Ep

1. skrót od: Epi­sko­pat Pol­ski;
2. skrót od: Ex­ten­ded Play - oz­na­cze­nie płyt mu­zycz­nych bę­dą­cych czymś poś­red­nim mię­dzy sin­glem a al­bu­mem dłu­go­gra­ją­cym


EP (od ang. "ex­ten­ded play"), mi­nial­bum, tzw. czwór­ka, pot. epka – na­gra­nie mu­zycz­ne, które za­wie­ra wię­cej ut­wo­rów niż sin­gel, ale zwy­kle nie kwa­li­fi­ku­je się jako album lub LP[]. Współ­czes­ne mi­nial­bu­my za­wie­ra­ją zaz­wy­czaj co najm­niej trzy ut­wo­ry, a mak­sy­mal­nie sześć, i są uwa­ża­ne za „tań­sze i mniej cza­so­chłon­ne” dla ar­ty­sty w pro­duk­cji w po­rów­na­niu do al­bu­mów[].


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ep-Ka

po­tocz­nie: album mu­zycz­ny dłuż­szy od sin­gla i krót­szy od al­bu­mu dłu­go­gra­ją­ce­go; mi­nial­bum, epka


Źródła:

SJP.pl

Ep.

skrót od: epi­sco­pus (z ła­ci­ny: bi­skup)


Źródła:

SJP.pl

Epa

skrót od: Eu­ro­pe­an Pressp­ho­to Agen­cy, mię­dzy­na­ro­do­wa agen­cja fo­to­gra­ficz­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epachtozaur

ro­dzaj czwo­ro­noż­ne­go, ro­śli­no­żer­ne­go di­no­za­u­ra z grupy ty­ta­no­za­u­rów


Epach­to­za­ur ("Epacht­ho­sa­u­rus sciut­toi") – czwo­ro­noż­ny, ro­śli­no­żer­ny za­u­ro­pod z grupy ty­ta­no­za­u­rów (Ti­ta­no­sa­u­ria), spo­krew­nio­ny z sal­ta­za­u­rem.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epafras

Epa­fras, św. Epa­fras z Ko­lo­sy, gr. "Ἐπαφρᾶς" (zm. w I wieku) – po­stać z No­we­go Te­sta­men­tu, za­ło­ży­ciel i głowa Ko­ścio­ła w Ko­lo­sach, uczeń św. Pawła z Tarsu, świę­ty Ko­ścio­ła ka­to­lic­kie­go.


Źródła:

Wikipedia

Epafrodyt

Epa­fro­dyt – po­stać bi­blij­na wy­mie­nia­na w Nowym Te­sta­men­cie, uczeń św. Pawła, świę­ty Ko­ścio­ła ka­to­lic­kie­go i Cerk­wi pra­wo­sław­nej.

Wy­mie­nio­ny przez apo­sto­ła Pawła w na­pi­sa­nym mię­dzy 56 a 57 ro­kiem w Efe­zie lub 61 a 63 r. w Rzy­mie Li­ście do Fi­li­pian (2,25-30 BT), chrze­ści­ja­nin z Fi­lip­pi. W cza­sie misji do­star­cze­nia dat­ków do Rzymu za­cho­ro­wał, a po po­wro­cie do zdro­wia wraz z Ty­mo­te­u­szem z Efezu z po­le­ce­nia apo­sto­ła zo­stał po­słań­cem do Fi­li­pian, do­star­cza­jąc list z po­dzię­ko­wa­nia­mi.


Źródła:

Wikipedia

Epakta

licz­by okre­śla­ją­ce fazę Księ­ży­ca przy­pa­da­ją­cą na pier­wszy dzień roku


Źródła:

SJP.pl

Epanadiploza

fi­gu­ra sty­li­stycz­na; pow­tó­rze­nie tego sa­me­go wy­ra­zu lub zwro­tu na po­cząt­ku i na końcu ja­kie­goś seg­men­tu wy­po­wie­dzi


Źródła:

SJP.pl

Epanafora

fi­gu­ra sty­li­stycz­na na pow­tó­rze­niu tego sa­me­go słowa lub wy­ra­że­nia na po­cząt­ku ko­lej­nych seg­men­tów tek­stu; ana­fo­ra


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. jęz. zob. ana­fo­ra.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epanalepsa

Epa­na­lep­sa (gr. ἐπανάληψις "epanálēpsis", łac. "re­sump­tio", pol. pow­tó­rze­nie bez­poś­red­nie) – fi­gu­ra re­to­rycz­na, pow­tó­rze­nie na końcu wy­po­wie­dzi wy­ra­zu lub grupy wy­ra­zów, które znaj­du­ją się na jej po­cząt­ku, np. ang. "The king is dead, long live the king".


Źródła:

Wikipedia

Epanalepsis

fi­gu­ra sty­li­stycz­na po­le­ga­ją­ca na bez­poś­red­nim pow­tó­rze­niu tego sa­me­go wy­ra­zu w zda­niu


Źródła:

SJP.pl

Epanodos

fi­gu­ra re­to­rycz­na, uzu­peł­nie­nie tego, co wcze­śniej po­wie­dzia­no w sen­sie ogól­niej­szym


Epa­no­dos (gr. ἐπάνοδος "epánodos", forma zla­ty­ni­zo­wa­na "epa­no­dus"; łac. "re­gres­sio") – fi­gu­ra re­to­rycz­na, uzu­peł­nie­nie, za­ak­cen­to­wa­nie cze­goś, co zo­sta­ło już wcze­śniej wy­ra­żo­ne lub też po­wrót do głów­ne­go te­ma­tu mowy po wpro­wa­dze­niu dy­gre­sji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eparch

za­rząd­ca epar­chii; epar­cha


Źródła:

SJP.pl

Eparcha

za­rząd­ca epar­chii; epar­cha


Źródła:

SJP.pl

Eparchia

1. w sta­ro­żyt­no­ści: pro­win­cja rzym­ska lub bi­zan­tyj­ska;
2. w Ko­ście­le wschod­nim: nazwa die­cez­ji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kośc. jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na w Ko­ście­le wschod­nim, od­po­wied­nik die­cez­ji


Epar­chia (gr. "ἐπαρχία" 'pro­win­cja' z "ἐπι-" 'nad-' i "ἀρχός" 'wład­ca') – we wschod­nim chrze­ści­jań­stwie te­ry­to­rium pod­le­głe me­tro­po­li­cie, a od V wieku bi­sku­po­wi, czyli od­po­wied­nik za­chod­niej die­cez­ji.

Ter­min wy­wo­dzi się od uży­wa­nej we wschod­niej czę­ści ce­sar­stwa rzym­skie­go nazwy pro­win­cji – epar­chia, po re­for­mie te­ry­to­rial­nej Dio­kle­cja­na wcho­dzą­cej w skład więk­szej jed­nost­ki te­ry­to­rial­nej – die­cez­ji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epatowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|epa­to­wać.

 (1.2) ce­lo­we za­dzi­wia­nie lub szo­ko­wa­nie


Źródła:

Wiktionary

Epatować

wpra­wiać in­nych w zdu­mie­nie, osłu­pie­nie; zdu­mie­wać, za­dzi­wiać, szo­ko­wać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) wy­wo­ły­wać duże wra­że­nie; szo­ko­wać


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epdm

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. techn. two­rzy­wo sztucz­ne, ro­dzaj ela­sto­me­ru, ter­po­li­mer otrzy­my­wa­ny z mo­no­me­rów ety­le­no­wo-pro­py­le­no­wo-die­no­wych;


Źródła:

Wiktionary

Epe

skró­to­wiec

 (1.1) polit. = Eu­ro­pej­ska Po­li­ty­ka Ener­ge­tycz­na


Epe – mia­sto w Ni­ge­rii, w sta­nie Lagos. We­dług da­nych sza­cun­ko­wych na rok 2009 li­czy­ło 81 951 miesz­kań­ców.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Epeisodion

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. par­tia dia­lo­go­wa mię­dzy par­tia­mi chó­ral­ny­mi w dra­ma­cie an­tycz­nym;


Źródła:

Wiktionary

Epejroforeza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geol. po­zio­me ruchy kon­ty­nen­tów skut­ku­ją­ce zmia­na­mi ich po­ło­że­nia wzglę­dem sie­bie i wzglę­dem bie­gu­nów;


Źródła:

Wiktionary

Epejrogenetyczny

→ epej­ro­ge­ne­za


Patrz:epejrogeneza

Źródła:

SJP.pl

Epejrogeneza

po­wol­ne, pio­no­we ruchy sko­ru­py ziem­skiej, po­wo­du­ją­ce pod­no­sze­nie się lub za­pa­da­nie pew­nych ob­sza­rów ziemi; epi­ro­ge­ne­za


Epej­ro­ge­ne­za, ruchy epej­ro­ge­nicz­ne – ruchy tek­to­nicz­ne prze­bie­ga­ją­ce spo­koj­nie, bar­dzo po­wo­li pod­no­szą­ce lub ob­ni­ża­ją­ce znacz­ne ob­sza­ry lądów.

Nie po­wo­du­ją więk­szych zmian w ukła­dzie warstw skal­nych. Prze­wa­ża po­gląd, że wy­wo­ła­ne są za­bu­rze­nia­mi w izo­staz­ji, zmia­na­mi gę­sto­ści ma­te­ria­łu skal­ne­go wy­wo­ła­ne­go zmia­na­mi ter­mo­dy­na­micz­ny­mi (tem­pe­ra­tu­ry, ci­śnie­nia), za­cho­dzą­cy­mi w dol­nej czę­ści sko­ru­py ziem­skiej i w gór­nym pła­szczu Ziemi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epejrokratyczny

w ge­o­lo­gii: okres epej­ro­kra­tycz­ny - okres w hi­sto­rii Ziemi cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się ni­skim po­zio­mem wód mórz i oce­a­nów i znacz­nym za­się­giem lądów; okres ge­o­kra­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Epejsodion

część tra­ge­dii grec­kiej; epej­zo­dion


Epej­so­dion (gr. "epe­i­só­dion") – frag­ment dra­ma­tu grec­kie­go (tak tra­ge­dii jak i ko­me­dii), który obej­mu­je bez­poś­red­nie wy­stą­pie­nia po­sta­ci w wy­po­wie­dziach o cha­rak­te­rze dia­lo­gów lub mo­no­lo­gów. Epe­i­so­dion sta­no­wi pier­wot­ną formę wy­stę­pu­ją­cych w póź­niej­szych ut­wo­rach dra­ma­tur­gicz­nych aktów. Po­szcze­gól­ne epej­so­dia, któ­rych było od trzech do pię­ciu (naj­czę­ściej trzy), od­dzie­la­ne były od sie­bie pie­śnia­mi chóru − sta­si­mo­na­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epejzodion

część tra­ge­dii grec­kiej; epej­so­dion


Źródła:

SJP.pl

Ependyma

tkan­ka gle­jo­wa, na­bło­nek two­rzą­cy wy­ściół­kę komór mózgu i ka­na­łu środ­ko­we­go rdze­nia krę­go­we­go


Źródła:

SJP.pl

Ependymocyt

ko­mór­ka wy­ście­la­ją­ca ko­mo­ry mózgu i kanał rdze­nia krę­go­we­go, wni­ka­ją­ca w tkan­kę ner­wo­wą


Źródła:

SJP.pl

Epeng

skró­to­wiec, ro­dzaj męski

 (1.1) Eu­ro­pej­ski pro­gram ener­ge­tycz­ny na rzecz na­pra­wy go­spo­dar­czej


Źródła:

Wiktionary

Epentetyczny

→ epen­te­za


Patrz:epenteza

Źródła:

SJP.pl

Epenteza

w ję­zy­koz­naw­stwie: wtór­ne wyt­wo­rze­nie się ele­men­tu gło­sko­we­go wew­nątrz wy­ra­zu, wy­wo­ła­ne głów­nie czyn­ni­ka­mi fo­ne­tycz­ny­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. fonet. zja­wi­sko po­le­ga­ją­ce na nie­u­za­sad­nio­nym ety­mo­lo­gicz­nie wsta­wie­niu gło­ski, zwy­kle w celu uni­knię­cia trud­nej wy­mo­wy lub roz­zie­wu;


Epen­te­za (z gr. ἐπένθεσις "epénthesis" „wtrą­ce­nie”) – zja­wi­sko ję­zy­ko­we, po­le­ga­ją­ce na wsta­wie­niu gło­ski epen­te­tycz­nej (nie­ma­ją­cej umo­ty­wo­wa­nia ety­mo­lo­gicz­ne­go), sa­mo­gło­ski lub spół­gło­ski, zwy­kle celem uni­knię­cia trud­nej do wy­mó­wie­nia zbit­ki gło­sek lub roz­zie­wu. Np. pol. "ogień" (stpol. "ogń"), "kro­pla" < "kropl­ja < krop­ja" (jo­ty­za­cja pra­sło­wiań­ska – w pol­skim jej ślady po­ja­wia­ją się nie­kon­sek­went­nie), niem. "hof­fent­lich", "Ze­i­tung­sjun­ge", łac. "com­bu­ro" (z "con" + "uro"), ang. łą­czą­ce R itp.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epexegesis

z greki: wy­ja­śnie­nie; w li­te­ra­tu­rze: do­da­nie ele­men­tu wy­ja­śnia­ją­ce­go lub uzu­peł­nia­ją­ce­go do za­koń­czo­ne­go zda­nia


Źródła:

SJP.pl

Epi-

prze­dro­stek

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych, ma­ją­cy zna­cze­nie: zew­nętrz­ny, po­prze­dza­ją­cy coś, na­stę­pu­ją­cy po czymś, po­ło­żo­ny nad czymś


Źródła:

Wiktionary

Epibazydium

wła­ści­wa pod­staw­ka grzy­bów zło­żo­no­pod­staw­ko­wych


Epi­ba­zy­dium ( epi­ba­si­dium, l. mn. "epi­ba­si­dia") – część pod­sta­wek z grupy frag­mo­ba­zy­diów u grzy­bów. Po­ję­cie to wpro­wa­dził nie­miec­ki my­ko­log Walt­her Ne­u­hoff. We­dług niego frag­mo­ba­zy­dia (które na­zy­wał he­te­ro­ba­zy­dia­mi) skła­da­ją się z "hi­po­ba­si­dium" i "epi­ba­si­dium". Epi­ba­zy­dium znaj­du­je się po­mię­dzy wła­ści­wą pod­staw­ką a ste­ryg­mą. Spol­szczo­ną nazwę epi­ba­zy­dium po­da­je Słow­nik Ję­zy­ka Pol­skie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epiblast

zew­nętrz­ny li­stek za­rod­ko­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) biol. war­stwa ko­mó­rek za­rod­ka we wczes­nym eta­pie roz­wo­ju, która two­rzy wew­nętrz­ną część tarcz­ki za­rod­ko­wej i z któ­rej pod­czas ga­stru­la­cji pow­sta­ją trzy list­ki za­rod­ko­we: ek­to­der­ma, me­zo­der­ma i en­do­der­ma


