En

nazwa li­te­ry N


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) nazwa li­te­ry n / N

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) hist. rel. su­me­ryj­ski naj­wyż­szy ka­płan uz­na­wa­ny za na­miest­ni­ka boga;


En – w spo­łe­czeń­stwie su­me­ryj­skim na­miest­nik boga na ziemi.

We­dług wie­rzeń me­zo­po­tam­skich lu­dzie zo­sta­li stwo­rze­ni w celu od­cią­że­nia bogów od pracy co­dzien­nej. Bo­go­wie byli wła­ści­cie­la­mi ziemi, czło­wiek je­dy­nie je dzier­ża­wił w za­mian za ofia­ry. Poś­red­ni­kiem po­mię­dzy bo­ga­mi a ludź­mi zo­stał usta­no­wio­ny en, przez któ­re­go bo­go­wie ob­da­rza­li ludzi swoją łaską, w za­mian zaś od­bie­ra­li na­leż­ną im cześć.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

En-Laj

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Ena

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) = praw. eu­ro­pej­ski nakaz aresz­to­wa­nia;


Ena (jap. 恵那市 Ena-shi) – mia­sto w pre­fek­tu­rze Gifu na wy­spie Hon­siu ("Honshū"), w Ja­po­nii.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Enacja

wy­wo­ły­wa­ne przez wi­ru­sy pa­to­lo­gicz­ne zmia­ny na li­ściach


Źródła:

SJP.pl

Enallage

fi­gu­ra sty­li­stycz­na po­le­ga­ją­ca na uży­ciu wy­ra­zu w innej od ocze­ki­wa­nej for­mie gra­ma­tycz­nej, np. w innym przy­pad­ku, oso­bie lub licz­bie


Enal­la­ge (z gr. ἐναλλαγή "enallagḗ" – "wy­mia­na, prze­mien­ność") – fi­gu­ra re­to­rycz­na po­le­ga­ją­ca na uży­ciu w wy­po­wie­dzi innej formy gra­ma­tycz­nej niż ocze­ki­wa­na, a więc po­nie­kąd nie­pra­wi­dło­wej (w tym sen­sie, że na­ru­szo­na jest lo­gicz­no-gra­ma­tycz­na cią­głość wy­po­wie­dzi). Na przy­kład w Pie­śni nad Pie­śnia­mi:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enamina

sub­stan­cja or­ga­nicz­na za­wie­ra­ją­ca grupę ami­no­wą umie­szczo­ną przy nie­na­sy­co­nym ato­mie węgla


Źródła:

SJP.pl

Enaminy

grupa sub­stan­cji or­ga­nicz­nych za­wie­ra­ją­cych grupę ami­no­wą umie­szczo­ną przy nie­na­sy­co­nym ato­mie węgla


Ena­mi­ny – aminy, w któ­rych grupa ami­no­wa (NR/3; R = grupa al­ki­lo­wa lub atom wo­do­ru) jest przy­łą­czo­na bez­poś­red­nio do atomu węgla po­łą­czo­ne­go pod­wój­nym wią­za­niem z innym ato­mem węgla.

Ena­mi­ny pier­wszo- (C=C-NH2) i dru­go­rzę­do­we (C=C-NRH) są z na­tu­ry nietr­wa­łe i nie można ich otrzy­mać w for­mie czy­stej, gdyż ule­ga­ją sa­mo­ist­nej re­ak­cji ta­u­to­me­ry­za­cji do od­po­wied­niej iminy:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enancjo-

prze­dro­stek

 (1.1) …two­rzą­cy pier­wszy człon wy­ra­zów zwią­za­nych z prze­ciw­no­ścią


Źródła:

Wiktionary

Enancjomer

izo­mer wy­stę­pu­ją­cy w dwóch po­sta­ciach, które są nie­na­kła­dal­ny­mi na sie­bie od­bi­cia­mi lu­strza­ny­mi; izo­mer zwier­ciad­la­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. czą­stecz­ka po­sia­da­ją­ca od­po­wied­nik, któ­re­go struk­tu­ra jest lu­strza­nym od­bi­ciem jej włas­nej struk­tu­ry;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enancjomorficzny

→ enan­cjo­mor­fizm


Patrz:enancjomorfizm

Źródła:

SJP.pl

Enancjosemia

prze­ciw­staw­ność zna­czeń ja­kie­goś wy­ra­zu; enan­tio­se­mia


Źródła:

SJP.pl

Enantiosemia

prze­ciw­staw­ność zna­czeń ja­kie­goś wy­ra­zu; enan­cjo­se­mia


Źródła:

SJP.pl

Enargit

mi­ne­rał o ukła­dzie rom­bo­wym, siar­ko­ar­se­nek mie­dzi


Enar­git (gr. "enar­ges" – "oczy­wi­sty") – mi­ne­rał za­li­cza­ny do gro­ma­dy siar­ko­so­li. Jest rudą mie­dzi i ar­se­nu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enat

krew­ny w linii żeń­skiej


Enat (hebr. עינת) – kibuc po­ło­żo­ny w sa­mo­rzą­dzie re­gio­nu Derom ha-Sza­ron, w Dy­stryk­cie Cen­tral­nym, w Iz­ra­e­lu.

Leży na gra­ni­cy rów­ni­ny Sza­ron i Sze­fe­li w oto­cze­niu miast Pe­tach Tikwa i Rosz ha-Ajin, ki­bu­cu Giwat ha-Sze­lo­sza, oraz mo­sza­wów Kefar Sir­kin, Nach­szo­nim i Mazor.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enbu

kon­ku­ren­cja w ka­ra­te, w któ­rej para za­wod­ni­ków toczy wy­re­ży­se­ro­wa­ną walkę


Źródła:

SJP.pl

Enbyfobia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. wro­gość lub nie­chęć skie­ro­wa­na wobec osób nie­bi­nar­nych płcio­wo


Źródła:

Wiktionary

Ence-Pence

wy­li­czan­ka


Źródła:

SJP.pl

Encefabol

nazwa hand­lo­wa leku no­o­tro­po­we­go wzmac­nia­ją­ce­go funk­cje mózgu, za­wie­ra­ją­ce­go py­ri­ti­nol; Ener­bol


Źródła:

SJP.pl

Encefalizacja

ewo­lu­cyj­ny pro­ces pro­wa­dzą­cy do przej­mo­wa­nia funk­cji niż­szych oś­rod­ków ner­wo­wych przez mózg; ce­re­bry­za­cja, ce­re­bra­li­za­cja


En­ce­fa­li­za­cja (gr. "enképhalos" – mózg), ce­re­bra­li­za­cja, ce­re­bry­za­cja (łac. "ce­re­brum" – mózg) – ewo­lu­cyj­ny pro­ces, który pro­wa­dzi do przej­mo­wa­nia funk­cji niż­szych oś­rod­ków ner­wo­wych przez oś­rod­ki wyż­sze. Po­le­ga na kon­cen­tra­cji ne­u­ro­nów w przed­niej, gło­wo­wej czę­ści ciała zwie­rzę­cia i jest zwią­za­ny z wyksz­tał­ce­niem się głowy (ce­fa­li­za­cja) i pow­sta­niem mózgu. W an­tro­po­lo­gii zna­cze­nie ter­mi­nu ce­re­bry­za­cja za­wę­ża­ne jest do ewo­lu­cyj­ne­go wzro­stu roz­mia­rów mózgu u na­czel­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Encefalograf

urzą­dze­nie rent­ge­now­skie do obra­zo­wa­nia mózgu


Źródła:

SJP.pl

Encefalografia

ba­da­nie ra­dio­lo­gicz­ne móz­go­wia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. ogól­na nazwa kilku róż­nych metod ba­da­nia mózgu;

 (1.2) med. ba­da­nie me­to­dą en­ce­fa­lo­gra­fii (1.1)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Encefalograficzny

→ en­ce­fa­lo­gra­fia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. zwią­za­ny z en­ce­fa­lo­gra­fią, do­ty­czą­cy en­ce­fa­lo­gra­fii


Patrz:encefalografia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Encefalogram

ra­dio­lo­gicz­ny obraz móz­go­wia


Źródła:

SJP.pl

Encefalomalacja

mart­wi­ca w okre­ślo­nym ob­sza­rze mózgu; roz­mię­ka­nie mózgu


Źródła:

SJP.pl

Encefalon

naj­waż­niej­sza część cen­tral­ne­go ukła­du ner­wo­we­go; mózg


Źródła:

SJP.pl

Encefalopata

osoba cier­pią­ca na en­ce­fa­lo­pa­tię


Źródła:

SJP.pl

Encefalopatia

ogól­ne okre­śle­nie roż­ne­go ro­dza­ju usz­ko­dzeń mózgu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. wet. ogól­ne okre­śle­nie usz­ko­dze­nia mózgu przez czyn­ni­ki róż­ne­go po­cho­dze­nia;


En­ce­fa­lo­pa­tia (gr. "en­kep­ha­li­kos" – móz­go­wy; gr. "pat­hos" cho­ro­ba, cier­pie­nie, od­czu­wa­nie) – ogól­ne okre­śle­nie usz­ko­dze­nia móz­go­wia przez czyn­ni­ki róż­ne­go po­cho­dze­nia. Usz­ko­dze­nia móz­go­wia czło­wie­ka pro­wa­dzą do róż­ne­go ro­dza­ju za­bu­rzeń za­cho­wa­nia, zwa­nych cha­rak­te­ro­pa­tia­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Encefalopatyczny

→ en­ce­fa­lo­pa­tia


Patrz:encefalopatia

Źródła:

SJP.pl

Enceladus

ósmy we­dług od­le­gło­ści od pla­ne­ty księ­życ Sa­tur­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy, nazwa włas­na

 (1.1) astr. jeden z księ­ży­ców Sa­tur­na;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enchilada

[czy­taj: en­czi­ja­da lub en­czil­ja­da] tor­til­la z ostro przy­pra­wio­nym mię­sem, po­da­wa­na z sosem po­mi­do­ro­wym przy­pra­wio­nym chile; en­chil­la­da


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kulin. tra­dy­cyj­ne danie mek­sy­kań­skie z ku­ku­ry­dzia­nej tor­til­li na­dzia­nej mięs­nym lub jar­skim far­szem, pod­pie­czo­nej i ser­wo­wa­nej z sosem;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enchillada

[czy­taj: en­czi­ja­da lub en­czil­ja­da] tor­til­la z ostro przy­pra­wio­nym mię­sem, po­da­wa­na z sosem po­mi­do­ro­wym przy­pra­wio­nym chile; en­chi­la­da


Źródła:

SJP.pl

Enchirydion

daw­niej: książ­ka po­dręcz­na, zwię­zły po­dręcz­nik, kom­pen­dium


Źródła:

SJP.pl

Encja

odręb­na jed­nost­ka za­war­to­ści roz­poz­na­wa­na za po­mo­cą nazwy; byt


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Encke

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Encoder

[czy­taj: en­ko­der] w in­for­ma­ty­ce: urzą­dze­nie lub pro­gram do ko­do­wa­nia da­nych kom­pu­te­ro­wych; koder, kodek


Źródła:

SJP.pl

Encomienda

[czy­taj: en­ko­mien­da] przy­mu­so­wa praca, do któ­rej byli zmu­sza­ni In­dia­nie na te­re­nach znaj­du­ją­cych się pod kon­tro­lą konk­wi­sta­do­rów


En­co­mien­da (hiszp. en­co­men­dar: "po­wie­rzać") – sy­stem nie­wol­ni­cze­go go­spo­da­ro­wa­nia i kon­tro­li nad lud­no­ścią in­diań­ską na pod­bi­tych przez Hisz­pa­nię po­sia­dło­ściach ko­lo­nial­nych w Ame­ry­ce Ła­ciń­skiej w XVI–XVIII w.

Po­le­gał na zmu­sza­niu lud­no­ści au­toch­to­nicz­nej do pracy na rzecz konk­wi­sta­do­ra lub osad­ni­ka z Hisz­pa­nii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Encortolon

[czy­taj: en­kor­to­lon] nazwa hand­lo­wa leku prze­ciw­za­pal­ne­go i im­mu­no­su­pre­syj­ne­go, za­wie­ra­ją­ce­go pred­ni­zon; En­cor­ton


Źródła:

SJP.pl

Encorton

[czy­taj: en­kor­ton] nazwa hand­lo­wa leku prze­ciw­za­pal­ne­go i im­mu­no­su­pre­syj­ne­go, za­wie­ra­ją­ce­go pred­ni­zon; En­cor­to­lon


Źródła:

SJP.pl

Encyjny

→ encja


Patrz:encja

Źródła:

SJP.pl

Encykl.

skrót od: en­cy­klo­pe­dia, en­cy­klo­pe­dycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Encykliczny

→ en­cy­kli­ka


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rel. zwią­za­ny z en­cy­kli­ką, do­ty­czą­cy en­cy­kli­ki


Patrz:encyklika

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Encyklika

orę­dzie, pismo na­pi­sa­ne przez pa­pie­ża do wier­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. ofi­cjal­ny pa­pie­ski do­ku­ment dok­try­nal­ny w for­mie orę­dzia skie­ro­wa­ny do bi­sku­pów i wier­nych;


En­cy­kli­ka (gr. ἐγκύκλιος, "en­ky­klios" – okól­nik, pismo wę­dru­ją­ce) – orę­dzie, pismo na­pi­sa­ne przez pa­pie­ża, skie­ro­wa­ne do bi­sku­pów i do wier­nych. Te­ma­ty po­ru­sza­ne w en­cy­kli­kach od­no­szą się do spraw dok­try­nal­nych i or­ga­ni­za­cyj­nych o cha­rak­te­rze ogól­no­ko­ściel­nym. Za pier­wszą en­cy­kli­kę, w no­wo­żyt­nym ro­zu­mie­niu, na­le­ży uznać "Ubi pri­mum" Be­ne­dyk­ta XIV z 3 grud­nia 1740 roku.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Encyklopedia

wy­daw­nict­wo na­u­ko­we za­wie­ra­ją­ce zbiór wia­do­mo­ści ze wszyst­kich dzie­dzin wie­dzy lub jed­nej dzie­dzi­ny, w ukła­dzie al­fa­be­tycz­nym lub rze­czo­wym, w wer­sji książ­ko­wej lub elek­tro­nicz­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) dzie­ło opi­su­ją­ce ogół wie­dzy, upo­rząd­ko­wa­ne w for­mie haseł;


En­cy­klo­pe­dia (łac. "en­cyc­lo­pa­e­dia" z ἐνκύκλιos, "enkýklios" „two­rzą­cy krąg” + παιδεία, "paideía" „wyksz­tał­ce­nie”) – kom­pen­dium wie­dzy za­pi­sa­ne w for­mie zbio­ru ar­ty­ku­łów ha­sło­wych, zło­żo­nych z haseł (słów klu­czo­wych) i tek­stów je ob­ja­śnia­ją­cych (za­wie­ra­ją­cych in­for­ma­cje do­ty­czą­ce tych haseł). Hasła są uło­żo­ne w pew­nym lo­gicz­nym po­rząd­ku, zaz­wy­czaj al­fa­be­tycz­nym, dzię­ki czemu moż­li­we jest szyb­kie od­na­le­zie­nie po­szu­ki­wa­nych in­for­ma­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Encyklopedyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: en­cy­klo­pe­dycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Encyklopedyczność

→ en­cy­klo­pe­dycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co en­cy­klo­pe­dycz­ne


Patrz:encyklopedyczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Encyklopedyczny

1. od­no­szą­cy się do en­cy­klo­pe­dii, ma­ją­cy cechy en­cy­klo­pe­dii;
2. obej­mu­ją­cy wie­dzę z wielu dzie­dzin


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z en­cy­klo­pe­dią, do­ty­czą­cy en­cy­klo­pe­dii

 (1.2) slang. w Wi­ki­pe­dii: taki, który na­da­je się do en­cy­klo­pe­dii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Encyklopedyjka

zdrob­nie­nie od: en­cy­klo­pe­dia


Źródła:

SJP.pl

Encyklopedysta

1. czło­nek grupy współt­wór­ców Wiel­kiej en­cy­klo­pe­dii fran­cu­skiej;
2. czło­wiek ma­ją­cy wie­dzę z wielu róż­nych dzie­dzin; eru­dy­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­nek grupy twór­ców Wiel­kiej En­cy­klo­pe­dii Fran­cu­skiej;

 (1.2) przen. czło­wiek in­te­li­gent­ny, ma­ją­cy wie­dzę z wielu róż­nych dzie­dzin


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Encyklopedystka

→ en­cy­klo­pe­dy­sta


Patrz:encyklopedysta

Źródła:

SJP.pl

Encyklopedyzm

1. en­cy­klo­pe­dycz­na wie­dza; wszech­stron­ność; en­cy­klo­pe­dycz­ność;
2. kie­ru­nek fi­lo­zo­ficz­no-po­li­tycz­ny stwo­rzo­ny przez en­cy­klo­pe­dy­stów fran­cu­skich w dru­giej po­ło­wie XVIII wieku


Źródła:

SJP.pl

Encyklopedyści

grupa uczo­nych i my­śli­cie­li epoki Oś­wie­ce­nia, któ­rzy do­pro­wa­dzi­li do pow­sta­nia Wiel­kiej en­cy­klo­pe­dii fran­cu­skiej


En­cy­klo­pe­dy­ści – grupa fran­cu­skich fi­lo­zo­fów, na­u­kow­ców i li­te­ra­tów, twór­ców "Wiel­kiej en­cy­klo­pe­dii fran­cu­skiej".

