoła Atanazym Wielkim

Wiktionary

#### Patrz:

atanazja

#### Przykłady

(1.1) Autorstwo symbolu atanazjańskiego przypisywane jest patriarsze aleksandryjskiemu Atanazemu.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atanazy m., Atanazja ż.

Wiktionary

# atanazowie

Atanazy z żoną

SJP.pl

# atanazy

imię męskie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Wiktionary

Atanazy – imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się od słowa oznaczającego „nieśmiertelny” (gr. Αθανάσιος).

Atanazy imieniny obchodzi: 2 maja, 15 maja, 23 czerwca, 4 lipca, 5 lipca, 15 lipca.

Atanazy w innych językach:

- rosyjski – Афанасий.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Kurtka Atanazego wisi na wieszaku.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atanazja ż.

przym. atanazjański

Wiktionary

# atandzenie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|atandzić.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. atandzić

Wiktionary

# atandzić

czasownik

(1.1) gwara więzienna pukać, łomotać

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtãɲd͡ʑit͡ɕ, AS: atãńʒ́ić

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atandzenie n.

Wiktionary

# atanor

piec alchemiczny; athanor

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) ezot. specjalny piec do celów alchemicznych;

Wiktionary

Atanor, athanor (arab. tannur = „piec”) − piec przeznaczony do celów alchemicznych, przede wszystkim do sporządzania kamienia filozoficznego. Znajdowało się w nim jajo filozoficzne z właściwymi reagentami (złotem i srebrem oraz tynkturą). Ogień płonący w atanorze powinien być „umiarkowany, stały, słaby, równy, wilgotny i ciepły [...] niewyczerpany i przez naturę jedynie stosowany”. Atanor opalany był zwykle węglem.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

(1.1) piec

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. tandoor m.

frazeologia.

etymologia.

(1.1) etym|łac|athanor. < etym|arab|تنور. → piec

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) athanor

* francuski: (1.1) athanor m.

* hiszpański: (1.1) hornillo de atanor m.

* kataloński: (1.1) atanor

* łaciński: (1.1) athanor

* niemiecki: (1.1) Athanor m.

* portugalski: (1.1) atanor

* włoski: (1.1) athanor

źródła.

== atanor (język kataloński.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) ezot. atanor

odmiana.

(1.1) lp. atanor; lm. atanors

przykłady.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. tandoor m.

Wiktionary

# atapask

członek grupy plemion Ameryki Północnej posługującej się językami atapaskańskimi

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) etn. członek indiańskiego plemięemienia z Ameryki Północnej;

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Oregon i Kalifornię zamieszkują grupy mówiące siedmioma językami Atapasków Zachodniego Wybrzeża.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atapaskijski mrz.

przym. atapaskański

Wiktionary

# atapaskański

→ Atapaskowie; atapaskijski

SJP.pl

# atapaskijka

członkini grupy plemion Ameryki Północnej posługującej się językami atapaskańskimi

SJP.pl

# atapaskijski

→ Atapaskowie; atapaskański

SJP.pl

# atapaskowie

grupa plemion Ameryki Północnej posługująca się językami atapaskańskimi

SJP.pl

Atabaskowie (Atapaskowie, ang. Athabasca Indians, Athapasca Indians) – potoczna nazwa dużej grupy plemion Ameryki Północnej posługujących się językami atabaskańskimi (atapaskańskimi ang. Athabascan lub Athapascan) i zamieszkujących kilka odrębnych części kontynentu:

- północno-zachodnią Kanadę i Alaskę (grupy mówiące 31 językami Atabasków Północnych),
- Oregon i Kalifornię (grupy mówiące 7 językami Atabasków Zachodniego Wybrzeża),
- południowo-zachodnie Stany Zjednoczone i północny Meksyk (grupy mówiące 7 językami Atabasków Południowych).

Wikipedia

# atapi

skrót od: Advanced Technology Attachment Packet Interface, złącze odpowiedzialne za komunikację komputera z urządzeniami innymi niż dyski twarde

SJP.pl

# atar

olejek różany, składnik kosmetyków

SJP.pl

Atar (arab. ‏أطار‎) – miasto w zachodniej Mauretanii, w oazie, na skraju Sahary, ośrodek administracyjny dystryktu Atar i regionu administracyjnego Adrar. Około 33 tys. mieszkańców.

Chociaż przez wiele wieków znaczenie Ataru jako ośrodka politycznego i religijnego pozostawało w tym regionie niewielkie, a prym wiódł w tych dziedzinach pobliski Szinkit, obecnie właśnie tutaj koncentruje się handel i mieści się siedziba władz. Atar jest też często odwiedzany przez turystów ze względu na sąsiedztwo wpisanych na listę światowego dziedzictwa kultury UNESCO zabytkowych miast Szinkit i Wadan. Jest to również jeden z kluczowych przystanków na corocznym Rajdzie Paryż-Dakar.

Wikipedia

# ataraksja

staroż. obojętność wobec świata, nieuleganie emocjom - zasada filozoficzna głoszona gł. przez szkołę stoicką i epikurejską

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) staroż. filoz. spokój ducha

Wiktionary

Ataraksja (stgr. αταραξια – brak zamętu, niepokoju) – postawa niewzruszoności, równowagi i spokoju ducha, ideał spokoju wewnętrznego człowieka. Jedna z cech mędrca według filozofów hellenistycznych.

Wikipedia

# ataraktyczny

1. lek ataraktyczny - lek psychotropowy o działaniu przeciwlękowym, zmniejszający niepokój, napięcie emocjonalne; lek przeciwlękowy, anksjolityk;
2. związany z ataraksją, starożytną koncepcją filozoficzną, zakładającą obojętność wobec świata, nieuleganie emocjom

SJP.pl

# ataraktyk

lek psychotropowy o działaniu przeciwlękowym, zmniejszający niepokój, napięcie emocjonalne; lek ataraktyczny, anksjolityk

SJP.pl

# atargatis

mitologia syryjska: bogini miłości i płodności, opiekunka wojowników; bogini utożsamiana z Asztarte

SJP.pl

# atari

francuski producent gier komputerowych (wykupił prawa do marki w 2003 roku), niegdyś amerykańska firma produkująca gry komputerowe oraz komputery domowe i osobiste, potentat w latach 80.

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) taktyczna sytuacja przymusu w grze w go, w której grupa kamieni ma tylko jeden oddech i może zostać zbita w następnym ruchu

(1.2) inform. mikrokomputer marki Atari

Wiktionary

- Atari – amerykański producent sprzętu i gier komputerowych
- Atari – francuski producent sprzętu i gier komputerowych
- atari – sytuacja w grze „go”, zobacz też: atari-go

Inne

- Atari Teenage Riot – niemiecka grupa muzyczna
- Atari – wieś na Łotwie, w krainie Liwonia, w gminie Ādaž
- Gali Atari – izraelska aktorka

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

(1.2) mikrokomputer

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

(1.1-2) etym|jap|当たり.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) atari

* francuski: (1.1) atari

* japoński: (1.1) 当たり

* niemiecki: (1.1) Atari

* szwedzki: (1.1) atari

źródła.

== atari (język angielski.) ==

thumb|atari (1.1)

wymowa.

IPA|əˈtɑːˌɹi.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) atari (w go)

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

(1.2) mikrokomputer

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia.

(1.1-2) etym|jap|当たり.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) atari

* francuski: (1.1) atari

* japoński: (1.1) 当たり

* niemiecki: (1.1) Atari

* szwedzki: (1.1) atari

źródła.

== atari (język angielski.) ==

thumb|atari (1.1)

wymowa.

IPA|əˈtɑːˌɹi.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) atari (w go)

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# atarot

- Atarot – zbudowane w XIII wieku p.n.e. miasto Gadytów
- Atarot – niezidentyfikowane miasto Efraima
- Atarot – nieistniejący od 1948 roku moszaw w Mandacie Palestyny

Wikipedia

# atarynka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) żart. pot. jeden z komputerów firmy Atari, zwykle ośmiobitowy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W naszej klasie toczył się zajadły spór między posiadaczami atarynek i komód.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌataˈrɨ̃ŋka, AS: atarỹŋka

Wiktionary

# ataszat

urząd attaché; attachat

SJP.pl

# atatürk

nazwisko, m.in. przywódca wojskowy i polityczny Turcji po pierwszej wojnie światowej, twórca Republiki Tureckiej

SJP.pl

Wikipedia

# atawistycznie

przysłówek

(1.1) w sposób atawistyczny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atawizm m., atawistyczność ż.

przym. atawistyczny

Wiktionary

# atawistyczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest atawistyczne; cecha tych, którzy są atawistyczni

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atawistyczny

przysł. atawistycznie

Wiktionary

# atawistyczny

1. w biologii: dotyczący atawizmu, będący atawizmem (np. atawistyczne owłosienie całego ciała);
2. przenośnie: związany z atawizmem psychicznym (np. atawistyczne skłonności)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) o cechach podobnych jak u odległych przodków

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Pani od biologii prosiła dzieci, by poszukały u siebie atawistycznych cech. Ja znalazłem chrząsteczki za uszami.

(1.1) Lęk przed zachorowaniem – lub nozofobia – jest lękiem atawistycznym, podobnie jak strach przed śmiercią i szaleństwem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatavʲiˈstɨt͡ʃnɨ, AS: atavʹistyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atawizm m., atawistyczność ż.

przysł. atawistycznie

Wiktionary

# atawizm

1. w biologii: występowanie u osobnika cech jego odległych przodków;
2. przenośnie: występowanie u kogoś pierwotnych cech psychicznych (zwykle negatywnych)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) występowanie cech pierwotnych, prymitywnych, spotykanych u dawnych przodków

Wiktionary

Atawizm (łac. atavus – przodek) – regresja ewolucyjna.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Atawizmy są pośrednim dowodem ewolucji.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtavʲism̥, AS: atavʹism̦

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atawistyczny

przysł. atawistycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) regresja ewolucyjna, regres

Wiktionary

# atbaj

góry zrębowe w Egipcie i Sudanie; Góry Czerwonomorskie

SJP.pl

Atbaj, ‘Atbāy, Góry Czerwonomorskie, dawniej Itbaj – góry zrębowe w Egipcie i Sudanie, ciągnące się wzdłuż Morza Czerwonego. Najwyższym szczytem jest Dżabal Uda (2259 m n.p.m.). Są mocno rozczłonkowane suchymi dolinami uchodzącymi ku Morzu Czerwonemu i dolinie Nilu.

Wikipedia

# atbara

1. miasto i dystrykt w Sudanie;
2. rzeka w Sudanie i Etiopii

SJP.pl

Atbara (arab. عطبرة Aṭbara) – miasto w północno-wschodnim Sudanie, w wilajecie Nahr an-Nil, przy ujściu rzeki Atbara do Nilu. Około 87,8 tys. mieszkańców. Ośrodek handlowy regionu rolniczego; przemysł cementowy, spożywczy; węzeł kolejowy; siedziba biskupstwa koptyjskiego.

Wikipedia

# ate

niepohamowana ambicja, ślepy impuls, siła fatalna

SJP.pl

Ate (gr. Ἄτη Átē, łac. Nefas, Error) – w mitologii greckiej córka Zeusa albo (w innych mitach) córka bogini niezgody Eris.

Jest uosobieniem zaślepienia prowadzącego do zbrodni, jak i kary za złe czyny. W teatrze antycznym jeden z elementów koncepcji tragizmu: „pycha”, „zaślepienie”.

Wikipedia

# atebryna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. farm. preparat przeciwmalaryczny, syntetyczny alkaloid; zamiennik chininy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Uszkodzenia skóry pod wpływem środków chemicznych powstają w wyniku zewnętrznego ich stosowania lub podawania do wewnątrz. Z tych ostatnich na plan pierwszy wysuwają się pokarmy (…) oraz leki podawane do wewnątrz (antypiryna, aspiryna, atebryna, (…))

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) mepakryna, kwinakryna

Wiktionary

# ateista

niewierzący w istnienie Boga lub bogów, zwolennik ateizmu; ateusz (książkowo)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek odrzucający wiarę w istnienie bogów

Wiktionary

Ateizm (z gr. ἄθεος „bezbożny” – ἀ- a-, „bez” oraz θεός, theos, „bóg”) – brak wiary w istnienie jednego bądź wielu bogów czy też odrzucający wiarę w stwórcę; ewentualnie odrzucenie teizmu. Może uznawać religię za sprzeczną z nauką, sprzeczną z rozumem lub niepotrzebną.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Do ateistów zalicza się zarówno ludzi odrzucających wiarę w bogów, jak i zaprzeczających ich istnieniu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɛˈjista, AS: atei ̯ista

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateizm m., ateusz m., ateizacja ż., ateistyczność ż., ateizowanie n.

:: fż. ateistka ż.

czas. ateizować ndk.

przym. ateistyczny

czas. ateizować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) niewierzący; pot. niedowiarek; przest. ateusz, libertyn; przest. pejor. bezbożnik

Wiktionary

# ateistka

→ ateista

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta nie wierząca w istnienie bogów, odrzucająca wiarę w istnienie bogów

Wiktionary

#### Patrz:

ateista

#### Przykłady

(1.1) Oni będą brać tylko ślub cywilny, bo Jola jest ateistką.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɛˈjistka, AS: atei ̯istka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateizm m., ateizacja ż., ateistyczność ż.