Epi­blast (gr. "epí" ‘na’, "bla­stós" ‘za­ro­dek’) – bio­lo­gicz­ne po­ję­cie, ma­ją­ce kilka zna­czeń:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epiblema

po­wierzch­nio­wa war­stwa ko­mó­rek w stre­fie wło­śni­ko­wej ko­rze­nia, peł­nią­ca funk­cję okry­wa­ją­cą, chłon­ną i wy­dal­ni­czą


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epibolia

typ ga­stru­la­cji po­le­ga­ją­cy na obra­sta­niu jed­nej par­tii ko­mó­rek przez inną


Epi­bo­lia – typ ruchu ga­stru­la­cyj­ne­go, po­le­ga­ją­cy na roz­ra­sta­niu się war­stwy ko­mór­ko­wej, co pro­wa­dzi do obra­sta­nia, czyli po­kry­wa­nia innej war­stwy. Naj­czę­ściej za­cho­dzi w wy­ni­ku spła­szcza­nia i dzie­le­nia się lub tylko dzie­le­nia ko­mó­rek uło­żo­nych w na­bło­nek, a także w wy­ni­ku in­ter­ka­la­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epicardium

[czy­taj: epi­kar­dium] cien­ka, łącz­not­kan­ko­wa błona po­kry­wa­ją­ca z zew­nątrz mię­sień ser­co­wy, sta­no­wią­ca wew­nętrz­ną blasz­kę osier­dzia; na­sier­dzie


Źródła:

SJP.pl

Epicedion

epi­ce­dium;
1. w grec­kiej li­ry­ce chó­ral­nej: pieśń ża­łob­na
2. mowa lub po­e­mat na cześć osoby zmar­łej


Źródła:

SJP.pl

Epicedium

epi­ce­dion;
1. w grec­kiej li­ry­ce chó­ral­nej: pieśń ża­łob­na
2. mowa lub po­e­mat na cześć osoby zmar­łej


Epi­ce­dium (gr. " epi­ke­de­ion") – li­te­rac­ki utwór ża­łob­ny, któ­re­go twór­cą jest Sy­mo­ni­des. Ma okre­ślo­ny sche­mat re­to­rycz­ny:

Może się także wią­zać z na­pom­nie­niem - "ex­hor­ta­tio" (np. "Tren XIX" Jana Ko­cha­now­skie­go). W epi­ce­dium bo­ha­te­rem może być tylko osoba do­ro­sła, sław­na, z okre­ślo­ny­mi za­słu­ga­mi, bo­ha­ter (tu wy­stę­pu­je znacz­na róż­ni­ca z "Tre­na­mi" Ko­cha­now­skie­go).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epicentralny

do­ty­czą­cy miej­sca na po­wierzch­ni Ziemi po­ło­żo­ne­go naj­bli­żej ogni­ska trzę­sie­nia ziemi


przy­miot­nik

 (1.1) ge­o­fiz. zwią­za­ny z epi­cen­trum


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epicentrum

miej­sce na po­wierzch­ni Ziemi po­ło­żo­ne naj­bli­żej ogni­ska trzę­sie­nia ziemi


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ge­o­fiz. ob­szar na po­wierzch­ni Ziemi, znaj­du­ją­cy się bez­poś­red­nio nad ogni­skiem trzę­sie­nia ziemi

 (1.2) przen. punkt, w któ­rym dane zja­wi­sko wy­stę­pu­je w na­si­lo­nym stop­niu


Epi­cen­trum (z gr. "ἐπι-" „nad-” i łac. "cen­trum" „śro­dek”) – punkt na po­wierzch­ni sko­ru­py ziem­skiej po­ło­żo­ny w najm­niej­szej od­le­gło­ści od hi­po­cen­trum, to zna­czy pio­no­wo nad nim. Ob­szar po­ło­żo­ny wokół epi­cen­trum, zwany ob­sza­rem epi­cen­tral­nym, jest miej­scem naj­więk­szych zni­szczeń.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epichejremat

w lo­gi­ce: układ sy­lo­giz­mów, w któ­rym prze­słan­ka­mi pier­wsze­go sy­lo­giz­mu są wnio­ski dwóch na­stęp­nych; epi­che­re­mat


Epi­chej­re­mat (gr. "ἐπιχείρημα" 'dowód' od "ἐπιχειρέω" 'wziąć w rękę', "ἐπι" 'na' "χείρ" 'ręka') – sche­mat wnio­sko­wa­nia lub samo wnio­sko­wa­nie we­dług ta­kie­go sche­ma­tu, sta­no­wią­cy układ sy­lo­giz­mów upo­rząd­ko­wa­nych tak, że prze­słan­ki pier­wsze­go sy­lo­giz­mu są wnio­ska­mi dwu in­nych sy­lo­giz­mów, zaś prze­słan­ki tam­tych sy­lo­giz­mów są ewen­tu­al­nie wnio­ska­mi in­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epicheremat

w lo­gi­ce: układ sy­lo­giz­mów, w któ­rym prze­słan­ka­mi pier­wsze­go sy­lo­giz­mu są wnio­ski dwóch na­stęp­nych; epi­chej­re­mat


Źródła:

SJP.pl

Epichlorohydryna

po­chod­na chlo­ru, lotna, nietr­wa­ła, bar­dzo re­ak­tyw­na ciecz o za­pa­chu chlo­ro­for­mu


Epich­lo­ro­hy­dry­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy epok­sy­dów za­wie­ra­ją­cy bocz­ną grupę chlo­ro­me­ty­lo­wą.

W wa­run­kach prze­my­sło­wych epich­lo­ro­hy­dry­nę uzy­sku­je się po­przez chlo­ro­wa­nie pro­py­le­nu do chlor­ku al­li­lu, a na­stęp­nie epok­sy­da­cję tego ostat­nie­go.

Znaj­du­je za­sto­so­wa­nie w wyt­wa­rza­niu żywic epok­sy­do­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epichloryt

nie­do­kład­nie poz­na­ny mi­ne­rał


Źródła:

SJP.pl

Epicki

1. cha­rak­te­ry­stycz­ny dla epiki;
2. opi­so­wy, opo­wia­da­ją­cy;
3. po­tocz­nie: wspa­nia­ły, cu­dow­ny, fan­ta­stycz­ny; zacny


przy­miot­nik

 (1.1) liter. zwią­za­ny z epiką

 (1.2) slang. nie­by­wa­ły, naj­lep­szy, bar­dzo dobry, wspa­nia­ły, wy­jąt­ko­wy; także. im­po­nu­ją­cy, spek­ta­ku­lar­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epicko

przy­słó­wek

 (1.1) wła­ści­wie dla epiki, w spo­sób epic­ki


Źródła:

Wiktionary

Epickość

cecha tego, co jest wła­ści­we epice, trak­tu­je temat roz­le­gle; opi­so­wość, nar­ra­cyj­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co epic­kie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epicondylitis

[czy­taj: epikondyLItis] w me­dy­cy­nie: za­pa­le­nie ścię­gna po­ło­żo­ne­go bocz­nie w sto­sun­ku do stawu łok­cio­we­go; ło­kieć te­ni­si­sty


Źródła:

SJP.pl

Epicykl

w ge­o­cen­trycz­nej me­cha­ni­ce nieba: okrąg, po któ­rym po­ru­sza się ciało nie­bie­skie, sam po­ru­sza­ją­cy się po więk­szym okrę­gu zwa­nym de­fe­ren­sem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. astr. małe koło, po któ­re­go ob­wo­dzie po­ru­sza się pla­ne­ta, a śro­dek tego koła krąży po więk­szym kole (zwa­nym de­fe­ren­tem); pod­sta­wo­wy ele­ment sy­ste­mu ge­o­cen­trycz­ne­go


Epi­cykl – okrąg, po któ­rym po­ru­sza się dana pla­ne­ta, któ­re­go śro­dek z kolei krąży po de­fe­ren­cie. Wpro­wa­dze­nie po­ję­cia epi­cy­klu w te­o­rii ge­o­cen­trycz­nej miało na celu wy­ja­śnie­nie ob­ser­wo­wa­ne­go na nie­bie ruchu wstecz­ne­go pla­net zew­nętrz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epicykliczny

→ epi­cykl


Patrz:epicykl

Źródła:

SJP.pl

Epicykloida

krzy­wa pła­ska za­kre­śla­na przez usta­lo­ny punkt okrę­gu to­czą­ce­go się zew­nętrz­nie po dru­gim okrę­gu


Epi­cy­klo­i­da – krzy­wa, jaką za­kre­śla usta­lo­ny punkt okrę­gu to­czą­ce­go się bez po­śliz­gu na zew­nątrz in­ne­go, nie­ru­cho­me­go okrę­gu. Epi­cy­klo­i­da jest szcze­gól­nym przy­pad­kiem epi­tro­cho­i­dy.

Kształt epi­cy­klo­i­dy za­le­ży od sto­sun­ku for­mu­la_1 pro­mie­ni okrę­gów, nie­ru­cho­me­go do to­czą­ce­go się. Gdy pro­mie­nie są równe otrzy­mu­je się krzy­wą ser­co­wą, z grec­ka zwaną kar­dio­i­dą (ser­co­wa­ta od gr. καρδιά – serce).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epiczka

→ epik


Patrz:epik

Źródła:

SJP.pl

Epiczny

na­le­żą­cy do epiki; wła­ści­wy, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla epiki, uj­mu­ją­cy roz­le­gle dany temat; epic­ki


Źródła:

SJP.pl

Epid.

skrót od: epi­de­mia, epi­de­micz­ny, epi­de­mio­lo­gia, epi­de­mio­lo­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Epidemia

1. nagłe po­ja­wie­nie się wśród lud­no­ści (także zwie­rząt) na danym ob­sza­rze i w okre­ślo­nym cza­sie wzro­stu licz­by za­cho­ro­wań na daną cho­ro­bę, naj­czę­ściej za­kaź­ną
2. po­wszech­ne, nag­min­ne wy­stę­po­wa­nie cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. duża licz­ba za­cho­ro­wań na tę samą cho­ro­bę, na tym samym ob­sza­rze i w tym samym cza­sie;


Epi­de­mia (z gr. "επιδημία": "επι": epi „na”, "δήμος": demos „lu­dzie”) – wy­stę­po­wa­nie w okre­ślo­nym cza­sie i na okre­ślo­nym te­re­nie przy­pad­ków za­cho­ro­wań lub in­nych zja­wisk zwią­za­nych ze zdro­wiem w licz­bie więk­szej niż ocze­ki­wa­na. Epi­de­mie o nie­wiel­kiej licz­bie przy­pad­ków za­cho­ro­wań ogra­ni­czo­ne do okre­ślo­ne­go ob­sza­ru i czasu okre­śla się ter­mi­nem ogni­sko epi­de­micz­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epidemicznie

przy­słó­wek

 (1.1) jak pod­czas epi­de­mii


Źródła:

Wiktionary

Epidemiczność

1. cecha cze­goś zwią­za­ne­go z dużą licz­bą za­cho­ro­wań;
2. cecha cze­goś zwią­za­ne­go z czę­stym wy­stę­po­wa­niem cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) stan epi­de­mii; po­sia­da­nie cech epi­de­mii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epidemiczny

1. zwią­za­ny z dużą licz­bą za­cho­ro­wań; epi­de­mij­ny;
2. zwią­za­ny z czę­stym wy­stę­po­wa­niem cze­goś, np. epi­de­micz­ne roz­mia­ry


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. wet. zwią­za­ny z epi­de­mią, do­ty­czą­cy epi­de­mii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epidemijny

zwią­za­ny z dużą licz­bą za­cho­ro­wań; epi­de­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Epidemio

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: epi­de­mia


Źródła:

Wiktionary

Epidemiolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie epi­de­mio­lo­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. le­karz spe­cja­li­sta zaj­mu­ją­cy się za­po­bie­ga­niem i zwal­cza­niem epi­de­mii

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) med. le­kar­ka spe­cja­list­ka epi­de­mio­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epidemiologia

dział me­dy­cy­ny zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem przy­czyn pow­sta­nia, roz­wo­ju, roz­prze­strze­nia­nia się i le­cze­niem cho­rób za­kaź­nych oraz in­nych scho­rzeń nie­za­kaź­nych, ma­so­wo wy­stę­pu­ją­cych w okre­ślo­nych po­pu­la­cjach ludz­kich


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. med. nauka zaj­mu­ją­ca się czyn­ni­ków wpły­wa­ją­cych na pow­sta­wa­nie i sze­rze­nie się epi­de­mii, a także spo­so­ba­mi zwal­cza­nia i za­po­bie­ga­nia epi­de­miom;


Epi­de­mio­lo­gia (gr. "epi" „na”, "demos" „lud”, "logos" „słowo, nauka”) – ba­da­nie wy­stę­po­wa­nia i roz­mie­szcze­nia sta­nów lub zda­rzeń zwią­za­nych ze zdro­wiem w okre­ślo­nych po­pu­la­cjach oraz wpły­wu czyn­ni­ków wpły­wa­ją­cych na stan zdro­wia, a także za­sto­so­wa­nie tej wie­dzy do kon­tro­lo­wa­nia pro­ble­mów zdro­wot­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epidemiologicznie

przy­słó­wek

 (1.1) med. w myśl zasad epi­de­mio­lo­gii, zgod­nie z epi­de­mio­lo­gią


Źródła:

Wiktionary

Epidemiologiczny

→ epi­de­mio­lo­gia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. zwią­za­ny z epi­de­mio­lo­gią, do­ty­czą­cy epi­de­mio­lo­gii


Patrz:epidemiologia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epidemiolożka

→ epi­de­mio­log


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) le­kar­ka spe­cja­list­ka zaj­mu­ją­ca się zwal­cza­niem pan­de­mii


Patrz:epidemiolog

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epiderma

ina­czej: na­skó­rek


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. zew­nętrz­na war­stwa ko­mó­rek po­kry­wa­ją­ca całą po­wierzch­nię ro­śli­ny;

 (1.2) zool. jed­no­war­stwo­wy na­bło­nek po­kry­wa­ją­cy ciało bez­krę­gow­ców


Epi­der­ma, skór­ka – w sze­ro­kim zna­cze­niu jest to tkan­ka ro­ślin­na okry­wa­ją­ca, obej­mu­ją­ca za­rów­no po­wierzch­nio­wą war­stwę ko­mó­rek pędu, jak i ko­rze­nia.