Ut­wo­rze­nie tej en­cy­klo­pe­dii było jed­nym z naj­więk­szych przed­sięw­zięć epoki oś­wie­ce­nia i wy­ra­zem oś­wie­ce­nio­we­go świa­to­po­glą­du. Uważa się, że en­cy­klo­pe­dy­ści przy­go­to­wa­li po­dło­że in­te­lek­tu­al­ne dla re­wo­lu­cji fran­cu­skiej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

End

1. kla­wisz na kla­wia­tu­rze kom­pu­te­ro­wej po­wo­du­ją­cy prze­nie­sie­nie kur­so­ra na ko­niec linii; End;
2. część roz­gryw­ki w cur­lin­gu


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endecha

czte­ro­wer­so­wa stro­fa spo­jo­na pa­rzy­sty­mi ry­ma­mi


Źródła:

SJP.pl

Endecja

par­tia na­ro­do­wo-de­mo­kra­tycz­na; po­tocz­nie: na­ro­do­wa de­mo­kra­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. polit. Na­ro­do­wa De­mo­kra­cja, pol­ski ruch po­li­tycz­ny o ide­o­lo­gii na­cjo­na­li­stycz­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endecki

zwią­za­ny z en­de­cją, en­de­ka­mi


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z en­de­cją, do­ty­czą­cy en­de­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endeckość

→ en­dec­ki


Patrz:endecki

Źródła:

SJP.pl

Endeczka

zwo­len­nicz­ka en­de­cji; na­ro­do­wa de­mo­krat­ka


Źródła:

SJP.pl

Endek

po­tocz­nie: czło­nek en­de­cji; na­ro­do­wy de­mo­kra­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. po­li­tyk lub zwo­len­nik par­tii Na­ro­do­wa De­mo­kra­cja


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endekoidalny

ma­ją­cy cechy pra­wi­co­we­go stron­nict­wa po­li­tycz­ne­go gło­szą­ce­go idee pol­skie­go na­cjo­na­liz­mu


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) taki, który ma cechy en­de­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endel

ścieg zyg­za­ko­wy wy­ko­na­ny na do­mo­wej ma­szy­nie


Źródła:

SJP.pl

Endemia

stałe wy­stę­po­wa­nie ja­kiejś cho­ro­by na danym te­re­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. stałe wy­stę­po­wa­nie pew­nej cho­ro­by na okre­ślo­nym te­re­nie;


En­de­mia – ter­min epi­de­mio­lo­gicz­ny okre­śla­ją­cy stałe wy­stę­po­wa­nie za­cho­ro­wań na okre­ślo­ną cho­ro­bę (np. cho­ro­bę za­kaź­ną) na danym ob­sza­rze w licz­bie utrzy­mu­ją­cej się przez wiele lat na po­dob­nym po­zio­mie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endemicznie

przy­słó­wek

 (1.1) biol. ekol. na spo­sób en­de­micz­ny


Źródła:

Wiktionary

Endemiczność

wy­stę­po­wa­nie tylko na danym te­re­nie


Źródła:

SJP.pl

Endemiczny

1. wy­stę­pu­ją­cy wy­łącz­nie na danym ob­sza­rze;
2. uwa­ża­ny za po­wszech­nie spo­ty­ka­ny na ja­kimś te­re­nie


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) wy­stę­pu­ją­cy tylko na okre­ślo­nym ob­sza­rze


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endemit

ro­śli­na lub zwie­rzę za­miesz­ku­ją­ce ogra­ni­czo­ny ob­szar ge­o­gra­ficz­ny, spe­cy­ficz­ny dla tego ga­tun­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) bot. zool. tak­son wy­stę­pu­ją­cy tylko na danym ob­sza­rze;


En­de­mit – tak­son (prze­waż­nie ro­dzi­na i niż­szy) uni­ka­to­wy dla da­ne­go miej­sca albo re­gio­nu, wy­stę­pu­ją­cy na ogra­ni­czo­nym ob­sza­rze, nie­stwier­dza­ny poza nim na­tu­ral­nie. W za­leż­no­ści od przyj­mo­wa­ne­go kry­te­rium en­de­mi­tem może być tak­son o za­się­gu mniej­szym od okre­ślo­nej po­wierzch­ni (np. 10 tys. km²) lub tak­son, któ­re­go za­sięg za­war­ty jest w gra­ni­cach okre­ślo­ne­go ob­sza­ru ge­o­gra­ficz­ne­go lub typu sied­li­ska.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endemizm

w bio­lo­gii: wy­stę­po­wa­nie ro­ślin lub zwie­rząt wy­łącz­nie na okre­ślo­nym te­re­nie


Źródła:

SJP.pl

Enderbit

ro­dzaj skały me­ta­mor­ficz­nej lub mag­mo­wej zło­żo­nej głów­nie z kwar­cu; czar­no­kit


Źródła:

SJP.pl

Endermologia

za­bieg me­dy­cy­ny este­tycz­nej wy­ko­rzy­stu­ją­cy masaż pod­ci­śnie­nio­wy


Źródła:

SJP.pl

Endermologiczny

→ en­der­mo­lo­gia


Patrz:endermologia

Źródła:

SJP.pl

Endlowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) szy­cie i jed­no­czes­ne obrę­bia­nie tka­ni­ny ście­giem zyg­za­ko­wym; czę­sto sto­so­wa­ne przy wy­ko­ny­wa­niu żagli


Źródła:

Wiktionary

Endlować

szyć, obra­bia­jąc jed­no­cze­śnie tka­ni­ny ście­giem zyg­za­ko­wym


Źródła:

SJP.pl

Endoblast

wew­nętrz­ny li­stek za­rod­ko­wy


Źródła:

SJP.pl

Endocarditis

[czy­taj: endokarDItis] w me­dy­cy­nie: za­pa­le­nie wew­nętrz­nej błony serca


Źródła:

SJP.pl

Endocardium

[czy­taj: en­do­kard­jum] błona wy­ście­la­ją­ca wszyst­kie struk­tu­ry wew­nątrz serca oraz two­rzą­ca za­staw­ki serca; wsier­dzie


Źródła:

SJP.pl

Endocytoza

En­do­cy­to­za (gr. "éndon" ‘wew­nątrz’, "kýtos" ‘ko­mór­ka’) – pro­ces po­chła­nia­nia przez ko­mór­kę ze śro­do­wi­ska zew­nętrz­ne­go róż­nych związ­ków che­micz­nych, a także wi­ru­sów, bak­te­rii oraz in­nych ko­mó­rek (lub ich frag­men­tów), za­cho­dzą­cy po­przez wpu­kle­nie błony ko­mór­ko­wej i ut­wo­rze­nie en­do­so­mu (wa­ku­o­li en­do­cy­tar­nej). Pow­sta­ły uby­tek błony ko­mór­ko­wej re­kom­pen­so­wa­ny jest na­to­miast do­bu­do­wy­wa­niem jej frag­men­tów w pro­ce­sie eg­zo­cy­to­zy.


Źródła:

Wikipedia

Endoderma

wew­nę­trza war­stwa list­ka za­rod­ko­we­go


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endodermalny

przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy en­do­der­my


Źródła:

Wiktionary

Endodoncja

dział sto­ma­to­lo­gii za­cho­waw­czej le­cze­niem cho­rób miaz­gi zęba, głów­nie z za­sto­so­wa­niem le­cze­nia ka­na­ło­we­go


En­do­don­cja – dział sto­ma­to­lo­gii za­cho­waw­czej zaj­mu­ją­cy się roz­poz­na­wa­niem i le­cze­niem cho­rób miaz­gi zęba oraz cho­rób tka­nek oko­ło­wierz­choł­ko­wych. Pod­sta­wo­wą me­to­dą te­ra­pe­u­tycz­ną w tej dzie­dzi­nie jest le­cze­nie ka­na­ło­we.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endodonta

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie en­do­don­cji


Źródła:

SJP.pl

Endodontka

→ en­do­don­ta


Źródła:

SJP.pl

Endodontyczny

→ en­do­don­cja


Patrz:endodoncja

Źródła:

SJP.pl

Endoenergetyczny

taki, do któ­re­go prze­bie­gu ko­niecz­ne jest stałe do­pro­wa­dza­nie ener­gii


Źródła:

SJP.pl

Endoenzym

En­do­en­zym, enzym wew­nątrz­ko­mór­ko­wy – enzym wy­ka­zu­ją­cy ak­tyw­ność w tej samej ko­mór­ce, w któ­rej zo­stał wyt­wo­rzo­ny. Ter­min ten jest uży­wa­ny głów­nie w celu odróż­nie­nia od eg­zo­en­zy­mów.


Źródła:

Wikipedia

Endofenotyp

ro­dzaj bio­lo­gicz­ne­go mar­ke­ra sto­so­wa­ne­go w epi­de­mio­lo­gii ge­ne­tycz­nej i psy­chia­trii


En­do­fe­no­typ – po­ję­cie sto­so­wa­ne w epi­de­mio­lo­gii ge­ne­tycz­nej, zwła­szcza w od­nie­sie­niu do ge­ne­ty­ki za­bu­rzeń psy­chicz­nych. En­do­fe­no­typ (fe­no­typ poś­red­ni) okre­śla kli­nicz­ny mar­ker cho­ro­by (za­bu­rze­nia). W psy­chia­trii en­do­fe­no­ty­pa­mi mogą być od­mien­no­ści ne­u­ro­fiz­jo­lo­gicz­ne, ne­u­rop­sy­cho­lo­gicz­ne, bio­che­micz­ne, en­do­kryn­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endofit

drob­ny mi­kro­or­ga­nizm ży­ją­cy wew­nątrz or­ga­niz­mów ro­ślin


En­do­fi­ty – drob­ne mi­kro­or­ga­niz­my pa­so­żyt­ni­cze, sym­bion­tycz­ne lub ko­men­sa­licz­ne, ży­ją­ce wew­nątrz or­ga­niz­mów ro­ślin. Na­le­żą do grupy en­do­bion­tów. En­do­fi­ty dla ro­ślin zaz­wy­czaj są pa­so­ży­ta­mi po­wo­du­ją­cy­mi licz­ne cho­ro­by ro­ślin, ale niek­tó­re żyją z ro­śli­na­mi w sym­bio­zie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endogamia

zwy­czaj za­wie­ra­nia mał­żeństw z człon­ka­mi włas­nej grupy spo­łecz­nej, kasty, ple­mie­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. ho­dow­la­ne ko­ja­rze­nie zwie­rząt spo­krew­nio­nych przez wspól­nych przod­ków

 (1.2) etn. so­cjol. prak­ty­ka i re­gu­ła kul­tu­ro­wa na­ka­zu­ją­ca za­wie­ra­nie mał­żeństw wew­nątrz włas­nej spo­łecz­no­ści;


En­do­ga­mia (etym. gr. endon – „wew­nątrz”, gameo – „za­wie­ram mał­żeń­stwo”) – kul­tu­ro­wa re­gu­ła na­ka­zu­ją­ca jed­nost­ce za­wie­ra­nie mał­żeństw (do­bie­ra­nie sobie part­ne­ra) wew­nątrz włas­nej grupy, w celu za­bez­pie­cze­nia jej przed utra­tą człon­ków, wzmoc­nie­nia izo­la­cji i utrzy­ma­nia odręb­no­ści. En­do­ga­mia wy­stę­pu­je zaz­wy­czaj w spo­łe­czeń­stwach uwar­stwio­nych, służy wzglę­dom pre­sti­żo­wym i utr­wa­la zróż­ni­co­wa­nie et­nicz­ne (ka­sto­wość).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endogamiczny

→ en­do­ga­mia


Patrz:endogamia

Źródła:

SJP.pl

Endogeneza

pow­sta­wa­nie zja­wisk psy­chicz­nych na sku­tek bodź­ców wew­nętrz­nych, or­ga­nicz­nych oraz dzie­dzicz­no­ści


Źródła:

SJP.pl

Endogeniczność

cecha cze­goś do­ty­czą­ce­go przy­czyn i od­dzia­ły­wań wew­nętrz­nych; en­do­gen­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha cze­goś do­ty­czą­ce­go przy­czyn i od­dzia­ły­wań z wew­nątrz


En­do­ge­nicz­ność − zja­wi­sko wy­stę­pu­ją­ce w sta­ty­sty­ce i eko­no­me­trii. O pa­ra­me­trze bądź zmien­nej mówi się, że jest en­do­ge­nicz­na, jeśli za­cho­dzi ko­re­la­cja mię­dzy tym pa­ra­me­trem/tą zmien­ną a błę­dem lo­so­wym. En­do­ge­nicz­ność może być wy­ni­kiem błędu po­mia­ro­we­go, au­to­re­gre­sji, po­mi­nię­tych zmien­nych ("omit­ted va­ria­bles") lub błę­dów w wy­bo­rze próby sta­ty­stycz­nej. Ogól­nie, przy­czy­no­we sprzę­że­nie zwrot­ne mię­dzy zmien­ną ob­ja­śnia­ną a ob­ja­śnia­ją­cą mo­de­lu pro­wa­dzi do en­do­ge­nicz­no­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endogeniczny

do­ty­czą­cy przy­czyn i od­dzia­ły­wań wew­nętrz­nych; en­do­gen­ny


przy­miot­nik

 (1.1) geol. do­ty­czą­cy pro­ce­sów za­cho­dzą­cych wew­nątrz Ziemi

 (1.2) med. po­cho­dzą­cy z wnę­trza or­ga­niz­mu lub ukła­du; pow­sta­ły wew­nętrz­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endogenność

cecha cze­goś do­ty­czą­ce­go przy­czyn i od­dzia­ły­wań wew­nętrz­nych; en­do­ge­nicz­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha cze­goś co ma źró­dło wew­nętrz­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endogenny

do­ty­czą­cy przy­czyn i od­dzia­ły­wań wew­nętrz­nych; en­do­ge­nicz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) biol. geol. med. psych. po­cho­dzą­cy z wew­nątrz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endoikia

ro­dzaj sym­bio­zy, w któ­rej or­ga­nizm jed­ne­go ga­tun­ku żyje wew­nątrz or­ga­niz­mu in­ne­go ga­tun­ku


En­do­i­kia – forma sym­bio­zy (sy­no­i­kia) mię­dzy po­pu­la­cja­mi od­mien­nych jed­no­stek sy­ste­ma­tycz­nych, po­le­ga­ją­ca na za­miesz­ki­wa­niu jed­ne­go ga­tun­ku wew­nątrz dru­gie­go, cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się obo­pól­ny­mi ko­rzy­ścia­mi dla każ­de­go z ga­tun­ków (mu­tu­a­lizm).

Przy­kła­dem En­do­i­kii są bak­te­rie je­li­to­we w or­ga­niz­mach prze­żu­wa­czy lub wi­ciow­ce two­rzą­ce faunę je­li­to­wą ter­mi­tów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endokarp

wew­nętrz­na, cien­ka war­stwa owoc­ni


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) bot. wew­nętrz­na część owocu, pow­sta­ją­ca ze skór­ki okry­wa­ją­cej wew­nętrz­ną stro­nę owo­co­list­ka;


En­do­karp – w bo­ta­ni­ce jest to wew­nętrz­na część owocu, która pow­sta­je ze skór­ki okry­wa­ją­cej wew­nętrz­ną stro­nę owo­co­list­ka. En­do­karp może być w po­sta­ci pest­ki (owoce pest­kow­ców – brzosk­wi­nia, mo­re­la, wi­śnia, śliw­ka) lub skó­rza­sty (owoc ja­bło­ni).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endokrynnie

→ en­do­kryn­ny


Patrz:endokrynny

Źródła:

SJP.pl

Endokrynny

do­ty­czą­cy wy­dzie­la­nia wew­nętrz­ne­go hor­mo­nów w or­ga­niz­mie


przy­miot­nik

 (1.1) biol. zwią­za­ny z wy­dzie­la­niem wew­nętrz­nym hor­mo­nów w or­ga­niz­mie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endokrynolog

osoba zaj­mu­ją­ca się en­do­kry­no­lo­gią


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. le­karz spe­cja­li­sta zaj­mu­ją­cy się roz­poz­na­wa­niem, pro­fi­lak­ty­ką i le­cze­niem cho­rób gru­czo­łów wy­dzie­la­nia wew­nętrz­ne­go

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) med. le­kar­ka spe­cja­list­ka en­do­kry­no­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endokrynologia

dział me­dy­cy­ny zaj­mu­ją­cy się fiz­jo­lo­gią i pa­to­lo­gią funk­cjo­no­wa­nia gru­czo­łów do­krew­ne­go wy­dzie­la­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. nauka o wy­dzie­la­niu wew­nętrz­nym, gru­czo­łach, hor­mo­nach i ich dzia­ła­niu;

 (1.2) med. dzie­dzi­na me­dy­cy­ny zaj­mu­ją­ca się za­bu­rze­nia­mi funk­cji gru­czo­łów wy­dzie­la­nia wew­nętrz­ne­go

 (1.3) pot. med. kli­ni­ka, od­dział lub po­dod­dział w szpi­ta­lu, gdzie le­cze­ni są pa­cjen­ci z cho­ro­ba­mi tar­czy­cy


En­do­kry­no­lo­gia – nauka o wy­dzie­la­niu wew­nętrz­nym, gru­czo­łach, hor­mo­nach i ich dzia­ła­niu. Jako dzie­dzi­na me­dy­cy­ny, zaj­mu­je się za­bu­rze­nia­mi funk­cji gru­czo­łów wy­dzie­la­nia wew­nętrz­ne­go (za­bu­rze­nia wy­dzie­la­nia hor­mo­nów), np. przy­sad­ki móz­go­wej, tar­czy­cy, nad­ner­czy, jaj­ni­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endokrynologiczno-Ginekologiczny

zwią­za­ny z en­do­kry­no­lo­gią i gi­ne­ko­lo­gią


Źródła:

SJP.pl

Endokrynologiczny

→ en­do­kry­no­lo­gia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. biol. zwią­za­ny z en­do­kry­no­lo­gią, do­ty­czą­cy en­do­kry­no­lo­gii


Patrz:endokrynologia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endokrynolożka

→ en­do­kry­no­log


Patrz:endokrynolog

Źródła:

SJP.pl

Endokryptny

w od­nie­sie­niu do pier­wiast­ków che­micz­nych: nie two­rzą­cy włas­nych mi­ne­ra­łów; kryp­to­mor­ficz­ny, en­do­mor­ficz­ny


Źródła:

SJP.pl

Endoksan

nazwa hand­lo­wa leku prze­ciw­no­wot­wo­ro­we­go za­wie­ra­ją­ce­go cy­klo­fos­fa­mid


Źródła:

SJP.pl

Endoksyna

jeden z hor­mo­nów re­gu­lu­ją­cych wy­da­la­nie sodu przez nerki


Źródła:

SJP.pl

Endolitofit

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. li­to­fit wra­sta­ją­cy w szcze­li­ny we wnę­trzu skał


Źródła:

Wiktionary

Endometrialny

→ en­do­me­trium


Patrz:endometrium

Źródła:

SJP.pl

Endometrioza

w me­dy­cy­nie: prze­do­sta­nie się tka­nek ślu­zów­ki ma­cicz­nej poza jamę ma­ci­cy; gru­czo­li­stość


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. cho­ro­ba ko­biet po­le­ga­ją­ca na nie­pra­wi­dło­wym umiej­sco­wie­niu błony ślu­zo­wej trzo­nu ma­ci­cy;


En­do­me­trio­za, gru­czo­li­stość zew­nętrz­na – obec­ność błony ślu­zo­wej ma­ci­cy (en­do­me­trium) poza jamą ma­ci­cy. Ogni­sko en­do­me­trio­zy za­wie­ra ko­mór­ki gru­czo­ło­we i zrąb en­do­me­trium. Cho­ro­ba naj­czę­ściej do­ty­czy ko­biet w wieku roz­rod­czym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endometriozo

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: en­do­me­trio­za


Źródła:

Wiktionary

Endometritis

w me­dy­cy­nie: za­pa­le­nie błony ślu­zo­wej ma­ci­cy


Źródła:

SJP.pl

Endometrium

błona ślu­zo­wa ma­ci­cy, wy­ście­ła­ją­ca jej wnę­trze


En­do­me­trium, wy­ście­li­sko – błona ślu­zo­wa ma­ci­cy ssa­ków, po­kry­ta na­błon­kiem wal­co­wa­tym. Jest wraż­li­wa na hor­mo­ny ste­ro­i­do­we, w szcze­gól­no­ści na estro­ge­ny i ge­sta­ge­ny, w związ­ku z czym zmie­nia się wraz z cy­klem mie­sięcz­nym.