:: fm. ateista m.

czas. ateizować ndk.

przym. ateistyczny

Wiktionary

# ateistyczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rzad. cecha tego, co ateistyczne lub tego, kto ateistyczny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɛjiˈstɨt͡ʃnɔɕt͡ɕ, AS: atei ̯istyčność

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateusz mos., ateizm m., ateista m., ateistka ż., ateizacja ż.

przym. ateistyczny

przysł. ateistycznie

czas. ateizować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) laickość, niereligijność, niewiara, niedowiarstwo

Wiktionary

# ateistyczny

związany z ateizmem, wyrażający ateizm (np. ateistyczne koncepcje w filozofii, ateistyczne poglądy)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) rel. związany z ateizmem lub ateistami, zgodny z ateizmem

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Ideologię tę, w najgłębszych fundamentach ateistyczną, trudno pogodzić z wiarą i nauczaniem Kościoła uznającego, że umysł ludzki, badając rzeczywistość biologiczną, odnajduje w niej jej Stwórcę.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɛjiˈstɨt͡ʃnɨ, AS: atei ̯istyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateusz mos., ateizm m., ateista m., ateistka ż., ateistyczność ż., ateizacja ż., ateizowanie n.

czas. ateizować

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pejor. bezbożny

Wiktionary

# ateizacja

propagowanie poglądu o nieistnieniu Boga, szerzenie się tego poglądu w społeczeństwie, stawanie się ateistą

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) szerzenie ateizmu, propagowanie ateizmu

(1.2) stawanie się ateistą

Wiktionary

Ateizacja – proces polegający na upowszechnianiu postaw negujących istnienie Boga oraz zaprzeczający istnieniu wszelkich sił nadprzyrodzonych.

W Polsce podobnie jak w Europie nasilenie procesu ateizacji nastąpiło po 1944 r. i wiązało się ze wspieraniem i promowaniem ateizacji przez tzw. władzę ludową. W tym celu powstało m.in. Stowarzyszenie Ateistów i Wolnomyślicieli, którego głównym celem była:

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: ˌatɛjiˈzat͡sʲja, AS: atei ̯izacʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateusz mos., ateista m., ateistka ż., ateizm m., ateistyczność ż., ateizowanie n.

przym. ateistyczny

czas. ateizować ndk.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) sekularyzacja, laicyzacja

Wiktionary

# ateizacyjny

→ ateizacja

SJP.pl

#### Patrz:

ateizacja

# ateizm

pogląd odrzucający wiarę w Boga, zaprzeczający istnieniu Boga; ateuszostwo (przestarzałe)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) filoz. pogląd w jednoznaczny sposób odrzucający wiarę w istnienie Boga lub bogów;

Wiktionary

Ateizm (z gr. ἄθεος „bezbożny” – ἀ- a-, „bez” oraz θεός, theos, „bóg”) – brak wiary w istnienie jednego bądź wielu bogów czy też odrzucający wiarę w stwórcę; ewentualnie odrzucenie teizmu. Może uznawać religię za sprzeczną z nauką, sprzeczną z rozumem lub niepotrzebną.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W 1689 roku na rynku w Warszawie szlachcic polski Kazimierz Łyszczyński zgodnie z wyrokiem sejmowym został stracony za ateizm.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtɛjism̥, AS: atei ̯ism̦

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateista m., ateistka ż., ateusz m., ateuszka ż., ateuszostwo n., ateizacja ż., ateistyczność ż., ateizowanie n.

czas. ateizować ndk.

przym. ateistyczny, ateuszowski

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pejor. bezbożność, bezbożnictwo; daw. bezbożeństwo, ateuszostwo

Wiktionary

# ateizować

1. szerzyć pogląd o nieistnieniu Boga (ateizm), czynić kogoś niewierzącym w Boga;
2. ateizować się - stawać się niewierzącym w Boga

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. zateizować)

(1.1) szerzyć ateizm, propagować ateizm

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɛjiˈzɔvat͡ɕ, AS: atei ̯izovać

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateusz mos., ateizacja ż., ateizm m., ateista m., ateistka ż., ateistyczność ż., ateizowanie n.

przym. ateistyczny

przysł. ateistycznie

Wiktionary

# ateizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) szerzenie ateizmu

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateizacja ż., ateizm m., ateista m., ateistka ż., ateuszostwo n., ateusz m., ateuszka ż.

czas. ateizować ndk.

przym. ateistyczny, ateuszowski

Wiktionary

# atelier

[czytaj: ateLJE]
1. zespół specjalnie urządzonych pomieszczeń, w których nakręca się filmy;
2. pracownia artysty (malarza, fotografika itp.) z odpowiednim wyposażeniem i oświetleniem, będąca częstym tematem w malarstwie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) szt. pracownia artysty (malarza, fotografika itp.) z odpowiednim wyposażeniem i oświetleniem, będąca częstym tematem w malarstwie

(1.2) film. zespół specjalnie urządzonych pomieszczeń, w których kręci się filmy

Wiktionary

Atelier [fr. wym. atelje] – pomieszczenie lub zespół pomieszczeń, stanowiących miejsce pracy twórczej jednego lub kilku artystów, dostosowanych do ich indywidualnych upodobań i charakteru wykonywanej profesji (fotografa, malarza, rzeźbiarza). Często pomieszczenie z dużymi oknami (pracownia malarska), czasem doświetlone przez okno dachowe, albo wręcz przeciwnie – zaciemnione (studio fotograficzne). W przypadku pracowni malarskiej pożądane jest oświetlenie górne z kierunku północno-wschodniego .

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W drodze powrotnej moje mobilne atelier odwiedziło dziesięć modelek, ale tylko jedna zgodziła się na pozowanie.

Wiktionary

# atelierowy

przymiotnik od: atelier

SJP.pl

# atellan

w starożytnym teatrze rzymskim: ludowa farsa, krótka improwizowana scenka z udziałem typowych postaci z maskami

SJP.pl

# atellana

ludowe widowiska w Kampanii, we Włoszech, mające najczęściej charakter kampanii politycznych

SJP.pl

# atematyczny

1. niemający tematu, pozbawiony treści;
2.w językoznawstwie: czasowniki atematyczne - czasowniki, do których rdzenia nie jest dodawany przyrostek

SJP.pl

# atemi

w japońskich sztukach walki: uderzenie w witalny punkt ludzkiego ciała

SJP.pl

Atemi (jap. 当て身) – słowo w języku japońskim, oznaczające uderzenie w witalny punkt ludzkiego ciała, uderzenie nokautujące.

W japońskich sztukach walki ciosy zadawane ręką i nogą, w odróżnieniu od wykręceń, duszeń, trzymań. Karate jest typową sztuką walki skupiającą się na atemi. Niektóre uderzenia w witalne organy mogą zabić albo pozbawić przeciwnika zdolności do walki: w splot słoneczny, skroń, oczy, genitalia, pod nos lub podbródek.

Wikipedia

# atena

w mitologii greckiej: bogini mądrości, rzemiosła i sztuki wojennej, córka Zeusa (wyskoczyła z jego otwartej głowy)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) mitgr. bogini mądrości, wojny sprawiedliwej i rękodzieła, utożsamiana z rzymską Minerwą;

(1.2) imię|polski|ż.; imię mitologiczne

Wiktionary

Atena (gr. Ἀθηνή Athene, Ἀθηναίη Athenaie, łac. Minerva) – w mitologii greckiej bogini mądrości, sztuki, sprawiedliwej wojny oraz opiekunka miast, m.in. Aten i Sparty. Jest jedną z dwunastu głównych bogów olimpijskich. Jej atrybutami są: włócznia, tarcza i łuk. Jej świętym zwierzęciem jest sowa, a rośliną – oliwka. Jej rzymskim odpowiednikiem jest Minerwa.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Według mitu Atena wyskoczyła z głowy swojego ojca Zeusa.

(1.1) Atrybutami Ateny były: egida, hełm, włócznia, sowa i oliwka.

(1.1) Uwieńczano także posągi bogów, zwykle roślinami, jakie były im poświęcone, np. wawrzyn Apollinowi, dąb Zeusowi, mirt Afrodycie, winorośl albo platan Dionizosowi, kłosy zboża Demeter, oliwka Atenie.

(1.2) Mam na imię Atena i jestem córką polskich emigrantów w Grecji.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtɛ̃na, AS: atẽna

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ateneum n., ateneum n., Ateny nmos., ateńczyk mos., atenka ż.

:: zdrobn. Atenka ż.

przym. ateński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Minerwa, Pallada, Pallas

Wiktionary

# atencja

1. przestarzale: szacunek, respekt, poważanie;
2. dawniej: uwaga, czujność, baczenie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. szacunek, respekt, poważanie okazywane komuś lub czemuś

(1.2) daw. uwaga

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtɛ̃nt͡sʲja, AS: atẽncʹi ̯a

Wiktionary

# atencjonalny

pełen atencji, wyrażający szczególny szacunek

SJP.pl

# atencjusz

potocznie: osoba starająca się być ciągle w centrum uwagi, zwracająca na siebie uwagę w negatywny lub kontrowersyjny sposób

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba zabiegająca o atencję

Wiktionary

# atencjuszka

→ atencjusz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta zabiegająca o atencję

Wiktionary

#### Patrz:

atencjusz

# atencyjka

żartobliwie: okazanie komuś szczególnego szacunku, względów; szanowanko, uszanowanko

SJP.pl

# atencyjny

środowiskowo: próbujący zwrócić na siebie uwagę swoim prowokującym zachowaniem

SJP.pl

# ateńczyk

mieszkaniec Aten (miasta)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. mieszkaniec starożytnego miasta-państwa Aten

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Perykles dał Ateńczykom większy udział w sprawach państwowych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtɛ̃j̃n͇t͡ʃɨk, AS: atẽĩ ̯ṇčyk

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ateny nmos., ateńczyk m., atenka ż., Atena ż., ateńskość ż.

:: fż. Atenka ż.

przym. ateński

Wiktionary

# ateneum

przenośnie: w różnych czasach i miejscach - instytucja kulturalna lub naukowa, najczęściej szkoła wyższa lub średnia

SJP.pl

- czasopisma:
  - „Ateneum” – warszawskie czasopismo (1876–1901), red. nacz. Ignacy Baranowski
  - „Ateneum” – czasopismo wydawane w Warszawie w latach 1903-1908, red. Emil Waydel, Cezary Jellenta
  - „Ateneum” – warszawskie czasopismo (1938–1939), red. Stefan Napierski
  - „Ateneum Kapłańskie” – czasopismo teologiczne

  Wikipedia

# atenka

mieszkanka Aten (miasta)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Aten

(1.2) mebl. trójnożny stolik pod miskę ze zdobieniami stylizowanymi na antyczne

Wiktionary

Atenka (fr. athénienne, od Athénienne – Atenka lub athénien – ateński) – rodzaj niewielkiego mebla w postaci trójnogu, popularnego w drugiej połowie XVIII i na początku XIX wieku.

Pierwszy jego projekt z 1757 (opublikowany w 1762) był dziełem szkockiego artysty i badacza starożytności Jamesa Stuarta, zwanego „Ateńczykiem” i znanego jako popularyzator sztuki klasycznej. We Francji pojawiła się w okresie panowania Ludwika XVI jako użytkowe naśladownictwo trójnogów antycznych.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: aˈtɛ̃nka, AS: atẽnka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atenka ż., Ateny nmos., Ateńczyk mos., Atena ż.

:: fm. ateńczyk mos.

przym. ateński

Wiktionary

# ateński

przymiotnik od: Ateny (stolica Grecji i starożytne państwo)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Atenami, dotyczący Aten – miasta, metropolii lub starożytnej polis

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Badacze z Uniwersytetu Ateńskiego odkryli, że elektroniczny papieros może szkodzić naszym płucom.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtɛ̃j̃sʲci, AS: atẽĩ ̯sʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Ateny nmos., Atena ż., Ateńczyk mos., ateńczyk mos., Atenka ż., atenka ż., ateneum n.

przym. panateński

Wiktionary

# atentat

zamach na czyjeś życie z przyczyn politycznych

SJP.pl

# atenuacja

proces otrzymywania wirusów lub bakterii o obniżonej chorobotwórczości, służących do produkcji szczepionek; atenuowanie

SJP.pl

Atenuacja – sztuczne otrzymywanie odmian patogenów (wirusów, grzybów, bakterii) o znacznie obniżonej wirulencji przy równoczesnym zachowaniu ich oddziaływania immunologicznego na organizm. Stosuje się ją w celu wyprodukowania szczepionki.

Atenuowany ustrój chorobotwórczy jest nadal żywy, ale niezdolny do wywołania choroby. Podanie takiego osłabionego drobnoustroju powoduje wytworzenie przez organizm osobnika szczepionego przeciwciał przeciw niemu, a więc wywołanie odpowiedzi na czynnik chorobotwórczy.

Wikipedia

# atenuowany

przymiotnik

(1.1) pozbawiony zjadliwości (o patogenach)

Wiktionary

# ateny

stolica Grecji

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. stolica współczesnej Grecji;

(1.2) hist. starożytne miasto-państwo

forma rzeczownika.