W ści­ślej­szym zna­cze­niu epi­der­ma de­fi­nio­wa­na jest jako skór­ka pędu ro­ślin na­czy­nio­wych – po­wierzch­nio­wa po­wło­ka ło­dy­gi, liści i or­ga­nów ge­ne­ra­tyw­nych, pod­czas gdy skór­kę ko­rze­nia na­zy­wa się ry­zo­der­mą (epi­ble­mą).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epidermalny

→ epi­der­ma


Patrz:epiderma

Źródła:

SJP.pl

Epidian

marka żywic epok­sy­do­wych


Epi­dian – hand­lo­wa nazwa kra­jo­wych żywic epok­sy­do­wych pro­du­ko­wa­nych w Pol­sce. Epi­dia­ny to czy­ste ży­wi­ce dia­no­we, nie­za­wie­ra­ją­ce roz­pu­szczal­ni­ków, roz­cień­czal­ni­ków, wy­peł­nia­czy ani in­nych do­dat­ków. W za­leż­no­ści od pro­por­cji sub­stra­tów (epich­lo­ro­hy­dry­ny i dianu) oraz wa­run­ków kon­den­sa­cji, otrzy­my­wa­ne są epi­dia­ny o róż­nej masie czą­stecz­ko­wej, licz­bie grup epok­sy­do­wych i hy­drok­sy­lo­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epidiaskop

apa­rat pro­jek­cyj­ny do wyś­wiet­la­nia obra­zów za­rów­no w świet­le od­bi­tym, jak i w prze­cho­dzą­cym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. urzą­dze­nie pro­jek­cyj­ne bę­dą­ce po­łą­cze­niem dia­sko­pu i epi­sko­pu, słu­żą­ce do wyś­wiet­la­nia po­je­dyn­czych obra­zów nie­ru­cho­mych za­rów­no w świet­le od­bi­tym, jak i prze­cho­dzą­cym (przez­ro­czy, folii, stron książ­ki, fo­to­gra­fii itp.);


Epi­dia­skop (gr. "επι" – na + "διασκοπεω" – pa­trzę przez) − urzą­dze­nie pro­jek­cyj­ne słu­żą­ce do wyś­wiet­la­nia obra­zów sta­tycz­nych (nie­ru­cho­mych) na ścia­nie lub ty­po­wym bia­łym ekra­nie pro­jek­cyj­nym, bę­dą­ce po­łą­cze­niem epi­sko­pu i dia­sko­pu, czyli umoż­li­wia­ją­ce pre­zen­ta­cję w po­więk­sze­niu ma­te­ria­łów oś­wiet­lo­nych świa­tłem od­bi­tym lub prze­cho­dzą­cym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epidiaskopowy

zwią­za­ny z epi­dia­sko­pem


Źródła:

SJP.pl

Epidot

mi­ne­rał, za­sa­do­wy krze­mian wap­nia, glinu i że­la­za o bar­wie zaz­wy­czaj zie­lo­nej w róż­nych od­cie­niach


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. po­spo­li­ty mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów o sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­nym za­się­gu, kru­chy, przez­ro­czy­sty, w za­leż­no­ści od kie­run­ku ob­ser­wa­cji zmie­nia swoją barwę od ciem­no­zie­lo­nej do żół­to­zie­lo­nej, Ca2(Fe,Al)Al2(SiO4)(Si2O7)O(OH);


Epi­dot – po­spo­li­ty mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów o sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­nym za­się­gu. Nazwa po­cho­dzi od grec­kie­go "epi­do­sis = do­da­tek", po­nie­waż przez długi czas był uwa­ża­ny za od­mia­nę tur­ma­li­nu i po wy­o­dręb­nie­niu ko­niecz­ne było uzu­peł­nie­nie kla­sy­fi­ka­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epifan

imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Epifani

imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Epifania

1. niez­wy­kłe doz­na­nie, ol­śnie­nie;
2. w re­li­gii: uka­za­nie się, ob­ja­wie­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. ob­ja­wie­nie

 (1.2) książk. ol­śnie­nie, wy­jąt­ko­we doz­na­nie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epifaniczny

→ epi­fa­nia; epi­fa­nij­ny


przy­miot­nik

 (1.1) rel. ma­ją­cy cha­rak­ter ob­ja­wie­nia, do­ty­czą­cy ob­ja­wie­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epifanijny

→ {epi­fa­nia; epi­fa­nicz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy epi­fa­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epifaniusz

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Epi­fa­niusz, Epi­fa­ni – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go. Wy­wo­dzi się od słowa oz­na­cza­ją­ce­go „ob­ja­wie­nie się, uka­za­nie się bó­stwa”, „ten, który przy­szedł na świat”. Jego żeń­ski od­po­wied­nik to Epi­fa­nia.

W Pol­sce imię rzad­kie. W stycz­niu 2025 r. w re­je­strze PESEL, wśród pu­blicz­nie do­stęp­nych da­nych do­ty­czą­cych osób ży­ją­cych, wy­ka­za­no 4 męż­czyzn o imie­niu Epi­fa­niusz na­da­nym jako imię pier­wsze oraz 6 męż­czyzn no­szą­cych imię Epi­fa­niusz jako imię dru­gie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epifauna

zwie­rzę­ta ży­ją­ce na dnie zbior­ni­ków wod­nych


Epi­fa­u­na (epi­ben­tos) – zwie­rzę­ta ben­to­so­we (stale prze­by­wa­ją­ce w po­bli­żu dna) ży­ją­ce na po­wierzch­ni dna; or­ga­niz­my te są albo przyt­wier­dzo­ne do po­wierzch­ni po­dło­ża albo swo­bod­nie po­ru­sza­ją się po nim. Te wodne ga­tun­ki zwie­rząt mogą być przy­cze­pio­ne do po­dło­ża spe­cjal­nie uksz­tał­to­wa­ny­mi wy­pust­ka­mi lub przys­saw­ka­mi bądź bi­sio­rem, zro­śnię­te z po­dło­żem albo prze­by­wa­ją­ce w wy­drą­żo­nych ot­wo­rach lub ka­na­li­kach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epifenomen

zja­wi­sko to­wa­rzy­szą­ce zja­wi­sku pod­sta­wo­we­mu, lecz nie­ma­ją­ce wpły­wu na jego prze­bieg


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. zja­wi­sko po­bocz­ne, to­wa­rzy­szą­ce temu głów­ne­mu, ale nie­od­dzia­łu­ją­ce na nie


Epi­fe­no­men — w zna­cze­niu słow­ni­ko­wym zja­wi­sko (fe­no­men) wtór­ne, współ­wy­stę­pu­ją­ce ze zja­wi­skiem pod­sta­wo­wym, lecz nie wy­wie­ra­ją­ce istot­ne­go wpły­wu na jego prze­bieg. Jako ter­min te­o­re­tycz­ny obec­ny po­cząt­ko­wo głów­nie w me­dy­cy­nie, współ­cze­śnie po­słu­gu­je się nim epi­fe­no­me­na­lizm, sta­no­wi­sko w fi­lo­zo­fii umy­słu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epifenomenalizm

te­o­ria gło­szą­ca, że włas­ność okre­ślo­ne­go zja­wi­ska pow­sta­je przez inne jego włas­no­ści i nie ma mocy przy­czy­no­wej


Epi­fe­no­me­na­lizm – po­gląd fi­lo­zo­ficz­ny we­dług któ­re­go myśli oraz uczu­cia są epi­fe­no­me­na­mi fi­zycz­nych sta­nów mózgu, a nie re­al­ny­mi pro­ce­sa­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epifenomenizm

te­o­ria mó­wią­ca, że świa­do­mość jest od­bi­ciem zja­wisk or­ga­nicz­nych


Źródła:

SJP.pl

Epifilum

ro­śli­na z ro­dzi­ny kak­tu­so­wa­tych, ros­ną­ca w mię­dzyz­wrot­ni­ko­wej stre­fie Ame­ry­ki; fi­lo­kak­tus; zy­go­kak­tus


Źródła:

SJP.pl

Epifit

ro­śli­na że­ru­ją­ca (nie pa­so­ży­tu­ją­ca) na in­nych ro­śli­nach


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. ro­śli­na nie bę­dą­ca pa­so­ży­tem, która ro­śnie na innej ro­śli­nie słu­żą­cej jej jako pod­po­ra;


Epi­fit (gr. "epi" – na, "phy­ton" – ro­śli­na), po­ro­śle, ae­ro­fit – ro­śli­na ros­ną­ca na innej ro­śli­nie, ale zwy­kle nie pro­wa­dzą­ca pa­so­żyt­ni­cze­go trybu życia. Ko­rzy­sta z in­ne­go ga­tun­ku jako pod­po­ry, a odży­wia się naj­czę­ściej sa­mo­dziel­nie. W eko­sy­ste­mach lą­do­wych wy­ra­sta czę­sto w miej­scach, gdzie gro­ma­dzi się mart­wa ma­te­ria or­ga­nicz­na (np.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epifitia

ma­so­we wy­stę­po­wa­nie na okre­ślo­nym te­re­nie i w okre­ślo­nym cza­sie za­cho­ro­wań ro­ślin na jakąś cho­ro­bę; epi­fi­to­za


Źródła:

SJP.pl

Epifitoza

ma­so­we wy­stę­po­wa­nie na okre­ślo­nym te­re­nie i w okre­ślo­nym cza­sie za­cho­ro­wań ro­ślin na jakąś cho­ro­bę; epi­fi­tia


Epi­fi­to­za (gr. "epi" ‘na’, ‘przy’, ‘nad’, ‘zew­nętrz­ny’, ‘tylny’, ‘po­przed­ni’, ‘po­prze­dza­ją­cy’ (w cza­sie); "fito" ‘ro­śli­na’) – ma­so­we wy­stę­po­wa­nie za­cho­ro­wań na jedną cho­ro­bę w danym cza­sie i miej­scu wśród ro­ślin. Ana­lo­gicz­nym po­ję­ciem u zwie­rząt jest epi­de­mia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epifitycznie

→ epi­fi­tycz­ny


Patrz:epifityczny

Źródła:

SJP.pl

Epifityczny

zwią­za­ny z epi­fi­ta­mi, ro­śli­na­mi ży­ją­cy­mi na in­nych ro­śli­nach, ale nie­bę­dą­cy­mi pa­so­ży­ta­mi (np. mchy, pa­pro­cie, stor­czy­ki, po­ro­sty)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z epi­fi­tem, od­no­szą­cy się do epi­fi­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epifiza

Epi­fi­za (łac. "epip­hy­sis", l. mn. "epip­hy­ses") – ele­ment ana­to­micz­ny od­nó­ży niek­tó­rych mo­ty­li.

Epi­fi­za ma po­stać blasz­ko­wa­tej ostro­gi lub wy­rost­ka. Po­ło­żo­na jest na wew­nętrz­nej po­wierzch­ni go­le­ni przed­nich od­nó­ży. Wy­po­sa­żo­na jest w grupę gę­stych, szczo­tecz­ko­wa­tych szcze­ci­nek. Na­rząd ten to praw­do­po­dob­nie przeksz­tał­co­na szcze­cin­ka. Służy on do czy­szcze­nia czuł­ków. Motyl wkła­da czu­łek za epi­fi­zę i prze­cią­ga go czy­szcząc w ten spo­sób.


Źródła:

Wikipedia

Epifonem

Epi­fo­nem (gr. ἐπιφώνημα "epiphṓnēma", łac. "acclāmātiō") – fi­gu­ra re­to­rycz­na, wy­ra­zi­sta sen­ten­cja pod­su­mo­wu­ją­ca po­przed­nio wy­ra­żo­ne tre­ści.


Źródła:

Wikipedia

Epifora

fi­gu­ra sty­li­stycz­na po­le­ga­ją­ca na uży­ciu tego sa­me­go wy­ra­zu lub grupy wy­ra­zów na końcu ko­lej­nych wer­sów; con­ver­sio; epi­stro­fa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. jedna z figur sty­li­stycz­nych po­le­ga­ją­ca na pow­tó­rze­niu słowa lub zwro­tu na końcu kilku na­stę­pu­ją­cych po sobie wer­sów lub zdań


Epi­fo­ra (gr. ἐπιφορά "epiphorá"), także epi­stro­fa (gr. ἐπιστροφή "epistrophḗ"), con­ver­sio – pow­tó­rze­nie tego sa­me­go słowa lub zwro­tu na końcu ko­lej­nych seg­men­tów wy­po­wie­dzi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epiforyczny

→ epi­fo­ra


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) liter. zwią­za­ny z epi­fo­rą, do­ty­czą­cy epi­fo­ry


Patrz:epifora

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epifraza

fi­gu­ra sty­li­stycz­na, do­po­wie­dze­nie uzu­peł­nia­ją­ce już po­zor­nie za­koń­czo­ną ca­łość skład­nio­wą i my­ślo­wą


Epi­fra­za (gr. ἐπιφράσις "epiphrásis") – fi­gu­ra re­to­rycz­na po­le­ga­ją­ca na do­peł­nie­niu skoń­czo­ne­go zda­nia nowym, czę­sto za­ska­ku­ją­cym, dow­cip­nym ele­men­tem, który zmie­nia sens ca­ło­ści, np:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epigamia

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: prawo wza­jem­ne za­wie­ra­nia mał­żeństw mię­dzy oby­wa­te­la­mi róż­nych państw


Źródła:

SJP.pl

Epigeiczny

kieł­ko­wa­nie epi­ge­icz­ne - kieł­ko­wa­nie, w któ­rym hi­po­ko­tyl wy­dłu­ża się i po­wo­du­je wy­no­sze­nie li­ście­ni ponad po­wierzch­nię gleby; kieł­ko­wa­nie na­dziem­ne


Źródła:

SJP.pl

Epigenetyczka

spe­cja­list­ka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem zmian ek­spre­sji genów, które nie są zwią­za­ne ze zmia­na­mi w DNA


Źródła:

SJP.pl

Epigenetyczny

→ epi­ge­ne­za, → epi­ge­ne­ty­ka


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) biol. med. zwią­za­ny z dzie­dzicz­no­ścią po­za­ge­no­wą, do­ty­czą­cy dzie­dzicz­no­ści po­za­ge­no­wej


Patrz:epigeneza, → epigenetyka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epigenetyk

spe­cja­li­sta zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem zmian ek­spre­sji genów, które nie są zwią­za­ne ze zmia­na­mi w DNA


Źródła:

SJP.pl

Epigenetyka

nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem zmian ek­spre­sji genów, które nie są zwią­za­ne ze zmia­na­mi w DNA


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. med. ba­da­nie dzie­dzicz­no­ści po­za­ge­no­wej;


Epi­ge­ne­ty­ka – nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem zmian ek­spre­sji genów, które nie są zwią­za­ne ze zmia­na­mi w sek­wen­cji nu­kle­o­ty­dów w DNA. Ek­spre­sja ta może być mo­dy­fi­ko­wa­na przez czyn­ni­ki zew­nętrz­ne i pod­le­gać dzie­dzi­cze­niu.