U dziew­cząt przed okre­sem doj­rze­wa­nia en­do­me­trium ma gru­bość od 0,3 do 0,5 mm.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endomikoryza

mi­ko­ry­za, w któ­rej strzęp­ki grzy­ba wra­sta­ją do wnę­trza ko­mó­rek mię­ki­szu kory pier­wot­nej ko­rze­nia; en­do­my­ko­ry­za, mi­ko­ry­za wew­nętrz­na


Źródła:

SJP.pl

Endomitotyczny

→ en­do­mi­to­za


Patrz:endomitoza

Źródła:

SJP.pl

Endomitoza

En­do­mi­to­za – pod­wa­ja­nie licz­by chro­mo­so­mów przez re­pli­ka­cję bez po­dzia­łu tuż przed me­jo­zą. W cza­sie po­dzia­łu me­jo­tycz­ne­go pary iden­tycz­nych chro­mo­so­mów sio­strza­nych dzie­lą się odt­wa­rza­jąc ka­rio­typ ro­dzi­ciel­ski. Umoż­li­wia to uni­knię­cie pro­ble­mów zwią­za­nych z se­gre­ga­cją.


Źródła:

Wikipedia

Endomorfia

jeden z 3 ele­men­tów okre­śla­ją­cych po­krój czło­wie­ka; prze­wa­ga en­do­mor­fii oz­na­cza niską, sze­ro­ką, za­żyw­ną syl­wet­kę


Źródła:

SJP.pl

Endomorficzny

1. w od­nie­sie­niu do pier­wiast­ków che­micz­nych: nie two­rzą­cy włas­nych mi­ne­ra­łów; en­do­krypt­ny, kryp­to­mor­ficz­ny;
2. w od­nie­sie­niu do bu­do­wy ciała czło­wie­ka: niska, sze­ro­ka, za­żyw­na syl­wet­ka


Źródła:

SJP.pl

Endomorfik

osoba o po­wol­nym me­ta­bo­liz­mie, ma­ją­ca skłon­no­ści do od­kła­da­nia się tłu­szczu


En­do­mor­fik – typ syl­wet­ki wg ty­po­lo­gii Shel­do­na. Osoba cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się cięż­ką bu­do­wą ciała, ro­zło­ży­stym i gru­bym szkie­le­tem, wol­nym me­ta­bo­liz­mem, a więc dużą masą za­rów­no mię­śnio­wą, jak i tłu­szczo­wą, z ten­den­cją do tycia. Przy­kła­dem osoby z prze­wa­gą cech en­do­mor­ficz­nych był czo­ło­wy pol­ski kul­tu­ry­sta wagi cięż­kiej Kon­rad Gaca.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endomorfizm

En­do­mor­fizm – w te­o­rii ka­te­go­rii mor­fizm danej struk­tu­ry ma­te­ma­tycz­nej w sie­bie. Zbiór for­mu­la_1 wszyst­kich en­do­mor­fiz­mów struk­tu­ry for­mu­la_2 wraz z dzia­ła­niem skła­da­nia przeksz­tał­ceń jest mo­no­i­dem (tzn. pół­gru­pą z je­dyn­ką). W struk­tu­rach al­ge­bra­icz­nych en­do­mor­fiz­my są ho­mo­mor­fiz­ma­mi danej struk­tu­ry w sie­bie.


Źródła:

Wikipedia

Endomykoryza

my­ko­ry­za, w któ­rej strzęp­ki grzy­ba wra­sta­ją do wnę­trza ko­mó­rek mię­ki­szu kory pier­wot­nej ko­rze­nia; en­do­mi­ko­ry­za, my­ko­ry­za wew­nętrz­na


Źródła:

SJP.pl

Endon

pry­mi­tyw­ny typ mózgu u pła­ziń­ców i obleń­ców


Endon – wieś w An­glii, w hrab­stwie Staf­fords­hi­re, w dy­stryk­cie Staf­fords­hi­re Mo­or­lands. Leży 31 km na pół­noc od mia­sta Staf­ford i 221 km na pół­noc­ny za­chód od Lon­dy­nu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endonim

nazwa obiek­tu ge­o­gra­ficz­ne­go w jed­nym z ję­zy­ków uży­wa­nych na ob­sza­rze, na któ­rym znaj­du­je się ten obiekt


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. geogr. nazwa obiek­tu ge­o­gra­ficz­ne­go w jed­nym z ję­zy­ków uży­wa­nych na danym ob­sza­rze, gdzie dany obiekt się znaj­du­je, uży­wa­na poza miej­scem wy­stę­po­wa­nia tego ję­zy­ka;


En­do­nim (gr. "ἔνδον" „wew­nątrz” i "ὄνομα" „nazwa”) – nazwa obiek­tu ge­o­gra­ficz­ne­go w jed­nym z ję­zy­ków uży­wa­nych na ob­sza­rze, gdzie znaj­du­je się ten obiekt. Je­że­li taka nazwa jest zat­wier­dzo­na przez organ na­zew­ni­czy od­po­wie­dzial­ny za urzę­do­we usta­la­nie nazw da­ne­go ob­sza­ru, wtedy taka nazwa jest en­do­ni­mem stan­da­ry­zo­wa­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endonukleaza

enzym z klasy hy­dro­laz


Źródła:

SJP.pl

Endopasożyt

pa­so­żyt ży­ją­cy wew­nątrz or­ga­niz­mu swego ży­wi­cie­la, np. mo­ty­li­ca wą­tro­bo­wa, ta­sie­miec; en­to­pa­so­żyt


Źródła:

SJP.pl

Endoplazmatyczny

znaj­du­ją­cy się wew­nątrz cy­to­plaz­my


Źródła:

SJP.pl

Endopodit

En­do­po­dit – gałąź wew­nętrz­na od­nó­ża dwu­ga­łę­zi­ste­go sko­ru­pia­ków i je­dy­na gałąź od­nó­ża jed­no­ga­łę­zi­ste­go.

En­do­po­dit wy­ra­sta z dy­stal­nej czę­ści pro­to­po­di­tu (ba­zi­po­di­tu). U pan­ce­rzow­ców zło­żo­ny jest z 5 czło­nów: is­chio­po­di­tu, me­ro­po­di­tu, kar­po­po­di­tu, pro­po­di­tu i dak­ty­lo­po­di­tu, na­to­miast u in­nych sko­ru­pia­ków licz­ba czło­nów może być zwięk­szo­na lub zmniej­szo­na: w przy­pad­ku od­nó­ży tu­ło­wio­wych skrze­lo­no­gów może być niecz­ło­no­wa­ny, a w przy­pad­ku czuł­ków mał­żo­racz­ków i od­nó­ży tu­ło­wio­wych pąkli po­dzie­lo­ny na licz­ne, drob­ne seg­men­ty.


Źródła:

Wikipedia

Endopoliploid

ko­mór­ka lub tkan­ka za­wie­ra­ją­ca zwie­lo­krot­nio­ną licz­bę chro­mo­so­mów


Źródła:

SJP.pl

Endoproteza

pro­te­za za­in­sta­lo­wa­na wew­nątrz or­ga­niz­mu


En­do­pro­te­za – wy­ko­na­ny z bio­ma­te­ria­łów ele­ment, wszcze­pia­ny ope­ra­cyj­nie do or­ga­niz­mu (im­plant), za­stę­pu­ją­cy lub wspo­ma­ga­ją­cy utra­co­ną funk­cję na­rzą­du lub na­rzą­dów. Ter­min ten od­no­si się głów­nie do im­plan­tów za­stę­pu­ją­cych usz­ko­dzo­ne ele­men­ty ukła­du ruchu, zwła­szcza staw bio­dro­wy i ko­la­no­wy, cho­ciaż do en­do­pro­tez za­li­cza­my też np.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endor

miej­sco­wość bi­blij­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endorfin

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) D. plu­ral|en­dor­fi­na.


Źródła:

Wiktionary

Endorfina

en­do­gen­ny zwią­zek che­micz­ny (hor­mon pep­ty­do­wy), dzia­ła­ją­cy prze­ciw­bó­lo­wo po­dob­nie do mor­fi­ny, wyt­wa­rza­ny przez niek­tó­re ko­mór­ki (np. ne­u­ro­ny), wy­wo­łu­je po­czu­cie szczę­ścia; hor­mon szczę­ścia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. hor­mon pep­ty­do­wy, en­do­gen­ny opio­id, który wy­wo­łu­je za­do­wo­le­nie i do­sko­na­łe sa­mo­po­czu­cie oraz tłumi od­czu­wa­nie dręt­wie­nia i bólu;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endorfinowy

→ en­dor­fi­na


Patrz:endorfina

Źródła:

SJP.pl

Endorser

osoba lub in­sty­tu­cja, która ofi­cjal­nie po­pie­ra, re­ko­men­du­je lub pro­mu­je pro­dukt, markę albo ideę; twarz marki


En­dor­ser (z ję­zy­ka an­giel­skie­go to en­dor­se – apro­bo­wać, po­pie­rać) ter­min sto­so­wa­ny w kon­tek­ście mu­zy­ki – osoba lub in­sty­tu­cja uży­wa­ją­ca ofi­cjal­nie np. in­stru­ment, urzą­dze­nie, opro­gra­mo­wa­nie (np. typu cy­fro­wa sta­cja ro­bo­cza (di­gi­tal audio work­sta­tion)) kon­kret­ne­go pro­du­cen­ta, twarz marki. Ten spo­sób re­kla­mo­wa­nia pro­duk­tów przez firmę może być po­łą­czo­ny z do­star­cza­niem en­dor­se­ro­wi wy­ro­bu bez­płat­nie lub po ob­ni­żo­nej cenie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endorserka

→ en­dor­ser


Patrz:endorser

Źródła:

SJP.pl

Endoskop

1. op­tycz­ny przy­rząd dia­gno­stycz­ny umoż­li­wia­ją­cy do­kład­ne obej­rze­nie wnę­trza na­rzą­dów i jam ciała; wzier­nik;
2. op­tycz­ny przy­rząd tech­nicz­ny słu­żą­cy do oglą­da­nia trud­no do­stęp­nych obiek­tów, np. wew­nętrz­nych po­wierzch­ni ru­ro­cią­gów, wnę­trza sil­ni­ków po­ja­zdów me­cha­nicz­nych itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) med. wzier­nik me­dycz­ny słu­żą­cy do oglą­da­nia wew­nętrz­nych ścian na­rzą­dów;


En­do­skop (gr. "endo" „wew­nątrz” i "sko­pe­in" „wi­dzieć, oce­niać”) – ro­dzaj wzier­ni­ka me­dycz­ne­go w for­mie rury lub prze­wo­du z włas­nym źró­dłem świa­tła, słu­żą­cy do ba­da­nia wnę­trza or­ga­niz­mu (jamy ciała, wnę­trza prze­wo­du po­kar­mo­we­go, drze­wa os­krze­lo­we­go) i wy­ko­ny­wa­nia ma­ło­in­wa­zyj­nych za­bie­gów en­do­sko­po­wych. Obraz jest prze­ka­zy­wa­ny przez układ so­cze­wek i pryz­ma­tów lub – w przy­pad­ku fi­be­ro­sko­pu – przez włó­kna szkla­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endoskopia

ogół metod dia­gno­stycz­nych po­le­ga­ją­cych na ba­da­niu wnę­trza ciała ludz­kie­go przy wy­ko­rzy­sta­niu en­do­sko­pów; wzier­ni­ko­wa­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. oglą­da­nie jam ciała za po­mo­cą wzier­ni­ka;


En­do­sko­pia – ogól­na nazwa za­bie­gów dia­gno­stycz­no-lecz­ni­czych w me­dy­cy­nie i w we­te­ry­na­rii, po­le­ga­ją­cych na ba­da­niu wnę­trza ciała przy wy­ko­rzy­sta­niu apa­ra­tów, zwa­nych en­do­sko­pa­mi, umoż­li­wia­ją­cych do­pro­wa­dze­nie świa­tła oraz op­ty­ki do wnę­trza prze­wo­du po­kar­mo­we­go, od­de­cho­we­go oraz jam ciała, np.: jamy otrzew­nej, jamy opłuc­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endoskopistka

→ en­do­sko­pi­sta


Patrz:endoskopista

Źródła:

SJP.pl

Endoskopowy

do­ty­czą­cy en­do­sko­pu


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z en­do­sko­pem, do­ty­czą­cy en­do­sko­pu

 (1.2) taki, który jest wy­ko­ny­wa­ny przy po­mo­cy en­do­sko­pu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endosmometr

przy­rząd do mie­rze­nia pręd­ko­ści en­dos­mo­zy


Źródła:

SJP.pl

Endosmotyczny

→ edos­mo­za


Patrz:edosmoza

Źródła:

SJP.pl

Endosperm

tkan­ka mię­ki­szo­wa na­sion ro­ślin okry­to­na­sien­nych, za­wie­ra­ją­ca odżyw­cze sub­stan­cje za­pa­so­we; en­do­sper­ma, biel­mo


Źródła:

SJP.pl

Endosperma

tkan­ka mię­ki­szo­wa na­sion ro­ślin okry­to­na­sien­nych, za­wie­ra­ją­ca odżyw­cze sub­stan­cje za­pa­so­we; en­do­sperm, biel­mo


Źródła:

SJP.pl

Endospor

1. za­rod­nik wyt­wo­rzo­ny we wnę­trzu za­rod­ni;
2. u bak­te­rii przetr­wal­nik po­ma­ga­ją­cy prze­żyć nie­ko­rzyst­ny okres


Źródła:

SJP.pl

Endospora

1. za­rod­nik wyt­wo­rzo­ny we wnę­trzu za­rod­ni;
2. u bak­te­rii przetr­wal­nik po­ma­ga­ją­cy prze­żyć nie­ko­rzyst­ny okres


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endostyl

ry­nien­ko­wa­te wgłę­bie­nie w gar­dzie­li bez­czasz­kow­ców i osło­nic


En­do­styl − wgłę­bie­nie w dol­nej czę­ści gar­dzie­li osło­nic i bez­czasz­kow­ców oraz larw mi­no­gów (zo­bacz: śle­pi­ca). En­do­styl ma kształt ry­nien­ki i jest wy­ście­lo­ny orzę­sko­wym na­błon­kiem wy­dzie­la­ją­cym śluz. Służy prze­su­wa­niu zle­pio­ne­go ślu­zem po­kar­mu z gar­dzie­li do je­li­ta. U mi­no­gów w cza­sie prze­o­bra­że­nia z po­sta­ci lar­wal­nej en­do­styl przeksz­tał­ca się w gru­czoł tar­czy­cy. Jest uwa­ża­ny za ho­mo­lo­gicz­ny z tar­czy­cą krę­gow­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endosymbiont

En­do­sym­bio­za – spe­cy­ficz­ny ro­dzaj sym­bio­zy, w któ­rym ko­mór­ki jed­ne­go or­ga­niz­mu żyją wew­nątrz ko­mó­rek lub tka­nek dru­gie­go.

En­do­sym­biont – or­ga­nizm, któ­re­go śro­do­wi­skiem życia jest inny or­ga­nizm. En­do­sym­bion­ty mogą wy­stę­po­wać w prze­stwo­rach mię­dzy­ko­mór­ko­wych, ja­mi­stych wgłę­bie­niach lub mogą wni­kać bez­poś­red­nio do ko­mór­ki go­spo­da­rza.


Źródła:

Wikipedia

Endosymbioza

ro­dzaj sym­bio­zy, w któ­rym ko­mór­ki jed­ne­go or­ga­niz­mu żyją wew­nątrz ko­mó­rek lub tka­nek dru­gie­go


Źródła:

SJP.pl

Endoszkielet

szkie­let wew­nętrz­ny krę­gow­ców zbu­do­wa­ny z tkan­ki chrzęst­nej i kost­nej, na­da­ją­cy ciału kształt, sta­no­wią­cy miej­sce przy­cze­pu mię­śni i ochra­nia­ją­cy na­rzą­dy wew­nętrz­ne


Źródła:

SJP.pl

Endotelina

po­li­pep­tyd zło­żo­ny z 21 ami­nok­wa­sów


Źródła:

SJP.pl

Endotermia

utrzy­my­wa­nie sta­łej tem­pe­ra­tu­ry ciała po­przez zu­ży­wa­nie ener­gii me­ta­bo­liz­mu; sta­ło­ciepl­ność


Źródła:

SJP.pl

Endotermiczność

1. cecha zwie­rzę­cia zdol­ne­go do utrzy­my­wa­nia tem­pe­ra­tu­ry wew­nętrz­nej ciała na względ­nie sta­łym po­zio­mie, nie­za­leż­nym od tem­pe­ra­tu­ry oto­cze­nia; cie­płokr­wi­stość, go­rą­cokr­wi­stość, ho­mo­jo­ter­mia, ho­me­o­ter­mia, sta­ło­ciepl­ność;
2. cecha pro­ce­sów, w któ­rych do­cho­dzi do po­chła­nia­nia cie­pła


Źródła:

SJP.pl

Endotermiczny

1. o zwie­rzę­ciu: zdol­ny do utrzy­my­wa­nia tem­pe­ra­tu­ry wew­nętrz­nej ciała na względ­nie sta­łym po­zio­mie, nie­za­leż­nym od tem­pe­ra­tu­ry oto­cze­nia; sta­ło­ciepl­ny, cie­płokr­wi­sty, go­rą­cokr­wi­sty, ho­mo­jo­ter­micz­ny;
2. zwią­za­ny z po­chła­nia­niem cie­pła


Źródła:

SJP.pl

Endotoksemia

ostre za­ka­że­nie or­ga­niz­mu wy­wo­ła­ne obec­no­ścią drob­no­u­stro­jów we krwi; sepsa, sep­sis, po­socz­ni­ca


Źródła:

SJP.pl

Endotoksyna

zwią­zek szkod­li­wy dla or­ga­niz­mu uwal­nia­ny przez bak­te­rie w trak­cie ich roz­pa­du


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sub­stan­cja tok­sycz­na po­cho­dze­nia bak­te­ryj­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endurak

po­tocz­nie: mo­to­cykl przez­na­czo­ny do wy­ści­gów en­du­ro


Źródła:

SJP.pl

Enduro

1. sport mo­to­ro­wy lub ro­we­ro­wy, w któ­rym za­wod­ni­cy ści­ga­ją się czę­ścio­wo po ut­war­dzo­nej po­wierzch­ni, a czę­ścio­wo po te­re­nie z na­tu­ral­ny­mi utrud­nie­nia­mi;
2. za­wo­dy w en­du­ro - spor­cie;
3. mo­to­cykl lub rower przez­na­czo­ny do wy­ści­gów en­du­ro; en­du­ro­wiec, en­du­rów­ka;
4. zwią­za­ny z en­du­ro - spor­tem


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) sport. mot. jazda mo­to­cy­kla­mi lub ro­we­ra­mi trasą z utrud­nie­nia­mi w te­re­nie;

 (1.2) sport. mot. mi­strzo­stwa w jeź­dzie mo­to­cy­kla­mi lub ro­we­ra­mi trasą z utrud­nie­nia­mi w te­re­nie

 (1.3) mot. mo­to­cykl przy­sto­so­wa­ny do jazdy te­re­no­wej

 (1.4) sport. rower przy­sto­so­wa­ny do jazdy te­re­no­wej

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (2.1) sport. mot. zwią­za­ny ze spor­tem en­du­ro (1.1)


En­du­ro – ro­dzaj spor­tu mo­to­ro­we­go po­le­ga­ją­cy na po­ko­na­niu trasy o na­wierzch­niach as­fal­to­wych, jak i te­re­no­wych.