(2.1) D. lp. oraz M., B. i W. lm. od: Atena

Wiktionary

Ateny (nowogr. Αθήνα, Athī́na (trl.), Atina (trb.); st.gr. Ἀθῆναι, Athēnai; łac. Athenae) – stolica i największe miasto Grecji, jeden z najważniejszych ośrodków turystycznych Europy z zabytkami kultury antycznej i zarazem dziesiąty co do wielkości zespół miejski w Unii Europejskiej na poziomie 3,5 mln mieszkańców (cała metropolia ma blisko 4 miliony mieszkańców).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Od ponad roku mieszkam w Atenach, w mieszkaniu z widokiem na akropol.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtɛ̃nɨ, AS: atẽny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateńczyk mos., Ateńczyk mos., atenka ż., Atenka ż., ateneum n., Atena ż.

przym. ateński, podateński, panateński, proateński, antyateński

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1-2) reg. śl. Atyny.

Wiktionary

# aterogenny

wywołujący miażdżycę; miażdżycorodny, miażdżycogenny

SJP.pl

# ateroskleroza

rzadko: choroba polegająca na odkładaniu się cholesterolu (i innych substancji) na wewnętrznych ściankach tętnic; miażdżyca tętnic, arterioskleroza

SJP.pl

# ateryna

gatunek małej ryby morskiej z rodziny aterynowatych

SJP.pl

Ateryna (Atherina presbyter) – gatunek morskiej ryby z rodziny aterynowatych (Atherinidae).

Wikipedia

# aterynka

gatunek słodkowodnej ryby z rzędu aterynokształtnych; bedocja

SJP.pl

# aterynokształtne

rząd ryb promieniopłetwych

SJP.pl

Aterynokształtne (Atheriniformes) – rząd ryb promieniopłetwych (Actinopterygii).

Wikipedia

# aterynokształtny

o cechach aterynokształtnych (rząd ryb)

SJP.pl

# aterynowate

o cechach aterynowatych (rodzina ryb)

SJP.pl

Aterynowate (Atherinidae) – rodzina ryb aterynokształtnych. Kilka gatunków z tej rodziny ma znaczenie gospodarcze oraz hobbystyczne (hodowla w akwariach). Występują w morskich wodach przybrzeżnych w klimatach zwrotnikowym, podzwrotnikowym i umiarkowanym, większość w Indopacyfiku, a trzy gatunki w Oceanie Atlantyckim. Gatunki z rodzaju Craterocephalus zasiedlają wody słodkie Australii.

Wikipedia

# aterynowaty

o cechach aterynowatych (rodzina ryb)

SJP.pl

# ateścik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od atest

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atest m.

przym. atestacyjny

Wiktionary

# atest

dokument poświadczający, że coś (najczęściej wyrób przemysłowy) spełnia normy i może być sprzedawane

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) praw. dokument poświadczający, zaświadczający

(1.2) techn. wystawiany przez instytucję upoważnioną do oceny jakości wyrobów dokument potwierdzający zgodność wykonania produktu z normami

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Z rynku wycofano zabawki pozbawione atestów.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatɛst, AS: atest

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atestacja ż., atestat m., atestowanie n., ateścik mrz.

czas. atestować

przym. atestacyjny

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. atestacja ż., atestat m., atestowanie n., ateścik mrz.

czas. atestować

przym. atestacyjny

frazeologia.

etymologia.

etym|niem|Attest. < etym|ang|attest. → poświadczyć

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) certificate, attestation; (1.2) certificate, attestation

* francuski: (1.1) certificat m.

* rosyjski: (1.2) сертификат

źródła.

== atest (esperanto (morfem).) ==

wymowa.

znaczenia.

morfem|eo.

(1.1) świadczyć, zaświadczać

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# atestacja

1. kontrola kończąca się nadaniem atestu;
2. kontrolowanie stanowisk pracy pod względem ich przydatności w zakładzie;
3. dawniej: zaświadczenie, świadectwo

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) badanie i ocena czegoś pod względem spełniania norm

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) W kontekście językowym atestacja oznacza proces potwierdzania użycia danego słowa lub formy w tekście.

Wiktionary

#### Powiązane:

czas. atestować ndk.

przym. atestacyjny

rzecz. atest mrz., atestowanie n.

Wiktionary

# atestacyjny

przymiotnik od: atestacja

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z atestacją, atestowaniem, dotyczący atestacji

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atest mrz., atestacja ż., atestat m., atestowanie n., ateścik mrz.

czas. atestować ndk.

Wiktionary

# atestat

przestarzałe: atestacja, świadectwo

SJP.pl

# atestator

osoba lub podmiot, która przeprowadza atestację (weryfikację i zgodność z normami)

SJP.pl

# atestować

1. dokonać, dokonywać kontroli kończącej się nadaniem atestu;
2. skontrolować, kontrolować stanowiska pracy pod względem ich przydatności w zakładzie

SJP.pl

czasownik przechodni dwuaspektowy

(1.1) urz. nadać lub nadawać produktowi atest po stwierdzeniu, że spełnia on odpowiednie normy

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Policja, a w szczególności Komenda Główna nie opiniuje i nie atestuje takich urządzeń, nie możemy zostać wciągnięci w system promocji lub reklamy.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atestowanie n., atest m., atestacja ż.

przym. atestacyjny

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ndk. certyfikować

Wiktionary

# atestowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) weryfikowanie, czy produkt odpowiada obowiązującym normom

(1.2) sprawdzanie, czy jakieś procedury są zgodne z normami

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atest m., atestacja ż., atestat m.

czas. atestować

przym. atestacyjny

Wiktionary

# atetotyczny

→ atetoza

SJP.pl

#### Patrz:

atetoza

# atetoza

mimowolne skrętne ruchy, zwłaszcza w okolicach kończyn górnych, występujące przy mózgowym porażeniu dziecięcym

SJP.pl

Wikipedia

# ateusz

przestarzałe: zwolennik ateizmu; ateista

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) przest. ateista, bezbożny

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtɛwuʃ, AS: ateu̯uš

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateuszostwo n., ateizowanie n., zateizowanie n., ateista mos., ateistka ż., ateizm mrz., ateizacja ż., ateistyczność ż.

:: fż. ateuszka ż.

czas. ateizować ndk., zateizować dk.

przym. ateistyczny, ateuszowski

przysł. ateistycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ateista

Wiktionary

# ateuszka

przestarzałe: zwolenniczka ateizmu; ateistka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. ateistka, bezbożnica

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateizm mrz., ateizowanie n., ateusz mos.

Wiktionary

# ateuszostwo

przestarzale: ateizm - nieuznawanie istnienia Boga

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) postawa negująca istnienie Boga

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɛwuˈʃɔstfɔ, AS: ateu̯ušostfo

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. ateizm mrz., ateizowanie n., ateusz

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) ateizm, bezbożność, bezbożeństwo, bezbożnictwo

Wiktionary

# ateuszowski

→ ateusz

SJP.pl

#### Patrz:

ateusz

# athabaska

- Athabaska – rzeka w Kanadzie, dopływ Rzeki Niewolniczej
- Athabaska – jezioro w Kanadzie
- Athabaska – góra w Parku Narodowym Jasper (w Columbia Icefield)
- Dystrykt Athabaska

Wikipedia

# athabaskański

przymiotnik relacyjny

(1.1) rzad. związany z Athabaską, dotyczący Athabaski (rzeki lub jeziora)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Przyjęte tam normy emisji w zasadzie dyskwalifikują paliwa pochodzące z eksploatacji athabaskańskich piasków roponośnych.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Athabaska ż.

Wiktionary

# athanor

[czytaj: atanor] piec alchemiczny; atanor

SJP.pl

Atanor, athanor (arab. tannur = „piec”) − piec przeznaczony do celów alchemicznych, przede wszystkim do sporządzania kamienia filozoficznego. Znajdowało się w nim jajo filozoficzne z właściwymi reagentami (złotem i srebrem oraz tynkturą). Ogień płonący w atanorze powinien być „umiarkowany, stały, słaby, równy, wilgotny i ciepły [...] niewyczerpany i przez naturę jedynie stosowany”. Atanor opalany był zwykle węglem.

Wikipedia

# atharwaweda

Atharwaweda (sanskr. trl. Atharvaveda) – jeden z czterech zbiorów (sanhita) hymnów, wchodzących w skład Wed, zawiera głównie teksty magiczne (formuły magiczne, zaklęcia i egzorcyzmy) i teksty związane z rytuałami (królewskimi i odnoszącymi się do ogniska domowego).

Wikipedia

# athénienne

Atenka (fr. athénienne, od Athénienne – Atenka lub athénien – ateński) – rodzaj niewielkiego mebla w postaci trójnogu, popularnego w drugiej połowie XVIII i na początku XIX wieku.

Pierwszy jego projekt z 1757 (opublikowany w 1762) był dziełem szkockiego artysty i badacza starożytności Jamesa Stuarta, zwanego „Ateńczykiem” i znanego jako popularyzator sztuki klasycznej. We Francji pojawiła się w okresie panowania Ludwika XVI jako użytkowe naśladownictwo trójnogów antycznych.

Wikipedia

# athleisure

[czytaj: ATleiżer] noszenie na co dzień ubrań sportowych

SJP.pl

# athlon

AMD Athlon – seria mikroprocesorów zaprojektowanych i produkowanych przez firmę AMD. Nazwa pochodzi z angielskiej transkrypcji greckiego słowa αθλο, które można przetłumaczyć jako wyczyn(w języku angielskim występuje ono między innymi jako rdzeń słów decathlon, heptathlon i pentathlon – odpowiednio dziesięciobój, siedmiobój i pięciobój).

Wikipedia

# athos

półwysep w Grecji; Ajon Oros

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. półwysep w północnej Grecji stanowiący część Półwyspu Chalcydyckiego

(1.2) geogr. góra na półwyspie Athos (1.1);

(1.3) geogr. zatoka w północnej Grecji, między półwyspem Athos (1.1) a Sithonią;

(1.4) rel. adm. religijna enklawa na półwyspie Athos (1.1) o statusie okręgu autonomicznego stanowiąca centrum monastyczne prawosławia;

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(2.1) mitgr. mityczny gigant zgładzony przez Posejdona podczas gigantomachii, przywalony olbrzymią skałą na półwyspie Athos (1.1)

Wiktionary

Athos, także Święta Góra (nowogr. Άγιο Όρος, grec. staroż. Ἅγιον Ὄρος – Agion Oros) – wspólnota mnichów prawosławnych w Grecji, posiadająca status regionu autonomicznego równego jednostkom administracji zdecentralizowanej, z terytorium obejmującym dalszą od nasady część półwyspu Athos wraz z górą Athos. W 2011 r. wspólnota liczyła 1811 mieszkańców.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. atonita m.

przym. athoski, atonicki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) Święta Góra

Wiktionary

# athoski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z górą Athos, dotyczący góry Athos

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Athos n., Atos mos., atonita mos.

przym. atonicki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) atonicki

Wiktionary

# athyr

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. według nazewnictwa greckiego, trzeci miesiąc pierwszej staroegipskiej pory roku achet, pory wylewu Nilu;

Wiktionary

Atyr, athyr – trzeci miesiąc pory achet i trzeci miesiąc roku w kalendarzu egipskim. Jak każdy miesiąc w starożytnym Egipcie trwał 30 dni od 17 września do 16 października. Po athyrze następował choiak.

Wikipedia

#### Synonimy:

(1.1) atyr

Wiktionary

# atimia

w starożytnej Grecji: kara pozbawienia czci oraz praw obywatelskich

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) staroż. wykluczenie z życia publicznego w starożytnej Grecji;

Wiktionary

Atimia (gr. ατιμία od a „brak” i time „wartość; honor”) – w starożytnej Grecji forma wykluczenia z życia publicznego poprzez pozbawienie praw obywatelskich, oznaczająca w praktyce zakaz pojawiania się na zgromadzeniach i w świątyniach.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Skazanego na atimię pozbawiano praw obywatelskich.

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

frazeologia.

etymologia. etym|gr|ἀτιμία. (atimía)

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) atimia

* włoski: (1.1) atimia ż.

źródła.

== atimia (język angielski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik niepoliczalny

(1.1) staroż. atimia

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# atina

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.

(1.2) geogr. miasto i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum;

Wiktionary

Atina – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Lacjum, w prowincji Frosinone.

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 4480 osób, 154,5 os./km².

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Mam na imię Atina i jestem córką polskich emigrantów z Aten.

(1.2) Pizzo Corno, skrajnie lewoskrzydłową pozycję Linii Hitlera, dzieliło od Atiny tylko dziesięć kilometrów; lecz dziesięć kilometrów w górach to zupełnie coś innego niż dziesięć kilometrów równiną. Natarcie ku Atinie odbywałoby się w operacyjnym oderwaniu od głównego kierunku ofensywy. Sukcesu oddziałów, jakie ewentualnie przebiłyby się jakoś na Atinę nie można by rozwinąć ani nawet ochronić uderzeniem sił pancernych, jak to się działo po włamaniu w dolinę Liri, ponieważ nie było tutaj dogodnego dla nich szlaku.

Wiktionary

# atk

[czytaj: a-te-KA] skrót od: Akademia Teologii Katolickiej

SJP.pl

skrótowiec, rodzaj nijaki

(1.1) = eduk. Akademia Teologii Katolickiej

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nasz ordynariusz wykładał na ATK.