Wyraz "epi­ge­ne­ty­ka" skła­da się ze słów "epi" – "poza czymś, w do­dat­ku do", oraz "ge­ne­ty­ka".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epigeneza

1. w bio­lo­gii: te­o­ria, we­dług któ­rej roz­wój za­rod­ka po­le­ga na róż­ni­co­wa­niu się jed­no­rod­nych ko­mó­rek pow­sta­łych z po­dzia­łu zy­go­ty, a na­stęp­nie stop­nio­wym wy­o­dręb­nia­niu or­ga­nów ciała;
2. w ge­o­lo­gii: pro­ces prze­o­bra­ża­nia pow­sta­łej uprzed­nio skały pod wpły­wem no­wych czyn­ni­ków zew­nętrz­nych


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epigenit

mi­ne­rał za­wie­ra­ją­cy siar­czek mie­dzi, że­la­za i ar­se­nu


Źródła:

SJP.pl

Epigenom

ze­staw zmian che­micz­nych re­gu­lu­ją­cych ak­tyw­ność genów bez zmia­ny sek­wen­cji DNA


Epi­ge­nom – pełny ze­staw che­micz­nych mo­dy­fi­ka­cji DNA oraz bia­łek hi­sto­nów, który re­gu­lu­je struk­tu­rę chro­ma­ty­ny oraz funk­cje ge­no­mu. Zmia­ny te są po­ten­cjal­nie dzie­dzicz­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epiglottis

w me­dy­cy­nie: pła­ska, ru­cho­ma chrząst­ka za­my­ka­ją­ca wej­ście do krta­ni w mo­men­cie po­ły­ka­nia; na­gło­śnia


Źródła:

SJP.pl

Epignoza

górna część fry­zo­we­go za­koń­cze­nia rynny go­tyc­kiej


Źródła:

SJP.pl

Epigon

na­śla­dow­ca wiel­kich, uta­len­to­wa­nych po­przed­ni­ków


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) książk. pejor. niet­wór­czy, po­zba­wio­ny ory­gi­nal­no­ści na­śla­dow­ca wiel­kich, uta­len­to­wa­nych po­przed­ni­ków; kon­ty­nu­a­tor nie­ak­tu­al­nych idei, prą­dów, sty­lów


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epigonizm

w fi­lo­zo­fii, li­te­ra­tu­rze i sztu­ce: na­śla­do­wa­nie wy­bit­nych po­przed­ni­ków, kon­ty­nu­o­wa­nie nie­ak­tu­al­nych kon­cep­cji, idei; epi­goń­stwo


Epi­go­nizm (z epi­go­nus „po­gro­bo­wiec”) – niet­wór­cze, bier­ne na­śla­do­wa­nie daw­niej­szych wzor­ców kul­tu­ral­nych, in­te­lek­tu­al­nych i ar­ty­stycz­nych, po­łą­czo­ne z ich kon­wen­cjo­na­li­za­cją – szcze­gól­nie w sy­tu­a­cji, gdy wzor­ce te zo­sta­ły zak­we­stio­no­wa­ne lub przez­wy­cię­żo­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epigonka

bier­na na­śla­dow­czy­ni wy­bit­nych po­przed­ni­ków


Źródła:

SJP.pl

Epigoński

do­ty­czą­cy epi­go­na, epi­go­niz­mu


przy­miot­nik

 (1.1) książk. taki jak epi­gon: wtór­ny, nie­o­ry­gi­nal­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epigoństwo

w fi­lo­zo­fii, li­te­ra­tu­rze i sztu­ce: na­śla­do­wa­nie wy­bit­nych po­przed­ni­ków, kon­ty­nu­o­wa­nie nie­ak­tu­al­nych kon­cep­cji, idei; epi­go­nizm


Źródła:

SJP.pl

Epigraf

motto, przy­sło­wie lub krót­ki frag­ment ja­kie­goś ut­wo­ru umie­szczo­ne przez au­to­ra na po­cząt­ku dzie­ła


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. napis wy­ku­ty w ka­mie­niu lub wy­cię­ty w drew­nie, sta­no­wią­cy ele­ment ar­chi­tek­tu­ry, pom­ni­ka, na­grob­ka;

 (1.2) liter. cytat lub afo­ryzm przed tek­stem ut­wo­ru


Epi­graf (gr. ἐπιγραφή epigraphḗ), in­skryp­cja (łac. "ins­crip­tio") – napis utr­wa­lo­ny w ma­te­ria­le twar­dym (drew­no, metal, ka­mień, ce­ra­mi­ka). Wy­stę­pu­je naj­czę­ściej na gro­bow­cach, pom­ni­kach, ta­bli­cach i mo­ne­tach. Po­pu­lar­nym przy­kła­dem in­skryp­cji są in­skryp­cje na­grob­ne. Od­czy­ty­wa­niem i in­ter­pre­ta­cją epi­gra­fów zaj­mu­je się nauka po­moc­ni­cza hi­sto­rii – epi­gra­fi­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epigraficzka

→ epi­gra­fik


Patrz:epigrafik

Źródła:

SJP.pl

Epigraficznie

przy­słó­wek

 (1.1) na spo­sób epi­gra­ficz­ny


Źródła:

Wiktionary

Epigraficzny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z epi­gra­fi­ką, od­no­szą­cy się do epi­gra­fi­ki


Źródła:

Wiktionary

Epigrafik

hi­sto­ryk spe­cja­li­zu­ją­cy się w ba­da­niu na­pi­sów ut­wo­rzo­nych na twar­dym ma­te­ria­le


Źródła:

SJP.pl

Epigrafika

dzie­dzi­na hi­sto­rii zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem daw­nych na­pi­sów ut­wo­rzo­nych na twar­dym ma­te­ria­le (ka­mie­niu, me­ta­lu, drew­nie)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauka ba­da­ją­ca na­pi­sy wy­ko­na­ne na ma­te­ria­łach twar­dych;


Epi­gra­fi­ka (gr. "epigraphḗ" = napis) – dy­scy­pli­na ba­daw­cza po­le­ga­ją­ca na zbie­ra­niu, ana­li­zo­wa­niu i pu­bli­ko­wa­niu na­pi­sów (epi­gra­fów) wy­ko­na­nych na ma­te­ria­le twar­dym (ka­mie­niu, me­ta­lu, drew­nie itp.). Bywa za­li­cza­na do nauk po­moc­ni­czych hi­sto­rii. Jest dzie­lo­na we­dług ję­zy­ków i typów pisma, za po­mo­cą któ­rych na­pi­sy zo­sta­ły wy­ko­na­ne. Epi­gra­fi­ka wspo­ma­ga ba­da­nie ge­o­gra­fii dia­lek­tów, zmian ję­zy­ko­wych, ale także i stop­nia zna­jo­mo­ści pisma w danej po­pu­la­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epigram

epi­gra­mat;
1. krót­ki, sa­ty­rycz­ny lub żar­to­bli­wy utwór po­e­tyc­ki;
2. wier­szo­wa­ny napis umie­szcza­ny na gro­bow­cach i pom­ni­kach w sta­ro­żyt­no­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zob. epi­gra­mat.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epigramacik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od epi­gra­mat


Źródła:

Wiktionary

Epigramat

epi­gram;
1. krót­ki, sa­ty­rycz­ny lub żar­to­bli­wy utwór po­e­tyc­ki;
2. wier­szo­wa­ny napis umie­szcza­ny na gro­bow­cach i pom­ni­kach w sta­ro­żyt­no­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. krót­ki utwór po­e­tyc­ki ma­ją­cy cha­rak­ter sa­ty­rycz­ny bądź dy­dak­tycz­ny;

 (1.2) hist. krót­ki wier­szo­wa­ny napis umie­szcza­ny na na­grob­kach i pom­ni­kach (zwła­szcza w sta­ro­żyt­no­ści)


Epi­gra­mat, epi­gram ( ἐπίγραμμα "epi­gram­ma" „in­skryp­cja”) – krót­ki utwór po­e­tyc­ki w for­mie afo­ryz­mu, wy­wo­dzą­cy się z na­pi­sów in­for­ma­cyj­nych w sta­ro­żyt­nej Gre­cji za­mie­szcza­nych na gro­bach, pom­ni­kach lub ofia­rach wo­tyw­nych. Tekst in­skryp­cji krót­ki, prze­waż­nie dwu­wier­szo­wy, pi­sa­ny dy­sty­chem ele­gij­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epigramatyczka

→ epi­gra­ma­tyk


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta pi­szą­ca epi­gra­ma­ty


Patrz:epigramatyk

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epigramatycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) przysł. od epi­gra­ma­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Epigramatyczność

cecha cze­goś zwią­za­ne­go z epi­gra­ma­tem - krót­kim ut­wo­rem po­e­tyc­kim o tre­ści sa­ty­rycz­nej


Źródła:

SJP.pl

Epigramatyczny

→ epi­gra­mat (utwór); epi­gra­mo­wy


przy­miot­nik

 (1.1) przym. od epi­gra­mat


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epigramatyk

autor epi­gra­mów, krót­kich utwór po­e­tyc­kich o dow­cip­nej tre­ści i za­ska­ku­ją­cej pu­en­cie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba pi­szą­ca epi­gra­ma­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epigramowy

→ epi­gram (utwór); epi­gra­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Epik

pi­sarz pi­szą­cy prozą, autor ut­wo­rów epic­kich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) liter. twór­ca epiki

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lm. od: epika


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epika

jeden z trzech ro­dza­jów li­te­rac­kich obej­mu­ją­cy ut­wo­ry, któ­rych do­mi­nu­ją­cą formą wy­po­wie­dzi jest nar­ra­cja i opis


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. ro­dzaj li­te­rac­ki;

 (1.2) rzad. opo­wia­da­nie, nar­ra­cyj­ność

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D., B. lp. od: epik


Epika (gr. ἐπικός "epi­kós" „słow­ny”) – jeden z trzech ro­dza­jów li­te­rac­kich (obok li­ry­ki i dra­ma­tu). Uksz­tał­to­wa­ła się z ust­nych sag, podań, le­gend i mitów o przesz­ło­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epikleza

mod­lit­wa w li­tur­gii chrze­ści­jań­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. mod­lit­wa li­tur­gicz­na od­ma­wia­na przez pre­zbi­te­ra pod­czas eu­cha­ry­stii, wzy­wa­ją­ca Boga do uś­wię­ce­nia darów chle­ba i wina oraz uczest­ni­ków zgro­ma­dze­nia;


Epi­kle­za (gr. "wez­wa­nie") – proś­ba skie­ro­wa­na do Boga, aby po­bło­go­sła­wił lub uś­wię­cił rzecz stwo­rzo­ną (por. 1. List do Ty­mo­te­u­sza 4, 1-5). W ana­fo­rze ka­no­nu mszal­ne­go epi­kle­za jest mod­lit­wą bła­gal­ną, aby Duch Świę­ty zstą­pił na dary ofiar­ne i prze­mie­nił je w ciało i krew Je­zu­sa Chry­stu­sa dla du­cho­we­go po­żyt­ku tych, któ­rzy je przyj­mu­ją.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epikontynentalność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest epi­kon­ty­nen­tal­ne


Źródła:

Wiktionary

Epikontynentalny

przy­miot­nik

 (1.1) geol. po­ło­żo­ny nad kon­ty­nen­tem, na jego po­wierzch­ni


Źródła:

Wiktionary

Epikotyl

krót­ka górna część ło­dy­gi za­rod­ka z wyksz­tał­co­ny­mi na szczy­cie za­wiąz­ka­mi liści i pącz­kiem szczy­to­wym


Epi­ko­tyl (gr. "epí" – na, "kotýle" – czar­ka) – u za­rod­ka ro­ślin część ło­dy­gi znaj­du­ją­ca się po­mię­dzy li­ście­nia­mi (lub li­ście­niem) a pą­kiem szczy­to­wym. Pod­czas kieł­ko­wa­nia na­sio­na epi­ko­tyl ro­śnie na dłu­gość. Wy­róż­nia­ny jest do miej­sca, w któ­rym pow­sta­je pier­wszy węzeł z liść­mi mło­do­cia­ny­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epikruza

jedna lub dwie sy­la­by nie­ak­cen­to­wa­ne na końcu wersu w wier­szu sy­la­bo­to­nicz­nym


Źródła:

SJP.pl

Epikrytyczny

→ epi­kry­za


Patrz:epikryza

Źródła:

SJP.pl

Epikryza

ostat­ni zapis w szpi­tal­nej hi­sto­rii cho­ro­by, w któ­rym po­da­je się osta­tecz­ną dia­gno­zę, skró­co­ny zapis prze­bie­gu cho­ro­by, za­sto­so­wa­ne le­cze­nie i stan pa­cjen­ta w mo­men­cie wy­pi­sa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. pod­su­mo­wa­nie da­nych z po­stę­po­wa­nia le­kar­skie­go wraz z za­le­ce­nia­mi dal­sze­go le­cze­nia;


Epi­kry­za (gr. "epi­cri­sis") – nazwa me­dycz­na, słu­żą­ca do okre­śle­nia ana­li­zy po­stę­po­wa­nia le­kar­skie­go, wy­da­wa­ne­go po za­koń­cze­niu ca­łe­go po­stę­po­wa­nia z cho­rym na wszyst­kich eta­pach pro­ce­su dia­gno­stycz­no-lecz­ni­cze­go.

Obej­mu­je więc zwię­złe pod­su­mo­wa­nie da­nych z:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epiktet

Epik­tet z Hie­ra­po­lis (ur. ok. 50 roku w Hie­ra­po­lis, zm. w 135) – grec­ko-rzym­ski fi­lo­zof, jeden z re­pre­zen­tan­tów (kon­ty­nu­a­tor) sto­i­cyz­mu. Uczeń sto­i­ka Mu­zo­niu­sza Ru­fu­sa. Twór­ca szko­ły w Ni­ko­po­lis w Epi­rze (współ­czes­na Gre­cja). Był wyz­wo­leń­cem.


Źródła:

Wikipedia

Epikur

Epi­kur (341-270 p.n.e.), fi­lo­zof grec­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.

 (1.2) hist. filoz. sta­ro­żyt­ny grec­ki fi­lo­zof;


Epi­kur ( Ἐπίκουρος "Epi­ku­ros"; 341 – 270 p.n.e. uro­dził się na wy­spie Samos) – grec­ki fi­lo­zof, twór­ca epi­ku­re­iz­mu. Epi­kur był jed­nym z naj­waż­niej­szych fi­lo­zo­fów tzw. dru­giej fazy grec­kiej fi­lo­zo­fii kla­sycz­nej, w któ­rej do­mi­no­wa­ły za­gad­nie­nia fi­lo­zo­fii życia – czyli roz­wa­ża­nia na temat jak osią­gnąć pełne szczę­ście (także stan ata­rak­sji).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epikureizm

1. kie­ru­nek fi­lo­zo­ficz­ny za­po­cząt­ko­wa­ny przez Epi­ku­ra, we­dług któ­re­go przy­jem­ność pro­wa­dzi do szczę­ścia, bę­dą­ce­go celem życia;
2. po­sta­wa ży­cio­wa po­le­ga­ją­ca na nie­skrę­po­wa­nym ko­rzy­sta­niu z życia; wy­god­nict­wo, sy­ba­ry­tyzm


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. jeden z kie­run­ków fi­lo­zo­ficz­nych;


Epi­ku­re­izm – kie­ru­nek fi­lo­zo­ficz­ny za­po­cząt­ko­wa­ny w sta­ro­żyt­no­ści przez Epi­ku­ra, ok. 306 r. p.n.e., kon­ty­nu­o­wa­ny także w cza­sach no­wo­żyt­nych. Po­dob­nie jak w więk­szo­ści kie­run­ków fi­lo­zo­ficz­nych hel­le­niz­mu dla epi­ku­rej­czy­ków naj­waż­niej­szą dzie­dzi­ną fi­lo­zo­fii była etyka – uwa­ża­li oni, że pod­sta­wo­wym za­gad­nie­niem fi­lo­zo­ficz­nym jest szczę­ście, które upa­try­wa­li w przy­jem­no­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epikurejczyk

1. zwo­len­nik, kon­ty­nu­a­tor fi­lo­zo­fii epi­ku­re­iz­mu, we­dług któ­rej przy­jem­ność pro­wa­dzi do szczę­ścia, bę­dą­ce­go celem życia;
2. osoba nie­skrę­po­wa­nie ko­rzy­sta­ją­ca z uciech życia; wy­god­niś, sy­ba­ry­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) filoz. zwo­len­nik epi­ku­re­iz­mu

 (1.2) książk. czło­wiek ko­rzy­sta­ją­cy z życia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epikurejka

→ epi­ku­rej­czyk


Patrz:epikurejczyk

Źródła:

SJP.pl

Epikurejski

wy­god­ny, he­do­ni­stycz­ny, ce­nią­cy przy­jem­ność życia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) filoz. zwią­za­ny z epi­ku­re­iz­mem, do­ty­czą­cy epi­ku­re­iz­mu, po­glą­dów Epi­ku­ra

 (1.2) książk. dą­żą­cy do włas­nej przy­jem­no­ści, uży­wa­ją­cy uciech


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epikurios

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. mitgr. przy­do­mek grec­kie­go boga Apol­la


Źródła:

Wiktionary

Epikurowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Epi­ku­ra lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Epilacja

de­pi­la­cja;
1. usu­wa­nie nad­mier­ne­go, nie­po­żą­da­ne­go owło­sie­nia w ce­lach lecz­ni­czych lub kos­me­tycz­nych;
2. me­cha­nicz­ne usu­wa­nie sztyw­nych wło­sów ze skór fu­ter­ko­wych w celu ich wy­koń­cze­nia i usz­la­chet­nie­nia


Epi­la­cja – cza­so­we lub trwa­łe po­zba­wie­nie skóry owło­sie­nia, co może być skut­kiem ce­lo­we­go dzia­ła­nia (np. za­bie­gu kos­me­tycz­ne­go) lub dzia­ła­nia ubocz­ne­go (np. dzia­ła­nia pro­mie­nio­wa­nia jo­ni­zu­ją­ce­go, che­mi­ka­liów, leków).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epilacyjny

zwią­za­ny z epi­la­cją


Źródła:

SJP.pl

Epilator

urzą­dze­nie do usu­wa­nia wło­sów wraz z ce­bul­ka­mi


Źródła:

SJP.pl

Epilenion

sta­ro­żyt­na pieśń grec­ka wy­ko­ny­wa­na pod­czas wi­no­bra­nia i wy­tła­cza­nia wina


Źródła:

SJP.pl

Epilepsja

ina­czej pa­dacz­ka, cho­ro­ba ne­u­ro­lo­gicz­na ob­ja­wia­ją­ca się wy­stę­po­wa­niem na­pa­dów drgaw­ko­wych czę­ścio­wych lub uo­gól­nio­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zob. pa­dacz­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epileptoid

osoba z ce­cha­mi ty­po­wy­mi dla cho­rych na pa­dacz­kę


Źródła:

SJP.pl

Epileptolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie nauki o epi­lep­sji


Źródła:

SJP.pl

Epileptologia

nauka o epi­lep­sji


Źródła:

SJP.pl

Epileptologiczny

→ epi­lep­to­lo­gia


Patrz:epileptologia

Źródła:

SJP.pl

Epileptyczka

→ epi­lep­tyk


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. ko­bie­ta chora na pa­dacz­kę


Patrz:epileptyk

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epileptyczny

po­tocz­nie drgaw­ko­wy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. zwią­za­ny z pa­dacz­ką (epi­lep­sją), do­ty­czą­cy pa­dacz­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epileptyk

czło­wiek cho­ru­ją­cy na pa­dacz­kę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. osoba cier­pią­ca na epi­lep­sję


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epilimnion

Epi­lim­nion – war­stwa górna wody w je­zio­rze.

W okre­sie let­nim jest to war­stwa o miąż­szo­ści od kilku do kil­ku­na­stu me­trów na­grza­nej wody, któ­rej tem­pe­ra­tu­ra ob­ni­ża się stop­nio­wo wraz z głę­bo­ko­ścią. Od­by­wa się tu głów­ny pro­ces pro­duk­cji ma­te­rii or­ga­nicz­nej z sub­stan­cji mi­ne­ral­nych przy wspó­łu­dzia­le pro­mie­ni sło­necz­nych.


Źródła:

Wikipedia

Epilit

ro­śli­na ży­ją­ca na ska­łach bez pod­kła­du gleby (np. glon, po­rost, mech)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. li­to­fit za­sied­la­ją­cy po­wierzch­nię skał;


Epi­lit, epi­li­to­fit, eg­zo­li­to­fit – ro­śli­na ros­ną­ca na po­wierzch­ni skały, jeden z ro­dza­jów li­to­fi­tów. Nazwa po­cho­dzi z ję­zy­ka grec­kie­go: "lit­hos" – ka­mień, "phyte" – ro­śli­na. Do epi­li­tów na­le­żą głów­nie po­ro­sty, mchy oraz w miej­scach wil­got­nych glony.

Epi­li­ty są ro­śli­na­mi pio­nier­ski­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epilitofit

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. li­to­fit za­sied­la­ją­cy po­wierzch­nię skał


Źródła:

Wiktionary

Epilog

1. do­dat­ko­wa część du­że­go dzie­ła sta­no­wią­ca jego za­koń­cze­nie;
2. za­koń­cze­nie, zam­knię­cie spra­wy, ko­niec cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. koń­co­wa część ut­wo­ru in­for­mu­ją­ca o dal­szych lo­sach bo­ha­te­rów już po zam­knię­ciu akcji;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epilogowy

zwią­za­ny z epi­lo­giem


Źródła:

SJP.pl

Epiloia

cho­ro­ba skóry i tkan­ki ner­wo­wej


Źródła:

SJP.pl

Epilować

usu­wać nie­po­żą­da­ne owło­sie­nie wraz z ce­bul­ka­mi


Źródła:

SJP.pl

Epimach

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) rzad. imię|pol­ski|m.;


Epi­mach – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go, oz­na­cza­ją­ce "ten, kto po­ma­ga w prze­ciw­no­ściach losu". Pa­tro­nem tego imie­nia jest m.in. św. Epi­mach, wspo­mi­na­ny razem ze św. Gor­dia­nem.

Epi­mach imie­ni­ny ob­cho­dzi 10 maja i 12 grud­nia.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Epimedium

ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny ber­be­ry­so­wa­tych


Epi­me­dium ("Epi­me­dium" L.) – ro­dzaj bylin z ro­dzi­ny ber­be­ry­so­wa­tych. Na­le­ży do niego ok. 65 ga­tun­ków, przy czym w znacz­nej czę­ści są to en­de­mi­ty wy­stę­pu­ją­ce tylko w po­łud­nio­wych Chi­nach. Po­zo­sta­łe ga­tun­ki epi­me­dium spo­ty­ka­ne są w Azji cen­tral­nej, po­łud­nio­wej i za­chod­niej, się­ga­jąc Eu­ro­py. Ga­tun­kiem ty­po­wym jest "Epi­me­dium al­pi­num" L.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epimer

izo­mer da­ne­go związ­ku or­ga­nicz­ne­go, róż­nią­cy się kon­fi­gu­ra­cją przy jed­nym ato­mie węgla


Źródła:

SJP.pl

Epimerit

na­rząd czep­ny z przo­du ciała więk­szo­ści gre­ga­ryn (pa­so­ży­tów je­li­ta bez­krę­gow­ców)


Źródła:

SJP.pl

Epimeryt

na­rząd czep­ny z przo­du ciała więk­szo­ści gre­ga­ryn (pa­so­ży­tów je­li­ta)


Źródła:

SJP.pl

Epimeryzacja

Epi­me­ry­za­cja – zmia­na kon­fi­gu­ra­cji pod­staw­ni­ków (in­ter­kon­wer­sja) przy wy­łącz­nie jed­nym cen­trum ste­re­o­ge­nicz­nym związ­ku che­micz­ne­go two­rzą­ce­go dia­ste­re­o­i­zo­me­ry. Jest sta­nem poś­red­nim przeksz­tał­ca­nia się np. epi­me­rów hek­soz ma­ją­cych iden­tycz­ne ugru­po­wa­nie prze­strzen­ne pod­staw­ni­ków przy po­zo­sta­łych chi­ral­nych ato­mach węgla, np. -glu­ko­zy i -man­no­zy. W śro­do­wi­sku za­sa­do­wym cukry te po­zo­sta­ją w rów­no­wa­dze za poś­red­nict­wem poś­red­niej formy en­dio­lo­wej.


Źródła:

Wikipedia

Epimeteusz

Epi­me­te­usz (gr. Ἐπιμηθεύς "Epimētheús", łac. "Epi­met­he­us" „wstecz my­ślą­cy”) – jeden z ty­ta­nów w mi­to­lo­gii grec­kiej.

Ucho­dził za syna Ja­pe­ta i Kli­me­ne lub Azji, był bra­tem At­la­sa, Pro­me­te­u­sza i Me­noj­tio­sa. Był ojcem Pyrry. Mimo ostrze­żeń Pro­me­te­u­sza po­ślu­bił Pan­do­rę, która była ze­sła­ną przez bogów pier­wszą ko­bie­tą. Za jej na­mo­wą ot­wo­rzył jej pusz­kę i tym spro­wa­dził na ludz­kość wszel­kie nie­szczę­ścia.


Źródła:

Wikipedia

Epimorfizm

Epi­mor­fizm – w te­o­rii ka­te­go­rii, mor­fizm for­mu­la_1 ma­ją­cy pra­wo­stron­ną włas­ność skra­ca­nia, tj. dla wszyst­kich mor­fiz­mów for­mu­la_2 speł­nio­ny jest wa­ru­nek:


Źródła:

Wikipedia

Epimorfoza

re­ge­ne­ra­cja koń­czyn, na­rzą­dów w miej­scu utra­co­nych np. od­nó­ża ki­jan­ki


Epi­mor­fo­za – pro­ces re­ge­ne­ra­cji utra­co­ne­go na­rzą­du, za­cho­dzą­cy u niek­tó­rych zwie­rząt (np. rozg­wia­zdy po­tra­fią zre­ge­ne­ro­wać utra­co­ne ramię, na­to­miast ki­jan­ki – od­nó­ża).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epimythion

morał bajki umie­szczo­ny na końcu ut­wo­ru


Epi­myt­hion (z gr. "epi" – tylny; "myt­hos" – słowo) – morał w bajce po­ja­wia­ją­cy się na końcu ut­wo­ru, który wy­ni­ka z jego tre­ści. Jego prze­ci­wień­stwem jest pro­myt­hion.

Przy­kła­dem ta­kie­go dzie­ła są "Bajki" Igna­ce­go Kra­sic­kie­go, czy lu­do­we bajki zwie­rzę­ce.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epinefryna

hor­mon zwie­rzę­cy i ne­u­ro­prze­kaź­nik; adre­na­li­na


Źródła:

SJP.pl

Epineuston

Epi­ne­u­ston – ze­spół or­ga­niz­mów by­tu­ją­cych na zew­nętrz­nej czę­ści błon­ki po­wierzch­nio­wej wody, ży­ją­ce w wa­run­kach po­wietrz­nych. Część ne­u­sto­nu.

Or­ga­niz­my epi­ne­u­sto­no­we ska­czą lub śliz­ga­ją się po ugi­na­ją­cej się pod nimi błon­ce po­wierzch­nio­wej, wy­ko­rzy­stu­jąc na­pię­cie po­wierzch­nio­we wody. Or­ga­niz­my epi­ne­u­sto­no­we muszą być przy­sto­so­wa­ne do sil­ne­go naś­wiet­le­nia po­nie­waż pro­mie­nio­wa­nie sło­necz­ne nie tylko pada na wodę, ale także od­bi­ja się od niej.


Źródła:

Wikipedia

Epinicjon

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: uro­czy­stość dla ucz­cze­nia zwy­cię­stwa; epi­ni­cjum; epi­ni­kion


Źródła:

SJP.pl

Epinicjum

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: uro­czy­stość dla ucz­cze­nia zwy­cię­stwa; epi­ni­cjon; epi­ni­kion


Źródła:

SJP.pl

Epinikion

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: pieśń wy­ko­ny­wa­na pod­czas uro­czy­sto­ści dla ucz­cze­nia zwy­cię­stwa; epi­ni­cjon; epi­ni­cjum


Epi­ni­kion (z gr. "epiníkion" – "do­ty­czą­cy zwy­cię­stwa") – w grec­kiej li­ry­ce chó­ral­nej od­mia­na ody. Epi­ni­kio­ny sta­no­wi­ły trium­fal­ne pie­śni wy­ko­ny­wa­ne przez chóry ku czci zwy­cię­skich bo­ha­te­rów (głów­nie igrzysk spor­to­wych lub bitew), śpie­wa­ne w cza­sie uczty lub uro­czy­sto­ści. Ga­tu­nek uksz­tał­to­wał się w VII w. p.n.e.; za jego twór­cę uważa się Sy­mo­ni­de­sa z Keos.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epiornis

ga­tu­nek wy­mar­łe­go nie­lot­ne­go ptaka z ro­dzi­ny ma­mu­ta­ków, praw­do­po­dob­nie naj­więk­szy ptak w hi­sto­rii; ma­mu­tak


Źródła:

SJP.pl

Epipaleolit

środ­ko­wa epoka ka­mie­nia; me­zo­lit


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zob. me­zo­lit.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epipaleolityczny

przy­miot­nik

 (1.1) zob. me­zo­li­tycz­ny.


Źródła:

Wiktionary

Epiparodos

w te­a­trze grec­kim: po­now­ne wej­ście chóru pod­czas spek­ta­klu


Źródła:

SJP.pl

Epipelagial

po­wierzch­nio­we wody ot­war­te mórz, oce­a­nów i je­zior; eu­pe­la­gial


Źródła:

SJP.pl

Epipodit

ro­dzaj skrze­li, wy­ro­stek od­nó­ża sko­ru­pia­ków peł­nią­cy funk­cję na­rzą­du od­dy­cha­nia


Epi­po­dit – zew­nętrz­ny płat (egzyt) kok­so­po­di­tu od­nó­ża niek­tó­rych sta­wo­no­gów.

U sko­ru­pia­ków epi­po­di­ty wy­stę­pu­ją na szczę­ko­nó­żach i pe­re­io­po­diach pan­ce­rzow­ców oraz po­za­szczę­ko­wych od­nó­żach tu­ło­wio­wych skrze­lo­no­gów. Na od­nó­żach gło­wo­wych wy­stę­pu­ją tylko jako oszcze­ci­nio­ne płat­ki na I parze szczęk u mał­żo­racz­ków z pod­gro­ma­dy My­o­do­co­pa i II parze szczęk u wi­dło­no­gów. Epi­po­di­ty po­zba­wio­ne są umię­śnie­nia i zwy­kle za­wią­zu­ją się wcze­śnie w roz­wo­ju. Czę­sto peł­nią funk­cje od­de­cho­we.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epipremnum

ro­śli­na z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych, upra­wia­na jako do­nicz­ko­wa


Epi­prem­num ("Epi­prem­num" Schott) – ro­dzaj wiecz­nie zie­lo­nych ro­ślin ziel­nych z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych, obej­mu­ją­cy 15 ga­tun­ków po­cho­dzą­cych z tro­pi­kal­nej i sub­tro­pi­kal­nej Azji, Au­stra­lii oraz wysp Pa­cy­fi­ku. Ga­tun­ki epi­prem­num zło­ci­ste i "Epi­prem­num pin­na­tum" zo­sta­ły in­tro­du­ko­wa­ne rów­nież na in­nych kon­ty­nen­tach. Nazwa na­u­ko­wa ro­dza­ju po­cho­dzi od grec­kich słów επί ("epi" – na) i πρέμνων ("prem­non" – dół pnia drze­wa). Epi­prem­num zło­ci­ste jest jedną z naj­po­pu­lar­niej­szych pną­cych ro­ślin po­ko­jo­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epiproteza

czę­ścio­wa pro­te­za gałki ocz­nej


Źródła:

SJP.pl

Epir

kra­i­na hi­sto­rycz­na w za­chod­niej Gre­cji, bę­dą­ca obec­nie re­gio­nem grec­kim, daw­niej pań­stwem-mia­stem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. gó­rzy­sta kra­i­na po­ło­żo­na w pół­noc­no-za­chod­niej czę­ści Gre­cji i po­łud­nio­wej Al­ba­nii, nad Mo­rzem Joń­skim;


Epir (grec­ki "Ήπειρος – Ipi­ros", co oz­na­cza kon­ty­nent lub wnę­trze du­że­go lądu) – gó­rzy­sta kra­i­na po­ło­żo­na w pół­noc­no-za­chod­niej czę­ści Gre­cji, nad Mo­rzem Joń­skim, na pół­no­cy gra­ni­czy z Al­ba­nią, na wscho­dzie z Te­sa­lią, a na po­łud­niu z Eto­lią i Akar­na­nią. Po­nad­to ist­nie­je także Epir Pół­noc­ny, czyli za­miesz­ka­ły przez Al­bań­czy­ków, Gre­ków i Wo­ło­chów ob­szar po­ło­żo­ny po al­bań­skiej stro­nie gra­ni­cy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epirocki

przy­miot­nik od: Epir, kra­i­na hi­sto­rycz­na w za­chod­niej Gre­cji; epir­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Epi­ro­ta­mi lub Epi­rem, do­ty­czą­cy Epi­ro­tów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epirogeneza

po­wol­ne, pio­no­we ruchy sko­ru­py ziem­skiej, po­wo­du­ją­ce pod­no­sze­nie się lub za­pa­da­nie pew­nych ob­sza­rów ziemi; epej­ro­ge­ne­za


Źródła:

SJP.pl

Epirota

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Epiru, męż­czyz­na z tej kra­i­ny


Źródła:

Wiktionary

Epirotka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Epiru; ko­bie­ta z tej kra­i­ny


Źródła:

Wiktionary

Epirski

przy­miot­nik od: Epir, kra­i­na hi­sto­rycz­na w za­chod­niej Gre­cji; epi­roc­ki


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Epi­rem, do­ty­czą­cy Epiru


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Episcopus

[czy­taj: epi­sko­pus] z ła­ci­ny: bi­skup


Źródła:

SJP.pl

Episiotomia

na­cię­cie kro­cza, za­bieg gi­ne­ko­lo­gicz­ny sto­so­wa­ny czę­sto pod­czas po­ro­du


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zob. na­cię­cie kro­cza.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Episjer

1. daw­niej: wła­ści­ciel skle­pu ko­lo­nial­no-spo­żyw­cze­go, ku­piec ko­rzen­ny
2. prze­no­śnie: drob­no­mie­szcza­nin, do­rob­kie­wicz, ciu­łacz


Źródła:

SJP.pl

Episkop

apa­rat pro­jek­cyj­ny do wyś­wiet­la­nia obra­zów w świet­le od­bi­tym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. urzą­dze­nie pro­jek­cyj­ne słu­żą­ce do wyś­wiet­la­nia na ekra­nie po­je­dyn­czych obra­zów nie­ru­cho­mych w świet­le od­bi­tym, co umoż­li­wia pre­zen­ta­cję w po­więk­sze­niu np. stron książ­ki;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) rzad. kośc. bi­skup


Epi­skop (gr. "επι" – na + "σκοπεω" – pa­trzę) – urzą­dze­nie umoż­li­wia­ją­ce rzu­to­wa­nie (wyś­wiet­la­nie) na ekran pro­jek­cyj­ny lub np. ścia­nę po­mie­szcze­nia obra­zu pow­sta­ją­ce­go po­przez od­bi­cie od oś­wiet­lo­ne­go ma­te­ria­łu do pre­zen­ta­cji, co umoż­li­wia przed­sta­wie­nie go w po­więk­sze­niu np. stron pa­pie­ro­wych wy­daw­nictw (gazet, ksią­żek itp.) lub spe­cjal­nie w tym celu wy­ko­na­nych plansz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Episkopalny

pro­te­stanc­ki


przy­miot­nik

 (1.1) kośc. bi­sku­pi, na­le­żą­cy do bi­sku­pa

 (1.2) kośc. zwią­za­ny z Ko­ścio­łem epi­sko­pal­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Episkopat

1. ogół bi­sku­pów da­ne­go kraju lub danej pro­win­cji ko­ściel­nej;
2. god­ność, wła­dza bi­sku­pa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kośc. ogół bi­sku­pów ja­kie­goś kraju lub pro­win­cji ko­ściel­nej

 (1.2) kośc. tytuł, wła­dza bi­sku­pa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Episkopowy

zwią­za­ny z epi­sko­pem


Źródła:

SJP.pl

Episom

frag­ment sek­wen­cji kwasu de­ok­sy­ry­bo­nu­kle­i­no­we­go wy­stę­pu­ją­cy poza ją­drem ko­mór­ko­wym, wy­ko­rzy­sty­wa­ny w in­ży­nie­rii ge­ne­tycz­nej do re­kom­bi­na­cji ge­no­wej szcze­pów bak­te­ryj­nych


Epi­som − ele­ment ge­ne­tycz­ny, plaz­mid bę­dą­cy au­to­no­micz­ną czą­stecz­ką DNA, ma­ją­cą zdol­ność do sa­mo­dziel­nej re­pli­ka­cji lub in­te­gra­cji z ge­no­mem go­spo­da­rza oraz re­pli­ka­cji w tym samym cza­sie co chro­mo­som bak­te­ryj­ny. Zin­te­gro­wa­na forma plaz­mi­du może przejść wiele po­dzia­łów ko­mór­ko­wych, zanim po­now­nie wyt­nie się z chro­mo­so­mu. Przy­kła­dem epi­so­mu może być plaz­mid F, który zin­te­gro­wa­ny z chro­mo­so­mem może po­wo­do­wać prze­nie­sie­nie ca­łe­go chro­mo­so­mu bak­te­ryj­ne­go do ko­mór­ki bior­cy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epistatyczny

→ epi­sta­za


Patrz:epistaza

Źródła:

SJP.pl

Epistaza

tłu­mie­nie prze­ja­wia­nia się cechy wa­run­ko­wa­nej przez od­po­wied­ni gen wsku­tek dzia­ła­nia genu na­le­żą­ce­go do innej pary


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. genet. jeden z ro­dza­jów współ­dzia­łań po­mię­dzy ge­na­mi po­le­ga­ją­cy na ści­słym wpły­wie pro­duk­tu genu epi­sta­tycz­ne­go na ek­spre­sję pro­duk­tów jed­ne­go lub wię­cej genów (zwa­nych hi­po­sta­tycz­ny­mi);


Epi­sta­za ("Epi­sta­sis", gr. „sto­ją­cy na”) – w ge­ne­ty­ce zja­wi­sko od­dzia­ły­wa­nia pro­duk­tów ek­spre­sji jed­nych genów na inne geny nie­bę­dą­ce wzglę­dem nich al­le­la­mi. Kilka róż­nych par al­le­li wa­run­ku­je wów­czas po­je­dyn­czą cechę. Dzie­je się tak w przy­pad­ku al­bi­niz­mu, czyli gdy geny wa­run­ku­ją en­zy­my na­le­żą­ce do jed­ne­go szla­ku me­ta­bo­licz­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Episteme

te­o­re­tycz­na wie­dza, mą­drość w pla­toń­skiej fi­lo­zo­fii poz­na­nia


Zo­bacz też: Wy­daw­nict­wo Epi­ste­me.

Epi­ste­me ( ἐπιστήμη) – w fi­lo­zo­fii sta­ro­żyt­nej Gre­cji po­ję­cie oz­na­cza­ją­ce wie­dzę na­u­ko­wą. Uży­wa­ne jest w dwóch za­sad­ni­czych kon­tek­stach:

W sta­ro­żyt­nej Gre­cji funk­cjo­no­wa­ły także inne słowa bli­skoz­nacz­ne. Pre­so­kra­ty­cy uży­wa­li ra­czej ta­kich słów jak "sofia" ( σοφία, tłu­ma­czo­na czę­sto jako mą­drość), "gnome" ( γνώμη) czy "gno­sis" ( γνῶσῐς).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epistemia

imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Epistemiczny

w fi­lo­zo­fii: ma­ją­cy cha­rak­ter poz­naw­czy; epi­ste­mo­lo­gicz­ny, te­o­rio­poz­naw­czy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) filoz. zwią­za­ny z poz­na­wa­niem, z wie­dzą o czymś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epistemolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie epi­ste­mo­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Epistemologia

dział fi­lo­zo­fii ba­da­ją­cy re­la­cje po­mię­dzy poz­na­wa­niem, poz­na­niem a rze­czy­wi­sto­ścią; gno­ze­o­lo­gia, gno­se­o­lo­gia, te­o­ria poz­na­nia, fi­lo­zo­fia poz­na­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) filoz. dział fi­lo­zo­fii zaj­mu­ją­cy się re­la­cja­mi mię­dzy poz­na­wa­niem, poz­na­niem a rze­czy­wi­sto­ścią;


Epi­ste­mo­lo­gia (od ἐπιστήμη, epi­ste­me – „wie­dza; umie­jęt­ność, zro­zu­mie­nie”; λόγος, logos – „nauka; myśl”), te­o­ria poz­na­nia lub gno­se­o­lo­gia – dział fi­lo­zo­fii, zaj­mu­ją­cy się re­la­cja­mi mię­dzy poz­na­wa­niem, poz­na­niem a rze­czy­wi­sto­ścią. Epi­ste­mo­lo­gia roz­wa­ża na­tu­rę ta­kich pojęć jak: praw­da, prze­ko­na­nie, sąd, spo­strze­ga­nie, wie­dza czy uza­sad­nie­nie. „Co to jest poz­na­nie i czym jest poz­na­wa­nie? Wy­ja­śnia­nie praw do­ty­czą­cych za­rów­no poz­na­wa­nia i tego, co jest poz­na­ne”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epistemologiczny

od­no­szą­cy się do epi­ste­mo­lo­gii; te­o­rio­poz­naw­czy; gno­ze­o­lo­gicz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z epi­ste­mo­lo­gią, do­ty­czą­cy epi­ste­mo­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epistemolożka

→ epi­ste­mo­log


Patrz:epistemolog

Źródła:

SJP.pl

Epistolarny

o cha­rak­te­rze listu, na­pi­sa­ny w for­mie listu, np. po­wieść epi­sto­lar­na


Źródła:

SJP.pl

Epistolista

rzad­kie: autor li­stów


Źródła:

SJP.pl

Epistolograf

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie epi­sto­lo­gra­fii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. utwór li­te­rac­ki w kon­wen­cji listu lub zbio­ru li­stów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epistolografia

1. sztu­ka pi­sa­nia li­stów;
2. dział pi­śmien­nict­wa zaj­mu­ją­cy się li­sta­mi i ich zbio­ra­mi oraz ut­wo­ra­mi li­te­rac­ki­mi pi­sa­ny­mi w for­mie li­stów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sztu­ka pi­sa­nia li­stów;

 (1.2) liter. dział li­te­ra­tu­ry obej­mu­ją­cy epi­sto­lo­gra­fy


Epi­sto­lo­gra­fia ( επιστολή ‘list’ + γράφω ‘piszę’) – 1) sztu­ka pi­sa­nia li­stów zgod­na z oby­cza­ja­mi pa­nu­ją­cy­mi w danej epoce czy śro­do­wi­sku; 2) dział pi­śmien­nict­wa zaj­mu­ją­cy się li­sta­mi i ich zbio­ra­mi oraz ut­wo­ra­mi li­te­rac­ki­mi pi­sa­ny­mi w for­mie li­stów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epistolograficzny

→ epi­sto­lo­gra­fia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) liter. zwią­za­ny z epi­sto­lo­gra­fią, do­ty­czą­cy epi­sto­lo­gra­fii


Patrz:epistolografia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epistolografka

→ epi­sto­lo­graf


Patrz:epistolograf

Źródła:

SJP.pl

Epistoła

1. długi, nudny list
2. w li­tur­gii rzym­skiej: część mszy obej­mu­ją­ca głów­nie czy­ta­nie li­stów apo­stol­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. list

 (1.2) przen. żart. rozw­le­kły nudny tekst, zwła­szcza list

 (1.3) rel. czy­ta­nie Li­stów Apo­stol­skich;


Epi­sto­ła (z łac. "epi­stu­la", gr. "ἐπιστολή" – list) – w li­tur­gii chrze­ści­jań­skiej czy­ta­nie z li­stów Apo­stol­skich. Jest ono skła­do­wą czę­ścią li­tur­gii słowa, była od­czy­ty­wa­na lub śpie­wa­na po pra­wej stro­nie oł­ta­rza. W rycie rzym­skim jest umiej­sco­wio­ne po I czy­ta­niu i psal­mie re­spon­so­ryj­nym, a przed akla­ma­cją Al­le­lu­ja i Ewan­ge­lią.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epistrofa

fi­gu­ra sty­li­stycz­na po­le­ga­ją­ca na uży­ciu tego sa­me­go wy­ra­zu lub grupy wy­ra­zów na końcu ko­lej­nych wer­sów; con­ver­sio; epi­fo­ra


Źródła:

SJP.pl

Epistyl

w ar­chi­tek­tu­rze an­tycz­nej: dolna część bel­ko­wa­nia wspar­ta bez­poś­red­nio na ko­lum­nach; ar­chi­traw; nad­słu­pie


Źródła:

SJP.pl

Epitaf

epi­ta­fium; daw­niej:
1. krót­ki napis na­grob­ko­wy;
2. utwór po­e­tyc­ki sła­wią­cy zmar­łe­go, utrzy­ma­ny w stylu ta­kie­go na­pi­su


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. epi­ta­fium


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epitafijny

→ epi­ta­fium


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy epi­ta­fium


Patrz:epitafium

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epitafion

spe­cjal­na za­sło­na, którą w Wiel­ki Pią­tek za­kry­wa się sym­bo­licz­ny grób Chry­stu­sa w obrząd­ku wschod­nim


Źródła:

SJP.pl

Epitafium

epi­taf;
1. krót­ki napis na­grob­ko­wy;
2. utwór po­e­tyc­ki sła­wią­cy zmar­łe­go, utrzy­ma­ny w stylu ta­kie­go na­pi­su


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) in­skryp­cja na­grob­na;

 (1.2) ar­chit. ta­bli­ca poś­wię­co­na zmar­łe­mu wmu­ro­wa­na w ścia­nę ko­ścio­ła

 (1.3) liter. utwór li­te­rac­ki ku czci zmar­łe­go


Epi­ta­fium (z ἐπιτάφιος "epi-tap­hios", „nad gro­bem”, „na ka­mie­niu na­grob­nym”) – napis umie­szczo­ny na na­grob­ku lub pom­ni­ku, upa­mięt­nia­ją­cy lub sła­wią­cy zmar­łe­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epitaksja

pro­ces wzro­stu warstw krysz­ta­łu na innym kry­sta­licz­nym po­dło­żu


Epi­tak­sja (gr. "epi" + "taxis" = na upo­rząd­ko­wa­nym) – tech­ni­ka pół­prze­wod­ni­ko­wa na­kła­da­nia no­wych warstw mo­no­krysz­ta­łu na ist­nie­ją­ce po­dło­że kry­sta­licz­ne, która po­wie­la układ ist­nie­ją­cej sieci kry­sta­licz­nej po­dło­ża. Opra­co­wał ją w 1957 roku N.N. Shef­tal z ze­spo­łem. Poz­wa­la ona kon­tro­lo­wać do­miesz­ko­wa­nie war­stwy epi­tak­sjal­nej (za­rów­no typu "p", jak i "n") i jest to nie­za­leż­ne od do­miesz­ko­wa­nia po­dło­ża.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epitalamium

pieśń we­sel­na; utwór ku czci no­wo­żeń­ców


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) liter. pa­ne­gi­ryk z okaz­ji uro­czy­sto­ści we­sel­nych

 (1.2) muz. grec­ka pieśń we­sel­na


Epi­ta­la­mium (łac. z gr. "Epithalámios" – pieśń we­sel­na, od "epí"– na oraz thálamos – sy­pial­nia mał­żeń­ska) – ga­tu­nek li­ry­ki chó­ral­nej, pieśń na cześć no­wo­żeń­ców, pier­wot­nie wy­ko­ny­wa­na przez chór mło­dych ko­biet lub męż­czyzn pod kom­na­tą panny mło­dej lub sy­pial­nią no­wo­żeń­ców; póź­niej rów­nież każdy utwór po­chwal­ny na­pi­sa­ny z okaz­ji ślubu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epitasis

w tra­ge­dii an­tycz­nej: wzrost na­pię­cia akcji, za­ry­so­wa­nie po­cząt­ków kon­flik­tu, in­try­gi; epi­ta­za


Źródła:

SJP.pl

Epitaza

w tra­ge­dii an­tycz­nej: wzrost na­pię­cia akcji, za­ry­so­wa­nie po­cząt­ków kon­flik­tu, in­try­gi; epi­ta­sis


Źródła:

SJP.pl

Epitem

luźna tkan­ka mię­ki­szo­wa znaj­du­ją­ca się pod ko­mo­rą zbie­ra­ją­cą wodę


Epi­tem – jeden z ro­dza­jów pa­ren­chy­my. Tkan­ka cha­rak­te­ry­zu­je się cien­ko­ścien­ny­mi ko­mór­ka­mi, ubo­gi­mi w chlo­ro­pla­sty. Znacz­ną część ob­ję­to­ści tkan­ki sta­no­wią prze­stwo­ry mię­dzy­ko­mór­ko­we.

Epi­tem jest ele­men­tem bu­do­wy naj­prost­szych hy­da­tod. Typ ten nie za­wie­ra ty­po­wej tkan­ki wy­dziel­ni­czej, woda jest usu­wa­na bez­poś­red­nio z koń­co­wych cewek przez prze­stwo­ry ko­mór­ko­we epi­te­mu i pory w epi­der­mie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epiterm

epok­sy­do­we two­rzy­wo ter­mo­pla­stycz­ne, sto­so­wa­ne do pro­duk­cji folii, la­kie­rów i ele­men­tów elek­tro­tech­nicz­nych


Źródła:

SJP.pl

Epitet

1. wyraz okre­śla­ją­cy rze­czow­nik, uży­wa­ny w celu pod­kre­śle­nia ja­kiejś jego szcze­gól­nej cechy;
2. po­tocz­nie: obraź­li­we słowo; obel­ga, wyz­wi­sko


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. wyraz okre­śla­ją­cy rze­czow­nik;

 (1.2) pot. wyz­wi­sko


Epi­tet (gr. ἐπίθετον "epítheton" – „przy­daw­ka”) – wyraz (przy­miot­nik, rze­czow­nik lub imie­słów) okre­śla­ją­cy rze­czow­nik, np. „brzyd­kie ka­cząt­ko”, „słod­ki cu­kie­rek”, „nie­bez­piecz­ny ban­dy­ta”, „tęt­nią­ce myśli”. Jest fi­gu­rą re­to­rycz­ną i środ­kiem sty­li­stycz­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epitetowy

zwią­za­ny z epi­te­tem


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z epi­te­tem, do­ty­czą­cy epi­te­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epiteza

struk­tu­ra pro­te­tycz­na sto­so­wa­na do re­kon­struk­cji utra­co­nych ele­men­tów twa­rzy


Źródła:

SJP.pl

Epithelium

tkan­ka zbu­do­wa­ne ze ści­śle przy­le­ga­ją­cych do sie­bie ko­mó­rek, okry­wa­ją­ca skórę i wy­ście­ła­ją­ca jamy róż­nych na­rzą­dów i prze­wo­dów; tkan­ka na­błon­ko­wa, na­bło­nek


Źródła:

SJP.pl

Epitlenek

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny za­wie­ra­ją­cy w swo­jej czą­stecz­ce pier­ścień zło­żo­ny z atomu tlenu i dwóch ato­mów węgla; epok­syd, ok­si­ran


Źródła:

SJP.pl

Epitoma

wy­ciąg, skrót więk­sze­go dzie­ła, w sta­ro­żyt­no­ści do­ko­ny­wa­ny przez ucz­nia au­to­ra lub gra­ma­ty­ka; epi­to­me


Źródła:

SJP.pl

Epitome

wy­ciąg, skrót więk­sze­go dzie­ła, w sta­ro­żyt­no­ści do­ko­ny­wa­ny przez ucz­nia au­to­ra lub gra­ma­ty­ka; epi­to­ma


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epitrachelion

szata li­tur­gicz­na w Ko­ście­le pra­wo­sław­nym, bę­dą­ca sym­bo­lem ka­płań­stwa


Epi­tra­che­lion (gr. ἐπιτραχήλιον – "wokół/na-szyj­nik", cs. "je­pi­tra­chil") – szata li­tur­gicz­na w obrząd­kach bi­zan­tyj­skich oraz wielu in­nych obrząd­kach wschod­nich, od­po­wied­nik rzym­skiej stuły, uży­wa­na do spra­wo­wa­nia li­tur­gii przez pre­zbi­te­rów (księ­ży) i bi­sku­pów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epitrochasmos

fi­gu­ra re­to­rycz­na sto­so­wa­na w celu mak­sy­ma­li­za­cji i zdy­na­mi­zo­wa­nia zwię­zło­ści wy­po­wie­dzi


Źródła:

SJP.pl

Epitrochoida

Epi­tro­cho­i­da – krzy­wa za­kre­ślo­na przez punkt po­zo­sta­ją­cy w sta­łym po­ło­że­niu wzglę­dem koła to­czą­ce­go się po pew­nym nie­ru­cho­mym okrę­gu.


Źródła:

Wikipedia

Epitryt

stopa me­trycz­na czte­ro­sy­la­bo­wa, zło­żo­na z trzech sylab dłu­gich i jed­nej krót­kiej


Źródła:

SJP.pl

Epizacja

1. na­da­wa­nie ut­wo­ro­wi cech epicz­nych
2. przeksz­tał­ce­nie ut­wo­ru in­ne­go ro­dza­ju w utwór epic­ki


Źródła:

SJP.pl

Epizjotomia

za­bieg gi­ne­ko­lo­gicz­no-po­łoż­ni­czy po­le­ga­ją­cy na na­cię­ciu no­życz­ka­mi kro­cza


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. chi­rur­gicz­ne na­cię­cie w oko­li­cy kro­cza sto­so­wa­ne u ro­dzą­cych ko­biet


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epizod

1. drob­na rola, scena w sztu­ce lub fil­mie, luźno zwią­za­na z głów­ny­mi wąt­ka­mi;
2. zda­rze­nie bez więk­sze­go zna­cze­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zda­rze­nie, wy­da­rze­nie (zwy­kle mało istot­ne)

 (1.2) film. teatr. drob­na rola, drob­na scena

 (1.3) liter. wątek, odręb­ny frag­ment ut­wo­ru po­wią­za­ny z fa­bu­łą książ­ki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epizodycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób epi­zo­dycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Epizodyczność

→ epi­zo­dycz­ny


Patrz:epizodyczny

Źródła:

SJP.pl

Epizodyczny

przy­miot­nik

 (1.1) po­ja­wia­ją­cy się rzad­ko i nie­re­gu­lar­nie

 (1.2) film. liter. szt. teatr. wy­stę­pu­ją­cy w epi­zo­dach


Źródła:

Wiktionary

Epizodysta

aktor gra­ją­cy w epi­zo­dach; epi­zo­dzi­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) film. teatr. aktor gra­ją­cy epi­zo­dy - drob­ne role


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epizodystka

→ epi­zo­dy­sta


Patrz:epizodysta

Źródła:

SJP.pl

Epizodzik

zdrob­nie­nie od: epi­zod


Źródła:

SJP.pl

Epizodzista

aktor gra­ją­cy w epi­zo­dach; epi­zo­dy­sta


Źródła:

SJP.pl

Epizoocja

ma­so­we wy­stę­po­wa­nie na okre­ślo­nym te­re­nie i w okre­ślo­nym cza­sie za­cho­ro­wań zwie­rząt na cho­ro­bę za­kaź­ną; epi­zo­o­tia


Źródła:

SJP.pl

Epizootia

ma­so­we wy­stę­po­wa­nie na okre­ślo­nym te­re­nie i w okre­ślo­nym cza­sie za­cho­ro­wań zwie­rząt na cho­ro­bę za­kaź­ną; epi­zo­o­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wet. duża licz­ba jed­no­czes­nych za­cho­ro­wań na tę samą cho­ro­bę za­kaź­ną pew­nej po­pu­la­cji zwie­rząt na danym ob­sza­rze;


Epi­zo­o­tia, epi­zo­o­cja (pomór, za­ra­za) – wy­stę­po­wa­nie za­cho­ro­wań na jedną z cho­rób za­kaź­nych, wśród zwie­rząt do­mo­wych lub dzi­kich na danym te­re­nie, w zde­cy­do­wa­nie więk­szej licz­bie niż w po­przed­nich la­tach re­je­stra­cji da­nych.

Ana­lo­gicz­ne zja­wi­sko w zbio­ro­wi­skach ludz­kich na­zy­wa­my epi­de­mią, a ro­ślin­nych epi­fi­to­zą.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epizootiolog

spe­cja­li­sta w za­kre­sie epi­zo­o­tio­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Epizootiologia

epi­de­mio­lo­gia cho­rób za­kaź­nych zwie­rząt


Źródła:

SJP.pl

Epizootiologiczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z epi­zo­o­tio­lo­gią, do­ty­czą­cy epi­zo­o­tio­lo­gii


Źródła:

Wiktionary

Epizootyczny

do­ty­czą­cy epi­zo­o­tii


Źródła:

SJP.pl

Epizować

na­da­wać cha­rak­ter epicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Epka

po­tocz­nie: album mu­zycz­ny dłuż­szy od sin­gla i krót­szy od al­bu­mu dłu­go­gra­ją­ce­go; mi­nial­bum, EP-ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. muz. płyta EP


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epl

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki lub mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) = polit. Eu­ro­pej­ska Par­tia Lu­do­wa;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Epo

skrót od: ery­tro­po­e­ty­na - gli­ko­pro­te­i­no­wy hor­mon pep­ty­do­wy, po­wo­du­ją­cy zwięk­sze­nie pro­duk­cji ery­tro­cy­tów przez szpik kost­ny, wy­ko­rzy­sty­wa­ny rów­nież jako śro­dek do­pin­gu­ją­cy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epoche

pow­strzy­ma­nie się od wy­po­wia­da­nia sądów, od­mo­wa stwier­dze­nia cze­goś lub za­prze­cze­nia cze­muś


Źródła:

SJP.pl

Epod

w an­tycz­nej po­ez­ji grec­kiej: stro­fa, w któ­rej drugi wers jest krót­szy od pier­wsze­go; doś­piew, epod


Źródła:

SJP.pl

Epoda

w an­tycz­nej po­ez­ji grec­kiej: stro­fa, w któ­rej drugi wers jest krót­szy od pier­wsze­go; doś­piew, epod


Epoda (z gr. ἐπῳδός epōdós) – ter­min do­ty­czą­cy sta­ro­grec­kiej po­ez­ji o tro­ja­kim zna­cze­niu:

Przy­kła­dy epody można zna­leźć m.in. w wier­szach Ho­ra­ce­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epoka

1. okres w dzie­jach ludz­ko­ści, który roz­po­czy­na się od waż­niej­szych wy­da­rzeń hi­sto­rycz­nych;
2. ważne wy­da­rze­nie, bę­dą­ce prze­ło­mem w ja­kiejś dzie­dzi­nie lub w czy­imś życiu;


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) punkt w cza­sie, dla któ­re­go okre­ślo­ne są współ­rzęd­ne astro­no­micz­ne lub pa­ra­me­try or­bi­ty;

 (1.2) geol. for­mal­na jed­nost­ka ge­o­chro­no­lo­gicz­na, mniej­sza od okre­su i dzie­lą­ca się na wieki;

 (1.3) zam­knię­ty w okre­ślo­nych ra­mach cza­so­wych frag­ment pro­ce­su roz­wo­jo­we­go sztu­ki (kul­tu­ry)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epokowość

→ epo­ko­wy


Patrz:epokowy

Źródła:

SJP.pl

Epokowy

przy­miot­nik od: epoka; sta­no­wią­cy ważne wy­da­rze­nie w dzie­jach ludz­ko­ści; pa­mięt­ny, zna­mien­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) książk. ma­ją­cy ogrom­ne zna­cze­nie z punk­tu wi­dze­nia na­stępstw


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epoksyd

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny za­wie­ra­ją­cy w swo­jej czą­stecz­ce pier­ścień zło­żo­ny z atomu tlenu i dwóch ato­mów węgla; epit­le­nek, ok­si­ran


Źródła:

SJP.pl

Epoksydować

prze­pro­wa­dzać re­ak­cję pro­wa­dzą­cą do pow­sta­nia epok­sy­du


Źródła:

SJP.pl

Epoksydowy

przy­miot­nik

 (1.1) chem. do­ty­czą­cy epok­sy­du


Źródła:

Wiktionary

Epolet

na­ra­mien­nik woj­sko­wy; szli­fa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wojsk. na­ra­mien­nik ozdo­bio­ny taśmą lub sznu­rem zło­tym lub srebr­nym, czę­sto z frędz­la­mi, w niek­tó­rych ar­miach z umie­szczo­ny­mi oz­na­ka­mi stop­nia woj­sko­we­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epoletnik

ro­dzaj nie­to­pe­rzy z ro­dzi­ny ru­daw­ko­wa­tych


Epo­let­nik ("Epo­mops") – ro­dzaj ssa­ków z po­dro­dzi­ny Epo­mop­ho­ri­nae w obrę­bie ro­dzi­ny ru­daw­ko­wa­tych (Pte­ro­po­di­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epoletowy

→ epo­let


Patrz:epolet

Źródła:

SJP.pl

Eponim

nazwa osoby, zwie­rzę­cia lub przed­mio­tu, od któ­rych naz­wa­no jakąś miej­sco­wość lub grupę et­nicz­ną


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. słowo ut­wo­rzo­ne od nazwy włas­nej;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) hist. w sta­ro­żyt­no­ści: wy­so­ko po­sta­wio­ny urzęd­nik, od któ­re­go imie­nia naz­wa­no jego ka­den­cję


Epo­nim (gr. ἐπώνυμος "epo­ny­mos" – „dawca imie­nia, nazwy”) – słowo ut­wo­rzo­ne od nazwy włas­nej, jak rów­nież osoba (hi­sto­rycz­na lub fik­cyj­na, czło­wiek, bóg, heros), rza­dziej zwie­rzę lub przed­miot, od któ­re­go wzię­ła się nazwa ja­kiejś innej rze­czy, zja­wi­ska, miej­sca, miej­sco­wo­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eponimiczny

ut­wo­rzo­ny od nazwy włas­nej


przy­miot­nik

 (1.1) przym. od epo­nim


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epopeja

1. dłuż­szy po­e­mat epic­ki, zwy­kle wier­szo­wa­ny, opie­wa­ją­cy w pod­nio­słej for­mie dzie­je bo­ha­te­rów na­ro­do­wych na tle wy­da­rzeń prze­ło­mo­wych dla danej spo­łecz­no­ści; epos;
2. ob­szer­na po­wieść lub cykl po­wie­ści obra­zu­ją­cy prze­ło­mo­we mo­men­ty w dzie­jach na­ro­du;
3. sze­reg wy­da­rzeń o do­nio­słym zna­cze­niu; dzie­je


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. dłuż­szy po­e­mat epic­ki;

 (1.2) liter. dzie­ło li­te­rac­kie przed­sta­wia­ją­ce dzie­je na­ro­du w prze­ło­mo­wym dla niego mo­men­cie;

 (1.3) hist. ciąg waż­nych wy­da­rzeń sta­no­wią­cych zam­knię­tą cza­so­wo ca­łość

 (1.4) przen. długa, przew­le­kła opo­wieść


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epos

dłuż­szy utwór epic­ki (opo­wia­da­ją­cy) na­pi­sa­ny wier­szem lub rza­dziej prozą, wy­chwa­la­ją­cy dzie­je praw­dzi­wych lub le­gen­dar­nych bo­ha­te­rów na­ro­do­wych; epo­pe­ja


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. po­e­mat epic­ki pi­sa­ny wier­szem lub rza­dziej prozą, w któ­rym dzie­je le­gen­dar­nych lub rze­czy­wi­stych bo­ha­te­rów są przed­sta­wio­ne na tle wy­da­rzeń hi­sto­rycz­nych

 (1.2) liter. dzie­ło li­te­rac­kie przed­sta­wia­ją­ce dzie­je na­ro­du w prze­ło­mo­wym dla niego mo­men­cie


Epos (gr. έπος, "epos" „słowo”), także: ‘epo­pe­ja’, ‘po­e­mat he­ro­icz­ny’, cza­sem rów­nież ‘po­e­mat epic­ki’ – jeden z głów­nych i naj­star­szych ga­tun­ków epiki. Tra­dy­cyj­ne eposy to dłuż­sze po­e­ma­ty nar­ra­cyj­ne o spe­cy­ficz­nej kon­struk­cji ele­men­tów świa­ta przed­sta­wio­ne­go, pod­po­rząd­ko­wa­nej funk­cji pa­re­ne­tycz­nej i afir­mu­ją­cej etos spo­łecz­no­ści, w któ­rej zo­sta­ły na­pi­sa­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eposowy

zwią­za­ny z epo­sem


Źródła:

SJP.pl

Eprom

skrót od: era­sa­ble pro­gram­ma­ble read-only me­mo­ry - ro­dzaj pa­mię­ci kom­pu­te­ro­wej


skró­to­wiec w funk­cji rze­czow­ni­ka ro­dza­ju mę­sko­rze­czo­we­go

 (1.1) elek­tron. in­form. ka­so­wal­na i pro­gra­mo­wal­na pa­mięć kom­pu­te­ro­wa, pra­cu­ją­ca w try­bie tylko do od­czy­tu;


EPROM (ang. era­sa­ble PROM) – ro­dzaj pa­mię­ci cy­fro­wej w po­sta­ci ukła­du sca­lo­ne­go, prze­cho­wu­ją­cej za­war­tość także po odłą­cze­niu za­si­la­nia. Wy­ko­rzy­stu­je spe­cjal­nie skon­stru­o­wa­ny tran­zy­stor MOS z dwie­ma bram­ka­mi: ste­ru­ją­cą, nor­mal­nie po­łą­czo­ną elek­trycz­nie z resz­tą ukła­du i bram­ką pa­mię­ta­ją­cą, odi­zo­lo­wa­ną od resz­ty ukła­du.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epruwetka

prze­sta­rza­le: pro­bów­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. pro­bów­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eps

Eps – miej­sco­wość i gmina we Fran­cji, w re­gio­nie Hauts-de-Fran­ce, w de­par­ta­men­cie Pas-de-Ca­la­is.

We­dług da­nych na rok 1990 gminę za­miesz­ki­wa­ły 222 osoby, a gę­stość za­lud­nie­nia wy­no­si­ła 32 osób/km² (wśród 1549 gmin re­gio­nu Nord-Pas-de-Ca­la­is Eps pla­su­je się na 995. miej­scu pod wzglę­dem licz­by lud­no­ści, na­to­miast pod wzglę­dem po­wierzch­ni na miej­scu 522.).


Źródła:

Wikipedia

Epsilon

[czy­taj: eps-ilon] li­te­ra al­fa­be­tu grec­kie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) nazwa pią­tej li­te­ry al­fa­be­tu grec­kie­go, ε;


Ep­si­lon ( ἒ ψιλόν, pi­sa­na Εε lub ϵ϶) – piąta li­te­ra al­fa­be­tu grec­kie­go. W grec­kim sy­ste­mie licz­bo­wym oz­na­cza licz­bę 5. Ep­si­lon po­cho­dzi od li­te­ry al­fa­be­tu fe­nic­kie­go he. Od ep­si­lo­nu po­cho­dzą ła­ciń­skie E i cy­ry­lic­kie Е.

Od wa­rian­to­wej formy grec­kiej li­te­ry ϵ po­cho­dzi znak wa­lu­ty euro – €.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epsilonowy

→ ep­si­lon


Patrz:epsilon

Źródła:

SJP.pl

Epsomit

mi­ne­rał, uwod­nio­ny siar­czan ma­gne­zu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. po­spo­li­ty i sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­ny mi­ne­rał z gro­ma­dy siar­cza­nów, uwod­nio­ny siar­czan ma­gne­zu, MgSO4·7H2O;


Ep­so­mit – mi­ne­rał z gro­ma­dy siar­cza­nów o wzo­rze MgSO4•7H2O. Ten po­spo­li­ty i sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­ny mi­ne­rał pod wzglę­dem che­micz­nym to uwod­nio­ny siar­czan ma­gne­zu.

Jego nazwa po­cho­dzi stąd, że pier­wot­nie uzy­ski­wa­no go po­przez od­pa­ro­wy­wa­nie wód mi­ne­ral­nych ma­ją­cych źró­dła obok miej­sco­wo­ści Epsom w hrab­stwie Sur­rey w środ­ko­wej An­glii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Epson

marka dru­ka­rek i firma


Seiko Epson Cor­po­ra­tion (jap. セイコーエプソン株式会社 Seikō Epu­son Ka­bus­hi­ki-ga­is­ha; Epson) – ja­poń­ski pro­du­cent dru­ka­rek, ska­ne­rów, pro­jek­to­rów i in­nych urzą­dzeń oraz ak­ce­so­riów zwią­za­nych głów­nie z dru­ko­wa­niem i wyś­wiet­la­niem obra­zów z sie­dzi­bą w Suwie za­ło­żo­ny 18 maja 1942 roku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epstein

naz­wi­sko, np. Brian Ep­ste­in (1934-1967), me­ne­dżer ze­spo­łu The Be­at­les


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epuracja

usu­wa­nie osób szkod­li­wych lub wro­gich z in­sty­tu­cji, urzę­dów, woj­ska; czyst­ka


Źródła:

SJP.pl

Epuzer

daw­niej: kan­dy­dat do mał­żeń­stwa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. kan­dy­dat do mał­żeń­stwa, kon­ku­rent


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Epylion

wier­szo­wa­ny utwór epic­ki za­wie­ra­ją­cy mo­ty­wy mi­to­lo­gicz­ne i ero­tycz­ne, po­pu­lar­ny w po­ez­ji alek­san­dryj­skiej i rzym­skiej; epyl­lion


Źródła:

SJP.pl

Epyllion

[czy­taj: epy­lion] wier­szo­wa­ny utwór epic­ki za­wie­ra­ją­cy mo­ty­wy mi­to­lo­gicz­ne i ero­tycz­ne, po­pu­lar­ny w po­ez­ji alek­san­dryj­skiej i rzym­skiej; epy­lion


Epyl­lion (w gr. zdrob­nia­ła forma od "epos") – w po­ez­ji grec­kiej i rzym­skiej krót­ki utwór epic­ki pi­sa­ny hek­sa­me­trem lub dy­sty­chem ele­gij­nym, poś­wię­co­ny epi­zo­do­wi mi­to­lo­gicz­ne­mu, zwią­za­ne­mu z kon­kret­nym bo­ha­te­rem, czę­sto za­wie­ra­ją­cy także wątek mi­łos­ny.

Epyl­lion mógł li­czyć do 600 wer­sów. Cha­rak­te­ry­zo­wał się obec­no­ścią uczo­nych dy­gre­sji (wple­cio­nych zaz­wy­czaj w wy­gła­sza­ną przez jed­ne­go z bo­ha­te­rów mowę), po­słu­gi­wał się także dia­lo­giem. Pi­sa­ny był sty­lem wznio­słym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Epyllium

w li­te­ra­tu­rze sta­ro­żyt­nej: nie­wiel­ki utwór epic­ki cha­rak­te­ry­stycz­ny dla po­ez­ji hel­le­ni­stycz­nej


Źródła:

SJP.pl

Epz

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) = polit. Eu­ro­pej­ska Par­tia Zie­lo­nych;


Źródła:

Wiktionary