Trasa liczy zaz­wy­czaj od 200 do 300 km. W cza­sie rajdu za­wod­ni­cy za­li­cza­ją po­szcze­gól­ne próby cza­so­we. W Pol­sce i w więk­szo­ści kra­jów są to próby: Cross, En­du­ro i SuperCross


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endurować

po­tocz­nie: upra­wiać en­du­ro (sport mo­to­ro­wy lub ro­we­ro­wy)


cza­sow­nik nie­prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) sport. mot. upra­wiać en­du­ro


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endurowiec

osoba upra­wia­ją­ca en­du­ro


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) sport. mot. za­wod­nik en­du­ro

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) pot. mot. mo­to­cykl lub rower en­du­ro­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endurowo

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) sport. mot. tak jak na en­du­ro, jak robią za­wod­ni­cy en­du­ro


Źródła:

Wiktionary

Endurowy

→ en­du­ro (sport); en­du­ro


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) sport. mot. od­no­szą­cy się do en­du­ro, zwią­za­ny z en­du­ro


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endurówka

mo­to­cykl lub rower wy­ko­rzy­sty­wa­ny w en­du­ro; en­du­ro, en­du­ro­wiec


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1)  pot. mot. mo­to­cykl lub rower en­du­ro­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Endymion

mit. gr. ko­cha­nek bo­gi­ni Księ­ży­ca po­grą­żo­ny w wiecz­nym śnie; sym­bol de­li­kat­nej urody mło­dzień­czej i wiecz­ne­go snu, spo­ko­ju śmier­ci


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. król Elidy, pię­kny mło­dzie­niec, uko­cha­ny Se­le­ne, uka­ra­ny nie­przer­wa­nym snem i ob­da­rzo­ny wiecz­ną mło­do­ścią;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy, nazwa włas­na

 (2.1) astr. pla­ne­to­i­da o nu­me­rze ka­ta­lo­go­wym 342;

 (2.2) astr. jeden z kra­te­rów na po­wierzch­ni Księ­ży­ca


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Endyt

płat po wew­nętrz­nej stro­nie od­nó­ża sta­wo­no­gów


Endyt, endit – płat po wew­nętrz­nej stro­nie od­nó­ża sta­wo­no­gów.

U try­lo­bi­tów en­dy­ty wy­stę­pu­ją na pra­wie wszyst­kich przy­dat­kach, a te z tego sa­me­go pro­to­po­di­tu zle­wa­ją się two­rząc jedną kra­wędź zwaną gna­to­ba­zą. U sko­ru­pia­ków en­dy­ty mogą znaj­do­wać się na pre­kok­so­po­di­cie, kok­so­po­di­cie, ba­zi­po­di­cie i/lub is­chio­po­di­cie da­ne­go od­nó­ża.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Endywia

dwu­let­nia ro­śli­na wa­rzyw­na o sze­ro­kich li­ściach; cy­ko­ria en­dy­wia, szczer­bak


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ci­cho­rium en­di­via|L.|ref=tak., ga­tu­nek ro­śli­ny z ro­dzi­ny astro­wa­tych;

 (1.2) bot. roln. ro­śli­na z ga­tun­ku en­dy­wii (1.1)

 (1.3) spoż. li­ście en­dy­wii (1.2) uży­wa­ne jako ja­rzy­na, głów­nie na su­rów­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enea

skrót od: Eu­ro­pe­an Nuc­le­ar Ener­gy Agen­cy - Eu­ro­pej­ska Agen­cja Ener­gii Ato­mo­wej


Nie mylić z: Inea.

Enea S.A. – pol­skie przed­się­bior­stwo bran­ży ener­ge­tycz­nej z sie­dzi­bą w Poz­na­niu. Grupa Ka­pi­ta­ło­wa Enea, dla któ­rej Enea S.A. jest jed­nost­ką do­mi­nu­ją­cą, dzia­ła w peł­nym łań­cu­chu war­to­ści rynku ener­ge­tycz­ne­go:

Grupa Enea pro­wa­dzi także dzia­łal­ność w ob­sza­rze wyt­wa­rza­nia, dy­stry­bu­cji i sprze­da­ży cie­pła (Enea Cie­pło, daw­niej MPEC Bia­ły­stok oraz MEC Piła i PEC Obor­ni­ki), a także w za­kre­sie usług oś­wiet­le­nio­wych (Enea Oś­wiet­le­nie sp. z o.o.).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eneasz

bo­ha­ter "Il­lia­dy", bo­ha­ter­ski przy­wód­ca wojsk tro­jań­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. mi­trzym. syn An­chi­ze­sa, bo­ha­ter wojny tro­jań­skiej, jego da­le­cy po­tom­ko­wie Ro­mu­lus i Remus mieli za­ło­żyć Rzym;

 (1.2) imię|pol­ski|m.;


Ene­asz (łac. "Ae­ne­as", gr. Αἰνείας "Aineías") – w mi­to­lo­gii grec­kiej i mi­to­lo­gii rzym­skiej bo­ha­ter wojny tro­jań­skiej. Ucho­dził za syna króla An­chi­ze­sa i bo­gi­ni Wenus (gr. Afro­dy­ta). Był po­tom­kiem Dar­da­no­sa, a więc i boga Zeusa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eneida

tytuł rzym­skiej epo­pei na­ro­do­wej au­tor­stwa Wer­gi­liu­sza


Ene­i­da ( Ae­ne­is) – rzym­ski epos, na­pi­sa­ny hek­sa­me­trem przez Pu­bliu­sza Wer­gi­liu­sza Ma­ro­na, opie­wa­ją­cy w 12 księ­gach o łącz­nym roz­mia­rze 9892 wier­szy dzie­je Tro­ja­ni­na Ene­a­sza, le­gen­dar­ne­go pro­to­pla­sty Rzy­mian.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enema

za­bieg po­le­ga­ją­cy na wpro­wa­dze­niu do od­byt­ni­cy cie­płej wody, czę­sto z do­dat­kiem soli lub leków, w celu spo­wo­do­wa­nia wy­próż­nie­nia; le­wa­ty­wa; wlew do­od­byt­ni­czy; kliz­ma


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. za­bieg płu­ka­nia je­li­ta gru­be­go, le­wa­ty­wa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eneolit

okres przej­ścio­wy mię­dzy epo­ka­mi ka­mie­nia i brązu; chal­ko­lit, epoka mie­dzi


Źródła:

SJP.pl

Eneolityczny

→ ene­o­lit


Patrz:eneolit

Źródła:

SJP.pl

Enerbol

nazwa hand­lo­wa leku no­o­tro­po­we­go wzmac­nia­ją­ce­go funk­cje mózgu, za­wie­ra­ją­ce­go py­ri­ti­nol; En­ce­fa­bol


Źródła:

SJP.pl

Enerdowiec

lek­ce­wa­żą­co: Nie­miec miesz­ka­ją­cy w byłym NRD; NRD-owiec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. lek­cew. oby­wa­tel by­łe­go NRD


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enerdowski

przy­miot­nik od: NRD (Nie­miec­ka Re­pu­bli­ka De­mo­kra­tycz­na, niem. (Die) De­uts­che De­mo­kra­tis­che Re­pu­blik); NRD-owski, de­de­e­row­ski, de­de­row­ski, DDR-owski


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z NRD, do­ty­czą­cy NRD


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enerdówek

lek­ce­wa­żą­co: Niem­ka miesz­ka­ją­ca w byłym NRD


Źródła:

SJP.pl

Enerdówka

lek­ce­wa­żą­co: Niem­ka miesz­ka­ją­ca w byłym NRD


Źródła:

SJP.pl

Enerefowiec

po­tocz­nie: oby­wa­tel NRF (Nie­miec­kiej Re­pu­bli­ki Fe­de­ral­nej); NRF-owiec


Źródła:

SJP.pl

Enerefowski

przy­miot­nik od: NRF (Nie­miec­ka Re­pu­bli­ka Fe­de­ral­na); NRF-owski


Źródła:

SJP.pl

Energa

Grupa Ka­pi­ta­ło­wa Ener­ga – pol­ska grupa ka­pi­ta­ło­wa zaj­mu­ją­ca się wyt­wa­rza­niem, dy­stry­bu­cją i sprze­da­żą ener­gii elek­trycz­nej, do­star­cza prąd do około 2,7 mln od­bior­ców, co sta­no­wi ok. 17-pro­cen­to­wy udział w rynku obro­tu ener­gii elek­trycz­nej.


Źródła:

Wikipedia

Energetyczka

→ ener­ge­tyk


Patrz:energetyk

Źródła:

SJP.pl

Energetyczność

→ ener­ge­tycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co ener­ge­tycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ener­ge­tycz­ni


Patrz:energetyczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energetyczny

→ ener­ge­ty­ka


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ener­ge­ty­ki

 (1.2) zwią­za­ny z ener­gią


Patrz:energetyka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energetyk

spe­cja­li­sta w za­kre­sie ener­ge­ty­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba pra­cu­ją­ca w ener­ge­ty­ce

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) pot. napój ener­ge­ty­zu­ją­cy

forma rze­czow­ni­ka.

 (3.1) D. lm. od: ener­ge­ty­ka


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Energetyka

dział tech­ni­ki obej­mu­ją­cy pro­ble­my wyt­wa­rza­nia, gro­ma­dze­nia, przet­wa­rza­nia i prze­sy­ła­nia ener­gii; także dział go­spo­dar­ki na­ro­do­wej zaj­mu­ją­cy się tymi rze­cza­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) dział go­spo­dar­ki obej­mu­ją­cy różne formy wyt­wa­rza­nia i wy­ko­rzy­sta­nia ener­gii

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: ener­ge­tyk


Ener­ge­ty­ka – dział nauki i tech­ni­ki, a także gałąź prze­my­słu, która zaj­mu­je się przet­wa­rza­niem do­stęp­nych form ener­gii na po­stać łatwą do wy­ko­rzy­sta­nia przy za­si­la­niu wszel­kich pro­ce­sów prze­my­sło­wych, a także na­pę­dza­niu ma­szyn i urzą­dzeń uży­wa­nych w życiu co­dzien­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Energetyzacja

na­peł­nia­nie ener­gią ży­cio­wą, zwięk­sza­nie sił wi­tal­nych


Źródła:

SJP.pl

Energetyzm

po­gląd fi­lo­zo­ficz­ny, we­dług któ­re­go wszyst­kie zja­wi­ska przy­ro­dy są prze­mia­na­mi ro­dza­jów ener­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. po­gląd, który tłu­ma­czy wszel­kie zja­wi­ska przy­ro­dy jako prze­mia­ny ener­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energetyzować

1. zwięk­szać ener­gię wi­tal­ną;
2. do­da­wać ener­gii przed­mio­to­wi przy uży­ciu nad­na­tu­ral­nych mocy


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. ze­ner­ge­ty­zo­wać)

 (1.1) po­wo­do­wać przy­pływ sił fi­zycz­nych lub psy­chicz­nych; po­bu­dzać do dzia­ła­nia; oży­wiać

 (1.2) ezot. na­sy­cać rze­ko­mą ener­gią o wła­ści­wo­ściach uz­dra­wia­ją­cych, ma­gicz­nych lub kos­micz­nych

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ener­ge­ty­zo­wać się (dk. ze­ner­ge­ty­zo­wać się)

 (2.1) na­bie­rać sił wi­tal­nych, za­pa­łu i chęci do dzia­ła­nia; oży­wiać się

 (2.2) ezot. pod­da­wać się dzia­ła­niu rze­ko­mej ener­gii uz­dra­wia­ją­cej lub kos­micz­nej; po­bie­rać tę ener­gię


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energetyzująco

w spo­sób ener­ge­ty­zu­ją­cy, wzma­ga­ją­cy ener­gię


Źródła:

SJP.pl

Energia

1. siła wyt­wa­rza­na w elek­trow­ni;
2. ska­lar­na wiel­kość fi­zycz­na;
3. zdol­ność do wy­ko­na­nia pracy;
4. po­ten­cjał do pracy; werwa; zapał;
5. dziel­ność, wytr­wa­łość


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) en­tuz­jazm, chęć do dzia­ła­nia

 (1.2) fiz. zasób, kosz­tem któ­re­go moż­li­we jest wy­ko­na­nie pracy;


Ener­gia (gr. "ενεργεια" ener­ge­ia od "ἔργον" ergon „praca”) – ska­lar­na wiel­kość fi­zycz­na cha­rak­te­ry­zu­ją­ca stan ukła­du fi­zycz­ne­go (ma­te­rii) jako jego zdol­ność do wy­ko­na­nia pracy.

Ener­gia wy­stę­pu­je w róż­nych po­sta­ciach np.: ener­gia ki­ne­tycz­na, ener­gia po­ten­cjal­na, ener­gia sprę­ży­sto­ści, ener­gia ter­micz­na, ener­gia ją­dro­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Energicznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ener­gicz­ny, sta­now­czo, żywo


Źródła:

Wiktionary

Energiczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ener­gicz­nie


Źródła:

SJP.pl

Energiczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ener­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Energiczność

→ ener­gicz­ny


Patrz:energiczny

Źródła:

SJP.pl

Energiczny

pełen ener­gii, ruch­li­wy, żywy; sta­now­czy, zde­cy­do­wa­ny


przy­miot­nik

 (1.1) taki, który jest pełen ener­gii, ży­wo­ści, wi­go­ru; sta­now­czy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energio

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od ener­gia


Źródła:

Wiktionary

Energiochłonność

→ ener­gio­chłon­ny


Patrz:energiochłonny

Źródła:

SJP.pl

Energiochłonny

zu­ży­wa­ją­cy dużo ener­gii w sto­sun­ku do uzy­ski­wa­ne­go efek­tu; ener­go­chłon­ny


Źródła:

SJP.pl

Energiooszczędny

rzad­ko: zu­ży­wa­ją­cy nie­wie­le ener­gii, poz­wa­la­ją­cy oszczę­dzać ener­gię; ener­go­o­szczęd­ny


Źródła:

SJP.pl

Energiotwórczy

wyt­wa­rza­ją­cy ener­gię


Źródła:

SJP.pl

Energizer

[czy­taj: enerDŻAJzej] napój o dzia­ła­niu po­bu­dza­ją­cym; ener­ge­tyk, ener­gy drink, ener­gy-drink


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) spoż. napój o zwięk­szo­nej za­war­to­ści ta­kich sub­stan­cji jak sole mi­ne­ral­ne, cukry, ko­fe­i­na, któ­re­go celem jest wy­wo­ła­nie po­bu­dze­nia


Ener­gi­zer Hol­dings, Inc. – przed­się­bior­stwo pro­du­ku­ją­ce ba­te­rie i aku­mu­la­to­ry, spół­ka pu­blicz­na no­to­wa­na na Gieł­dzie No­wo­jor­skiej (NYSE): ENR (tzw. „Wall Stre­et”).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Energizować

do­da­wać ener­gii, wi­go­ru


Źródła:

SJP.pl

Energizujący

wzmac­nia­ją­cy, oży­wia­ją­cy, re­ge­ne­ru­ją­cy; ener­ge­ty­zu­ją­cy


Źródła:

SJP.pl

Energoblok

1. sy­stem urzą­dzeń elek­trow­ni do przet­wa­rza­nia ener­gii elek­trycz­nej; blok ener­ge­tycz­ny;
2. ro­dzaj urzą­dze­nia za­si­la­ją­ce­go w sa­mo­cho­dach i przy­cze­pach kem­pin­go­wych


Źródła:

SJP.pl

Energochłonność

sto­pień zu­ży­wa­nia ener­gii przez urzą­dze­nie, ma­szy­nę, pro­ces prze­my­sło­wy, tech­no­lo­gicz­ny itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) techn. ilość zu­ży­wa­nej ener­gii

 (1.2) cecha zu­ży­wa­nie ener­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energochłonny

po­chła­nia­ją­cy ener­gię; ener­gio­chłon­ny


przy­miot­nik

 (1.1) wy­ma­ga­ją­cy dużej ilo­ści ener­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energoelektronik

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie ener­go­e­lek­tro­ni­ki


Źródła:

SJP.pl

Energoelektronika

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie ener­go­e­lek­tro­ni­ki


Ener­go­e­lek­tro­ni­ka, elek­tro­ni­ka prze­my­sło­wa, elek­tro­ni­ka mocy, elek­tro­ni­ka si­ło­wa – odręb­na gałąź elek­tro­ni­ki zaj­mu­ją­ca się za­sto­so­wa­niem ukła­dów elek­tro­nicz­nych dużej mocy (przeksz­tałt­ni­ków ener­go­e­lek­tro­nicz­nych), głów­nie znaj­du­je za­sto­so­wa­nie w ukła­dach na­pę­do­wych o re­gu­lo­wa­nej pręd­ko­ści obro­to­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Energogenny

wyt­wa­rza­ją­cy ener­gię - fi­zycz­ną lub psy­chicz­ną; ener­got­wór­czy


Źródła:

SJP.pl

Energol

po­tocz­nie: napój ener­ge­tycz­ny; ener­ge­tyk, ener­gi­zer


Źródła:

SJP.pl

Energooszczędnościowy

przy­miot­nik od: ener­go­o­szczęd­ność


Źródła:

SJP.pl

Energooszczędność

→ ener­go­o­szczęd­ny


Patrz:energooszczędny

Źródła:

SJP.pl

Energooszczędny

zu­ży­wa­ją­cy nie­wie­le ener­gii, poz­wa­la­ją­cy oszczę­dzać ener­gię; ener­gio­o­szczęd­ny


przy­miot­nik

 (1.1) wy­ma­ga­ją­cy nie­wiel­kich na­kła­dów ener­gii do pra­wi­dło­we­go funk­cjo­no­wa­nia lub uzy­ska­nia po­żą­da­ne­go re­zul­ta­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energopol

przed­się­bior­stwo bu­dow­la­ne


Źródła:

SJP.pl

Energoterapeuta

w me­dy­cy­nie al­ter­na­tyw­nej: uz­dro­wi­ciel le­czą­cy za po­mo­cą bio­e­ner­go­te­ra­pii (ener­go­te­ra­pii); bio­te­ra­pe­u­ta, bio­e­ner­go­te­ra­pe­u­ta


Źródła:

SJP.pl

Energoterapeutka

→ ener­go­te­ra­pe­u­ta


Patrz:energoterapeuta

Źródła:

SJP.pl

Energoterapeutyczny

→ ener­go­te­ra­pia


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ener­go­te­ra­pii; zob. bio­e­ner­go­te­ra­pe­u­tycz­ny.