Wiktionary

# atka

zdrobnienie od: Beata

SJP.pl

- Atka – popularna nazwa znaku @
- Atka – wyspa w stanie Alaska, w USA
- Atka – miasto na wyspie Atka
- Atka – osiedle typu miejskiego w Rosji, w obwodzie magadańskim.

Wikipedia

# atkinson

nazwisko

SJP.pl

Osoby

- Alia Atkinson (ur. 1988) − jamajska pływaczka
- Amy Atkinson (ur. 1989) – guamska lekkoatletka
- Ashlie Atkinson (ur. 1977) − amerykańska aktorka filmowa
- Chris Atkinson (ur. 1979) – australijski kierowca rajdowy
- Courtney Atkinson (ur. 1979) – australijski triathlonista
- Dalian Atkinson (ur. 1968) – angielski piłkarz
- Harry Atkinson (1831–1892) – nowozelandzki polityk
- James Atkinson (1929–2010) – amerykański bobsleista
- Janice Atkinson (ur. 1962) – brytyjska polityk
- Jayne Atkinson (ur. 1959) – brytyjska aktorka
- Jeff Atkinson (ur. 1963) – amerykański lekkoatleta
- John Atkinson Grimshaw (1836–1893) – angielski malarz wiktoriański
- John Atkinson Hobson (1858–1940) – wpływowy angielski dziennikarz
- John William Atkinson (1923–2003) – amerykański psycholog
- Juliette Atkinson (1873–1944) – amerykańska tenisistka
- Kate Atkinson (ur. 1951) – brytyjska pisarka
- Kathleen Atkinson (1875–1957) – amerykańska tenisistka
- Kenny Atkinson (ur. 1967) – amerykański koszykarz i trener
- Mark Atkinson (ur. 1970) – nowozelandzki piłkarz
- Martin Atkinson (ur. 1971) − angielski sędzia piłkarski
- Michael Atkinson (ur. 1958) − australijski polityk
- Paul Atkinson (1946–2004) − brytyjski gitarzysta rockowy
- Rick Atkinson (ur. 1952) – amerykański dziennikarz
- Robert d’Escourt Atkinson (1898–1982) – brytyjski astronom i fizyk
- Ron Atkinson (ur. 1939) – angielski piłkarz i trener piłkarski
- Rowan Atkinson (ur. 1955) – brytyjski komik i scenarzysta
- Sidney Atkinson (1901–1977) – południowoafrykański lekkoatleta

Wikipedia

# atlancki

→ Atlanta

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) archit. związany z atlantami

(1.2) geogr. związany z Atlantą (miastem w Stanach Zjednoczonych)

(1.3) związany z Atlantami lub Atlantydą

Wiktionary

#### Patrz:

Atlanta

#### Przykłady

(1.3) Zaczątków swastyki należałoby szukać w kulturze nordycko-atlanckiej; wędrówki nordyckiej prarasy w odległej przeszłości rozpowszechniły swastykę po świecie.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atlanta ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) atlantycki

Wiktionary

# atlant

podpora architektoniczna będąca posągiem muskularnego mężczyzny dźwigającego na ramionach lub na głowie element architektoniczny, np. balkon; atlas; telamon

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) archit. posąg atletycznego mężczyzny jako podpora architektoniczna, np. balkonu;

Wiktionary

Atlant (lm. atlanty; także gigant, telamon, herkulant, gr. átlas, átlantos) – postać muskularnego mężczyzny podtrzymującego głową, barkami lub rękami element architektoniczny (np. belkowanie, strop, balkon itp.), podpora zastępująca filar, kolumnę.

Atlant znany był już w architekturze starożytnej jako męski odpowiednik kariatydy, a rozpowszechniony został w epoce baroku. Pochodzenie nazwy łączy ją z mitycznym tytanem Atlasem dźwigającym sklepienie nieba.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Ozdobny balkon podtrzymywały posągi atletycznych mężczyzn, zwane atlasami lub atlantami.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatlãnt, AS: atlãnt

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) atlas

Wiktionary

# atlanta

podpora architektoniczna będąca posągiem muskularnego mężczyzny dźwigającego na ramionach lub na głowie element architektoniczny, np. balkon; atlas; telamon

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. stolica i jednocześnie najludniejsze miasto amerykańskiego stanu Georgia;

Wiktionary

Atlanta – stolica i jednocześnie najbardziej zaludnione miasto amerykańskiego stanu Georgia, z populacją liczącą 510,8 tys. mieszkańców (2023). Atlanta stanowi kulturalne i ekonomiczne centrum obszaru metropolitalnego Atlanta, zamieszkiwanego przez 6,3 miliona osób, a także najważniejszy komponent rozrastającego się megapolis, znanego jako Piedmont Atlantic Megaregion.

Wikipedia

#### Wymowa:

IPA: aˈtlãnta, AS: atlãnta

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atlancki

Wiktionary

# atlantic

[czytaj: atlantik] krój czcionki

SJP.pl

- RMS "Atlantic"
- kino „Atlantic” w Warszawie
- Atlantic – lokomotywa parowa
- Atlantic Records – wytwórnia płytowa
- Atlantic – singiel grupy Keane
- Atlantic – marka szwajcarskich zegarków
- Atlantic – przedsiębiorstwo odzieżowe
- Atlantic – stacja końcowa złotej linii metra w Los Angeles w mieście East Los Angeles

Wikipedia

# atlantis

prom kosmiczny

SJP.pl

- gr. Atlantìs nēsos – Atlantyda
- Atlantis – wahadłowiec kosmiczny NASA
- Atlantis – miasto w Południowej Afryce
- Atlantis – miasto w stanie Floryda, w hrabstwie Palm Beach
- Atlantis (ur. 1962) – meksykański luchador

Wikipedia

# atlantycki

1. przymiotnik od: Atlantyk;
2. polityka: związany z NATO

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) geogr. dotyczący Atlantyku

(1.2) polit. dotyczący państw NATO

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nasi rybacy wypłynęli na atlantyckie łowiska.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatlãnˈtɨt͡sʲci, AS: atlãntycʹḱi

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atlantyńczyk mos., Atlantyk m., atlantyzm m., atlantyckość ż.

przym. zaatlantycki

Wiktionary

# atlantyckość

→ atlantycki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest atlantyckie; cecha tych, którzy są atlantyccy

Wiktionary

#### Patrz:

atlantycki

#### Powiązane:

przym. atlantycki

przysł. atlantycko

Wiktionary

# atlantyda

legendarna wielka wyspa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) mit. mityczna wyspa całkowicie zniszczona przez trzęsienie ziemi, leżąca według Platona na Oceanie Atlantyckim naprzeciw Słupów Heraklesa;

(1.2) mitgr. każda z Hesperyd, Hiad i Plejad, córek Atlasa;

Wiktionary

Atlantyda, Atlantis (gr. Ἀτλαντὶς νῆσος Atlantìs nēsos) – mityczna kraina, która miała być miejscem istnienia rozwiniętej cywilizacji zniszczonej przez serię trzęsień ziemi i zatopionej przez wody morskie.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Posejdonowi poświęcona była bajeczna wyspa Atlantyda, którą władali jego potomkowie.

(1.1) Fakty nie zaprzeczają istnieniu Atlantydy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatlãnˈtɨda, AS: atlãntyda

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atlantydzki

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Wyspa Atlasa

Wiktionary

# atlantydy

mieszkańcy Atlantydy (mitycznego państwa)

SJP.pl

Atlantydy (gr. Ατλαντίδες Atlantídes, łac. Atlantides ‘córki Atlanta’, ‘córki Atlasa’) – w mitologii greckiej nimfy: Hesperydy, Hiady i Plejady; córki tytana Atlasa (Atlanta; gr. Átlas, Átlantos).

Wikipedia

# atlantydzi

mieszkańcy Atlantydy (mitycznego państwa)

SJP.pl

# atlantydzki

przymiotnik od: Atlantyda

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) mit. związany z Atlantydą, dotyczący Atlantydy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atlantyńczyk mos., Atlantyda ż.

Wiktionary

# atlantyk

Ocen Atlantycki; drugi według wielkości po Oceanie Spokojnym obszar wodny świata, znajdujący się między Eurazją, Afryką, Antarktydą i Ameryką

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. pot. zob. Ocean Atlantycki.

Wiktionary

Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) (…) w Paryżu, Wiedniu, Rzymie, Berlinie czy Londynie znajdowali się ci sami ludzie, te same obyczaje, te same sprzęty, a nawet te same potrawy: zupy z wodorostów Oceanu Spokojnego, ostrygi z Morza Północnego, ryby z Atlantyku albo z Morza Śródziemnego, zwierzyna ze wszystkich krajów, owoce ze wszystkich części świata (…).

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtlãntɨk, AS: atlãntyk

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atlantycki

rzecz. Atlantyńczyk mos.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) Ocean Atlantycki

Wiktionary

# atlantyńczyk

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec mitycznej Atlantydy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atlantyda ż., Atlantyk m.

przym. atlantydzki, atlantycki

Wiktionary

# atlantysta

zwolennik integracji Europy realizowanej przez NATO

SJP.pl

# atlantyzm

1. koncepcja integracji Europy realizowana przez NATO;
2. polityczna łączność z celami NATO

SJP.pl

# atlas

1. zbiór map wybranych tematycznie, wydany w formie albumu;
2. przyrząd treningowy do ćwiczeń siłowych;
3. pierwszy kręg szyjny; kręg szczytowy; dźwigacz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. łańcuch górski w północno-zachodniej Afryce;

(1.2) astr. mały, wewnętrzny księżyc Saturna;

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(2.1) mitgr. tytan dźwigający na barkach z rozkazu Zeusa sklepienie niebieskie;

Wiktionary

- Atlas – w mitologii greckiej tytan dźwigający sklepienie niebieskie
- Atlas – pasmo górskie w północno-zachodniej Afryce
- Atlas – publikacja zawierająca zbiór map, wykresów, rycin, ilustracji, np. atlas geograficzny, historyczny, atlas grzybów, atlas anatomiczny i inne
- Atlas barw stosowany w technice
- SM-65 Atlas – pierwszy amerykański pocisk międzykontynentalny
- Atlas – w anatomii to nazwa łacińska pierwszego kręgu szyjnego - kręgu szczytowego, na którym spoczywa czaszka
- Atlas – w architekturze rzeźba w postaci muskularnego mężczyzny podtrzymująca sklepienie zamiast kolumny
- Atlas – księżyc Saturna
- Atlas – rakieta kosmiczna
- Atlas – wielofunkcyjny przyrząd sportowy służący do wykonywania ćwiczeń kulturystycznych
- Atlas Wrocław – klub żużlowy
- Atlas Buenos Aires – argentyński klub piłkarski
- Atlas – pojęcie algebraiczne
- ATLAS – język programowania
- ATLAS – komputer
- ATLAS – detektor cząstek w akceleratorze LHC
- Asteroid Terrestial-impact Last Alert System (ATLAS) – system wczesnego ostrzegania przed asteroidami
- atlas (Attacus atlas) – jeden z największych motyli
- Atlas Copco – szwedzkie przedsiębiorstwo
- Atlas Economic Research Foundation – amerykańska fundacja
- Grupa Atlas – polski producent materiałów chemii budowlanej
- Tele Atlas – holenderskie przedsiębiorstwo
- Atlas – postać z gry wideo BioShock
- Atlas Games – amerykańskie przedsiębiorstwo
- Atlas zbuntowany – powieść Ayn Rand z 1957
- Club Atlas (Club Social y Deportivo Atlas de Guadalajara) – meksykański klub piłkarski
- Atlas (gwiazda) – gwiazda potrójna w gwiazdozbiorze Byka
- Cedr atlaski – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych
- Geochelone atlas – wymarły gatunek lądowego żółwia skrytoszyjnego
- Atlas Aircraft Corporation – wytwórnia lotnicza z RPA
- Atlas Blue – marokańskie tanie linie lotnicze
- Airbus A400M Atlas – samolot transportowy
- Atlasjet – turecka linia lotnicza
- USS Atlas – nazwa trzech okrętów US Navy
- Atlas – polski film fabularny, krótkometrażowy z 2018

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Zimą w Atlasie czynne są wyciągi narciarskie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatlas, AS: atlas

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atlaski

Wiktionary

# atlasik

zdrobnienie od: atlas (album)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od atlas

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) To nie atlas, lecz tylko mały atlasik.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atlas m.

Wiktionary

# atlaski

→ Atlas (góry w północno-zachodniej Afryce)

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Atlasem, dotyczący Atlasu (gór w Afryce)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atlas mrz.

Wiktionary

# atlasowy

→ atlas

SJP.pl

#### Patrz:

atlas

# atlatl

miotacz oszczepów, broń używana od górnego paleolitu, kawałek wydrążonego drewna z zagłębieniem na jednym końcu w kształcie haka (w którym układano drzewce oszczepu); stosowany przez Azteków podczas hiszpańskiej konkwisty

SJP.pl

Miotacz oszczepów, atlatl (z azteckiego ahtlatl) – broń miotająca w postaci wydrążonego lub płaskiego kawałka drewna z zagłębieniem na jednym z końców, stosowana na całym świecie od czasów górnego paleolitu. Najstarszy, odnaleziony we Francji atlatl, wykonany był z poroża jelenia i jest datowany na około 27 tysięcy lat.

Wikipedia

# atleta

1. człowiek dobrze zbudowany i o dużej sile fizycznej;
2. sportowiec uprawiający sporty siłowe (np. zapasy)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) sport. zawodnik dyscyplin siłowych;

(1.2) człowiek postawny, silny, z rozwiniętą muskulaturą

Wiktionary

Atleta (łac. athleta: zapaśnik z gr. ἀθλητής) – osoba o ponadprzeciętnej budowie ciała, sile fizycznej, zręczności i wytrzymałości.

Po raz pierwszy pojęcie to zostało wprowadzone w starożytnej Grecji (gr. άθλος, athlos: konkurs), miało określać osobę biorącą udział w zawodach sportowych. Słowo to współcześnie ma podobne znaczenie, choć mianem atlety zwykło się określać głównie zawodników biorących udział w zawodach lekkoatletycznych.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.2) Dwóch napakowanych i wytatuowanych atletów próbowało mnie nastraszyć, kiedy wyszedłem na chwilę z pracy po jedzenie.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtlɛta, AS: atleta

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atletyka ż., atletyk m., atletyzm m.

:: fż. atletka ż.

przym. atletyczny

przysł. atletycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. atletyka ż., atletyk m., atletyzm m.

:: fż. atletka ż.

przym. atletyczny

przysł. atletycznie

frazeologia.

etymologia.

(1.1) etym|gr. athleo → walczę

(1.2) < (1.1)

uwagi.

tłumaczenia.

* białoruski: (1.1) атлет m.; (1.2) атлет m.

* bułgarski: (1.1) атлет m.; (1.2) атлет m.

* esperanto: (1.1) atleto

* francuski: (1.1) athlète m.

* górnołużycki: (1.1) atlet m.; (1.2) atlet m.

* hiszpański: (1.1) atleta m.

* rosyjski: (1.1) атлет m.; (1.2) атлет m.

* ukraiński: (1.1) атлет m.; (1.2) атлет m.

źródła.

== atleta (język baskijski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) sport. lekkoatleta

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# atletico

[czytaj: atletiko] klub piłkarski z Madrytu; także nazwa (lub człon nazwy) wielu klubów hiszpańskich i południowoamerykańskich

SJP.pl

Atletico lub Atlético odnosić się może do szeregu klubów sportowych:

- angolskich
  - Atlético Petróleos Luanda
  - Atlético Sport Aviação
- argentyńskich
  - Asociación Mutual Social y Deportiva Atlético de Rafaela
  - Club Atlético Argentino de Merlo
  - Club Atlético Argentino de Quilmes
  - Club Atlético Bartolomé Mitre
  - Club Atlético Boca Juniors
  - Club Atlético Boca Unidos
  - Club Atlético Candelaria
  - Club Atlético Colegiales
  - Club Atlético Colón
  - Club Atlético Concepción
  - Club Atlético Estudiantil Porteño
  - Club Atlético Fénix
  - Club Atlético Excursionistas
  - Club Atlético General Lamadrid
  - Club Atlético General Paz Juniors
  - Club Atlético Güemes
  - Club Atlético Huracán
  - CA Independiente
  - CA Independiente de Neuquén
  - CA Independiente de Trelew
  - Club Atlético Ituzaingó
  - Club Atlético Lanús
  - Club Atlético Ledesma
  - Club Atlético Mariano Moreno
  - Club Atlético Newell's Old Boys
  - Club Atlético Ñuñorco
  - Club Atlético Policial
  - Club Atlético Puerto Comercial
  - Club Atlético Regina
  - Club Atlético River Plate
  - Club Atlético Rosario Central
  - Club Atlético San Lorenzo
  - Club Atlético San Lorenzo de Almagro
  - Club Atlético San Martín
  - Club Atlético San Miguel
  - Club Atlético Santa Rosa
  - Club Atlético Sarmiento de Resistencia
  - Club Atlético Sporting
  - Club Atlético Talleres de Córdoba
  - Club Atlético Trinidad
  - Club Atlético Tucumán
  - Club Atlético Unión San Vicente
  - Club Atlético Uruguay
  - Club Atlético Vélez Sársfield
  - Corporación Popular Deportiva Atlético Junior FBC
  - Instituto Atlético Central Córdoba
  - Sportivo Atlético Club

  Wikipedia

# atletka

kobieta o wielkiej sile fizycznej lub moralnej; siłaczka; zapaśniczka

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) sport. zawodniczka dyscyplin siłowych

(1.2) kobieta postawna, silna, z rozwiniętą muskulaturą

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtlɛtka, AS: atletka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atleta mos., atletyka ż., atletyk m., atletyzm m.

przym. atletyczny

przysł. atletycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

siłaczka

Wiktionary

# atletycznie

przysłówek

(1.1) z wyćwiczoną muskulaturą

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atleta mos., atletka ż., atletyka ż.

przym. atletyczny

Wiktionary

# atletyczność

bycie atletą, sprawność fizyczna

SJP.pl

# atletyczny

1. silny, dobrze zbudowany (np. atletyczny wygląd, atletyczna budowa ciała);
2. związany z ćwiczeniami sportowymi, zwłaszcza z zapasami, podnoszeniem ciężarów (np. pokazy atletyczne)

SJP.pl

przymiotnik jakościowy

(1.1) dobrze zbudowany, rozwinięty fizycznie

przymiotnik relacyjny

(2.1) sport. odnoszący się do atletyki, związany z atletyką

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Balkon podtrzymują posągi atletycznych mężczyzn, zwane atlasmi lub atlantami.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atleta m., atletka ż., atletyka ż., atletyzm m.

przysł. atletycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) barczysty, herkulesowy, muskularny, postawny, umięśniony

(2.1) gimnastyczny, kulturystyczny, zapaśniczy

Wiktionary

# atletyk

w psychologii: człowiek odznaczający się muskularną budową ciała, wysoki i silny, charakteryzujący się ufnością w stosunku do ludzi, otwartością i śmiałością; typ przeciwstawny astenikowi

SJP.pl

# atletyka

ćwiczenia sportowe

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wszystkie ćwiczenia sportowe

Wiktionary

Atletyka – dziedzina sportu, która wyodrębniła się w XIX wieku. W skład atletyki wchodzą dyscypliny, w których podstawą jest wykorzystywanie przez zawodników własnej siły fizycznej, m.in.: podnoszenie ciężarów, strongman, trójbój siłowy i kulturystyka.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Nasza szkoła ma wysokie osiągnięcia w atletyce.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtlɛtɨka, AS: atletyka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atleta m., atletka ż., atletyk m., atletyzm m.

przym. atletyczny

przysł. atletycznie

Wiktionary

# atletyzm

bycie atletą, sprawność fizyczna

SJP.pl

# atm

symbol atmosfery fizycznej - jednostki ciśnienia (odczytywany jako cały, odmienny wyraz)

SJP.pl

ATM

- ATM – polskie przedsiębiorstwo teleinformatyczne
- ATM Grupa – polskie przedsiębiorstwo produkujące programy telewizyjne
- ATM Rozrywka – kanał telewizyjny o charakterze rozrywkowym.
- kinaza ATM – kinaza białkowa serynowo-treoninowa, aktywowana przez przerwania obu nici podwójnej helisy DNA
- ATM – Asynchronous Transfer Mode, szerokopasmowa technologia komunikacyjna.
- ATM (ang. automatic teller machine) – bankomat
- ATM – ass to mouth – praktyka seksualna związana z BDSM

Wikipedia

# atma

willa Karola Szymanowskiego (jednego z najwybitniejszych polskich kompozytorów) w Zakopanem, gdzie mieszkał w latach 1930-1935; w 1975 roku utworzono w niej Muzeum Karola Szymanowskiego (oddział Muzeum Narodowego w Krakowie)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) hist. szt. willa w Zakopanem, w której mieszkał Karol Szymanowski, mieszcząca współcześnie muzeum biograficzne tego kompozytora;

Wiktionary

- atma – dusza jednostkowa w filozofii indyjskiej
- Atma – muzeum Karola Szymanowskiego w willi „Atma” w Zakopanem
- Atma – miejscowość w północno-zachodniej Syrii, w muhafazie Idlibu
- Atma – album Michał Urbaniak
- Atma – tytuł powieści Marii Rodziewczówny

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Szymanowski tylko w Atmie czuł się naprawdę u siebie, był doskonałym, serdecznym gospodarzem, uprzejmym i gościnnym. Toteż Atma była zawsze pełna rozmaitych gości (…)

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatma, AS: atma

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atman m.

Wiktionary

# atman

w filozofii indyjskiej: fundamentalne "ja", najgłębsza, duchowa istota bytu ludzkiego; "mikrokosmiczny" odpowiednik brahmana

SJP.pl

Atman (dewanagari आत्म ātman, sanskr. oddech, आत्मा) – w hinduizmie określenie duszy rozumianej jako indywidualna jaźń, obecna w każdej żywej istocie. Atman wciela się w kolejnych żywotach (idea reinkarnacji) w kolejne ciała, podlegając prawu karmy. Pierwsze wzmianki o atmanie znaleźć można już w Upaniszadach.

Wikipedia

# atmofil

pierwiastek będący składnikiem skorupy ziemskiej przechodzący w dużych ilościach do atmosfery lub hydrosfery

SJP.pl

# atmolityczny

→ atmoliza

SJP.pl

#### Patrz:

atmoliza

# atmoliza

rozdzielanie mieszaniny gazów na poszczególne składniki

SJP.pl

# atmometr

przyrząd do mierzenia szybkości parowania wody z powierzchni zbiorników wodnych lub gruntu; ewaporometr

SJP.pl

Wikipedia

# atmoradiograf

aparat radiofoniczny służący do notowania wyładowań atmosferycznych

SJP.pl

# atmosfera

1. sfera gazów otaczająca Ziemię lub inne ciało niebieskie;
2. powietrze wypełniające jakąś ograniczoną przestrzeń;
3. przenośnie: jakość stosunków międzyludzkich panująca w danym miejscu, klimat psychiczny tego miejsca, środowiska, otoczenia itp.;
4. atmosfera techniczna - dawna jednostka ciśnienia;
5. atmosfera fizyczna - jednostka ciśnienia równa 101325 paskalom

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) astr. meteorol. powłoka gazowa otaczająca Ziemię lub inne ciało niebieskie;

(1.2) powietrze wypełniające jakieś pomieszczenie

(1.3) przen. klimat psychiczny w jakimś środowisku, miejscu, otoczeniu itd.

(1.4) miar. fiz. jednostka miary ciśnienia

Wiktionary

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Księżyc nie ma atmosfery, co powoduje m.in. to, że w jego powierzchnię uderza bardzo wiele meteorytów oraz to, że panują na nim bardzo duże wahania temperatury

(1.2) Nie lubił atmosfery tej sali: duchoty i gorąca.

(1.3) W biurze panowała rodzinna atmosfera.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatmɔˈsfɛra, AS: atmosfera

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atmosferyczny

rzecz. sfera ż.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) klimat, pogoda, aura, powietrze

(1.3) duch, klimat, aura, nastrój, poczucie

Wiktionary

# atmosferka

zdrobnienie od: atmosfera

SJP.pl

# atmosferologia

nauka o zjawiskach atmosferycznych

SJP.pl

# atmosferyczny

dotyczący atmosfery (w znaczeniu powłoki gazowej), mający miejsce w atmosferze (np. zjawiska atmosferyczne, wyładowania atmosferyczne)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) związany z atmosferą ziemską

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Dzisiaj jest wyjątkowo niskie ciśnienie atmosferyczne.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatmɔsfɛˈrɨt͡ʃnɨ, AS: atmosferyčny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. sfera ż., atmosfera ż.

Wiktionary

# atmosferyk

1. rodzaj kotła lub pieca gazowego;
2. potocznie: utwór, zazwyczaj muzyczny, o charakterze nastrojowym, nostalgicznym, romantycznym

SJP.pl

# atmosferyki

fale elektromagnetyczne o długości od 15 metrów do 1500 kilometrów, wywołane wyładowaniami atmosferycznymi między chmurami lub między chmurą a ziemią, będące źródłem zakłócających trzasków w odbiornikach radiowych

SJP.pl

Atmosferyki – zwyczajowa nazwa fal radiowych od długościach od 15 do 1 500 000 metrów (częstotliwości 20MHz-200Hz) powstających w atmosferze Ziemi. Pochodzenie atmosferyków jest naturalne, z wyładowań elektrycznych zachodzących w atmosferze - stanowią więc naturalne szumy przy odbiorze fal radiowych. Obserwacje atmosferyków służą badaniom jonosfery i magnetosfery.

Wikipedia

# atoksyczność

→ atoksyczny

SJP.pl

#### Patrz:

atoksyczny

# atoksyczny

nietrujący

SJP.pl

# atol

wyspa koralowa w kształcie pierścienia, otaczająca lagunę

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geogr. typ płaskiej wyspy koralowej w kształcie pierścienia powstałej na skutek zapadnięcia się wulkanu otoczonego przez rafę koralową;

Wiktionary

Atol – płaska wyspa koralowa, zwykle składająca się z rafy koralowej w kształcie pierścienia otaczającego centralną depresję, nazywaną laguną. Może ona stanowić odrębny zbiornik wodny lub być połączona z morzem.

Atol powstaje wskutek kilku procesów. Zaczyna się od powstania wyspy wulkanicznej na oceanie. Późniejsze procesy to narastanie rafy koralowej wokół wyspy z jednoczesnym zagłębianiem się dna oceanicznego. Powstanie wyspy wulkanicznej związane jest na ogół z istnieniem tzw. plamy gorąca pod poruszającą się płytą litosfery. Powstały wulkan tworzy wyspę. W przypadku sprzyjających warunków rozwijają się na wybrzeżach wyspy koralowce, tworząc rafy koralowe. Rafę koralową tworzą żywe organizmy – polipy. Obumierające polipy pozostawiają po sobie wapienne szkielety tworzące zwartą strukturę. Wskutek ruchu płyty wyspa przemieszcza się i jednocześnie zagłębia, a działalność wulkaniczna zamiera. Jednak zagłębianie się jest na tyle powolne, że koralowce potrafią narastać wystarczająco szybko, aby utrzymać płyciznę, dopóki panują odpowiednie warunki (temperatura wody, nasłonecznienie, czystość wody itp.). W efekcie może powstać warstwa wapieni o grubości kilku kilometrów (ponad warstwą skał wulkanicznych). Stożek wulkanu jak i pozostające ponad powierzchnią części atolu ulegają erozji. Jednym z jej produktów jest piasek, na którym mogą rozwijać się rośliny. Szczątki roślin tworzą glebę. Po zewnętrznej stronie atolu tworzy się kształtowana przez fale plaża. Opada ona stromo ku głębinie. Plaże od strony laguny są znacznie szersze, a woda przeważnie płytka.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Atol powstaje na skutek przyrastania rafy koralowej wokół wyspy wulkanicznej.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatɔl, AS: atol

Wiktionary

# atoli

dawniej: mimo to, jednak, wszakże; spójnik przyłączający zdanie (rzadziej inne wyrażenie) o treści przeciwnej do tej, którą można wywnioskować z wcześniejszego kontekstu, np.: Wierzyć nie chciał, w końcu atoli uwierzyć musiał.

SJP.pl

spójnik

(1.1) przest. jednak, natomiast, ale

forma rzeczownika.

(2.1) D. lm. od atol

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Zaśnięcie było atoli niemożebnie utrudnione, toć potworny jazgot i wycie uruchomionej przez całą noc przebrzmiałej, nadszarpniętej zębem czasu przedpotopowej maszynerii, stacji dyskietek i konsol w połączeniu z ogromnym zachwytem zawartym w nich zabytkowym oprogramowaniem nie sprzyja zasypianiu.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtɔlʲi, AS: atolʹi

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) aliści, jakkolwiek, jednakowoż, jednakże, lecz, mimo tego, mimo to, pomimo tego, pomimo to, przecież, toż, wszak, wszakże

Wiktionary

# atolówka

gatunek ptaka z rodziny mewowatych; rybitwa biała

SJP.pl

Atolówka, rybitwa biała (Gygis alba) – gatunek średniej wielkości ptaka, jedyny przedstawiciel podrodziny atolówek (Gyginae) w rodzinie mewowatych (Laridae), spotykany na oceanach świata w strefie tropikalnej. Rozpowszechniona jest przede wszystkim na Pacyfiku i Oceanie Indyjskim, gniazduje także na niektórych wyspach południowego Atlantyku. Na niektórych wyspach jest osiadła, na inne przylatuje tylko na lęgi, ale trasy wędrówek poza sezonem lęgowym nie zostały jeszcze poznane.

Wikipedia

# atolowy

→ atol

SJP.pl

#### Patrz:

atol

# atom

1. najmniejsza część pierwiastka chemicznego zachowująca jego właściwości;
2. przenośnie: najmniejsza, podstawowa cząstka czegoś

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. fiz. najmniejszy element materii, dla którego można jeszcze wyróżniać pierwiastki;

Wiktionary

Atom – podstawowy składnik materii. Składa się z małego dodatnio naładowanego jądra o dużej gęstości i otaczającej go chmury elektronowej o ujemnym ładunku elektrycznym.

Słowo atom pochodzi z greckiego ἄτομος – átomos (od α-, „nie-” + τέμνω – temno, „ciąć”), oznaczającego coś, czego nie da się przeciąć ani podzielić. Idea istnienia niepodzielnych składników materii pojawiła się już w pismach starożytnych filozofów indyjskich i greckich. W XVII i XVIII wieku chemicy potwierdzili te przypuszczenia, identyfikując pierwiastki chemiczne i pokazując, że reagują one ze sobą w ściśle określonych proporcjach. W XIX wieku odkryto ruchy Browna, będące pośrednim dowodem ziarnistości materii. Na początku XX wieku fizycy zbadali wewnętrzną strukturę atomów, pokazując tym samym, że są one podzielne. Teorie mechaniki kwantowej pozwoliły stworzyć matematyczne modele wnętrza atomu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Cząsteczka wody zawiera trzy atomy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatɔ̃m, AS: atõm

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atomistyka ż., atomista mos., atomówka ż., atomizowanie n.

czas. atomizować ndk.

przym. atomowy

Wiktionary

# atomal

fotograficzny wywoływacz w postaci proszku

SJP.pl

# atomista

1. w starożytności: filozof, zwolennik teorii filozoficznej - atomizmu;
2. specjalista w zakresie atomistyki;
3. potocznie o zwolenniku szerokiego zastosowania energii jądrowej

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) filoz. filozof będący zwolennikiem atomizmu – poglądu o istnieniu najmniejszych składników materii

(1.2) fiz. badacz zajmujący się atomistyką – nauką o najmniejszych składnikach materii, która dała początek fizyce jądrowej

(1.3) pracownik przemysłu wykorzystującego energię jądrową

Wiktionary

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

rzecz. atomistyka ż., atomizm m., atom m., atomizowanie n.

:: fż. atomistka ż.

czas. atomizować ndk.

przym. atomistyczny, atomowy

przysł. atomowo

frazeologia.

etymologia.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) atomist; (1.2) atomist; (1.3) atomist

* baskijski: (1.1) atomista

* bułgarski: (1.1) атомист m.; (1.2) атомист m.

* rosyjski: (1.1) атомист m.; (1.2) атомист m.; (1.3) атомщик m.

* włoski: (1.1) atomista m.; (1.2) atomista m.

źródła.

== atomista (język baskijski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) filoz. atomista

przymiotnik

(2.1) filoz. atomistyczny

odmiana.

przykłady.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɔ̃ˈmʲista, AS: atõmʹista

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atomistyka ż., atomizm m., atom m., atomizowanie n.

:: fż. atomistka ż.

czas. atomizować ndk.

przym. atomistyczny, atomowy

przysł. atomowo

Wiktionary

# atomistka

→ atomista

SJP.pl

#### Patrz:

atomista

# atomistyczny

→ atomistyka, → atomizm

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) filoz. odnoszący się do atomizmu

Wiktionary

#### Patrz:

atomistyka, → atomizm

#### Powiązane:

rzecz. atomizm mrz., atomista mos., atomistyka ż.

Wiktionary

# atomistyka

1. ogół badań naukowych i prac technicznych związanych z uzyskiwaniem i wykorzystywaniem energii jądrowej;
2. antyczna teoria filozoficzna głosząca, że przyroda składa się z atomów, których powszechną właściwością jest ruch w próżni

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. dziedzina nauki zajmująca się badaniem właściwości, struktury i zachowania atomów oraz ich zastosowaniami w różnych technologiach

(1.2) hist. filoz. teoria, która zakładała, że wszystko we wszechświecie składa się z małych, niepodzielnych jednostek zwanych atomami

Wiktionary

- energetyka jądrowa
- fizyka jądrowa
- ochrona radiologiczna
- atomizm
- Atomistyka – album Elektrycznych Gitar

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. atom mrz., atomista mos., atomizm mrz., atomizowanie n.

przym. atomistyczny

przysł. atomistycznie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) atomizm

Wiktionary

# atomizacja

1. rozbicie lub rozpad czegoś na drobne cząsteczki;
2. rozpylenie cieczy w postaci drobnych kropel;
3. przesadna, drobiazgowa analiza

SJP.pl

- w technice – rozpylanie (np. cieczy - woda, metal, olej itp.) na drobne kropelki w celu zwiększenia powierzchni kontaktu tego czynnika z gazem
- w socjologii – rozpad więzi społecznych wynikający z nadmiernego indywidualizmu lub alienacji zbyt wielu członków społeczeństwa
- atomizacja – zjawisko rozdrobnienia struktur politycznych
- Atomizacja – proces wytworzenia wolnych atomów w atomizerze

Wikipedia

# atomizator

opryskiwacz silnikowy, drobnokroplisty do zwalczania szkodników i chorób roślin

SJP.pl

# atomizer

przyrząd do rozpylania płynów, zwłaszcza perfum i lekarstw; rozpylacz

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) przyrząd, który rozpyla ciecz, rozbija ją na strumień kropelek

(1.2) jeden z elementów e-papierosa, w którym liquid jest podgrzewany przez grzałkę i zamienia się w dym

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Czy ten atomizer robi dużą chmurę?

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɔ̃ˈmʲizɛr, AS: atõmʹizer

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atomizowanie n.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) rozpylacz

(1.2) parownik

Wiktionary

# atomizm

1. starożytna teoria filozoficzna przedstawiająca materię zbudowaną z drobnych, niepodzielnych cząstek - atomów;
2. pogląd w naukach społecznych uznający możliwość podziału badanych obiektów, podobnie jak materii, na najmniejsze składniki

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. fiz. teoria naukowa, zgodnie z którą materia składa się z atomów

(1.2) hist. filoz. starożytna doktryna głosząca, że cała rzeczywistość składa się z próżni i niepodzielnych, niezmiennych cząstek – atomów

(1.3) filoz. log. pogląd, że całą prawdę o rzeczywistości można wyrazić za pomocą elementarnych zdań (sądów), które opisują proste, jednostkowe fakty

Wiktionary

Atomizm fizykalny – teoria o ziarnistej, nieciągłej strukturze materii, twierdzenie, że materia składa się z niepodzielnych elementów, niegdyś atomów, a współcześnie: cząstek elementarnych.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. atomista mos.

przym. atomistyczny

Wiktionary

# atomizować

rozbijać coś na drobne elementy, składniki, także coś abstrakcyjnego

SJP.pl

czasownik przechodni niedokonany (dk. zatomizować)

(1.1) techn. rozdrabniać na bardzo drobne cząstki

(1.2) przen. powodować rozpad większej całości na elementy

czasownik zwrotny niedokonany atomizować się (dk. zatomizować się)

(2.1) dzielić się na niewielkie elementy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atomizowanie n.

czas. zatomizować dk.

Wiktionary

# atomizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) rozbijanie na atomy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atom m., atomizer m., atomistyka ż., atomista m.

czas. atomizować ndk.

przym. atomowy

Wiktionary

# atomóweczka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od: atomówka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atomówka ż.

Wiktionary

# atomowiec

1. przenośnie: uczony, który zajmuje się fizyką jądrową;
2. zwolennik wykorzystywania badań atomowych do produkcji bomb

SJP.pl

# atomówka

1. potocznie: bomba atomowa;
2. potocznie: elektrownia atomowa (jądrowa);
3. każda z trzech dziewczynek będących bohaterkami serialu animowanego pt. "Atomówki"

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. bomba atomowa

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɔ̃ˈmufka, AS: atõmufka

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atomóweczka ż., atom m.

Wiktionary

# atomowy

1. dotyczący atomów, związany z atomami (np. jądro atomowe, masa atomowa);
2. wykorzystujący energię jądrową, zabezpieczający przed skutkami użycia broni wykorzystującej tę energię (np. bomba atomowa, schron atomowy)

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) charakterystyczny dla atomu, odnoszący się do atomu

(1.2) wykorzystujący energię powstającą przy rozszczepieniu jądra atomowego

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Bizmut to pierwiastek chemiczny o symbolu Bi i liczbie atomowej 83.

(1.2) Prasa opisała katastrofę atomowego okrętu podwodnego.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatɔ̃ˈmɔvɨ, AS: atõmovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atom m., atomista mos., atomizowanie n.

przysł. atomowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.2) jądrowy, nuklearny

Wiktionary

# aton

w mitologii egipskiej: widzialny przejaw boga Re

SJP.pl

Wikipedia

# atonalista

muzyk tworzący utwory muzyczne o charakterze atonalnym, stosujący zasadę atonalności

SJP.pl

# atonalistka

→ atonalista

SJP.pl

#### Patrz:

atonalista

# atonalizm

konstrukcja dźwiękowa o braku zależności pomiędzy dźwiękami i tonami od centrum tonalnego; atonalność

SJP.pl

# atonalnie

przysłówek

(1.1) w sposób atonalny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atonalność ż.

przym. atonalny

Wiktionary

# atonalność

konstrukcja dźwiękowa o braku zależności pomiędzy dźwiękami i tonami od centrum tonalnego; atonalizm

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha utworu, który jest atonalny

Wiktionary

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. atonalny

przysł. atonalnie

Wiktionary

# atonalny

o muzyce: wprowadzający równouprawnienie wszystkich 12 dźwięków oktawy

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) pozbawiony tonu

Wiktionary

#### Powiązane:

przysł. atonalnie

rzecz. atonalność ż.

Wiktionary

# atonia

obniżenie prawidłowego napięcia mięśni

SJP.pl

Atonia – zanik lub zmniejszenie zdolności do skurczu mięśni gładkich lub mięśni poprzecznie prążkowanych. Jej skutkami są poważne zaburzenia w czynnościach danego narządu, np. zatrzymanie akcji porodowej (atonia macicy), ustanie ruchów perystaltycznych jelit (atonia jelit).

Wikipedia

# atoniczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest atoniczne

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atoniczny

przysł. atonicznie

Wiktionary

# atoniczny

1. bezdźwięczny;
2. w językoznawstwie: niemający własnego akcentu;
3. dotknięty atonią, spowodowany atonią

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) med. powiązany z atonią, obniżeniem lub brakiem napięcia mięśniowego

(1.2) jęz. zob. nieakcentowany.

(1.3) książk. bezdźwięczny

Wiktionary

#### Przykłady

(1.2) Klityka to wyraz atoniczny, tzn. pozbawiony własnego akcentu.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atoniczność ż.

Wiktionary

# atonon

wyraz nieposiadający własnego akcentu

SJP.pl

# atopia

genetycznie uwarunkowana, nieprawidłowa reakcja układu immunologicznego na naturalny kontakt z substancją uczulającą (antygen)

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. dziedziczna skłonność organizmu do nadmiernej reakcji alergicznej na powszechnie występujące czynniki środowiskowe

Wiktionary

Atopia (stgr. ατοπία) – grupa dziedzicznych chorób alergicznych. Zaburzenia te charakteryzują się natychmiastowym mechanizmem. Wynikają z nieprawidłowej odpowiedzi immunologicznej na małe dawki antygenów, w wyniku której dochodzi do nadmiernego wytwarzania immunoglobulin E (IgE) skierowanych głównie przeciwko tym alergenom. Powstaje w ten sposób reakcja zapalna.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Atopia jest częstą przyczyną występowania astmy i egzemy u dzieci.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atopowy

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

przym. atopowy

frazeologia.

etymologia. etym|gr|ἀτοπία.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) atopy

* czeski: (1.1) atopie ż.

* duński: (1.1) atopi w.

* esperanto: (1.1) atopio

* francuski: (1.1) atopie ż.

* niderlandzki: (1.1) atopie ż./n.

* niemiecki: (1.1) Atopie ż.

* nowogrecki: (1.1) ατοπία ż. (atopía)

* słowacki: (1.1) atopia ż.

* ukraiński: (1.1) атопія ż. (atopija)

źródła.

== atopia (język słowacki.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. atopia

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# atopik

osoba dotknięta atopią

SJP.pl

# atopowy

w medycynie:
1. wywołany przez alergię (np. astma atopowa, atopowe zapalenie skóry);
2. skłonny do alergii (np. osoby atopowe)

SJP.pl

# atorwastatyna

organiczny związek chemiczny z grupy statyn, normalizujący stężenie lipidów we krwi

SJP.pl

Atorwastatyna – organiczny związek chemiczny, lek należący do grupy syntetycznych statyn. Jest wybiórczym inhibitorem reduktazy 3-hydroksy-3-metylo-glutarylo-koenzymu A (reduktazy HMG-CoA).

Wikipedia

# atos

1. bohater powieści "Trzej muszkieterowie", "Dwadzieścia lat później" i "Wicehrabia de Bragelonne" autorstwa Aleksandra Dumasa;
2. model samochodu marki Hyundai

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy, nazwa własna

(1.1) zoonim, imię dla psa

Wiktionary

Atos, właściwie Olivier hrabia de la Fère (ur. ok. 1595, zm. 1661) – jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre’a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D’Artagnan autora Henry'ego Bedforda-Jonesa. Postać zainspirowana była m.in. Armandem de Sillègue d’Athos d’Autevielle, ur. ok. 1615, zm. 21 grudnia 1643 r. w Paryżu.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Karolina nazwała psa Atos.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatɔs, AS: atos

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. athoski

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

(1.1) zoonim, imię dla psa

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

przym. athoski

frazeologia.

etymologia. etym|franc|Athos.

uwagi.

tłumaczenia.

źródła.

== Atos (język włoski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj męski, nazwa własna

(1.1) imię|włoski|m.

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# atp

1. [czytaj: a-te-pe] adenozynotrójfosforan;
2. [czytaj: ej-ti-PI] skrót angielskiego: Association of Tennis Professionals - Stowarzyszenie Tenisistów Profesjonalnych, organizacja utworzona w 1972 roku w celu ochrony interesów tenisistów, organizator cyklu męskich rozgrywek tenisowych pod nazwą ATP Tour

SJP.pl

# atrakcja

1. urozmaicenie, rozrywka, niespodzianka;
2. coś, co pociąga niezwykłością; coś szczególnie interesującego

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) książk. coś wyjątkowo interesującego, dostarczającego przyjemności lub rozrywki

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Atrakcją wieczoru był występ znanej piosenkarki.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtrakt͡sʲja, AS: atrakcʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrakcyjność ż., atraktant m., uatrakcyjnianie n., uatrakcyjnienie n.

czas. uatrakcyjniać ndk., uatrakcyjnić dk.

przym. atrakcyjny

przysł. atrakcyjnie

Wiktionary

# atrakcyjnie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób atrakcyjny, czyli przyciągający uwagę

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Oferta jest przedstawiona atrakcyjnie, więc na pewno przyciągnie wielu klientów.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atraktant mrz., atrakcja ż., atrakcyjność ż.

przym. atrakcyjny

Wiktionary

# atrakcyjniej

stopień wyższy od przysłówka: atrakcyjnie

SJP.pl

# atrakcyjniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: atrakcyjny; bardziej atrakcyjny

SJP.pl

# atrakcyjność

→ atrakcyjny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wzbudzanie zainteresowania wyglądem, stylem, ogółem właściwości

(1.2) wywoływanie pożądania sensualnego i seksualnego

Wiktionary

Atrakcyjność, także atrakcja – właściwość powodująca zainteresowanie, pożądanie lub przyciąganie do czegoś lub kogoś. Atrakcja może również odnosić się do samego obiektu atrakcji tak jak w przypadku atrakcji turystycznej.

Wikipedia

#### Patrz:

atrakcyjny

#### Przykłady

(1.1) Bez atrakcyjności mogłaby się tam w ogóle nie pojawiać.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatrakˈt͡sɨjnɔɕt͡ɕ, AS: atrakcyi ̯ność

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrakcja ż., atraktant mrz.

przym. atrakcyjny

przysł. atrakcyjnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) czar, piękno, urok

(1.2) seksapil

Wiktionary

# atrakcyjny

1. wzbudzający zainteresowanie; interesujący, ciekawy;
2. wzbudzający pożądanie; pociągający, ponętny, powabny

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) o człowieku: przystojny (w odniesieniu do mężczyzny), ładny (o kobiecie)

(1.2) interesujący, dobry, korzystny, wartościowy, godny przyjęcia/rozważenia (o pojęciu, rzeczy, obiekcie, ofercie itd.)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Atrakcyjny partner jest dla wielu kobiet powodem do dumy.

(1.2) Atrakcyjna oferta inwestycyjna przyciągnęła klientów z zagranicy.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatrakˈt͡sɨjnɨ, AS: atrakcyi ̯ny

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrakcja ż., atrakcyjność ż., atraktant mrz.

czas. uatrakcyjnić dk., uatrakcyjniać ndk.

przysł. atrakcyjnie

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) pociągający, seksowny

Wiktionary

# atraks

duży, bardzo jadowity i agresywny pająk australijski

SJP.pl

Atraks, ptasznik australijski (Atrax robustus) – gatunek pająka z infrarzędu ptaszników i rodziny Atracidae. Jest endemitem australijskiej Nowej Południowej Walii.

Wikipedia

# atraktant

1. chemiczny środek działający wabiąco na owady i szkodniki; środek wabiący;
2. sygnał wydawany przez zwierzęta w celu zwabienia partnera seksualnego lub ofiary;
3. czynnik wabiący u roślin, przyciągający gatunki zapylające kwiaty

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zool. sygnał wabiący ofiarę lub partnera

(1.2) bot. bodziec wabiący do zapylenia

Wiktionary

Atraktanty, czynniki wabiące – dowolnej natury czynniki (dźwięk, światło, związki chemiczne, kształty lub kombinacje takich sygnałów) o działaniu wabiącym, zwiększające atrakcyjność seksualną, przyciągające gatunki zapylające kwiaty, rozsiewające nasiona, itp. Atraktanty sztuczne i naturalne są wykorzystywane przez człowieka w hodowli zwierząt oraz uprawie wszelkiego rodzaju roślin.

Wikipedia

#### Powiązane:

rzecz. atrakcja ż., atrakcyjność ż.

przym. atrakcyjny

przysł. atrakcyjnie

Wiktionary

# atraktor

punkt lub zbiór punktów, który w trakcie pewnego procesu "przyciąga" punkty leżące w jego otoczeniu

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wędk. dodatek smakowy, środek wabiący ryby

(1.2) mat. fiz. stan układu dynamicznego, do którego dąży ten układ w miarę upływu czasu;

(1.3) psych. pewien stały poziom szczęśliwości, do którego dąży umysł

Wiktionary

Atraktor (łac. attrahere – przyciągać) – stan układu dynamicznego, do którego w miarę upływu czasu dąży ten układ. Atraktor jest pojęciem pokrewnym punktu stałego dla funkcji. Atraktorem może być np. punkt, zamknięta krzywa (cykl graniczny), czy fraktal (dziwny atraktor). Atraktor jest jednym z podstawowych pojęć używanych w teorii chaosu.

Wikipedia

#### Powiązane:

przym. atraktorowy

Wiktionary

# atraktorowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z atraktorem, dotyczący atraktora

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atraktor m.

Wiktionary

# atramencik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od atrament

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrament m.

Wiktionary

# atrament

barwny roztwór o różnorodnym składzie chemicznym, służący do pisania przy użyciu pióra, lub drukowania

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) roztwór wody i barwnika, zazwyczaj granatowego, używany do pisania lub drukowania;

(1.2) środ. przestępcze tanie wino owocowe

Wiktionary

Atrament (łac. atramentum, czernidło) – środek barwiący w postaci roztworu barwnika w rozpuszczalniku z ewentualnym dodatkiem substancji zagęszczających (np. żelujących). Wykorzystywany jest w szeregu przyborów pisarskich (długopisy, flamastry, markery, wieczne pióra) oraz w druku atramentowym (drukarki atramentowe, plotery).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Uczniowie niemile potraktowali nowego, wlewając mu atrament do tornistra.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtrãmɛ̃nt, AS: atrãmẽnt

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atramentówka ż., atramentki nmos.

:: zdrobn. atramencik m.

przym. atramentowy

przysł. atramentowo

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) inkaust; gw-pl|Górny Śląsk|tinta.

Wiktionary

# atramentówka

potocznie: drukarka atramentowa

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. inform. drukarka atramentowa

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Nie jestem zadowolony z mojej atramentówki, bo jest droga w eksploatacji i bardzo wolna.

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrament mrz.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) środ. plujka

Wiktionary

# atramentowy

związany z atramentem

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) dotyczący atramentu, związany z atramentem

(1.2) granatowy kolor

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Na spotkaniu w uznaniu już wypracowanych sukcesów wręczył Szymonowi niespodziankę – drukarkę atramentową.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatrãmɛ̃nˈtɔvɨ, AS: atrãmẽntovy

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrament m.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) inkaustowy

Wiktionary

# atramyntowy

przymiotnik

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. kopiowy (o ołówku)

Wiktionary

#### Przykłady

(1.1) Karlik napisoł atramyntowym ołówkym i rozmazało sie.

Wiktionary

# atranzytywność

cecha relacji, która nigdy nie zachodzi między X i Z, jeśli zachodzi między X i Y oraz Y i Z; przeciwprzechodniość

SJP.pl

Relacja przechodnia (tranzytywna) – relacja, która jeśli zachodzi dla pary (x,y) oraz pary (y,z), to zachodzi też dla pary (x,z).

Wikipedia

# atrapa

1. imitacja przedmiotu lub puste opakowanie np. na wystawie sklepowej jako reklama;
2. osłona chłodnicy samochodowej;
3. przenośnie o instytucji lub zjawisku, które są zaledwie imitacją czegoś, nie mają dodatnich wartości pierwowzoru

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) imitacja jakiegoś przedmiotu;

(1.2) przen. coś, co jest pozbawione wartości, sprawiające pozór bycia czymś, czym w rzeczywistości nie jest

(1.3) osłona chłodnicy samochodowej

Wiktionary

Atrapa (fr. attrape) – makieta lub przedmiot służący do oszukania obserwatora, imitacja. Pojęcie odnoszone czasem do pojęć abstrakcyjnych (np. „Władza, która jest tylko atrapą”).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W wielu sklepach wystawia się tylko atrapy telefonów z powodu kradzieży.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtrapa, AS: atrapa

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atrapowy

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.3) grill

Wiktionary

# atrapowy

związany z atrapą

SJP.pl

# atraumatyczny

nietraumatyczny

SJP.pl

# atrazyna

związek chemiczny, herbicyd do zwalczania chwastów w uprawie kukurydzy

SJP.pl

Atrazyna – organiczny związek chemiczny z grupy triazyn. Stosowana jako herbicyd (tzw. herbicyd triazynowy) do zwalczania chwastów w uprawie kukurydzy.