Patrz:energoterapia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energoterapia

kwe­stio­no­wa­na przez me­dy­cy­nę me­to­da uz­dra­wia­nia po­przez od­dzia­ły­wa­nia na cho­re­go ener­gią bio­lo­gicz­ną te­ra­pe­u­ty; bio­e­ner­go­te­ra­pia


Źródła:

SJP.pl

Energotwórczy

wyt­wa­rza­ją­cy ener­gię - fi­zycz­ną lub psy­chicz­ną; ener­go­gen­ny


przy­miot­nik

 (1.1) wyt­wa­rza­ją­cy ener­gię


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Energożerność

po­tocz­nie: cecha tego, co zu­ży­wa wiele ener­gii


Źródła:

SJP.pl

Energożerny

po­tocz­nie: zu­ży­wa­ją­cy wiele ener­gii


Źródła:

SJP.pl

Energumen

1. daw­niej o oso­bie opę­ta­nej przez de­mo­na
2. prze­no­śnie: fa­na­tycz­ny zwo­len­nik, en­tuz­ja­sta


Źródła:

SJP.pl

Energumenka

→ ener­gu­men


Patrz:energumen

Źródła:

SJP.pl

Energy-Drink

[czy­taj: ener­dżi drink] napój o dzia­ła­niu po­bu­dza­ją­cym; ener­gi­zer, ener­ge­tyk, ener­gy drink


Źródła:

SJP.pl

Energylandia

Ener­gy­lan­dia – te­ma­tycz­ny park roz­ryw­ki po­ło­żo­ny w Za­to­rze w wo­je­wództ­wie ma­ło­pol­skim, ot­war­ty 14 lipca 2014. Naj­więk­szy park roz­ryw­ki w Pol­sce (po­wierzch­nia 74 ha). Po­sia­da re­kor­do­wą licz­bę 19 czyn­nych rol­ler co­a­ste­rów (w tym dwa typu hyper co­a­ster).


Źródła:

Wikipedia

Enerhodar

mia­sto na Ukra­i­nie


Ener­ho­dar ( Енергодар) – mia­sto w po­łud­nio­wo-wschod­niej czę­ści Ukra­i­ny, w ob­wo­dzie za­po­ro­skim, w re­jo­nie wa­sy­low­skim, od marca 2022 pod oku­pa­cją ro­syj­ską.

Liczy 53 tys. miesz­kań­ców (2012); oś­ro­dek prze­my­słu me­ta­lo­we­go i ma­te­ria­łów bu­dow­la­nych; port rzecz­ny, elek­trow­nia ją­dro­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enescu

[czy­taj: ene­sku] naz­wi­sko ru­muń­skie, np. Ge­or­ge Ene­scu (1881 - 1955), ru­muń­ski kom­po­zy­tor, dy­ry­gent i pe­da­gog


Źródła:

SJP.pl

Eng

skrót od: elek­tro­ny­stag­mo­gra­fia, elek­tro­ny­stag­mo­gram; eng.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eng.

skrót od: elek­tro­ny­stag­mo­gra­fia, elek­tro­ny­stag­mo­gram; ENG


Źródła:

SJP.pl

Engagement

[czy­taj: ągażMĄ lub inGEJdżment] śro­do­wi­sko­wo:
1. umowa o pracę, angaż;
2. za­pro­sze­nie na wy­stę­py


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) książk. umowa o pracę, zwła­szcza za­wią­zy­wa­na z ak­to­rem lub do­ty­czą­ca pracy w in­sty­tu­cji ar­ty­stycz­nej


En­ga­ge­ment (wy­mo­wa we­dług IPA: [ɑ̃.ɡaʒ.mɑ̃]) – słowo po­cho­dze­nia fran­cu­skie­go oz­na­cza­ją­ce umowę o pracę dla ak­to­ra lub in­ne­go ar­ty­sty.

Ga­li­cyzm, kie­dyś bar­dzo po­pu­lar­ny, obec­nie pra­wie nie uży­wa­ny w po­tocz­nej pol­szczyź­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Engel

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Engelbercik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m. zdrobn. od En­gel­bert


Źródła:

Wiktionary

Engelberg

mia­sto w Szwaj­ca­rii


En­gel­berg (pol. "Aniel­ska Góra") – gmina po­li­tycz­na i miej­sco­wość w środ­ko­wej Szwaj­ca­rii, w kan­to­nie Ob­wal­den. Po­ło­żo­na w Al­pach, na wy­so­ko­ści 556–3 238 m n.p.m. (cen­trum gminy na 1 015 m n.p.m.), u pod­nó­ża Tit­lis (3 238 m n.p.m.), po­ni­żej lo­dow­ca Tit­lis­glets­cher, po­kry­wa­ją­ce­go pół­noc­ne zbo­cze tej góry. Za­miesz­ka­ły przez 4 230 osób (31 grud­nia 2021), z czego 27,1% sta­no­wi­li cu­dzo­ziem­cy (głów­nie Niem­cy i Por­tu­gal­czy­cy).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Engelbert

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) rzad. imię|pol­ski|m.;


En­gel­bert – imię mę­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go. Wy­wo­dzi się od nazwy jed­ne­go z ple­mion ger­mań­skich "Angil" (An­glo­wie) po­łą­czo­ne­go sło­wem "be­raht" oz­na­cza­ją­cym "jasny".

En­gel­bert imie­ni­ny ob­cho­dzi 10 lipca i 7 li­sto­pa­da.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Engelking

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Engels

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Rosji, le­żą­ce nad Wołgą, w ob­wo­dzie sa­ra­tow­skim;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Engelski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z En­gel­sem, do­ty­czą­cy En­gel­sa (mia­sta w Rosji)


Źródła:

Wiktionary

Engine

[czy­taj: en­dżin] w in­for­ma­ty­ce:
1. głów­na część kodu danej gry kom­pu­te­ro­wej, np. Un­re­al En­gi­ne, CryEngine; sil­nik gry;
2. sil­nik od­po­wia­da­ją­cy za przet­wa­rza­nie gra­fi­ki trój­wy­mia­ro­wej, np. Havok, PhysX; sil­nik gra­ficz­ny, sil­nik 3D


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Engineering

[czy­taj: en­dżi­ni­rin(g)] zle­co­ne dzia­ła­nie, po­le­ga­ją­ce na opra­co­wa­niu ca­ło­ścio­we­go pro­jek­tu in­we­sty­cyj­ne­go ze wstęp­nym kosz­to­ry­sem


Źródła:

SJP.pl

Englert

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Engram

trwa­ły ślad, udroż­nie­nie, zmia­na pow­sta­ła w korze móz­go­wej lub cen­trach pod­ko­ro­wych mózgu pod wpły­wem kon­kret­nych prze­żyć, okre­ślo­nych bodź­ców, sta­no­wią­ca pod­sta­wę pa­mię­ci; ślad pa­mię­cio­wy, en­gra­ma


En­gram, ślad pa­mię­cio­wy – zmia­na po­zo­sta­wio­na w ukła­dzie ner­wo­wym przez okre­ślo­ne prze­ży­cie lub bo­dziec, sta­no­wią­cą pod­sta­wę póź­niej­sze­go odt­wa­rza­nia. Ślady pa­mię­cio­we po­zo­sta­wia­ją zmia­ny w bio­che­micz­nej struk­tu­rze pa­mię­ci dłu­gotr­wa­łej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Engrama

trwa­ły ślad, udroż­nie­nie, zmia­na pow­sta­ła w korze móz­go­wej lub cen­trach pod­ko­ro­wych mózgu pod wpły­wem kon­kret­nych prze­żyć, okre­ślo­nych bodź­ców, sta­no­wią­ca pod­sta­wę pa­mię­ci; ślad pa­mię­cio­wy, en­gram


Źródła:

SJP.pl

Enhancer

sek­wen­cja w DNA wspo­ma­ga­ją­ca tran­skryp­cję in­for­ma­cji ge­ne­tycz­nej


Źródła:

SJP.pl

Enharm.

skrót od: en­har­mo­nia, en­har­mo­nicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Enharmonia

w mu­zy­ko­lo­gii: moż­li­wość za­pi­su dźwię­ku na różne spo­so­by, np. cis=des, wy­stę­pu­ją­ca w sy­ste­mie rów­no­mier­nej tem­pe­ra­cji


En­har­mo­nia – cecha sy­ste­mu rów­no­mier­nie tem­pe­ro­wa­ne­go, po­le­ga­ją­ca na moż­li­wo­ści za­pi­sa­nia jed­ne­go dźwię­ku na kilka spo­so­bów, np. dźwięk "c" może być za­pi­sa­ny jako "deses" lub "his".

Dźwię­ki o róż­nej naz­wie i pi­sow­ni, ale tym samym brzmie­niu na­zy­wa się dźwię­ka­mi en­har­mo­nicz­ny­mi lub en­har­mo­nicz­nie rów­ny­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enharmoniczny

→ en­har­mo­nia


przy­miot­nik

 (1.1) muz. zwią­za­ny z en­har­mo­nią


Patrz:enharmonia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eniecki

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Eń­ca­mi, do­ty­czą­cy Eńców

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język eniec­ki


Źródła:

Wiktionary

Enigma

prze­sta­rza­le: za­gad­ka, ta­jem­ni­ca; enig­mat


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) za­gad­ka, ta­jem­ni­ca

 (1.2) hist. nie­miec­ka ma­szy­na szy­fru­ją­ca z okre­su dru­giej wojny świa­to­wej;


Enig­ma (z αινιγμα „za­gad­ka”) – nie­miec­ka prze­no­śna elek­tro­me­cha­nicz­na ma­szy­na szy­fru­ją­ca, opar­ta na me­cha­niz­mie obra­ca­ją­cych się wir­ni­ków, skon­stru­o­wa­na przez Ar­tu­ra Scher­biu­sa. Była pro­du­ko­wa­na przez wyt­wór­nię Scher­bius & Rit­ter, za­ło­żo­ną w 1918 z ini­cja­ty­wy Scher­biu­sa oraz in­ne­go nie­miec­kie­go in­ży­nie­ra Ri­char­da Rit­te­ra, zaj­mu­ją­cą się kon­struk­cją i pro­duk­cją urzą­dzeń elek­tro­tech­nicz­nych, mię­dzy in­ny­mi sil­ni­ków asyn­chro­nicz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enigmat

prze­sta­rza­le: coś ta­jem­ni­cze­go, za­gad­ko­we­go; enig­ma


Źródła:

SJP.pl

Enigmatycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób enig­ma­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Enigmatyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: enig­ma­tycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Enigmatyczność

1. za­gad­ko­wość, ta­jem­ni­czość,
2. niez­ro­zu­mia­łość


Źródła:

SJP.pl

Enigmatyczny

za­gad­ko­wy, ta­jem­ni­czy


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) za­gad­ko­wy, trud­ny do zro­zu­mie­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enjambement

[czy­taj: ążąmb­mą] do­koń­cze­nie w wier­szu na­stęp­nym zda­nia, czło­nu lub zwro­tu roz­po­czę­te­go w wier­szu po­przed­nim; prze­rzut­nia


Źródła:

SJP.pl

Enjambeur

[czy­taj: ążąBER] me­cha­nicz­ne urzą­dze­nie do zbio­ru wi­no­gron


Źródła:

SJP.pl

Enka

1. ro­dzaj pie­śni ja­poń­skiej;
2. po­tocz­nie o nie­o­bec­no­ści;
3. po­tocz­nie o nie­przy­go­to­wa­niu do lek­cji


Enka (jap. 演歌) – ro­dzaj pie­śni ja­poń­skiej o cha­rak­te­rze me­lan­cho­lij­nej bal­la­dy śpie­wa­nej w okre­ślo­nym stylu (genre). Uwa­ża­ny jest za sty­li­stycz­nie po­dob­ny do tra­dy­cyj­nej mu­zy­ki ja­poń­skiej. Współ­czes­ny ga­tu­nek "enka" jest jed­nak sto­sun­ko­wo nową formą mu­zycz­ną, przyj­mu­jąc w swoim wo­ka­lu bar­dziej tra­dy­cyj­ny styl mu­zycz­ny niż mu­zy­ka "ryūkōka", po­pu­lar­na w la­tach przed­wo­jen­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enkapsulacja

jedna z pod­sta­wo­wych kon­cep­cji pro­gra­mo­wa­nia obiek­to­we­go; her­me­ty­za­cja


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enkausta

dzie­ło wy­ko­na­ne tech­ni­ką en­ka­u­sty­ki


Źródła:

SJP.pl

Enkaustyczny

→ en­ka­u­sty­ka


Patrz:enkaustyka

Źródła:

SJP.pl

Enkaustyka

an­tycz­na tech­ni­ka ma­lar­ska po­le­ga­ją­ca na sto­so­wa­niu jako spo­i­wa wosku pszcze­le­go i na­kła­da­niu farb na go­rą­co


En­ka­u­sty­ka – tech­ni­ka ma­lar­ska, po­le­ga­ją­ca na sto­so­wa­niu farb w spo­i­wie z wosku pszcze­le­go, cza­sem z do­dat­kiem ole­jów schną­cych dla zwięk­sze­nia płyn­no­ści farby. Farby na­kła­da­no na po­dło­że w sta­nie płyn­nym, za po­mo­cą pod­grze­wa­nych me­ta­lo­wych ło­pa­tek ("ca­u­te­rium"). Znana była też me­to­da na­no­sze­nia farb pędz­la­mi, bar­dziej wy­god­na w wy­pad­ku ma­lo­wa­nia więk­szych obra­zów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enkawudowski

zwią­za­ny z NKWD, do­ty­czą­cy NKWD; NKWD-owski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z NKWD, do­ty­czą­cy NKWD


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enkawudysta

pra­cow­nik NKWD; en­ka­wu­dzi­sta, NKWD-zista


Źródła:

SJP.pl

Enkawudzista

pra­cow­nik NKWD; en­ka­wu­dy­sta, NKWD-zista


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. funk­cjo­na­riusz NKWD


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enkawudzistka

→ en­ka­wu­dzi­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. funk­cjo­na­riusz­ka NKWD


Patrz:enkawudzista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enkefalina

pep­tyd opio­i­do­wy wy­stę­pu­ją­cy w oś­rod­ko­wym ukła­dzie ner­wo­wym, tłu­mią­cy czu­cie bólu


Źródła:

SJP.pl

Enki

w mi­to­lo­gii su­me­ryj­skiej: bóg słod­kiej wody, mą­dro­ści i rze­miosł


rze­czow­nik, ro­dzaj męski, nazwa włas­na

 (1.1) mit­su­mer. jeden z głów­nych bogów stwór­ców, wład­ca oce­a­nu wód słod­kich, bó­stwo mą­dro­ści i magii, opie­kun rze­miosł;


Zo­bacz też: Enki (album).

Enki w mi­to­lo­gii su­me­ryj­skiej (Ea w mi­to­lo­gii ba­bi­loń­skiej) – bóg słod­kich wód, bóg mą­dro­ści, stwór­ca czło­wie­ka, naj­więk­szy przy­ja­ciel ludz­ko­ści, czczo­ny w Eridu, w któ­rym była poś­wię­co­na mu świą­ty­nia E-abzu. Razem z bo­giem nieba Anu i bo­giem En­li­lem two­rzył wiel­ką tria­dę głów­nych bóstw. Jego żoną była Dam­gal­nu­na – bo­gi­ni ziemi, na­to­miast córka Nin­ka­si była bo­gi­nią piwa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enkiant

en­kiant dzwon­ko­wa­ty - krzew ozdob­ny z ro­dzi­ny wrzo­so­wa­tych


En­kiant ("En­kiant­hus") – ro­dzaj ro­ślin na­le­żą­cych do ro­dzi­ny wrzo­so­wa­tych ("Eri­ca­ce­ae"). Two­rzy klad ba­zal­ny w obrę­bie ro­dzi­ny. Obej­mu­je w za­leż­no­ści od uję­cia od ok. 12 do 17 ga­tun­ków. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją w Azji Wschod­niej na ob­sza­rze od Hi­ma­la­jów do Ja­po­nii i Pół­wy­spu In­do­chiń­skie­go. W Chi­nach ro­śnie 7 ga­tun­ków, w tym czte­ry en­de­mi­ty. W Ja­po­nii dziko wy­stę­pu­ją trzy ga­tun­ki ro­dzi­me. Rosną w wid­nych la­sach i na te­re­nach ska­li­stych. Ich kwia­ty za­py­la­ne są przez owady.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enklawa

te­ry­to­rium pań­stwa lub jego część ze wszyst­kich stron oto­czo­ne przez te­ry­to­rium lą­do­we in­ne­go pań­stwa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) polit. adm. geogr. te­ry­to­rium pań­stwa lub jego część oto­czo­ne ze wszyst­kich stron przez te­ry­to­rium lą­do­we in­ne­go pań­stwa;

 (1.2) teren oto­czo­ny ze wszyst­kich stron ob­sza­rem in­ne­go ro­dza­ju

 (1.3) przen. miej­sce da­ją­ce po­czu­cie bez­pie­czeń­stwa


En­kla­wa – te­ry­to­rium oto­czo­ne ze wszyst­kich stron innym te­ry­to­rium.

Z kolei ob­szar sta­no­wią­cy od­dziel­ną część ja­kie­goś więk­sze­go te­ry­to­rium sta­no­wi jego eks­kla­wę: na przy­kład San Ma­ri­no sta­no­wi en­kla­wę w te­ry­to­rium Włoch, zaś gmina Cam­pio­ne sta­no­wi en­kla­wę w te­ry­to­rium Szwaj­ca­rii i eks­kla­wę Włoch.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enklawowy

→ en­kla­wa


Patrz:enklawa

Źródła:

SJP.pl

Enklityczność

→ en­kli­tycz­ny


Patrz:enklityczny

Źródła:

SJP.pl

Enklityczny

→ en­kli­ty­ka


Patrz:enklityka

Źródła:

SJP.pl

Enklityka

wyraz nie­ma­ją­cy sa­mo­dziel­ne­go ak­cen­tu, np. wyraz "się" w zda­niu "Myję się rano."


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. wyraz nie­ma­ją­cy włas­ne­go ak­cen­tu i two­rzą­cy ca­łość ak­cen­to­wą z wy­ra­zem go po­prze­dza­ją­cym;


En­kli­ty­ka (z gr. "enklínein" – oprzeć) – wyraz nie­po­sia­da­ją­cy włas­ne­go ak­cen­tu, lecz two­rzą­cy ca­łość ak­cen­to­wą z wy­ra­zem po­prze­dza­ją­cym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enkliza

po­łą­cze­nie się wy­ra­zu nie­ma­ją­ce­go ak­cen­tu z wy­ra­zem po­przed­nim, ak­cen­to­wa­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. po­łą­cze­nie pro­zo­dycz­ne wy­ra­zu nie­ma­ją­ce­go ak­cen­tu z wy­ra­zem po­przed­nim


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enkoder

1. urzą­dze­nie albo układ elek­trycz­ny uży­wa­ny do ko­do­wa­nia in­for­ma­cji; koder;
2. ro­dzaj przet­wor­ni­ka


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enkoderowy

→ en­ko­der


Patrz:enkoder

Źródła:

SJP.pl

Enkolpion

En­kol­pion (gr. εγκόλπιον "en" – na, "kol­pos" – pierś) – re­lik­wiarz no­szo­ny na pier­siach przez chrze­ści­jan, za­wie­ra­ją­cy re­lik­wie lub cy­ta­ty z Pisma Świę­te­go. En­kol­pion był nie­kie­dy trak­to­wa­ny jak amu­let.

Przyj­mu­je się, że ter­min en­kol­pion po­ja­wił się po raz pier­wszy w li­ście Ni­ce­fo­ra I, pa­triar­chy Kon­stan­ty­no­po­la z roku 811 do pa­pie­ża Leona III.


Źródła:

Wikipedia

Enkomion

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji pieśń ku czci bo­ha­te­ra, wy­ko­ny­wa­na zaz­wy­czaj pod­czas po­cho­du


En­ko­mion (gr. "en­kó­mios" - po­chwal­ny) – w sta­ro­żyt­nej Gre­cji pieśń po­chwal­na na cześć bo­ha­te­ra, np. zwy­cięz­cy w za­wo­dach spor­to­wych, śpie­wa­na pod­czas po­cho­du (w prze­ci­wień­stwie do epi­ni­kio­nu śpie­wa­ne­go w cza­sie uczty lub uro­czy­sto­ści). Póź­niej rów­nież nazwa wier­sza lub mowy po­chwal­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enkulturacja

pro­ces na­by­wa­nia kom­pe­ten­cji kul­tu­ro­wych po­przez uczest­nict­wo w ja­kiejś kul­tu­rze


En­kul­tu­ra­cja to na­tu­ral­ny, be­zbo­les­ny pro­ces po­nad­po­ko­le­nio­we­go, świa­do­me­go i nieś­wia­do­me­go na­by­wa­nia kom­pe­ten­cji kul­tu­ro­wych, two­rzą­cych sy­stem war­to­ści danej grupy spo­łecz­nej, przez uczest­nict­wo w danej kul­tu­rze.

Po­ję­cie to jest bli­skie po­ję­ciu so­cja­li­za­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enlil

w mi­to­lo­gii ba­bi­loń­skiej i su­me­ryj­skiej: bóg ziemi i at­mos­fe­ry


Enlil (sum. 𒀭𒂗𒆤 den-lil2, tłum. „"Pan Wia­tru/Po­wie­trza"”) – w mi­to­lo­gii su­me­ryj­skiej bóg sto­ją­cy na czele pan­te­o­nu su­me­ryj­skie­go, jako na­stęp­ca boga An; syn Ziemi (Ki) i Nieba (An), mał­żo­nek Nin­lil, oj­ciec Nanny, Ner­ga­la, Nin­gir­su, Ni­nur­ty i Ni­sa­by; głów­nym oś­rod­kiem jego kultu była świą­ty­nia E-kur w mie­ście Nip­pur; jeden z czwór­ki wiel­kich bogów-stwo­rzy­cie­li (obok boga An, boga Enki i bo­gi­ni Nin­hur­sag).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enniusz

En­niusz (239-169 p.n.e.), poeta rzym­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


En­niusz, "Qu­in­tus En­nius" (uro­dzo­ny 239 p.n.e. w Ru­diae (Apu­lia), zmarł 169 p.n.e.) – poeta rzym­ski, uwa­ża­ny za ojca li­te­ra­tu­ry rzym­skiej.

Wal­czył na Sar­dy­nii w cza­sie dru­giej wojny pu­nic­kiej, gdzie poz­nał Ka­to­na Star­sze­go, z któ­rym przy­był do Rzymu. Pra­co­wał tam jako na­u­czy­ciel i poeta. Za za­słu­gi w dzie­dzi­nie li­te­ra­tu­ry otrzy­mał oby­wa­tel­stwo rzym­skie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enniuszowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do En­niu­sza lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Eno-

prze­dro­stek

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych wska­zu­ją­cy na ich zwią­zek zna­cze­nio­wy z winem


Źródła:

Wiktionary

Enoch

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Enoch (lub He­noch) – imię mę­skie po­cho­dze­nia bi­blij­ne­go. Wy­wo­dzi się od he­braj­skie­go imie­nia "Cha­nok", oz­na­cza­ją­ce­go „pełny poś­wię­ce­nia”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enofil

mi­ło­śnik wina; wi­no­man


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) mi­ło­śnik wina


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enoki

ga­tu­nek grzy­bów z ro­dzi­ny obrzę­kow­co­wa­tych, po­pu­lar­ny skład­nik kuch­ni az­ja­tyc­kiej


Źródła:

SJP.pl

Enol

ogól­na nazwa każ­de­go związ­ku che­micz­ne­go na­le­żą­ce­go do grupy związ­ków or­ga­nicz­nych, prak­tycz­nie nie­wy­stę­pu­ją­cych sa­mo­dziel­nie, a je­dy­nie w rów­no­wa­dze z od­po­wied­ni­mi ke­to­na­mi lub al­de­hy­da­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek or­ga­nicz­ny, w któ­rym grupa hy­drok­sy­lo­wa po­łą­czo­na jest z jed­nym koń­cem wią­za­nia wę­giel–wę­giel;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enole

grupa związ­ków or­ga­nicz­nych, prak­tycz­nie nie­wy­stę­pu­ją­cych sa­mo­dziel­nie, a je­dy­nie w rów­no­wa­dze z od­po­wied­ni­mi ke­to­na­mi lub al­de­hy­da­mi


Enole – związ­ki or­ga­nicz­ne, w któ­rych grupa hy­drok­sy­lo­wa (–OH), wy­stę­pu­je przy wią­za­niu pod­wój­nym wę­giel–wę­giel (HO–C=C).

Enole wy­stę­pu­ją w rów­no­wa­dze z od­po­wied­ni­mi ke­to­na­mi lub al­de­hy­da­mi. Stan taki jest na­zy­wa­ny "rów­no­wa­gą ke­to­no­wo–eno­lo­wą", a sam pro­ces przeksz­tał­ca­nia ke­to­nu lub al­de­hy­du w enol na­zy­wa się eno­li­za­cją.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie nauki o pro­duk­cji, pie­lę­gna­cji i ro­dza­jach wina; oj­no­log, wi­noz­naw­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie eno­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enologia

nauka o pro­duk­cji, pie­lę­gna­cji i ro­dza­jach wina; oj­no­lo­gia, wi­noz­naw­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) spoż. wie­dza o pro­duk­cji, pie­lę­gna­cji i ro­dza­jach wina, obej­mu­ją­ca rów­nież za­gad­nie­nia jego che­mii, mi­kro­bio­lo­gii oraz ana­li­zy;


Eno­lo­gia (z "oínos" = wino + "lógos" = nauka) – dział nauki zaj­mu­ją­cy się kwe­stia­mi zwią­za­ny­mi z pro­duk­cją wina; ina­czej oj­no­lo­gia lub wi­noz­naw­stwo.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enologiczny

zwią­za­ny z nauką o pro­duk­cji, pie­lę­gna­cji i ro­dza­jach wina; oj­no­lo­gicz­ny, wi­noz­naw­czy


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy eno­lo­gii, wi­noz­naw­stwa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enolowy

1. zwią­za­ny z eno­la­mi, or­ga­nicz­ny­mi związ­ka­mi che­micz­ny­mi z grupą OH przy pod­wój­nym wią­za­niu wę­glo­wym;
2. kwas eno­lo­wy - nie­ste­ry­do­wy lek prze­ciw­za­pal­ny


Źródła:

SJP.pl

Enolożka

→ eno­log


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) spe­cja­list­ka w dzie­dzi­nie eno­lo­gii


Patrz:enolog

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enometr

urzą­dze­nie do mie­rze­nia mocy wina


Źródła:

SJP.pl

Enosis

po­li­ty­ka: unia Cypru z Gre­cją


Eno­sis (od grec­kie­go słowa Ένωσις hénōsis, oz­na­cza­ją­ce­go "unię; zwią­zek; zjed­no­cze­nie") – ruch zjed­no­cze­nio­wy na Cy­prze, daw­niej także na Kre­cie, na rzecz przy­łą­cze­nia do Gre­cji te­re­nów zwią­za­nych z nią et­nicz­nie i hi­sto­rycz­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enosz

imię mę­skie


Enosz (hebr. אֱנוֹשׁ) – po­stać wy­stę­pu­ją­ca w Księ­dze Ro­dza­ju, oraz w dzie­le ra­bi­nicz­nym za­li­cza­ją­cym się do ga­tun­ku mi­drasz – Księ­dze Ju­bi­le­u­szów.

Księ­ga Ro­dza­ju (roz­dział 5) po­da­je iż jego ojcem był Set (zo­stał ojcem w wieku 105 lat) a synem Kenan. Żył 905 lat.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enotanina

sub­stan­cja garb­ni­ko­wa za­war­ta w na­sio­nach owo­ców uży­wa­nych do pro­duk­cji wina


Źródła:

SJP.pl

Enoteka

sklep z winem, z moż­li­wo­ścią ich spró­bo­wa­nia


Źródła:

SJP.pl

Enoturysta

śro­do­wi­sko­wo: osoba zwie­dza­ją­ca miej­sca po­wią­za­ne z winem


Źródła:

SJP.pl

Enoturystka

śro­do­wi­sko­wo: ko­bie­ta zwie­dza­ją­ca miej­sca po­wią­za­ne z winem


Źródła:

SJP.pl

Enoturystyczny

→ eno­tu­ry­sty­ka


Patrz:enoturystyka

Źródła:

SJP.pl

Enoturystyka

śro­do­wi­sko­wo: tu­ry­sty­ka zwią­za­na ze zwie­dza­niem win­nic, poz­na­wa­niem metod pro­duk­cji wina i jego de­gu­sta­cją


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) tu­ryst. enol. ak­tyw­ność po­le­ga­ją­ca na od­wie­dza­niu miejsc zwią­za­nych z pro­duk­cją wina


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enquist

[czy­taj: IjenkWIST] naz­wi­sko obce


Źródła:

SJP.pl

Enrico

[czy­taj: en­ri­ko] wło­skie imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Enrique

En­ri­que – czwar­ty album stu­dyj­ny hisz­pań­skie­go pio­sen­ka­rza En­ri­que Igle­sia­sa, wy­da­ny w 1999. Płyta była pro­mo­wa­na sin­gla­mi: „Ba­i­la­mos”, „Rhytm Di­vi­ne” i „Be with You”.

Album uzy­skał sta­tus dwu­krot­nej pla­ty­no­wej płyty w Pol­sce.


Źródła:

Wikipedia

Enron

Enron Cor­po­ra­tion – ame­ry­kań­skie przed­się­bior­stwo ener­ge­tycz­ne z sie­dzi­bą w Ho­u­ston w Tek­sa­sie. Ist­nia­ło w la­tach 1985–2001.

Pod ko­niec 2001 roku spół­ka ogło­si­ła ban­kruct­wo po skan­da­lu zwią­za­nym z fał­szo­wa­niem do­ku­men­ta­cji księ­go­wej. Przed ogło­sze­niem ban­kruct­wa Enron za­trud­niał około 22,000 pra­cow­ni­ków i był jed­nym z czo­ło­wych świa­to­wych przed­się­biorstw bran­ży ener­ge­tycz­nej.


Źródła:

Wikipedia

Ens

byt, ist­nie­nie, je­ste­stwo


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ensalada

w po­ez­ji hisz­pań­skiej: utwór po­e­tyc­ki o nie­o­kre­ślo­nej dłu­go­ści i licz­bie wer­sów w stro­fie


Źródła:

SJP.pl

Enschede

[czy­taj: en­sze­de] mia­sto we wschod­niej Ho­lan­dii


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto we wschod­niej Ho­lan­dii, w pro­win­cji Ove­rijs­sel;


Ens­che­de – mia­sto we wschod­niej Ho­lan­dii, w pro­win­cji Ove­rijs­sel, przy gra­ni­cy z Niem­ca­mi. Około 163 tys. miesz­kań­ców.

W mie­ście znaj­du­ją się m.in. dwa uni­wer­sy­te­ty - Uni­wer­sy­tet Twen­te oraz Uni­wer­sy­tet Nauk Sto­so­wa­nych Sa­xion, sie­dzi­ba firmy Grolsch, fa­bry­ka Po­la­ro­id oraz XIX-wiecz­na sta­cja ko­le­jo­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ensemble

an­sambl;
1. scena ze­spo­ło­wa w ut­wo­rze dra­ma­tycz­nym, ope­rze, lub ope­ret­ce
2. trupa te­a­tral­na, ze­spół ar­ty­stycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ensemblowy

zwią­za­ny z en­sem­blem (an­sam­blem); an­sam­blo­wy


Źródła:

SJP.pl

Ensi

w sta­ro­żyt­nym Su­me­rze: tytuł księ­cia-ka­pła­na sto­ją­ce­go na czele pań­stwa-mia­sta; osoba no­szą­ca ten tytuł; póź­niej także urzęd­nik re­pre­zen­tu­ją­cy wła­dzę kró­lew­ską


Ensi (sum. ensi2 za­pi­sy­wa­ne PA.TE.SI) – tytuł su­me­ryj­ski oz­na­cza­ją­cy księ­cia lub na­miest­ni­ka pro­win­cji. Pier­wot­nie oz­na­czał praw­do­po­dob­nie wy­so­kie­go ka­pła­na, któ­re­go kom­pe­ten­cje obej­mo­wa­ły na­dzór nad bu­do­wą świą­ty­ni. W okre­sie sta­ro­su­me­ryj­skim ter­min ensi po­wszech­nie oz­na­czał nie­za­leż­ne­go wład­cę mia­sta-pań­stwa.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enstatyt

mi­ne­rał z grupy pi­rok­se­nów


En­sta­tyt – mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów, za­li­cza­ny do grupy pi­rok­se­nów. Mi­ne­rał bar­dzo po­spo­li­ty i sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­ny.

Nazwa po­cho­dzi od gr. "en­sta­tes" = prze­ciw­nik (an­ta­go­ni­sta); na­wią­zu­je do dużej od­por­no­ści tego mi­ne­ra­łu na wy­so­ką tem­pe­ra­tu­rę.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enstatytowy

1. → en­sta­tyt;
2. chon­dryt en­sta­ty­to­wy - naj­rzad­szy me­te­o­ryt ka­mien­ny


Źródła:

SJP.pl

Ent

po­stać fan­ta­sy o wy­glą­dzie drze­wa, stwo­rzo­na przez J.R.R. Tol­kie­na w mi­to­lo­gii Śró­dzie­mia


En­to­wie – rasa fik­cyj­nych dłu­go­wiecz­nych istot przy­po­mi­na­ją­cych in­te­li­gent­ne i cza­sa­mi prze­mie­szcza­ją­ce się drze­wa, po­cho­dzą­ca z mi­to­lo­gii Śró­dzie­mia J.R.R. Tol­kie­na. En­to­wie (sind. Ono­drim, Enyd) byli zwani w mi­to­lo­gii Tol­kie­na także Cie­niem Lasu i Pa­ste­rza­mi Drzew.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ent.

skrót

 (1.1) = en­to­mo­lo­gia, en­to­mo­lo­gicz­ny


Źródła:

Wiktionary

Entablatura

po­zio­my układ kon­struk­cyj­ny na ko­lum­nach, zło­żo­ny z ar­chi­tra­wu, fryzu i gzym­su; bel­ko­wa­nie


Źródła:

SJP.pl

Entaktogen

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sub­stan­cja, która po­głę­bia em­pa­tię


Źródła:

Wiktionary

Entaktogenny

→ en­tak­to­gen


Patrz:entaktogen

Źródła:

SJP.pl

Entalpia

ter­mo­dy­na­micz­na funk­cja stanu; za­war­tość ciepl­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fiz. jedna z funk­cji stanu, miara ilo­ści ener­gii za­war­tej w ukła­dzie pod sta­łym ci­śnie­niem;


En­tal­pia (za­war­tość cie­pła) – w ter­mo­dy­na­mi­ce wiel­kość fi­zycz­na bę­dą­ca funk­cją stanu ma­ją­ca wy­miar ener­gii, bę­dą­ca też po­ten­cja­łem ter­mo­dy­na­micz­nym, oz­na­cza­na przez for­mu­la_1 for­mu­la_2,for­mu­la_3 lub for­mu­la_4 którą de­fi­niu­je za­leż­ność:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Entalpiczny

→ en­tal­pia


Patrz:entalpia

Źródła:

SJP.pl

Entameba

pier­wot­niak z rzędu ameb pa­so­ży­tu­ją­cy naj­czę­ściej w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym; en­to­a­me­ba


Źródła:

SJP.pl

Entameboza

cho­ro­ba za­kaź­na wy­wo­ła­na przez pier­wot­nia­ki z rzędu ameb; en­to­a­me­bo­za


Źródła:

SJP.pl

Entasis

wy­brzu­sze­nie trzo­nu ko­lum­ny do­ryc­kiej; en­ta­za; en­ta­zis


En­ta­sis (eta­zis) – lekka wy­pu­kłość, wy­brzu­sze­nie trzo­nu ko­lum­ny w po­rząd­ku do­ryc­kim, wy­stę­pu­ją­ce mniej wię­cej na jed­nej trze­ciej jej wy­so­ko­ści.