Użycie atrazyny zostało zakazane na terenie państw Unii Europejskiej z początkiem roku 2005 ze względu na przekroczenie norm stężeń tego pestycydu w wodach gruntowych. Wiele krajów zabroniło stosowania atrazyny znacznie wcześniej: Włochy, Niemcy – 1991; Dania, Finlandia, Szwecja – 1994. Jak wykazują cytowane badania, zaniechanie używania atrazyny w Niemczech i we Włoszech nie spowodowało zmian w uzyskiwanej wydajności produkcyjnej kukurydzy z hektara upraw.

Wikipedia

# atrebateński

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. związany z Atrebatem, dotyczący Atrebatu (współcz. Arras)

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. Atrebat mrz.

Wiktionary

#### Synonimy:

(1.1) współcz. arraski

Wiktionary

# atrek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. hydron. rzeka w północno-wschodnim Iranie i południowo-zachodnim Turkmenistanie;

Wiktionary

Wikipedia

# atrepsja

stan skrajnego wyniszczenia u niemowląt rozwijający się wskutek przewlekłych zaburzeń w odżywianiu lub przewlekłych schorzeń, objawiający się znacznym wychudzeniem, upośledzeniem wzrostu i rozwoju oraz zaburzeniami czynności narządów wewnętrznych

SJP.pl

Atrepsja – stan znacznego wyniszczenia organizmu dziecka, przejawiający się wychudzeniem, a także zaburzeniem rozwoju fizycznego oraz intelektualnego. Jego przyczyną jest najczęściej nieodpowiednia pielęgnacja dziecka oraz niedostateczne odżywianie (zarówno ilościowe, jak i jakościowe), niedostarczające organizmowi niezbędnej ilości białka. Objawy nasilają się wraz z pogłębianiem deficytu. W skrajnych przypadkach niedobór masy ciała może sięgać nawet 30%. Znacznemu spowolnieniu ulega również wzrost dziecka. Niedobór białek powoduje także szereg innych zaburzeń w organizmie, m.in.: niedokrwistość, uszkodzenia wątroby, osłabienie odporności organizmu (co prowadzi do licznych infekcji), zaburzenia termoregulacji (objawiające się najczęściej zaniżoną temperaturą ciała) oraz niedobory niektórych witamin. U niemowląt występuje często ponadto znaczne odwodnienie, demineralizacja kości oraz kwasica.

Wikipedia

# atreusz

Atreus (także Atreusz, Atrej; gr. Ἀτρεύς Atreús, łac. Atreus) – w mitologii greckiej król Myken.

Uchodził za syna Pelopsa i Hippodamei. Był bratem Tiestesa, z którym został przez ojca wypędzony za zamordowanie przyrodniego brata, Chrysipposa (Chryzypa). Z żoną Aerope miał dwóch synów – Agamemnona i Menelaosa oraz córkę Anaksibię. Klątwa Pelopsa stała się przyczyną wielu zbrodni w rodzie.

Wikipedia

# atrezja

brak światła narządu rurowatego (np. odbytu, dróg żółciowych, dwunastnicy); zarośnięcie

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zob. zarośnięcie.

Wiktionary

Atrezja, zarośnięcie (łac. atresia, z gr. ατρετος = bez otworu) – termin medyczny oznaczający najczęściej wrodzony brak otworu np. w zastawce trójdzielnej lub światła narządu rurowatego (np. odbytu, przełyku, pochwy) albo wtórny brak światła, który może być spowodowany przebytym procesem zapalnym.

Wikipedia

# atrezyjny

→ atrezja

SJP.pl

#### Patrz:

atrezja

# atrialny

przymiotnik od: atrium; charakterystyczny dla atrium, mieszczący się w atrium lub w jakiś inny sposób związany z atrium

SJP.pl

# atrium

1. centralne pomieszczenie w starożytnych domach rzymskich, oświetlane przez otwór w dachu, pod którym był basen na wodę deszczową;
2. dziedziniec w bazylikach starochrześcijańskich;
3. przedsionek serca

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) archit. w dawnym domu rzymskim: główne pomieszczenie, z otwartym dachem i zbiornikiem w podłodze na deszczówkę

(1.2) archit. wewnętrzny dziedziniec

(1.3) anat. przedsionek serca

Wiktionary

Atrium (od łac. ater – czarny) – najczęściej niezadaszone (hypetralne) pomieszczenie wewnętrzne.

W architekturze jest to zamknięta przestrzeń, niekoniecznie wyrównana w pionie, przechodząca przez dwie lub więcej kondygnacji w obiekcie budowlanym.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Prokonsul rozmawiał w atrium z senatorem.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˈatrʲjũm, AS: atrʹi ̯ũm

Wiktionary

# atrofia

zanikanie tkanek lub organów; zanik

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zanik lub zmniejszenie się tkanek lub narządów;

(1.2) psych. zanik wrażliwości

Wiktionary

Atrofia (stgr. ἀτροφία atrophia), zanik, wiąd – stopniowe zmniejszanie się objętości komórki, tkanki, narządu lub części ciała. Wyróżnia się zanik fizjologiczny i patologiczny.Typy zaników:

- z braku czynności, atrophia ex inactivitate (np. dłuższe unieruchomienie kończyny powoduje zmniejszenie jej średnicy)
- z ucisku, atrophia e compressione (np. w obrębie kości z powodu naczyń)
- z niedożywienia, atrophia ex inanitione (np. tkanka tłuszczowa)
- z odnerwienia, atrophia neurotrophica (np. mięśni, atrophia musculorum)
- hormonalny, atrophia hormonalis (np. brak ACTH powoduje zanik kory nadnerczy, przy obniżonym poziomie estrogenów – zanik endometrium, nabłonka pochwy, sutka u kobiet po menopauzie; drugi przykład jest fizjologią)
- starczy, atrophia senilis (serce, mózg – zachodzi fizjologicznie z wiekiem).

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) W patomorfologii atrofia zaliczana jest do zmian wstecznych.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: aˈtrɔfʲja, AS: atrofʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atroficzny

Wiktionary

#### Synonimy:

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

przym. atroficzny

frazeologia.

etymologia. etym|łac|atrophia. < etym2|płac|atrophia|atrophĭa. < etym|gr|ἀτροφία. < etym|gr|ἄτροφος. < etym|gr|ἀ-|τροφή. < etym|gr|τρέφω.

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) atrophy

* baskijski: (1.1) atrofia

* bułgarski: (1.1) атрофия ż.; (1.2) атрофия ż.

* czeski: (1.1) zakrnění n.

* francuski: (1.1) atrophie ż.

* hiszpański: (1.1) atrofia ż.

* litewski: (1.1) atrofija ż.

* łotewski: (1.1) atrofija ż.

* niemiecki: (1.1) Atrophie ż.

* nowogrecki: (1.1) ατροφία ż.

* portugalski: (1.1) atrofia ż.

* słowacki: (1.1) atrofia ż.

* ukraiński: (1.1) атрофія ż.; (1.2) атрофія ż.

* włoski: (1.1) atrofia ż.

źródła.

== atrofia (język baskijski.) ==

wymowa.

znaczenia.

rzeczownik

(1.1) med. atrofia

odmiana.

przykłady.

składnia.

kolokacje.

synonimy.

Wiktionary

# atroficzny

zanikowy

SJP.pl

przymiotnik relacyjny

(1.1) med. związany z atrofią, dotyczący atrofii

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrofia ż.

Wiktionary

# atropina

silnie trujący związek organiczny, alkaloid występujący w niektórych roślinach (m.in. w owocach pokrzyku wilczej jagody), działający na układ nerwowy przywspółczulny

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów tropanowych o sumarycznym wzorze wzór chemiczny|C17H23NO3., stosowana jako lek rozkurczowy i środek rozszerzający źrenice;

Wiktionary

Atropina (łac. atropinum) – organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów tropanowych, ester 3-hydroksytropanu i kwasu 3-hydroksy-2-fenylopropanowego. Antagonista pozazwojowych receptorów muskarynowych M1-M2. Nie wykazuje istotnego działania na pozostałe receptory muskarynowe. Stosowana jako lek rozkurczowy i środek rozszerzający źrenice. Jest racematem składającym się z dwóch enancjomerów różniących się konfiguracją przy atomie 2 grupy fenylopropanianowej; enancjomer 2S to hioscyjamina (L-atropina), wykazująca silniejsze działanie niż racemat.

Wikipedia

#### Przykłady

składnia.

kolokacje.

synonimy.

antonimy.

hiperonimy.

hiponimy.

holonimy.

meronimy.

pokrewne.

przym. atropinowy

frazeologia.

etymologia.

etym|nłac|Atropa belladonna. → roślina: pokrzyk wilcza jagoda

uwagi.

tłumaczenia.

* angielski: (1.1) atropine

* białoruski: (1.1) атрапін

* bułgarski: (1.1) атропин

* czeski: (1.1) atropin

* duński: (1.1) atropin n.

* francuski: (1.1) atropine ż.

* hiszpański: (1.1) atropina ż.

* kataloński: (1.1) atropina ż.

* litewski: (1.1) atropinas

* niderlandzki: (1.1) atropine

* niemiecki: (1.1) Atropin n.

* nowogrecki: (1.1) ατροπίνη ż.

* portugalski: (1.1) atropina ż.

* rosyjski: (1.1) атропин m.

* rumuński: (1.1) atropină ż.

* słowacki: (1.1) atropín

* słoweński: (1.1) atropin

* szwedzki: (1.1) atropin n.

* ukraiński: (1.1) атропін

* węgierski: (1.1) atropin

* włoski: (1.1) atropina ż.

źródła.

== atropina (język hiszpański.) ==

wymowa.

IPA3|a.tɾo.ˈpi.na.

znaczenia.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. chem. atropina

odmiana.

(1.1) lp. atropina; lm. atropinas

przykłady.

Wiktionary

#### Powiązane:

przym. atropinowy

Wiktionary

# atropinowy

związany z atropiną

SJP.pl

przymiotnik

(1.1) med. związany z atropiną

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atropina ż.

Wiktionary

# atropos

Atropos (gr. Ἄτροπος Átropos, łac. Atropos, Morta – „Nieodwracalna”) – trzecia z Mojr, w mitologii greckiej bogiń losu.

Atropos wyznaczała kres życia każdego z ludzi. Kiedy nadchodził ich czas, przecinała nić swoimi nożycami. Atropos była najstarszą z sióstr.

Wikipedia

# atrybucik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od atrybut

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrybut m.

Wiktionary

# atrybucja

1. połączenie rzeczownika z przymiotnikiem, gdzie przymiotnik pełni funkcję przydawki;
2. przypisanie autorstwa dzieła sztuki, o niejednoznacznym pochodzeniu, artyście na podstawie zgromadzonych wiadomości źródłowych

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przypisywanie (czegoś komuś lub czemuś)

(1.2) jęz. połączenie rzeczownika z przymiotnikiem pełniącym funkcję atrybutu – przydawki

(1.3) psych. wnioskowanie, wyjaśnianie czyichś zachowań, zjawisk, intencji pomagające przewidywać zdarzenia i zwiększyć możliwość wpływania na nie

(1.4) szt. przypisanie autorstwa dzieła sztuki, dokonywane gdy dzieło nie jest podpisane lub istnieją wątpliwości co do autentyczności podpisu autora

(1.5) jęz. bezspójnikowe połączenie zdań lub części zdania

Wiktionary

Atrybucja – przypisywanie komuś lub czemuś pewnych cech. W psychologii pojęcie atrybucji odnosi się do tego, jak ludzie wyjaśniają przyczyny swojego bądź cudzego zachowania, tzw. naiwne teorie przyczynowości. Termin ten funkcjonuje również w gramatyce języka polskiego oraz istnieje w dziedzinie marketingu biznesowego.

Wikipedia

#### Przykłady

(1.1) Rady szybko rozszerzyły swe pierwotne atrybucje kierowników strajków i stały się zalążkiem nowej władzy, która zagarniała rządy w kraju i wprowadzała w życie swoje postanowienia.

Wiktionary

#### Wymowa:

IPA: ˌatrɨˈbut͡sʲja, AS: atrybucʹi ̯a

Wiktionary

#### Powiązane:

rzecz. atrybut m.

przym. atrybucyjny

Wiktionary

# atrybucyjny

przymiotnik od: atrybucja

SJP.pl

# atrybut

1. istotna cecha, właściwość;
2. filozofia: charakterystyczna właściwość przedmiotu, bez której nie mógłby on istnieć; przymiot;
3. językoznawstwo: część zdania (wyraz lub ich grupa) określająca rzeczownik lub zaimek rzeczowny; przydawka;
4. sztuka: określony, symboliczny przedmiot, dodawany jako znak rozpoznawczy

SJP.pl

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rzecz lub cecha typowa dla czegoś lub kogoś

Wiktionary

Atrybut – cecha (własność, właściwość) osoby lub rzeczy, która wyróżnia ją spośród innych.

Słowo to może również mieć następujące znaczenia:

- atrybut w sztuce – określony przedmiot o charakterze symbolicznym związany z życiem danej postaci
  - atrybuty świętych

  Wikipedia

  #### Przykłady

  (1.1) Atrybutem największego z greckich bogów – Zeusa, zwanego gromowładnym – był piorun.

  Wiktionary

  #### Wymowa:

  IPA: aˈtrɨbut, AS: atrybut

  Wiktionary

  #### Powiązane:

  rzecz. atrybucik mrz., atrybucja ż.

  Wiktionary

# atrybutywny

używany jako przydawka

SJP.pl