Po­sze­rze­nie otrzy­my­wa­ne jest przez na­ło­że­nie po­sze­rza­ją­cych się bęb­nów ka­mien­nych do 2/3 wy­so­ko­ści (naj­szer­szy jest trze­ci bęben li­cząc od dołu), po­wy­żej bębny są węż­sze.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Entaza

wy­brzu­sze­nie trzo­nu ko­lum­ny do­ryc­kiej; en­ta­sis; en­ta­zis


Źródła:

SJP.pl

Entazis

wy­brzu­sze­nie trzo­nu ko­lum­ny do­ryc­kiej; en­ta­za; en­ta­sis


Źródła:

SJP.pl

Entelechia

En­te­le­chia ( εντελέχεια "en­te­le­che­ia" od "én télos échein" – do­słow­nie "uce­lo­wie­nie") – ter­min Ary­sto­te­le­sa, oz­na­cza­ją­cy w jego fi­lo­zo­fii wew­nętrz­ny cel, który leży rze­ko­mo u pod­staw roz­wo­ju ma­te­rii i okre­śla cały pro­ces jej roz­wo­ju.

Ary­sto­te­les twier­dził, że każdy ist­nie­ją­cy byt dzię­ki swo­jej przy­bra­nej for­mie po­sia­da włas­ną en­te­le­chię, czyli uce­lo­wio­ną duszę, na­da­ją­cą rze­czy jed­ność.


Źródła:

Wikipedia

Ententa

1. po­ro­zu­mie­nie Fran­cji, Rosji i Wiel­kiej Bry­ta­nii ut­wo­rzo­ne w la­tach 1904-1907 jako prze­ciw­wa­ga trój­przy­mie­rza państw cen­tral­nych: Nie­miec, Au­stro-Wę­gier i Włoch; trój­po­ro­zu­mie­nie;
2. w okre­sie I wojny świa­to­wej: ko­a­li­cja 25 państw wal­czą­cych z pań­stwa­mi cen­tral­ny­mi; alian­ci


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. po­ro­zu­mie­nie Fran­cji, Rosji i Wiel­kiej Bry­ta­nii ut­wo­rzo­ne w la­tach 1904-1907;

 (1.2) hist. pod­czas pier­wszej wojny świa­to­wej: pań­stwa wal­czą­ce z pań­stwa­mi cen­tral­ny­mi


En­ten­ta (czyt., z en­ten­te – po­ro­zu­mie­nie, Tri­ple En­ten­te, po­trój­na en­ten­ta, trój­po­ro­zu­mie­nie) – so­jusz po­mię­dzy Fran­cją, Wiel­ką Bry­ta­nią i Im­pe­rium Ro­syj­skim. Do jego pow­sta­nia do­cho­dzi­ło stop­nio­wo. Był od­po­wie­dzią na za­war­te w 1882 Trój­przy­mie­rze.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enteogen

sub­stan­cja psy­cho­ak­tyw­na wy­wo­łu­ją­ca prze­ży­cia mi­stycz­ne


Źródła:

SJP.pl

Enteogeniczny

przy­miot­nik

 (1.1) psy­cho­ak­tyw­ny i wy­wo­łu­ją­cy mi­stycz­ne i du­cho­we doś­wiad­cze­nia; wła­ści­wy en­te­o­ge­no­wi


Źródła:

Wiktionary

Enteogenny

→ en­te­o­gen


Patrz:enteogen

Źródła:

SJP.pl

Enter

kla­wisz na kla­wia­tu­rze kom­pu­te­ra po­wo­du­ją­cy stwo­rze­nie no­we­go wier­sza lub zat­wier­dza­ją­cy wpro­wa­dzo­ną ko­men­dę; Enter


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) kla­wisz „Enter” na kla­wia­tu­rze kom­pu­te­ra

 (1.2) strzał­ka na kla­wi­szu (1.1)


Na tę stro­nę wska­zu­je „re­turn”. Zo­bacz też: re­turn (ujed­noz­nacz­nie­nie).

Enter – przy­cisk na kla­wia­tu­rze, w więk­szo­ści pro­gra­mów słu­żą­cy do wy­bo­ru do­myśl­nej dla da­ne­go okna lub innej wy­bra­nej przez użyt­kow­ni­ka akcji bądź za­koń­cze­nia aka­pi­tu w edy­to­rach tek­stu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enteroanastomoza

ope­ra­cyj­ne wy­cię­cie od­cin­ka je­li­ta


Źródła:

SJP.pl

Enterobioza

cho­ro­ba prze­wo­du po­kar­mo­we­go wy­wo­ła­na przez pa­so­ży­ty zwane ow­si­ka­mi; ow­si­ca


Źródła:

SJP.pl

Enterocyt

ko­mór­ka chłon­na na­błon­ka je­li­ta cien­kie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ko­mór­ka na­błon­ka je­li­ta cien­kie­go od­po­wie­dzial­na za tra­wie­nie i wchła­nia­nie;


En­te­ro­cy­ty – ko­mór­ki je­li­ta cien­kie­go, bu­du­ją­ce na­bło­nek błony ślu­zo­wej je­li­ta razem z ko­mór­ka­mi kub­ko­wy­mi oraz ko­mór­ka­mi en­do­kry­no­wy­mi. En­te­ro­cy­ty są to ko­mór­ki po­dłuż­ne, po­kry­wa je od stro­ny świa­tła je­li­ta rąbek szczo­tecz­ko­wy, jądra ko­mór­ko­we są umie­szczo­ne w pod­staw­nej czę­ści ko­mór­ki, po­szcze­gól­ne en­te­ro­cy­ty łączą się ob­wód­ka­mi za­my­ka­ją­cy­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enterogastron

pep­ty­do­wy hor­mon wy­dzie­la­ny przez błonę ślu­zo­wą je­li­ta cien­kie­go


En­te­ro­ga­stron – hor­mon pep­ty­do­wy prze­wo­du po­kar­mo­we­go. Wy­dzie­la­ny przez błonę ślu­zo­wą je­li­ta cien­kie­go, a do­kład­nie dwu­nast­ni­cy pod wpły­wem zet­knię­cia się z nią tłu­szczów po­kar­mo­wych. Ha­mu­je wy­dzie­la­nie soku żo­łąd­ko­we­go (głów­nie kwasu sol­ne­go) i zwal­nia

pe­ry­stal­ty­kę żo­łąd­ka, przyś­pie­sza i ułat­wia go­je­nie się owrzo­dzeń prze­wo­du po­kar­mo­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enterokinaza

enzym je­li­to­wy uru­cha­mia­ją­cy dzia­ła­nie tryp­sy­no­ge­nu


Źródła:

SJP.pl

Enterokok

pa­cior­ko­wiec ży­ją­cy w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) bak­te­ria po­wo­du­ja­ca za­ka­że­nie w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym czło­wie­ka:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enterokokowy

→ en­te­ro­kok


Patrz:enterokok

Źródła:

SJP.pl

Enterolit

ka­mień two­rzą­cy się w je­li­tach


Źródła:

SJP.pl

Enteropatia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. stan pa­to­lo­gicz­ny w je­li­tach;


En­te­ro­pa­tia – stan cho­ro­bo­wy po­le­ga­ją­cy na za­pa­le­niu je­li­ta cien­kie­go, zmniej­sze­niu jego zdol­no­ści ab­sorp­cyj­nej i zwięk­sze­niu prze­pu­szczal­no­ści.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Enteropeptydaza

En­te­ro­pep­ty­da­za (en­te­ro­ki­na­za) – enzym pro­du­ko­wa­ny przez en­te­ro­cy­ty po­cząt­ko­we­go od­cin­ka je­li­ta cien­kie­go. Jest ka­ta­li­za­to­rem re­ak­cji za­mia­ny tryp­sy­no­ge­nu w tryp­sy­nę, czyli w ak­tyw­ną po­stać tego en­zy­mu. Enzym na­le­ży do klasy en­do­pep­ty­daz i od­ci­na sześć reszt ami­nok­wa­so­wych.


Źródła:

Wikipedia

Enteroseptol

hi­sto­rycz­na nazwa hand­lo­wa leku o dzia­ła­niu prze­ciw­bak­te­ryj­nym, prze­ciw­pier­wot­nia­ko­wym i prze­ciw­grzy­bi­czym, za­wie­ra­ją­ce­go klio­chi­nol


Źródła:

SJP.pl

Enterotoksyna

sub­stan­cja ja­do­wa wy­dzie­la­na przez bak­te­rie bę­dą­ce pa­so­ży­ta­mi prze­wo­du po­kar­mo­we­go


Źródła:

SJP.pl

Enterowirus

ro­dzaj wi­ru­sa ży­ją­ce­go w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym i wy­wo­łu­ją­ce­go cho­ro­by u ssa­ków, w tym także u ludzi; wirus en­te­ro­tro­po­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mi­kro­biol. ro­dzaj wi­ru­sa wy­wo­łu­ją­ce­go cho­ro­by u ssa­ków, w tym u ludzi, naj­częst­szy czyn­nik spraw­czy asep­tycz­ne­go za­pa­le­nia opon móz­go­wo-rdze­nio­wych;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enterowirusowy

→ en­te­ro­wi­rus


Patrz:enterowirus

Źródła:

SJP.pl

Entier

[czy­taj: ąTIE] funk­cja za­o­krą­gla­ją­ca w dół licz­by rze­czy­wi­ste do liczb cał­ko­wi­tych, np. Ent(7,5)=7; po­dło­ga


Źródła:

SJP.pl

Entitet

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) polit. jedna z dwóch jed­no­stek ad­mi­ni­stra­cyj­nych two­rzą­cych Bo­śnię i Her­ce­go­wi­nę


Źródła:

Wiktionary

Entlebucher

rasa nie­wiel­kich psów pa­ster­skich po­cho­dzą­cych ze Szwaj­ca­rii


Ent­le­bu­cher – rasa psów na­le­żą­ca do grupy psów w typie pin­cze­ra i szna­u­ce­ra, mo­lo­so­wa­tych, psów szwaj­car­skich pa­ster­skich i ras in­nych. Za­kla­sy­fi­ko­wa­na do sek­cji szwaj­car­skich psów pa­ster­skich. Nie pod­le­ga pró­bom pracy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Entliczek

wyraz bez okre­ślo­ne­go zna­cze­nia, uży­wa­ny w niek­tó­rych grach i za­ba­wach dzie­cię­cych przy li­cze­niu; zwy­kle w po­łą­cze­niu z wy­ra­zem 'pent­li­czek'


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ab­strak­cyj­ny wyraz z dzie­cię­cej wy­li­czan­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ento-

temat sło­wot­wór­czy

 (1.1) wska­zu­ją­cy na wew­nętrz­ne po­ło­że­nie cze­goś


Źródła:

Wiktionary

Entoameba

pier­wot­niak z rzędu ameb pa­so­ży­tu­ją­cy naj­czę­ściej w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym; en­ta­me­ba


Źródła:

SJP.pl

Entoameboza

cho­ro­ba za­kaź­na wy­wo­ła­na przez pier­wot­nia­ki z rzędu ameb; en­ta­me­bo­za


Źródła:

SJP.pl

Entoderma

En­to­der­ma, en­do­der­ma ( en­to­der­mis, z gr. "éndon" wew­nątrz, "dérma" skóra) – wew­nętrz­ny li­stek za­rod­ko­wy, war­stwa ko­mó­rek pow­sta­ją­ca w roz­wo­ju za­rod­ko­wym zwie­rząt w trak­cie róż­no­rod­nie za­cho­dzą­cej ga­stru­la­cji. W pro­ce­sie hi­sto­ge­ne­zy i or­ga­no­ge­ne­zy roz­wi­ja się z niej głów­nie środ­ko­wy od­ci­nek ukła­du po­kar­mo­we­go (je­li­to pier­wot­ne u krę­gow­ców), a u zwie­rząt wyżej uor­ga­ni­zo­wa­nych m.in.: na­bło­nek płuc, gru­czo­ły prze­wo­du po­kar­mo­we­go, niek­tó­re gru­czo­ły do­krew­ne (tar­czy­ca i przy­tar­czy­ce) oraz krtań, tcha­wi­ca i płuca, pę­cherz mo­czo­wy, cewka mo­czo­wa i gru­czoł kro­ko­wy.


Źródła:

Wikipedia

Entomo-

temat sło­wot­wór­czy

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych wska­zu­ją­cy na ich zwią­zek zna­cze­nio­wy z owa­da­mi


Źródła:

Wiktionary

Entomochoria

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. zool. zja­wi­sko roz­no­sze­nia dia­spor ro­ślin­nych (roz­sie­wa­nia ro­ślin) przez owady;


Źródła:

Wiktionary

Entomofag

or­ga­nizm zwie­rzę­cy lub ro­ślin­ny odży­wia­ją­cy się ży­wy­mi owa­da­mi lub na nich pa­so­ży­tu­ją­cy, np. nie­to­perz, mrów­ko­jad, ro­sicz­ka


En­to­mo­fag (z grec. "éntomon" = owad i "phageín" = jeść), owa­do­żer­ca – zwie­rzę lub rza­dziej ro­śli­na odży­wia­ją­ce się owa­da­mi – za­rów­no lar­wa­mi, pocz­war­ka­mi, jak i do­ro­sły­mi owa­da­mi. En­to­mo­fa­gi dzie­li się na pa­so­ży­ty oraz dra­pież­ni­ki.

En­to­mo­fa­gi mogą peł­nić bar­dzo po­ży­tecz­ną rolę jako na­tu­ral­ny czyn­nik oporu śro­do­wi­ska oraz sta­no­wią al­ter­na­ty­wę dla che­micz­nych środ­ków ochro­ny ro­ślin.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Entomofagia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. spo­sób odży­wia­nia się or­ga­niz­mów po­le­ga­ją­cy na ży­wie­niu się owa­da­mi


Źródła:

Wiktionary

Entomofauna

ogół ga­tun­ków owa­dów wy­stę­pu­ją­cych na danym ob­sza­rze ge­o­gra­ficz­nym, w okre­ślo­nym śro­do­wi­sku lub w okre­ślo­nym okre­sie ge­o­lo­gicz­nym


En­to­mo­fa­u­na (gr.-łac.) – ogół ga­tun­ków owa­dów okre­ślo­ne­go ob­sza­ru, śro­do­wi­ska lub okre­su ge­o­lo­gicz­ne­go, np. en­to­mo­fa­u­na Pol­ski, Tatr, lasu sos­no­we­go, trze­cio­rzę­du. Ter­min o cha­rak­te­rze bar­dziej fa­u­ni­stycz­nym niż eko­lo­gicz­nym, gdyż do­ty­czy ga­tun­ków w ukła­dzie po­wią­zań sy­ste­ma­tycz­nych a nie eko­lo­gicz­nych. W ze­sta­wie­niu z ty­pa­mi sied­lisk (np. en­to­mo­fa­u­na próch­nie­ją­ce­go drew­na, wodna en­to­mo­fa­u­na itd.) ter­min przyj­mu­je kon­tekst eko­lo­gicz­ny i bli­ski jest po­ję­ciom bio­ce­no­za, ce­no­za, grupa sy­ne­ko­lo­gicz­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Entomofilia

1. za­py­la­nie kwia­tów przez owady; owa­do­pyl­ność, en­to­mo­ga­mia;
2. rzad­ko spo­ty­ka­na de­wia­cja sek­su­al­na, w któ­rej bodź­cem pro­wa­dzą­cym do osią­ga­nia sa­tys­fak­cji sek­su­al­nej są in­sek­ty i owady


Źródła:

SJP.pl

Entomofobia

cho­ro­bli­wy lęk przed owa­da­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) lęk przed owa­da­mi;


En­to­mo­fo­bia (znana także jako in­sek­to­fo­bia) – fobia spe­cy­ficz­na cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się nad­mier­nym lub ir­ra­cjo­nal­nym stra­chem przed jedną, lub wie­lo­ma kla­sa­mi in­sek­tów, za­kla­sy­fi­ko­wa­na jako fobia przez DSM-5. Bar­dziej szcze­gó­ło­we od­mia­ny to m.in. api­fo­bia (strach przed pszczo­ła­mi), mir­me­ko­fo­bia (strach przed mrów­ka­mi), czy le­pi­dop­te­ro­fo­bia (strach przed mo­ty­la­mi). Około 6% spo­łe­czeń­stwa Sta­nów Zjed­no­czo­nych po­sia­da tę fobię.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Entomogam

kwiat za­py­la­ny za poś­red­nict­wem owa­dów


Źródła:

SJP.pl

Entomogamia

za­py­la­nie kwia­tów przez owady; owa­do­pyl­ność, en­to­mo­fi­lia


Źródła:

SJP.pl

Entomolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie zo­o­lo­gii ba­da­ją­cej owady; owa­doz­naw­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) na­u­ko­wiec zaj­mu­ją­cy się ba­da­nia­mi owa­dów

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) ko­bie­ta na­u­ko­wiec zaj­mu­ją­ca się ba­da­nia­mi owa­dów


En­to­mo­log – na­u­ko­wiec lub hob­by­sta zaj­mu­ją­cy się ba­da­nia­mi owa­dów, czyli en­to­mo­lo­gią.

Ba­da­nia te mogą do­ty­czyć en­to­mo­lo­gii ogól­nej (ek­spe­ry­men­tal­nej, np. ana­to­mii lub fiz­jo­lo­gii owa­dów), sy­ste­ma­tycz­nej (czyli kla­sy­fi­ka­cji i fi­lo­ge­ne­zy owa­dów) lub sto­so­wa­nej (prak­tycz­nej, z punk­tu wi­dze­nia życia i go­spo­dar­ki czło­wie­ka, np.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Entomologia

dział zo­o­lo­gii, nauka o owa­dach; owa­doz­naw­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zool. dział zo­o­lo­gii, nauka o owa­dach;


En­to­mo­lo­gia (z gr. "en­to­mon" – in­sekt, owad i "logos" – wie­dza, nauka) – dział zo­o­lo­gii zaj­mu­ją­cy się owa­da­mi. Daw­niej uży­wa­no także ter­mi­nu "owa­doz­naw­stwo".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Entomologiczny

zwią­za­ny z dzie­dzi­ną zo­o­lo­gii ba­da­ją­cą owady; owa­doz­naw­czy


przy­miot­nik

 (1.1) biol. zwią­za­ny z en­to­mo­lo­gią, do­ty­czą­cy en­to­mo­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Entomolożka

→ en­to­mo­log; owa­doz­naw­czy­ni


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zool. ba­dacz­ka owa­dów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Entopasożyt

pa­so­żyt ży­ją­cy wew­nątrz or­ga­niz­mu swego ży­wi­cie­la, np. mo­ty­li­ca wą­tro­bo­wa, ta­sie­miec; en­do­pa­so­żyt


Źródła:

SJP.pl

Entourage

[czy­taj: ątuRAŻ] oto­cze­nie, śro­do­wi­sko; an­tu­raż


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) oto­cze­nie, śro­do­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Entrechat

[czy­taj: ątrSZA] krok w ba­le­cie po­le­ga­ją­cy na skrzy­żo­wa­niu nóg pod­czas pod­sko­ku


Źródła:

SJP.pl

Entremes

ko­micz­ne wi­do­wi­sko w śred­nio­wiecz­nym te­a­trze hisz­pań­skim


Źródła:

SJP.pl

Entrepryza

dawne przed­się­bior­stwo te­a­tral­ne lub cyr­ko­we; an­tre­pry­za


Źródła:

SJP.pl

Entresol

[czy­taj: ątrSOL] z fran­cu­skie­go: an­tre­so­la


Źródła:

SJP.pl

Entropia

1. chaos, be­zład, zamęt, de­zor­ga­ni­za­cja;
2. w ter­mo­dy­na­mi­ce: miara stop­nia roz­pro­sze­nia ener­gii i nie­u­po­rząd­ko­wa­nia ukła­du;
3. w te­o­rii in­for­ma­cji: miara nie­o­kre­ślo­no­ści, stop­nia nie­u­po­rząd­ko­wa­nia ele­men­tów w zbio­rze


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fiz. jedna z ter­mo­dy­na­micz­nych funk­cji stanu, jest miarą licz­by spo­so­bów, na jakie można uło­żyć ele­men­ty ukła­du bez zmia­ny jego pa­ra­me­trów ma­kro­sko­po­wych;

 (1.2) in­form. mat. śred­nia ilość in­for­ma­cji przy­pa­da­ją­ca na znak sym­bo­li­zu­ją­cy zaj­ście zda­rze­nia z pew­ne­go zbio­ru zda­rzeń o da­nych praw­do­po­do­bień­stwach;

 (1.3) książk. roz­pad, chaos, nie­po­rzą­dek


En­tro­pia ("s" lub "S") – ter­mo­dy­na­micz­na funk­cja stanu, okre­śla­ją­ca kie­ru­nek prze­bie­gu pro­ce­sów spon­ta­nicz­nych (sa­mo­rzut­nych) w odo­sob­nio­nym ukła­dzie ter­mo­dy­na­micz­nym. En­tro­pia jest miarą stop­nia nie­u­po­rząd­ko­wa­nia ukła­du i roz­pro­sze­nia ener­gii. Jest wiel­ko­ścią ek­sten­syw­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Entropiczny

→ en­tro­pia; en­tro­pij­ny


Źródła:

SJP.pl

Entropijny

→ en­tro­pia; en­tro­picz­ny


Źródła:

SJP.pl

Entropion

nie­pra­wi­dło­we usta­wie­nie kra­wę­dzi po­wie­ki, pod­wi­nię­cie po­wie­ki


En­tro­pion, en­tro­pium – pod­wi­nię­cie po­wie­ki. Wy­stę­pu­je u ludzi, a także jako dzie­dzicz­na przy­pa­dłość do­ty­ka­ją­ca psy du­żych ras, mo­gą­ca spo­wo­do­wać dłu­gotr­wa­łe draż­nie­nie ro­gów­ki, w wy­ni­ku czego może dojść do jej usz­ko­dze­nia. Po­dob­nie skut­ki nie­sie przy­pa­dłość zwana ek­tro­pion.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Entrée

[czy­taj: ąTRE]
1. wy­stę­py ko­mi­ków cyr­ko­wych bę­dą­ce od­dziel­nym ele­men­tem przed­sta­wie­nia;
2. żar­to­bli­we: efek­tow­ne wej­ście gdzieś;
3. prze­sta­rza­łe:
a) uro­czy­ste wej­ście na salę ba­lo­wą;
b) opła­ta za wstęp


Źródła:

SJP.pl

Entuzjasta

książ­ko­wo: osoba oży­wio­na jakąś ideą, pełna za­pa­łu do dzia­ła­nia, za­pa­lo­ny wiel­bi­ciel kogoś lub cze­goś; za­pa­le­niec, za­go­rza­lec, pa­sjo­nat, mi­ło­śnik


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba pełna en­tuz­jaz­mu, chęci i wiary w moż­li­wość zre­a­li­zo­wa­nia ja­kiejś idei; osoba żywo po­ru­szo­na, po­bu­dzo­na jakąś ideą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Entuzjastka

książ­ko­wo: ko­bie­ta oży­wio­na jakąś ideą, pełna za­pa­łu do dzia­ła­nia, za­pa­lo­na wiel­bi­ciel­ka kogoś lub cze­goś; pa­sjo­nat­ka, mi­ło­śnicz­ka, fanka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta pełna en­tuz­jaz­mu, chęci i wiary w moż­li­wość zre­a­li­zo­wa­nia ja­kiejś idei; ko­bie­ta żywo po­ru­szo­na, po­bu­dzo­na jakąś ideą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Entuzjastki

dzie­więt­na­sto­wiecz­ne ugru­po­wa­nie pol­skich fe­mi­ni­stek


En­tuz­jast­ki – pier­wsza pol­ska grupa fe­mi­ni­stycz­na, dzia­ła­ją­ca w War­sza­wie od końca lat 30. do końca lat 40. XIX w.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Entuzjastycznie

przy­słó­wek

 (1.1) z en­tuz­jaz­mem, w spo­sób en­tuz­ja­stycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Entuzjastyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: en­tuz­ja­stycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Entuzjastyczność

1. cecha kogoś bę­dą­ce­go w sta­nie za­chwy­tu, ra­dos­ne­go unie­sie­nia, pod­nie­ce­nia; eu­fo­rycz­ność, ek­sta­tycz­ność;
2. cecha cze­goś świad­czą­ce­go o od­czu­wa­nym przez kogoś en­tuz­jaz­mie


Źródła:

SJP.pl

Entuzjastyczny

książ­ko­wo: bę­dą­cy w sta­nie za­chwy­tu, ra­dos­ne­go unie­sie­nia, pod­nie­ce­nia; eu­fo­rycz­ny, ek­sta­tycz­ny, fre­ne­tycz­ny, owa­cyj­ny


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) trwa­ją­cy w sta­nie za­chwy­tu, emo­cjo­nal­nie za­an­ga­żo­wa­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Entuzjazm

stan za­chwy­tu, ra­dos­ne­go unie­sie­nia, pod­nie­ce­nia; zapał, eu­fo­ria, fer­wor, ek­sta­za


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) stan za­chwy­tu czymś; zapał, ra­dość


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Entuzjazmować

1. rzad­ko: wy­wo­ły­wać u kogoś en­tuz­jazm - stan ra­dos­ne­go pod­nie­ce­nia, za­pa­lać do dzia­ła­nia; pod­nie­cać, po­bu­dzać, emo­cjo­no­wać, ek­scy­to­wać;
2. en­tuz­jaz­mo­wać się - za­pa­lać się do cze­goś, od­no­sić się do cze­goś z en­tuz­jaz­mem; ek­scy­to­wać się, emo­cjo­no­wać się, eg­zal­to­wać się


Źródła:

SJP.pl

Enty

któ­ryś z kolei, nie­o­kre­ślo­ny; n-ty


przy­miot­nik

 (1.1) któ­ryś z kolei


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Entymemat

wnio­sko­wa­nie de­duk­cyj­ne, w któ­rym prze­mil­cza­no ja­kieś prze­słan­ki ze wzglę­du na ich oczy­wi­stość


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) log. wnio­sko­wa­nie lo­gicz­ne, w któ­rym po­mi­ja się część prze­sła­nek


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Entymematyczny

→ en­ty­me­mat


Patrz:entymemat

Źródła:

SJP.pl

Entypia

od­wró­ce­nie ko­lej­no­ści uło­że­nia list­ków za­rod­ko­wych w cza­sie roz­wo­ju za­rod­ko­we­go gry­zo­ni


En­ty­pia – pro­ces za­cho­dzą­cy pod­czas em­brio­ge­ne­zy gry­zo­ni, po­le­ga­ją­cy na od­wró­ce­niu ko­lej­no­ści uło­że­nia list­ków za­rod­ko­wych. Dzię­ki niemu u tej grupy zwie­rząt wyt­wa­rza się spe­cjal­ny typ ło­ży­ska.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enukleacja

ope­ra­cja po­le­ga­ją­ca na usu­nię­ciu cho­ro­bo­wo zmie­nio­ne­go na­rzą­du lub czę­ści na­rzą­du; wy­łu­szcze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. za­bieg usu­nię­cia gałki ocz­nej lub jej szcząt­ków;


Enu­kle­a­cja (łac. "enuc­le­a­tio") – jeden z osta­tecz­nych za­bie­gów na gałce ocz­nej wy­ko­ny­wa­ny w niek­tó­rych po­waż­nych scho­rze­niach jak np. no­wot­wo­ry; po­le­ga na wy­łu­szcze­niu gałki ocz­nej lub jej szcząt­ków. Pa­cjen­ci pod­da­ni enu­kle­a­cji gałki ocz­nej mogą doś­wiad­czać wra­żeń fan­to­mo­wych ("ang. phan­tom eye syn­dro­me, PES"), np. w po­sta­ci nie­o­kre­ślo­nych od­czuć wi­zu­al­nych w enu­kle­o­wa­nym oku.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enumeracja

1. w li­te­ra­tu­rze: wy­mie­nie­nie w sze­re­gu ana­lo­gicz­nie zbu­do­wa­nych zdań coraz to no­wych ele­men­tów tej samej ka­te­go­rii; wy­li­cze­nie;
2. wy­szcze­gól­nie­nie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enumeracyjny

→ enu­me­ra­cja; enu­me­ra­tyw­ny


Źródła:

SJP.pl

Enumeratywnie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób gdzie ele­men­ty wy­mie­nia­ne są ko­lej­no


Źródła:

Wiktionary

Enumeratywność

cecha cze­goś, w czym wy­mie­nio­ne są ko­lej­no ja­kieś ele­men­ty


Źródła:

SJP.pl

Enumeratywny

taki, w ra­mach któ­re­go wy­li­cza­ne są ko­lej­no ja­kieś ele­men­ty, np. enu­me­ra­tyw­ny ka­ta­log; enu­me­ra­cyj­ny


przy­miot­nik

 (1.1) taki, gdzie ele­men­ty są wy­mie­nia­ne ko­lej­no


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enumerować

wy­li­czać, wy­mie­niać ko­lej­no


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) książk. wy­mie­niać ko­lej­no


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enuncjacja

de­kla­ra­cja, zwła­szcza rzą­do­wa; wy­po­wiedź, oś­wiad­cze­nie, ob­wie­szcze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. wy­po­wiedź, ogło­sze­nie, oś­wiad­cze­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enuncjacyjny

→ enun­cja­cja


Patrz:enuncjacja

Źródła:

SJP.pl

Enuncjować

książ­ko­wo: de­kla­ro­wać coś ofi­cjal­nie; oś­wiad­czać, przed­sta­wiać sta­no­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Enureza

cho­ro­bli­wa skłon­ność do mi­mo­wol­ne­go od­da­wa­nia moczu pod­czas snu; enu­rez­ja


Źródła:

SJP.pl

Enurezja

cho­ro­bli­wa skłon­ność do mi­mo­wol­ne­go od­da­wa­nia moczu pod­czas snu; enu­re­za


Źródła:

SJP.pl

Environment

[czy­taj: inWAjrment lub ąwironMĄ]
1. prze­strzeń ota­cza­ją­ca; oto­cze­nie;
2. śro­do­wi­sko na­tu­ral­ne;
3. śro­do­wi­sko pracy pro­gra­mu kom­pu­te­ro­we­go;
4. tech­ni­ka aran­ża­cji prze­strze­ni pla­stycz­nej;
5. dzie­ło pla­stycz­ne wy­ko­rzy­sta­ne do aran­ża­cji prze­strze­ni


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) szt. typ dzia­ła­nia ar­ty­stycz­ne­go, w któ­rym widz doz­na­je wra­żeń z ota­cza­ją­cej go zmo­dy­fi­ko­wa­nej prze­strze­ni;


En­vi­ron­ment (ang. "oto­cze­nie, śro­do­wi­sko") to jeden ze środ­ków wy­po­wie­dzi ja­ki­mi po­słu­gu­je się sztu­ka współ­czes­na. Jest to sztucz­nie two­rzo­na sy­tu­a­cja prze­strzen­na przez­na­czo­na dla osób pa­syw­nie w niej uczest­ni­czą­cych. Może to być wnę­trze, w któ­rym ścia­ny i sprzę­ty na­je­żo­ne są ostry­mi odłam­ka­mi szkła, albo po­ma­lo­wa­na w pio­no­we pasy ka­bi­na z lu­strza­ną po­dło­gą i su­fi­tem – co na oso­bie znaj­du­ją­cej się wew­nątrz robi wra­że­nie, że jest za­wie­szo­na w szy­bie cią­gną­cym się w nie­skoń­czo­ność.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Envoi

[czy­taj: ąwuA] za­koń­cze­nie ut­wo­ru sta­no­wią­ce de­dy­ka­cję bądź bez­poś­red­ni zwrot do okre­ślo­nej osoby; prze­sła­nie


Źródła:

SJP.pl

Enwiromentalizm

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ide­o­lo­gia spo­łecz­na zaj­mu­ją­cy się pro­ble­ma­mi ochro­ny śro­do­wi­ska


Źródła:

Wiktionary

Enwironmentalizm

te­o­ria so­cjo­lo­gicz­na pow­sta­ła w XIX wieku, za­kła­da­ją­ca, że po­ło­że­nie ge­o­gra­ficz­ne i śro­do­wi­sko spo­łecz­ne ma naj­więk­szy wpływ na cha­rak­ter czło­wie­ka; de­ter­mi­nizm śro­do­wi­sko­wy


Źródła:

SJP.pl

Enzootia

wie­lo­let­nie wy­stę­po­wa­nie na okre­ślo­nym te­re­nie cho­ro­by za­kaź­nej zwie­rząt


En­zo­o­tia – wy­stę­po­wa­nie za­cho­ro­wań na daną cho­ro­bę za­kaź­ną, wśród zwie­rząt na danym te­re­nie, na sta­łym zwięk­szo­nym po­zio­mie.

Ana­lo­gicz­ne zja­wi­sko w zbio­ro­wi­skach ludz­kich na­zy­wa­my en­de­mią.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Enzootyczny

→ en­zo­o­tia


Patrz:enzootia

Źródła:

SJP.pl

Enzym

zło­żo­na cząst­ka biał­ko­wa peł­nią­ca funk­cje ka­ta­li­za­to­ra re­ak­cji wew­ną­trzu­stro­jo­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) med. chem. biał­ko wyt­wa­rza­ne przez ko­mór­ki żywe i dzia­ła­ją­ce jako ka­ta­li­za­tor w pro­ce­sach che­micz­nych or­ga­niz­mów;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enzymatycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób en­zy­ma­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Enzymatyczny

1. od­by­wa­ją­cy się w wy­ni­ku dzia­ła­nia en­zy­mów, na­tu­ral­nych ka­ta­li­za­to­rów or­ga­nicz­nych;
2. za­wie­ra­ją­cy en­zy­my, wy­ko­rzy­stu­ją­cy en­zy­my


przy­miot­nik

 (1.1) bio­chem. za­cho­dzą­cy z udzia­łem en­zy­mów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enzymolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie en­zy­mo­lo­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta w za­kre­sie en­zy­mo­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Enzymologia

nauka o en­zy­mach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauka o en­zy­mach


En­zy­mo­lo­gia – dział bio­che­mii zaj­mu­ją­cy się en­zy­ma­mi; ich struk­tu­rą, wła­ści­wo­ścia­mi, me­cha­niz­ma­mi dzia­ła­nia, prze­bie­giem ka­ta­li­zo­wa­nych przez nie re­ak­cji, funk­cja­mi, dro­ga­mi bio­syn­te­zy oraz spo­so­ba­mi ich izo­lo­wa­nia i oczy­szcza­nia.

Można wy­róż­nić w tym dzia­le en­zy­mo­lo­gię po­rów­naw­czą która zaj­mu­je się usta­la­niem po­do­bieństw i róż­ni­ce mię­dzy en­zy­ma­mi u róż­nych ga­tun­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enzymologiczny

→ en­zy­mo­lo­gia


Patrz:enzymologia

Źródła:

SJP.pl

Enzymolożka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) spe­cja­list­ka w za­kre­sie en­zy­mo­lo­gii


Źródła:

Wiktionary

Enzymopatia

nie­do­bór ilo­ści lub ak­tyw­no­ści niek­tó­rych en­zy­mów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. nie­do­bór lub zbyt niska ak­tyw­ność niek­tó­rych en­zy­mów


En­zy­mo­pa­tia – ge­ne­tycz­ny lub na­by­ty nie­do­bór ilo­ści lub ak­tyw­no­ści niek­tó­rych en­zy­mów, skut­ku­ją­cy pa­to­lo­gia­mi i nie­pra­wi­dło­wo­ścia­mi w prze­bie­gu róż­nych szla­ków me­ta­bo­licz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Enzymowy

zwią­za­ny z en­zy­mem


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z en­zy­mem, en­zy­ma­mi, do­ty­czą­cy en­zy­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary