Eka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) reg. pozn. na­roż­nik bu­dyn­ku, kąt w po­mie­szcze­niu

 (1.2) reg. pozn. mło­dzie­żo­wa grupa ko­le­żeń­ska (czę­sto ło­bu­zer­ska lub zło­dziej­ska) z tej samej dziel­ni­cy bądź ulicy;

 (1.3) reg. pozn. sport. rzut rożny w piłce noż­nej


Eka – w gwa­rze poz­nań­skiej miej­ska grupa ko­le­żeń­ska po­cho­dzą­ca z jed­nej dziel­ni­cy lub oko­li­cy; także po­wią­za­na te­ry­to­rial­nie grupa zło­dziej­ska.

Nazwa po­cho­dzi od poz­nań­skiej grupy bi­ki­nia­rzy, któ­rzy wspól­nie spę­dza­li razem wiele czasu na ro­gach (niem.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Eka-Pierwiastek

pier­wia­stek, któ­re­go ist­nie­nie i wła­ści­wo­ści zo­sta­ły prze­wi­dzia­ne na pod­sta­wie prawa okre­so­wo­ści i bu­do­wy ukła­du okre­so­we­go, niez­na­ny w mo­men­cie pu­bli­ko­wa­nia ukła­du okre­so­we­go w 1869 r. przez Men­de­le­je­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. pier­wia­stek prze­wi­dzia­ny przez Men­de­le­je­wa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekaglin

gal; dawna nazwa sto­so­wa­na dla pier­wiast­ka prze­wi­dzia­ne­go przez te­o­rię, przed jego rze­czy­wi­stym od­kry­ciem


Źródła:

SJP.pl

Ekawa

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. wieś na Łot­wie, sie­dzi­ba gminy Ekawa

 (1.2) geogr. rzeka na Łot­wie, do­pływ Le­lu­py


Ekawa ( Ie­ca­va, niem. hist. "Eckau") – mia­sto w no­vad­sie Ba­u­ska, na Łot­wie. Po­ło­żo­ne 45 km na po­łud­nie od Rygi. W 2019 roku mia­sto li­czy­ło 5660 miesz­kań­ców. Przez mia­sto prze­bie­ga­ją droga ma­gi­stral­na A7 i trasa eu­ro­pej­ska E67 oraz prze­pły­wa rzeka Ekawa.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ekd

Elek­trycz­na Kolej Do­ja­zdo­wa


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekdyzon

ste­ro­i­do­wy hor­mon larw i pocz­wa­rek sta­wo­no­gów, syn­te­ty­zo­wa­ny także przez ro­śli­ny


Ek­dy­zon ("ek­dy­son", "ek­dy­ste­roi", "hor­mon li­nie­nia") – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ste­ro­i­dów, hor­mon ste­ro­i­do­wy, pro­du­ko­wa­ny przez larwy i pocz­war­ki sta­wo­no­gów (zo­o­ek­dy­son) oraz syn­te­ty­zo­wa­ny przez wiele ro­ślin (fi­to­ek­dy­son).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekebergit

mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów


Źródła:

SJP.pl

Ekechejria

Eke­chej­ria, eke­che­i­ria (gr. "Ἐκεχειρία") – do­słow­nie „wy­cią­gnię­cie ręki”, w zna­cze­niu „świę­ty pokój”, „pokój boży”. Tra­dy­cja po­ko­ju pod­czas Igrzysk Olim­pij­skich. Pier­wsze sta­ro­żyt­ne igrzy­ska olim­pij­skie od­by­ły się w 776 roku p.n.e., jed­nak jak głosi le­gen­da w 820 p.n.e.


Źródła:

Wikipedia

Ekerka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ekier­ka


Źródła:

Wiktionary

Ekfonetyczny

no­ta­cja ek­fo­ne­tycz­na - no­ta­cja wy­stę­pu­ją­ca w V-XV w. w rę­ko­pi­sach sy­ryj­skich, ży­dow­skich, bi­zan­tyj­skich, ar­meń­skich i ła­ciń­skich, okre­śla­ją­ca wy­łącz­nie ak­cen­ty, in­to­na­cję i znaki prze­stan­ko­we re­cy­to­wa­nych śpiew­nie tek­stów li­tur­gicz­nych


Źródła:

SJP.pl

Ekfrastyczny

→ ek­fra­za


Patrz:ekfraza

Źródła:

SJP.pl

Ekfraza

ar­ty­stycz­ny, zwy­kle szcze­gó­ło­wy, opis dzie­ła sztu­ki w li­te­ra­tu­rze pię­knej


Ek­fra­za (gr. "έκφρασις" – do­kład­ny opis) – ar­ty­stycz­ny (zwy­kle szcze­gó­ło­wy) opis dzie­ła sztu­ki w li­te­ra­tu­rze pię­knej (za­rów­no po­ez­ji, pro­zie jak i w dra­ma­cie). Może sta­no­wić ca­łość lub część ut­wo­ru.

Po­cząt­ko­wo była tylko fi­gu­rą re­to­rycz­ną. Póź­niej zy­ska­ła także zna­cze­nie ge­no­lo­gicz­ne – za­czę­ła funk­cjo­no­wać jako ga­tu­nek li­te­rac­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekg

elek­tro­kar­dio­gram; ekg.


skró­to­wiec

 (1.1) med. elek­tro­kar­dio­gram


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekg.

skrót od: elek­tro­kar­dio­gram; EKG


Źródła:

SJP.pl

Ekhem

wy­krzy­knik na­śla­du­ją­cy od­głos ka­sła­nia, chrzą­ka­nia itp.; eche, hm


Źródła:

SJP.pl

Ekhm

wy­krzy­knik

 (1.1) …chrzą­knię­cie ma­ją­ce na celu zna­czą­ce zwró­ce­nie uwagi na osobę mó­wią­ce­go lub jakiś fakt


Źródła:

Wiktionary

Ekiden

dłu­go­dy­stan­so­wy bieg szta­fe­to­wy zwy­kle na tra­sie dłu­go­ści ma­ra­to­nu i z udzia­łem sze­ściu za­wod­ni­ków


Eki­den (jap. 駅伝競走 eki­den-kyōsō) – dłu­go­dy­stan­so­wy bieg szta­fe­to­wy.

Po­ję­cie po­cho­dze­nia ja­poń­skie­go, które przy­ję­ło się jako okre­śle­nie dłu­go­dy­stan­so­wych bie­gów szta­fe­to­wych, niez­wy­kle po­pu­lar­nych w: Ja­po­nii, Au­stra­lii, Nowej Ze­lan­dii, Ka­na­dzie, Hisz­pa­nii, Ho­lan­dii, Chi­nach, Niem­czech, Fran­cji czy Sta­nach Zjed­no­czo­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekier

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Ekiereczka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od: ekier­ka


Źródła:

Wiktionary

Ekierka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przy­rząd kre­ślar­ski o kształ­cie trój­ką­ta pro­sto­kąt­ne­go


Ekier­ka (fr.), trój­kąt ry­sun­ko­wy – pro­sty przy­rząd kre­ślar­ski o kształ­cie trój­ką­ta pro­sto­kąt­ne­go. Uży­wa­na do kre­śle­nia pro­stych pro­sto­pa­dłych i rów­no­le­głych (do tego celu po­trzeb­ne są dwie ekier­ki). [].


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ekiert

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekipa

więk­sza grupa ludzi ze­bra­na w celu wy­ko­na­nia kon­kret­ne­go za­da­nia; dru­ży­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ze­spół ludzi ma­ją­cy okre­ślo­ne za­da­nie do wy­ko­na­nia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekistyka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) urb. nauka o osied­lach ludz­kich;


Eki­sty­ka – nauka o osied­lach ludz­kich, obej­mu­ją­ca pla­no­wa­nie na po­zio­mie re­gio­nal­nym, miej­skim i gmin­nym, jak rów­nież pro­jek­to­wa­nie bu­dow­li miesz­kal­nych w taki spo­sób, aby osią­gnąć har­mo­nię po­mię­dzy miesz­kań­ca­mi osied­la a ich śro­do­wi­skiem fi­zycz­nym i spo­łecz­no-kul­tu­ro­wym.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ekiwok

prze­sta­rza­łe: gra słów, ze­sta­wie­nie słów jed­na­ko­wo brzmią­cych, ale o róż­nym zna­cze­niu, dwuz­nacz­nik, ka­lam­bur; ek­wi­wok


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przest. gra słów opar­ta na ze­sta­wie­niu dwóch jed­na­ko­wo brzmią­cych wy­ra­zów o róż­nych zna­cze­niach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklampsja

naj­cięż­sza po­stać za­tru­cia cią­żo­we­go; rzu­caw­ka po­ro­do­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. naj­cięż­sza po­stać za­tru­cia cią­żo­we­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklektycyzm

w fi­lo­zo­fii: po­łą­cze­nie róż­nych kon­cep­cji fi­lo­zo­ficz­nych, idei po­cho­dzą­cych z róż­nych źró­deł; syn­kre­tyzm


Źródła:

SJP.pl

Eklektyczka

→ eklek­tyk


Patrz:eklektyk

Źródła:

SJP.pl

Eklektycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób eklek­tycz­ny, łą­cząc w jedną ca­łość nie­jed­no­rod­ne ele­men­ty


Źródła:

Wiktionary

Eklektyczność

→ eklek­tycz­ny; eklek­tyzm


Źródła:

SJP.pl

Eklektyczny

w sztu­ce, li­te­ra­tu­rze, fi­lo­zo­fii lub ba­da­niach na­u­ko­wych: two­rzą­cy po­łą­cze­nie nie­spój­ne, łą­czą­cy rze­czy (po­my­sły, po­glą­dy, po­ję­cia itp.) nie­pa­su­ją­ce do sie­bie


przy­miot­nik

 (1.1) bę­dą­cy zlep­kiem kilku (czę­sto nie­spój­nych) sty­lów, pojęć, po­glą­dów

 (1.2) taki, który od­no­si się do eklek­tyz­mu, stylu w hi­sto­rii sztu­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklektyk

zwo­len­nik eklek­tyz­mu; czło­wiek łą­czą­cy nie­jed­no­rod­ne ele­men­ty po­cho­dzą­ce z róż­nych sty­lów lub dok­tryn w jedną ca­łość


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) twór­ca, my­śli­ciel, osoba, która łączy w jedną ca­łość nie­jed­no­rod­ne ele­men­ty, kon­cep­cje czy mo­ty­wy po­cho­dzą­ce z róż­nych sty­lów, epok, szkół fi­lo­zo­ficz­nych lub dok­tryn


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklektyzm

łą­cze­nie w jedną ca­łość róż­nych ele­men­tów sy­ste­mów, np. idei, dok­tryn


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) two­rze­nie ca­ło­ści z róż­nych ele­men­tów


Eklek­tyzm – łą­cze­nie w ca­łość zróż­ni­co­wa­nych ele­men­tów, te­o­rii, pojęć, które zo­sta­ły za­po­ży­czo­ne z róż­nych sty­lów, dok­tryn, epok.

W sztu­ce to twór­czość kom­pi­la­cyj­na, łą­czą­ca różne ele­men­ty i tre­ści z róż­nych sty­lów, epok i kie­run­ków ar­ty­stycz­nych, nie­pro­wa­dzą­ca do nowej syn­te­zy, nie­o­ry­gi­nal­na. W ar­chi­tek­tu­rze eklek­tyzm jest jed­nym z odła­mów hi­sto­ryz­mu (zob. eklek­tyzm w ar­chi­tek­tu­rze).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekler

1. zamek bły­ska­wicz­ny; suwak;
2. ciast­ko prze­kła­da­ne kre­mem; ekler­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kulin. zob. ekler­ka.

 (1.2) książk. zamek bły­ska­wicz­ny


Ekler, ekle­rek, ekler­ka ( éclair) – po­dłuż­ne ciast­ko wy­ko­na­ne z pa­rzo­ne­go cia­sta prze­ło­żo­ne lub na­dzia­ne kre­mem.

Kor­pu­sy na ekle­ry for­mu­je się w po­żą­da­ne kształ­ty (walce o dłu­go­ści ok. 10 cm i pro­mie­niu od 3 do 4 cm) prze­ci­ska­jąc cia­sto przez rękaw cu­kier­ni­czy. Po upie­cze­niu w piecu cia­sto prze­ci­na­ne jest na pół i jego dolna część na­peł­nia­na jest kre­mem bitą śmie­tan­ką, kre­mem be­zo­wym, kre­mem rus­sel lub śmie­tan­ko­wym. Górną część kor­pu­su po­kry­wa się z wierz­chu po­ma­dą, cze­ko­la­dą itd.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eklerek

zdrob­nie­nie od: ekler


Źródła:

SJP.pl

Eklerer

1. czło­nek jazdy ut­wo­rzo­nej przez ce­sa­rza Na­po­le­o­na de­kre­tem z dnia 9 grud­nia 1813;
2. daw­niej: zwia­dow­ca, żoł­nierz wy­sła­ny na zwia­dy


Źródła:

SJP.pl

Eklerka

ro­dzaj ciast­ka; ekler


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cuk. po­dłuż­ne ciast­ko z pa­rzo­ne­go cia­sta, po prze­cię­ciu na dwie czę­ści na­peł­nia­ne bitą śmie­ta­ną lub kre­mem, zwy­kle po­le­wa­ne cze­ko­la­dą;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklesiastes

sym­bo­licz­ne imię au­to­ra "Księ­gi Ko­he­le­ta", jed­nej z ksiąg "Sta­re­go Te­sta­men­tu", a także inna nazwa tej księ­gi; Eklez­ja­stes; Eklez­ja­sta; Kaz­no­dzie­ja; kaz­no­dzie­ja Sa­lo­mo­no­wy; Ko­he­let


Źródła:

SJP.pl

Eklesiastyk

jedna z ksiąg Bi­blii; Eklez­ja­styk; Księ­ga Sy­ra­cha


Źródła:

SJP.pl

Eklezja

1. w ter­mi­no­lo­gii chrze­ści­jań­skiej - od­po­wied­nik ko­ścio­ła
2. w sta­ro­żyt­nych Ate­nach - zgro­ma­dze­nie lu­do­we, w któ­rym za­sia­da­li wszy­scy męż­czyź­ni po ukoń­cze­niu 20 lat życia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. zgro­ma­dze­nie peł­no­praw­nych oby­wa­te­li sta­ro­żyt­nych Aten, któ­rzy ukoń­czy­li 20 lat, naj­wyż­szy organ wła­dzy de­cy­du­ją­cy o po­li­ty­ce za­gra­nicz­nej i wew­nętrz­nej polis;

 (1.2) kośc. zgro­ma­dze­nie wier­nych, od­po­wied­nik Ko­ścio­ła w ter­mi­no­lo­gii chrze­ści­jań­skiej


Eklez­ja ( ἐκκλησία "ekklēsía" „zgro­ma­dze­nie”) – Zgro­ma­dze­nie Lu­do­we, zgro­ma­dze­nie oby­wa­te­li w de­mo­kra­cji ateń­skiej w V i IV wieku p.n.e. Eklez­ja jako re­pre­zen­ta­cja ogółu była naj­wyż­szą wła­dzą w pań­stwie, de­cy­du­ją­cą o po­li­ty­ce za­gra­nicz­nej, spra­wach woj­sko­wych i niek­tó­rych są­do­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eklezjalność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest eklez­jal­ne; cecha tych, któ­rzy są eklez­jal­ni


Źródła:

Wiktionary

Eklezjalny

ko­ściel­ny, wspól­no­to­wy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) teol. zwią­za­ny z okre­ślo­nym ko­ścio­łem (in­sty­tu­cją)

 (1.2) teol. praw. zwią­za­ny z re­gu­ła­mi okre­ślo­ne­go ko­ścio­ła (in­sty­tu­cji)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklezjarcha

w Ko­ście­le Wschod­nim: ka­płan za­rzą­dza­ją­cy ko­ścio­łem, urzę­do­wo czu­wa­ją­cy nad ogól­nym po­rząd­kiem


Źródła:

SJP.pl

Eklezjasta

1. czło­nek ateń­skiej eklez­ji - zgro­ma­dze­nia wszyst­kich peł­no­praw­nych oby­wa­te­li, bę­dą­ce­go naj­wyż­szym or­ga­nem wła­dzy pań­stwo­wej;
2. pod­nio­śle: du­chow­ny, ka­płan, kaz­no­dzie­ja


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) sługa ko­ścio­ła, kaz­no­dzie­ja, dusz­pa­sterz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklezjastes

prze­no­śnie: mę­drzec prze­ma­wia­ją­cy na zgro­ma­dze­niu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) bibl. liter. sta­ro­żyt­ny ży­dow­ski pi­sarz, autor Księ­gi Ko­he­le­ta;

 (1.2) bibl. liter. Księ­ga Ko­he­le­ta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklezjastyczny

rzad­ko: zwią­za­ny z Ko­ścio­łem, gminą chrze­ści­jań­ską albo eklez­ja­stą - du­chow­nym; ko­ściel­ny, ka­płań­ski


przy­miot­nik

 (1.1)  kośc. do­ty­czą­cy ko­ścio­ła

 (1.2)  kośc. do­ty­czą­cy eklez­ja­sty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklezjastyk

jedna z ksiąg Bi­blii; Ekle­sia­styk; Księ­ga Sy­ra­cha


Źródła:

SJP.pl

Eklezjocentryzm

po­gląd uz­na­ją­cy Ko­ściół za naj­wyż­szą war­tość, sta­wia­ją­cy Ko­ściół w cen­trum za­in­te­re­so­wań


Źródła:

SJP.pl

Eklezjogenny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) taki, któ­re­go przy­czy­ną jest ko­ściół (jako wspól­no­ta), re­li­gia i re­li­gij­ność


Źródła:

Wiktionary

Eklezjolog

te­o­log zaj­mu­ją­cy się nauką o Ko­ście­le


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba ba­da­ją­ca Ko­ściół Ka­to­lic­ki i jego struk­tu­rę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklezjologia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) teol. te­o­lo­gicz­na nauka o Ko­ście­le jako wspól­no­cie ludzi wie­rzą­cych, te­o­lo­gia Ko­ścio­ła;


Eklez­jo­lo­gia (gr. "ek­kle­sia" – Ko­ściół, "logos" – słowo, nauka) – nauka o Ko­ście­le, na­zy­wa­na także te­o­lo­gią Ko­ścio­ła. Twór­cą tego ter­mi­nu jest An­ge­lus Si­le­sius. W uję­ciu na­u­ko­wym oz­na­cza naukę o ge­ne­zie, isto­cie, ce­chach, struk­tu­rach, za­da­niach i ce­lach Ko­ścio­ła.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Eklezjologicznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób eklez­jo­lo­gicz­ny


Źródła:

Wiktionary

Eklezjologiczny

przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z eklez­jo­lo­gią


Źródła:

Wiktionary

Eklezjotwórczy

przy­miot­nik

 (1.1) teol. sprzy­ja­ją­cy wzro­sto­wi Ko­ścio­ła jako wspól­no­ty


Źródła:

Wiktionary

Eklimetr

przy­rząd do po­mia­ru kąta na­chy­le­nia po­wierzch­ni w te­re­nie wzglę­dem po­zio­mu; po­chy­ło­mierz, spad­ko­mierz, kli­no­metr, po­chyl­nik


Źródła:

SJP.pl

Eklipsa

w astro­no­mii: zać­mie­nie (Słoń­ca lub Księ­ży­ca)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) astr. zać­mie­nie


Eklip­sa (faza eklip­sy, faza uta­jo­na) to trze­ci etap nam­na­ża­nia wi­ru­sów. Wirus znaj­du­je się już w ko­mór­ce go­spo­da­rza, ale nie można w niej zna­leźć kom­plet­nych wi­rio­nów. Kap­syd roz­pa­da się i uwal­nia kwas nu­kle­i­no­wy wi­ru­sa (roz­pad kap­sy­du nie do­ty­czy bak­te­rio­fa­gów - ich kap­sy­dy nie wni­ka­ją do ko­mór­ki).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekliptyczny

→ eklip­ty­ka


przy­miot­nik

 (1.1) przym. od: eklip­ty­ka


Patrz:ekliptyka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekliptyka

wiel­kie koło na sfe­rze nie­bie­skiej, wzdłuż któ­re­go ob­ser­wu­je się po­zor­ny rocz­ny ruch Słoń­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) astr. koło na sfe­rze nie­bie­skiej, wyz­na­czo­ne przez po­zor­ną, ob­ser­wo­wa­ną z Ziemi drogę Słoń­ca na nie­bie;


Eklip­ty­ka (z gr. "έκλειψις" 'zać­mie­nie') – okrąg wiel­ki na sfe­rze nie­bie­skiej, po któ­rym w ciągu roku po­zor­nie po­ru­sza się Słoń­ce ob­ser­wo­wa­ne z Ziemi.

Pła­szczyz­na eklip­ty­ki za­wie­ra w sobie or­bi­tę Ziemi. Or­bi­ty wszyst­kich pla­net Ukła­du Sło­necz­ne­go leżą bli­sko tej pła­szczyz­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekloga

utwór po­e­tyc­ki sła­wią­cy życie wiej­skie; sie­lan­ka, idyl­la, bu­ko­li­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. po­god­ny krót­ki liryk ide­a­li­zu­ją­cy życie na wsi;

 (1.2) liter. nie­wiel­ki zbiór sze­re­gu uryw­ków z róż­nych au­to­rów

 (1.3) hist. praw. grec­kie opra­co­wa­nie ju­sty­niań­skie­go zbio­ru prawa rzym­skie­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eklogit

skała me­ta­mor­ficz­na zło­żo­na głów­nie z pi­rok­se­nu i gra­na­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. ro­dzaj skały me­ta­mor­ficz­nej;


Eklo­git – skała me­ta­mor­ficz­na pow­sta­ła w wy­ni­ku me­ta­mor­fiz­mu re­gio­nal­ne­go w za­kre­sie facji eklo­gi­to­wej.

Skła­da się głów­nie z pi­rok­se­nów (om­fa­cyt) i gra­na­tów (pirop). Po­drzęd­nie mogą wy­stę­po­wać: ka­ryn­tyn, gla­u­ko­fan, bron­zyt, dy­sten, zo­i­zyt, fen­git, bio­tyt, oli­go­klaz, ska­leń po­ta­so­wy, kwarc, wę­gla­ny, rutyl, il­me­nit, ty­ta­nit, apa­tyt, cyr­kon, piryt.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eko

1. skró­to­wo: eko­lo­gicz­ny, wyraz okre­śla­ją­cy róż­ne­go ro­dza­ju wy­ro­by prze­my­sło­we, oz­na­cza­ją­cy, że są one bez­piecz­ne dla śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go (np. pro­duk­ty eko); bio;
2. skró­to­wo: eko­no­micz­ny, wyraz okre­śla­ją­cy róż­ne­go ro­dza­ju wy­ro­by prze­my­sło­we, oz­na­cza­ją­cy, że zu­ży­wa­ją one nie­wie­le ener­gii elek­trycz­nej, ben­zy­ny itp. (np. wer­sja eko)


Eko (jap.) – w ja­poń­skim bud­dyz­mie ofia­ro­wa­nie za­sług re­cy­to­wa­ne po śpie­wach jed­nej lub kilku sutr albo dha­ra­ni. Eko do­słow­nie oz­na­cza "zwrot w kie­run­ku" i jest ofia­ro­wa­niem za­sług zy­ska­nych po­przez sa­mad­hi śpie­wu sutr i dha­ra­ni wszyst­kim bud­dom, bod­hi­satt­wom, pa­triar­chom oraz innym czu­ją­cym isto­tom.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eko-

prze­dro­stek

 (1.1) ekol. zwią­za­ny z eko­lo­gią

 (1.2) przy­jaz­ny śro­do­wi­sku

 (1.3) techn. pro­du­ko­wa­ny w spo­sób na­tu­ral­ny


Źródła:

Wiktionary

Ekoaktywista

osoba dzia­ła­ją­ca na rzecz ochro­ny śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl

Ekoarcheolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie eko­ar­che­o­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Ekobiznes

1. biz­nes zwią­za­ny z pro­duk­cją i sprze­da­żą pro­duk­tów eko­lo­gicz­nych;
2. biz­nes zwią­za­ny z wy­ko­ny­wa­niem róż­nych usług przy szcze­gól­nej dba­ło­ści o śro­do­wi­sko na­tu­ral­ne


Źródła:

SJP.pl

Ekoblokada

me­cha­nizm w ba­te­rii wo­do­cią­go­wej ogra­ni­cza­ją­cy stru­mień wody


Źródła:

SJP.pl

Ekobzik

ekoś­wir;
1. nad­mier­ne kon­cen­tro­wa­nie się na ochro­nie śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go; eko­ma­niact­wo, eko­ma­nia;
2. osoba nad­mier­nie kon­cen­tru­ją­ca się na ochro­nie śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go; eko­ma­niak


Źródła:

SJP.pl

Ekobójstwo

świa­do­me ni­szcze­nie śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go


Eko­bój­stwo, eko­cyd ( eco­ci­de) – ter­min słu­żą­cy na okre­śle­niu cięż­kich zbrod­ni prze­ciw eko­sy­ste­mom i śro­do­wi­sku na­tu­ral­ne­mu roz­pa­try­wa­nych na po­zio­mie mię­dzy­na­ro­do­wym. Sfor­mu­ło­wa­nie zo­sta­ło użyte pu­blicz­nie po raz pier­wszy na Kon­fe­ren­cji sztok­holm­skiej ONZ w 1972 roku, przez szwedz­kie­go pre­mie­ra Olofa Palme.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekocentryzm

Eko­cen­tryzm (od gr. οἶκος "oikos" – „dom” oraz κέντρον "ken­tron" – „cen­trum”) – ter­min etycz­ny i eko­kry­tycz­ny oz­na­cza­ją­cy prze­su­nię­cie cen­trum war­to­ścio­wa­nia z czło­wie­ka na cały eko­sy­stem Ziemi, za czym idzie uz­na­nie nie­za­leż­nej war­to­ści po­za­ludz­kie­go życia.


Źródła:

Wikipedia

Ekodom

dom przy­jaz­ny dla śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Ekodoradczyni

→ eko­do­rad­ca


Patrz:ekodoradca

Źródła:

SJP.pl

Ekodotacja

do­ta­cja na in­we­sty­cje zwią­za­ne z ochro­ną śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl

Ekodrajwing

po­tocz­nie: pro­wa­dze­nie sa­mo­cho­du w spo­sób zu­ży­wa­ją­cy mniej pa­li­wa i ogra­ni­cza­ją­cy wy­dzie­la­nie szkod­li­wych spa­lin; eko­ja­zda, eco­dri­ving, eko­dri­ving, eco­draj­wing


Źródła:

SJP.pl

Ekodriving

[czy­taj: eko­draj­wing] po­tocz­nie: pro­wa­dze­nie sa­mo­cho­du w spo­sób zu­ży­wa­ją­cy mniej pa­li­wa i ogra­ni­cza­ją­cy wy­dzie­la­nie szkod­li­wych spa­lin; eko­ja­zda, eco­dri­ving, eco­draj­wing, eko­draj­wing


Źródła:

SJP.pl

Ekodrivingowy

→ eko­dri­ving [czy­taj: eko­draj­win­go­wy]; eco­dri­vin­go­wy, eco­draj­win­go­wy, eko­draj­win­go­wy


Źródła:

SJP.pl

Ekoenergetyka

dzie­dzi­na ener­ge­ty­ki opar­ta na od­na­wial­nych i przy­jaz­nych śro­do­wi­sku źró­dłach ener­gii


Źródła:

SJP.pl

Ekoenergia

ener­gia elek­trycz­na ze źró­deł na­tu­ral­nych; eko­prąd, zie­lo­na ener­gia


Źródła:

SJP.pl

Ekofaktura

fak­tu­ra w po­sta­ci elek­tro­nicz­nej, ucho­dzą­ca za bar­dziej eko­lo­gicz­ną; e-fak­tu­ra, fak­tu­ra elek­tro­nicz­na


Źródła:

SJP.pl

Ekofaszysta

osoba łą­czą­ca skraj­ny eko­lo­gizm z au­to­ry­tar­ny­mi po­glą­da­mi


Źródła:

SJP.pl

Ekofaszyzm

ide­o­lo­gia łą­czą­ca skraj­ny eko­lo­gizm z au­to­ry­ta­ryz­mem


Eko­fa­szyzm – ter­min uży­wa­ny na okre­śle­nie ide­o­lo­gii łą­czą­cych eko­lo­gizm z fa­szyz­mem.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekofeminista

zwo­len­nik eko­fe­mi­niz­mu - nurtu w obrę­bie fe­mi­niz­mu i eko­lo­giz­mu po­li­tycz­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Ekofeministka

zwo­len­nicz­ka eko­fe­mi­niz­mu - nurtu w obrę­bie fe­mi­niz­mu i eko­lo­giz­mu po­li­tycz­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Ekofeministyczny

→ eko­fe­mi­nizm


Patrz:ekofeminizm

Źródła:

SJP.pl

Ekofeminizm

nurt w obrę­bie fe­mi­niz­mu i eko­lo­giz­mu po­li­tycz­ne­go


Eko­fe­mi­nizm – nurt w obrę­bie fe­mi­niz­mu i eko­lo­giz­mu po­li­tycz­ne­go. Te­o­re­tycz­ki eko­fe­mi­ni­stycz­ne czer­pią z kon­cep­tu płci, aby ana­li­zo­wać re­la­cje mię­dzy ludź­mi a świa­tem przy­ro­dy. Ter­min ten zo­stał ukuty przez fran­cu­ską pi­sar­kę Françoise d'Ea­u­bon­ne w jej książ­ce "Le Féminisme ou la Mort".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekofiber

ro­dzaj ma­te­ria­łu izo­la­cyj­ne­go i dźwię­ko­chłon­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Ekofilozofia

dzie­dzi­na, w któ­rej za­czy­na się wy­pra­co­wy­wać inne, bar­dziej przy­jaz­ne na­tu­rze i życiu świa­to­po­glą­dy, po­sta­wy ma­ją­ce oca­lić ni­szczo­ną, za­tru­wa­ną przy­ro­dę


Eko­fi­lo­zo­fia, Eko­zo­fia, Fi­lo­zo­fia eko­lo­gicz­na – zbiór nie­jed­no­rod­nych nur­tów i sta­no­wisk fi­lo­zo­ficz­nych łą­czą­cych per­spek­ty­wę eko­lo­gicz­ną i fi­lo­zo­ficz­ną.

Szcze­gól­nie wy­raź­ne róż­ni­ce od­dzie­la­ją uję­cia scjen­ty­stycz­ne, bę­dą­ce fi­lo­zo­ficz­ną nad­bu­do­wą (czy po­głę­bie­niem) nauk o śro­do­wi­sku, i nies­cjen­ty­stycz­ne, roz­wi­ja­ne odręb­nie w ra­mach fi­lo­zo­fii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekofilozoficzny

→ eko­fi­lo­zo­fia


Patrz:ekofilozofia

Źródła:

SJP.pl

Ekofizjografia

ba­da­nie i cha­rak­te­ry­sty­ka śro­do­wi­ska przy­rod­ni­cze­go na po­trze­by pla­no­wa­nia i za­go­spo­da­ro­wa­nia prze­strzen­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Ekofizjograficzny

→ eko­fiz­jo­gra­fia


Patrz:ekofizjografia

Źródła:

SJP.pl

Ekofizjologia

dział eko­lo­gii or­ga­niz­mów zaj­mu­ją­cy się fiz­jo­lo­gicz­nym przy­sto­so­wa­niem osob­ni­ków, po­pu­la­cji i bio­ce­noz do śro­do­wi­ska; eko­lo­gia fiz­jo­lo­gicz­na


Źródła:

SJP.pl

Ekofizjologiczny

→ eko­fiz­jo­lo­gia


Patrz:ekofizjologia

Źródła:

SJP.pl

Ekoflox

in­sta­la­cja na­po­wie­trza­ją­ca uży­wa­na w celu oczy­szcza­nia ak­we­nów


Źródła:

SJP.pl

Ekofundusz

fun­dusz przez­na­czo­ny na ochro­nę śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go


EkoFundusz – fun­da­cja po­wo­ła­na w 1992 przez Mi­ni­stra Fi­nan­sów w celu wspie­ra­nia przed­sięw­zięć w ochro­nie śro­do­wi­ska środ­ka­mi po­cho­dzą­cy­mi z czę­ści za­gra­nicz­ne­go długu Pol­ski. Do­tych­czas de­cyz­ję o eko­kon­wer­sji pol­skie­go długu pod­ję­ły Stany Zjed­no­czo­ne, Fran­cja, Szwaj­ca­ria, Wło­chy, Szwe­cja i Nor­we­gia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekogroszek

eko­lo­gicz­ne pa­li­wo w kształ­cie gra­nu­lek, ogra­ni­cza­ją­ce emi­sję szkod­li­wych sub­stan­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) pa­li­wo stałe pro­du­ko­wa­ne z do­brej ja­ko­ści węgla ka­mien­ne­go lub bru­nat­ne­go przez­na­czo­ne do pro­duk­cji ener­gii ciepl­nej w ko­tłach grzew­czych


Eko­gro­szek – nazwa hand­lo­wa okre­śla­ją­ca pa­li­wo stałe pro­du­ko­wa­ne z węgla ka­mien­ne­go lub bru­nat­ne­go przez­na­czo­ne do pro­duk­cji ener­gii ciepl­nej w ko­tłach re­tor­to­wych.

Wyt­wa­rza­ny jest z wy­so­ko­ka­lo­rycz­ne­go (≥24 MJ/kg) węgla o ni­skiej za­war­to­ści siar­ki (≤1%), małej za­war­to­ści wody i sub­stan­cji nie­pal­nych (≤12%) oraz ni­skiej spie­kal­no­ści (RI < 10).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekoharacz

po­tocz­nie: ha­racz dla eko­lo­gów w za­mian za za­prze­sta­nie pro­te­stów


Źródła:

SJP.pl

Ekoholik

osoba przy­wią­zu­ją­ca zbyt dużą wagę do ochro­ny śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl

Ekohumanizm

part­ner­skie współ­dzia­ła­nie ludzi ze zwie­rzę­ta­mi i ro­śli­na­mi dla wspól­ne­go dobra


Źródła:

SJP.pl

Ekohydrologia

nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem wza­jem­nych od­dzia­ły­wań mię­dzy or­ga­niz­ma­mi (bio­ce­no­zą) a cy­klem hy­dro­lo­gicz­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauka o wza­jem­nych od­dzia­ły­wa­niach mię­dzy ro­ślin­no­ścią a cy­klem hy­dro­lo­gicz­nym;


Eko­hy­dro­lo­gia – nauka na po­gra­ni­czu dzia­łu hy­dro­lo­gii i eko­lo­gii zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem wza­jem­nych od­dzia­ły­wań mię­dzy or­ga­niz­ma­mi (bio­ce­no­zą) a cy­klem hy­dro­lo­gicz­nym. Pro­ce­sy te za­cho­dzą w pla­ne­tar­nej war­stwie przy­ziem­nej. Eko­hy­dro­lo­gia zaj­mu­je się także ba­da­niem za­leż­no­ści po­mię­dzy pro­ce­sa­mi bio­lo­giczn­mi i hy­dro­lo­gicz­ny­mi, które można wy­ko­rzy­sty­wać dla po­pra­wy ja­ko­ści wody oraz pro­jek­to­wa­niem zmian w go­spo­dar­ce wod­nej da­ne­go re­gio­nu, ma­ją­cych po­pra­wić stan śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekohydrologiczny

→ eko­hy­dro­lo­gia


Patrz:ekohydrologia

Źródła:

SJP.pl

Ekoinnowacja

in­no­wa­cja zmniej­sza­ją­ca ne­ga­tyw­ny wpływ na śro­do­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Ekojazda

po­tocz­nie: pro­wa­dze­nie sa­mo­cho­du w spo­sób zu­ży­wa­ją­cy mniej pa­li­wa i ogra­ni­cza­ją­cy wy­dzie­la­nie szkod­li­wych spa­lin; eco­dri­ving, eko­dri­ving, eco­draj­wing, eko­draj­wing


Źródła:

SJP.pl

Ekokatastrofa

ka­ta­stro­fa eko­lo­gicz­na


Źródła:

SJP.pl

Ekokierowca

osoba pro­wa­dzą­ca sa­mo­chód przy mniej­szym zu­ży­ciu pa­li­wa


Źródła:

SJP.pl

Ekoklimat

kli­mat wła­ści­wy okre­ślo­ne­mu śro­do­wi­sku, kształ­tu­ją­cy się pod wpły­wem ze­spo­łów ży­wych or­ga­niz­mów da­ne­go te­re­nu; bio­kli­mat


Źródła:

SJP.pl

Ekoklimatyczny

przy­miot­nik od: eko­kli­mat, np. wa­run­ki eko­kli­ma­tycz­ne; bio­ko­kli­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekoklina

cecha za­leż­na od śro­do­wi­ska, róż­ni­cu­ją­ca or­ga­niz­my tego sa­me­go ga­tun­ku, np. barwa lub dłu­gość sier­ści


Eko­kli­na – stop­nio­wa zmia­na danej cechy ga­tun­ku wzdłuż gra­dien­tu (przej­ścia to­nal­ne­go) zmien­no­ści wa­run­ków śro­do­wi­ska, zwa­ne­go kli­nem. Zmie­nia­ją się eko­ty­py w za­leż­no­ści od wa­run­ków eko­lo­gicz­nych. Po­ję­cie eko­kli­ny do­ty­czy także zja­wisk opi­sy­wa­nych przez re­gu­łę Al­le­na, Berg­man­na oraz Glo­ge­ra.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekoklęska

klę­ska eko­lo­gicz­na, zni­szcze­nie na­tu­ral­ne­go śro­do­wi­ska czło­wie­ka wsku­tek jego dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej i tech­nicz­nej


Źródła:

SJP.pl

Ekokonwersja

przeksz­tał­ce­nie długu pu­blicz­ne­go pań­stwa w in­we­sty­cje o cha­rak­te­rze eko­lo­gicz­nym


Eko­kon­wer­sja – od­pi­sa­nie od za­gre­go­wa­ne­go za­dłu­że­nia da­ne­go pań­stwa wy­dat­ków przez­na­czo­nych na in­we­sty­cje w ochro­nę śro­do­wi­ska.

W niek­tó­rych przy­pad­kach po­dej­mo­wa­no takie dzia­ła­nia, aby za­chę­cić do po­wro­tu ka­pi­tał, który opu­ścił dane pań­stwo z przy­czyn po­li­tycz­nych lub eko­no­micz­nych (tzw.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekokosmetyk

kos­me­tyk wy­pro­du­ko­wa­ny z sub­stan­cji na­tu­ral­nych lub niesz­kod­li­wych dla śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go; bio­kos­me­tyk


Źródła:

SJP.pl

Ekol.

skrót od: eko­lo­gia, eko­lo­gicz­ny (czy­ta­ny jako cały, od­mien­ny wyraz)


Źródła:

SJP.pl

Ekolek

lek wyt­wa­rza­ny wy­łącz­nie ze skład­ni­ków uzy­ska­nych z sub­stan­cji na­tu­ral­nych


Źródła:

SJP.pl

Ekolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie eko­lo­gii; eko­lo­gi­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) biol. spe­cja­li­sta zaj­mu­ją­cy się eko­lo­gią

 (1.2) pot. dzia­łacz spo­łecz­ny, ak­ty­wi­sta na rzecz eko­lo­gii; eko­lo­gi­sta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekologia

nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem za­leż­no­ści mię­dzy or­ga­niz­ma­mi ży­wy­mi a śro­do­wi­skiem żywym i nie­o­ży­wio­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. nauka o struk­tu­rze i funk­cjo­no­wa­niu przy­ro­dy;

 (1.2) ruch spo­łecz­ny pro­pa­gu­ją­cy ochro­nę śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go, od­bu­do­wę kra­jo­bra­zu na­tu­ral­ne­go zni­szczo­ne­go przez czło­wie­ka oraz styl życia w zgo­dzie z na­tu­rą


Nie mylić z: Eko­lo­gizm.

Eko­lo­gia (gr. "οἶκος" ("oíkos") ‘dom’ + "λόγος" ("logos") ‘słowo, nauka’) – nauka o struk­tu­rze i funk­cjo­no­wa­niu przy­ro­dy, zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem od­dzia­ły­wań po­mię­dzy or­ga­niz­ma­mi a ich śro­do­wi­skiem oraz wza­jem­nie mię­dzy tymi or­ga­niz­ma­mi (czyli struk­tu­rą eko­sy­ste­mów).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekologicznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób eko­lo­gicz­ny, sza­nu­jąc śro­do­wi­sko na­tu­ral­ne


Źródła:

Wiktionary

Ekologiczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: eko­lo­gicz­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekologiczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: eko­lo­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekologiczność

1. ogół cech do­ty­czą­cych związ­ku wa­run­ków zew­nętrz­nych, śro­do­wi­ska z ży­ciem ro­ślin i zwie­rząt;
2. cecha przed­mio­tów, które nie ni­szczą śro­do­wi­ska, nie za­kłó­ca­ją jego rów­no­wa­gi, są zgod­ne z wy­ma­ga­nia­mi eko­lo­gii;
3. cecha żyw­no­ści, która zo­sta­ła wy­pro­du­ko­wa­na ze skład­ni­ków na­tu­ral­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest eko­lo­gicz­ne; cecha tych, któ­rzy są eko­lo­gicz­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekologiczny

1. taki, który do­ty­czy związ­ku wa­run­ków zew­nętrz­nych, śro­do­wi­ska z ży­ciem ro­ślin i zwie­rząt, np. wa­run­ki eko­lo­gicz­ne;
2. taki, który nie ni­szczy śro­do­wi­ska, nie za­kłó­ca jego rów­no­wa­gi, jest zgod­ny z wy­ma­ga­nia­mi eko­lo­gii, np. eko­lo­gicz­ny sa­mo­chód;
3. taki, który ma na celu ochro­nę śro­do­wi­ska, np. dzia­łal­ność eko­lo­gicz­na, ruch eko­lo­gicz­ny;
4. taki, który zo­stał wy­pro­du­ko­wa­ny ze skład­ni­ków na­tu­ral­nych, np. żyw­ność eko­lo­gicz­na


przy­miot­nik

 (1.1) biol. zwią­za­ny z eko­lo­gią – nauką o struk­tu­rze i funk­cjo­no­wa­niu przy­ro­dy

 (1.2) pot. zwią­za­ny z ochro­ną śro­do­wi­ska

 (1.3) pot. sprzy­ja­ją­cy ochro­nie śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekologio

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: eko­lo­gia


Źródła:

Wiktionary

Ekologista

osoba zaj­mu­ją­ca się ochro­ną śro­do­wi­ska; eko­log


Źródła:

SJP.pl

Ekologistka

→ eko­lo­gi­sta


Patrz:ekologista

Źródła:

SJP.pl

Ekologistyczny

→ eko­lo­gizm


Patrz:ekologizm

Źródła:

SJP.pl

Ekologizacja

czy­nie­nie cze­goś eko­lo­gicz­nym - przy­jaz­nym śro­do­wi­sku


Źródła:

SJP.pl

Ekologizm

1. ide­o­lo­gia gło­szą­ca pry­mat dzia­łań na rzecz ochro­ny śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go i pod­kre­śla­ją­ca związ­ki czło­wie­ka z przy­ro­dą;
2. ogół dzia­łań wy­ni­ka­ją­cych z tej ide­o­lo­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) so­cjol. ruch spo­łecz­ny pro­pa­gu­ją­cy ochro­nę śro­do­wi­ska, od­bu­do­wę zni­szczo­ne­go przez czło­wie­ka kra­jo­bra­zu na­tu­ral­ne­go oraz styl życia zgod­ny z na­tu­rą

 (1.2) psych. po­gląd za­kła­da­ją­cy moż­li­wość wpły­wu śro­do­wi­ska spo­łecz­ne­go na cechy psy­chicz­ne i za­cho­wa­nia czło­wie­ka


Nie mylić z: Eko­lo­gia.

Eko­lo­gizm lub en­wi­ro­men­ta­lizm ( en­vi­ron­men­ta­lism) – kie­ru­nek ide­o­lo­gicz­no-fi­lo­zo­ficz­ny uksz­tał­to­wa­ny w dru­giej po­ło­wie XX wieku. Sta­no­wi roz­wi­nię­cie hu­ma­niz­mu o nowe przy­rod­ni­cze su­mie­nie czło­wie­ka. Zaj­mu­je się pro­ble­ma­mi ochro­ny śro­do­wi­ska oraz miej­scem czło­wie­ka w świe­cie przy­ro­dy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekolożka

→ eko­log


Patrz:ekolog

Źródła:

SJP.pl

Ekomania

nad­mier­ne kon­cen­tro­wa­nie się na ochro­nie śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go; eko­ma­niact­wo, ekob­zik, ekoś­wir


Źródła:

SJP.pl

Ekomaniactwo

nad­mier­ne kon­cen­tro­wa­nie się na ochro­nie śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go; eko­ma­nia, ekob­zik, ekoś­wir


Źródła:

SJP.pl

Ekomaniak

osoba nad­mier­nie kon­cen­tru­ją­ca się na ochro­nie śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go; ekoś­wir, ekob­zik


Źródła:

SJP.pl

Ekomat

au­to­mat do od­bio­ru pu­stych pu­szek i pla­sti­ko­wych bu­te­lek w za­mian za ku­po­ny do wy­ko­rzy­sta­nia w skle­pie; śmie­cio­mat


Źródła:

SJP.pl

Ekomiał

drob­ny wę­giel ka­mien­ny o ob­ni­żo­nej za­war­to­ści siar­ki i po­pio­łu


Źródła:

SJP.pl

Ekomoda

zrów­no­wa­żo­na moda, przy­jaz­na śro­do­wi­sku


Źródła:

SJP.pl

Ekon.

eko­nom.; skrót od:
1. eko­no­mia;
2. eko­no­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekonazol

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) farm. prze­ciw­grzy­bi­czy lek, po­chod­na imi­da­zo­lu


Źródła:

Wiktionary

Ekonom

w daw­nych ma­jąt­kach ziem­skich: na­dzor­ca go­spo­dar­stwa i pracy ro­bot­ni­ków w polu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. w daw­nych ma­jąt­kach ziem­skich: na­dzor­ca prac rol­nych;


Zo­bacz też: inne zna­cze­nie tego ter­mi­nu.

Eko­nom (z "oi­ko­nó­mos" – za­rzą­dza­ją­cy domem) – tytuł róż­nych za­rząd­ców zaj­mu­ją­cych się go­spo­da­ro­wa­niem mie­niem (ak­ty­wa­mi) po­wie­rzo­nym przez wła­ści­cie­la. Hi­sto­rycz­nie miał on na­stę­pu­ją­ce zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekonom.

ekon.; skrót od:
1. eko­no­mia;
2. eko­no­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekonometria

nauka zaj­mu­ją­ca się usta­la­niem ilo­ścio­wych pra­wi­dło­wo­ści w życiu go­spo­dar­czym za po­mo­cą metod sta­ty­stycz­nych i ma­te­ma­tycz­nych


Eko­no­me­tria – nauka po­moc­ni­cza w ra­mach eko­no­mii, wy­ko­rzy­stu­ją­ca na­rzę­dzia ma­te­ma­ty­ki, sta­ty­sty­ki oraz in­for­ma­ty­ki do ba­da­nia ilo­ścio­wych związ­ków za­cho­dzą­cych mię­dzy zja­wi­ska­mi i zmien­ny­mi eko­no­micz­ny­mi. Jest zbio­rem metod opra­co­wa­nych naj­czę­ściej poza eko­no­mią, ale wy­ko­rzy­sty­wa­nych na jej polu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekonometryczka

→ eko­no­me­tryk


Patrz:ekonometryk

Źródła:

SJP.pl

Ekonometryczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) ekon. zwią­za­ny z eko­no­me­trią, do­ty­czą­cy eko­no­me­trii


Źródła:

Wiktionary

Ekonometryk

eko­no­mi­sta spe­cja­li­zu­ją­cy się w ilo­ścio­wych ba­da­niach zja­wisk go­spo­dar­czych


Źródła:

SJP.pl

Ekonomia

1. nauka ba­da­ją­ca spo­so­by po­dej­mo­wa­nia de­cyz­ji o za­sto­so­wa­niu rzad­kich za­so­bów oraz skut­ków tych de­cyz­ji w pro­ce­sie pro­duk­cyj­nym, po­dzia­le i wy­mia­nie;
2. umie­jęt­ność oszczęd­ne­go, ra­cjo­nal­ne­go go­spo­da­ro­wa­nia czymś


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. nauka o pro­duk­cji, po­dzia­le, wy­mia­nie i kon­sump­cji dóbr;


Eko­no­mia – nauka spo­łecz­na ana­li­zu­ją­ca oraz opi­su­ją­ca pro­duk­cję, dy­stry­bu­cję oraz kon­sump­cję dóbr i usług. Nie jest nauką ści­słą, lecz po­słu­gu­je się apa­ra­tem ma­te­ma­tycz­nym (głów­nie me­to­dy ilo­ścio­we).

Słowo „eko­no­mia” wy­wo­dzi się z ję­zy­ka grec­kie­go "οικονομία" i tłu­ma­czy się jako "οἰκος" ("oikos"), co zna­czy „dom” i "νόμος" ("nomos"), czyli „prawo, re­gu­ła”. Sta­ro­żyt­ni Grecy sto­so­wa­li tę de­fi­ni­cję do okre­śla­nia efek­tyw­nych zasad funk­cjo­no­wa­nia go­spo­dar­stwa do­mo­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekonomicznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) ekon. od­no­sząc się do eko­no­mii, eko­no­mi­ki

 (1.2) podn. bez więk­sze­go na­kła­du środ­ków i wy­sił­ku


Źródła:

Wiktionary

Ekonomiczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: eko­no­micz­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekonomiczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: eko­no­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekonomiczność

→ eko­no­micz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest eko­no­micz­ne; cecha tych, któ­rzy są eko­no­micz­ni


Patrz:ekonomiczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekonomiczny

1. zwią­za­ny z go­spo­dar­ką, od­no­szą­cy się do eko­no­mii lub eko­no­mi­ki;
2. oszczęd­nie wy­ko­rzy­stu­ją­cy do­stęp­ne za­so­by, moż­li­wo­ści; oszczęd­ny, tani


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z eko­no­mią lub eko­no­mi­ką

 (1.2) od­no­szą­cy się do go­spo­dar­ki

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (2.1) oszczęd­ny w środ­kach, nie­wy­ma­ga­ją­cy wiel­kie­go na­kła­du sił


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekonomie

dobra kró­lew­skie


Źródła:

SJP.pl

Ekonomik

1. gałąź eko­no­mii ba­da­ją­ca zja­wi­ska wy­stę­pu­ją­ce w okre­ślo­nym dzia­le go­spo­dar­ki, w ja­kimś ro­dza­ju przed­się­biorstw;
2. daw­niej, po­tocz­nie: go­spo­dar­ka, go­spo­dar­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie eko­no­mii

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) pot. szko­ła o pro­fi­lu eko­no­micz­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekonomika

1. gałąź eko­no­mii ba­da­ją­ca zja­wi­ska wy­stę­pu­ją­ce w okre­ślo­nym dzia­le go­spo­dar­ki, w ja­kimś ro­dza­ju przed­się­biorstw;
2. daw­niej, po­tocz­nie: go­spo­dar­ka, go­spo­dar­stwo


Eko­no­mi­ka (łac. "oe­co­no­mi­cus", gr. "oi­ko­no­mi­kós") – nauka sto­so­wa­na o dzia­łal­no­ści go­spo­dar­czej, do­ty­czą­cą wa­run­ków i moż­li­wo­ści jej pro­wa­dze­nia oraz pra­wi­dło­wo­ściach wy­stę­pu­ją­cych w po­dej­mo­wa­nych de­cyz­jach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekonomista

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ekon. spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie eko­no­mii

 (1.2) hist. polit. czło­nek odła­mu ro­syj­skiej so­cjal­de­mo­kra­cji z prze­ło­mu XIX i XX wieku


Za­chod­ni eko­no­mi­ści: Karl Marx, Adam Smith, Mil­ton Fried­man i Tho­mas Pi­ket­ty

Eko­no­mi­sta – osoba zaj­mu­ją­ca się eko­no­mią, ter­min ma dwa zna­cze­nia.

W węż­szym sen­sie eko­no­mi­sta to osoba (moż­li­wie ek­spert) zaj­mu­ją­ca się ści­śle po­ję­tą eko­no­mią te­o­re­tycz­ną, zaz­wy­czaj ma­kro­e­ko­no­mią, czę­sto przy tym także na­rzę­dzia­mi pro­gno­stycz­ny­mi, ta­ki­mi jak eko­no­me­tria czy eko­no­mia ma­te­ma­tycz­na, a nawet fi­nan­sa­mi czy te­o­rią wy­bo­ru pu­blicz­ne­go.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ekonomistka

→ eko­no­mi­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) spe­cja­list­ka w dzie­dzi­nie eko­no­mii


Patrz:ekonomista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekonomistyczny

→ eko­no­mizm


Patrz:ekonomizm

Źródła:

SJP.pl

Ekonomizacja

czy­nie­nie cze­goś bar­dziej eko­no­micz­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) czy­nie­nie eko­no­micz­niej­szym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekonomizer

urzą­dze­nie poz­wa­la­ją­ce wy­ko­nać coś oszczęd­niej lub ta­niej, np. zmniej­szyć zu­ży­cie pa­li­wa, ener­gii


Eko­no­mi­zer (przest. "oszczę­dzacz") - urzą­dze­nie słu­żą­ce do re­duk­cji zu­ży­cia ener­gii, które funk­cjo­nal­nie jest wy­mien­ni­kiem cie­pła. Eko­no­mi­ze­ry są uży­wa­ne w związ­ku z ogrze­wa­niem, wen­ty­la­cją i kli­ma­ty­za­cją w bu­dyn­kach, a także elek­trow­niach ciepl­nych i sze­ro­ko po­ję­tym chłod­nict­wie. Naj­prost­szym przy­kła­dem eko­no­mi­ze­ra jest wy­mien­nik cie­pła.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekonomizm

po­gląd w na­u­kach spo­łecz­nych XIX i XX w. wy­ja­śnia­ją­cy wszyst­kie zja­wi­ska spo­łecz­ne ich po­dło­żem eko­no­micz­nym


Źródła:

SJP.pl

Ekonomizować

czy­nić bar­dziej eko­no­micz­nym


Źródła:

SJP.pl

Ekonomka

daw­niej: go­spo­dy­ni, ko­bie­ta za­rzą­dza­ją­ca domem lub fol­war­kiem


Źródła:

SJP.pl

Ekonomowa

daw­niej: żona eko­no­ma


Źródła:

SJP.pl

Ekonomski

zwią­za­ny z eko­no­mem, zwła­szcza jego funk­cją na­dzo­ru nad ro­bot­ni­ka­mi rol­ny­mi


Źródła:

SJP.pl

Ekonomówka

prze­sta­rza­łe: dom lub miesz­ka­nie eko­no­ma przy daw­nym dwo­rze wiej­skim


Źródła:

SJP.pl

Ekonomówna

daw­niej: córka eko­no­ma


Źródła:

SJP.pl

Ekooszołom

po­gard­li­wie o oso­bie skraj­nie za­an­ga­żo­wa­nej w ochro­nę śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl

Ekopack

[czy­taj: eko­pak] kar­to­no­we opa­ko­wa­nie na płytę kom­pak­to­wą lub DVD; eco­pack


Źródła:

SJP.pl

Ekopaliwo

pa­li­wo eko­lo­gicz­ne


Źródła:

SJP.pl

Ekopatrol

od­dział stra­ży miej­skiej przez­na­czo­ny do ła­pa­nia be­zdom­nych lub agre­syw­nych zwie­rząt


Źródła:

SJP.pl

Ekopedologia

kie­ru­nek pe­do­lo­gii roz­pa­tru­ją­cy gleby pod wzglę­dem ich funk­cji w eko­sy­ste­mach


Źródła:

SJP.pl

Ekopoetyka

nurt w li­te­ra­tu­rze i te­o­rii sztu­ki ba­da­ją­cy re­la­cje mię­dzy czło­wie­kiem a śro­do­wi­skiem na­tu­ral­nym, łą­czą­cy re­flek­sję eko­lo­gicz­ną z twór­czo­ścią po­e­tyc­ką


Źródła:

SJP.pl

Ekopracownia

pra­cow­nia przez­na­czo­na do edu­ka­cji eko­lo­gicz­nej, badań lub dzia­łań zwią­za­nych z ochro­ną śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl

Ekoprodukcja

pro­duk­cja z za­cho­wa­niem zasad eko­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Ekoprodukt

pro­dukt wyt­wa­rza­ny lub użyt­ko­wa­ny w spo­sób przy­jaz­ny śro­do­wi­sku


Źródła:

SJP.pl

Ekoprojekt

pro­jekt uwz­ględ­nia­ją­cy czyn­ni­ki eko­lo­gicz­ne


Źródła:

SJP.pl

Ekoprojektowanie

pro­jek­to­wa­nie uwz­ględ­nia­ją­ce czyn­ni­ki eko­lo­gicz­ne


Źródła:

SJP.pl

Ekoprzycisk

me­cha­nizm ogra­ni­cza­ją­cy zu­ży­cie wody lub ener­gii elek­trycz­nej


Źródła:

SJP.pl

Ekoprzyjazny

przy­miot­nik

 (1.1) eko­lo­gicz­ny, przy­jaz­ny dla śro­do­wi­ska


Źródła:

Wiktionary

Ekoprąd

ener­gia elek­trycz­na ze źró­deł na­tu­ral­nych; eko­e­ner­gia, zie­lo­na ener­gia


Źródła:

SJP.pl

Ekopłyta

płyta wy­ko­na­na z ma­te­ria­łów uz­na­wa­nych za eko­lo­gicz­ne


Źródła:

SJP.pl

Ekoregion

re­gion jed­no­rod­ny eko­lo­gicz­nie; re­gion eko­lo­gicz­ny


Eko­re­gion lub re­gion eko­lo­gicz­ny jest sto­sun­ko­wo dużym ob­sza­rem bio­ge­o­gra­ficz­nym, który wy­róż­nia się wy­jąt­ko­wym cha­rak­te­rem eko­lo­gii, kli­ma­tu, ge­o­mor­fo­lo­gii, gleb, hy­dro­lo­gii, flory i fauny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekorolnictwo

rol­nict­wo przy­jaz­ne śro­do­wi­sku, nie­sto­su­ją­ce środ­ków che­micz­nych; rol­nict­wo eko­lo­gicz­ne, bio­rol­nict­wo


Źródła:

SJP.pl

Ekorolnik

rol­nik uwz­ględ­nia­ją­cy za­sa­dy eko­lo­gii, nie­wy­rzą­dza­ją­cy szko­dy śro­do­wi­sku na­tu­ral­ne­mu; bio­rol­nik


Źródła:

SJP.pl

Ekorozwojowy

ma­ją­cy na celu roz­wój go­spo­dar­czy i spo­łecz­ny z uwz­ględ­nie­niem za­sa­dy eko­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Ekoschemat

Ekos­che­mat – nowy i do­bro­wol­ny ro­dzaj płat­no­ści bez­poś­red­nich Wspól­nej Po­li­ty­ki Rol­nej re­a­li­zo­wa­ny w Pla­nie Stra­te­gicz­nym WPR 2023-2027, w ra­mach któ­re­go do­pła­ty przyz­na­wa­ne są za re­a­li­za­cję prak­tyk ko­rzyst­nych dla śro­do­wi­ska, kli­ma­tu i do­bro­sta­nu zwie­rząt. Ekos­che­ma­ty sta­no­wią do­dat­ko­we do­pła­ty dla rol­ni­ków za prak­ty­ki sprzy­ja­ją­ce ochro­nie śro­do­wi­ska, które wy­kra­cza­ją ponad pod­sta­wo­we wy­mo­gi okre­ślo­ne w obo­wiąz­ko­wym sy­ste­mie wa­run­ko­wo­ści.


Źródła:

Wikipedia

Ekosensytywność

wraż­li­wość or­ga­niz­mu na od­dzia­ły­wa­nie śro­do­wi­ska zew­nętrz­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Ekoseza

écossaise;
1. lu­do­wy szyb­ki ta­niec an­giel­ski;
2. mu­zy­ka do tego tańca


Źródła:

SJP.pl

Ekosfera

stre­fa wa­run­ków sprzy­ja­ją­cych pow­sta­niu życia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ekol. bios­fe­ra


Ekos­fe­ra (gr. "oikos" dom + "spha­i­ra" kula), eko­stre­fa, także: „stre­fa za­miesz­ki­wal­na” ( ha­bi­ta­ble zone), „stre­fa Zło­to­wło­sej” ( Gol­di­locks zone) – stre­fa wokół gwia­zdy, o kształ­cie zbli­żo­nym do war­stwy sfe­rycz­nej, w któ­rej obrę­bie na wszyst­kich znaj­du­ją­cych się pla­ne­tach mogą pa­no­wać wa­run­ki fi­zycz­ne i che­micz­ne umoż­li­wia­ją­ce pow­sta­nie, utrzy­ma­nie i roz­wój or­ga­niz­mów ży­wych, z któ­rych za na­ji­stot­niej­szy uwa­ża­ne jest ist­nie­nie cie­kłej wody.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekosklep

sklep z eko­lo­gicz­ną żyw­no­ścią


Źródła:

SJP.pl

Ekoskóra

sztucz­ny ma­te­riał imi­tu­ją­cy praw­dzi­wą skórę; sztucz­na skóra


Źródła:

SJP.pl

Ekoskórzany

→ eko­skó­ra


Patrz:ekoskóra

Źródła:

SJP.pl

Ekosocjalista

zwo­len­nik eko­so­cja­liz­mu


Źródła:

SJP.pl

Ekosocjalizm

nurt łą­czą­cy idee so­cja­liz­mu z ochro­ną śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Ekosozologia

nauka o śro­do­wi­sku i jego ochro­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekospalarnia

spa­lar­nia od­pa­dów wyt­wa­rza­ją­ca ener­gię elek­trycz­ną i ciepl­ną


Źródła:

SJP.pl

Ekostrefa

stre­fa z ogra­ni­czo­nym ru­chem sa­mo­cho­do­wym w celu ochro­ny ja­ko­ści po­wie­trza


Źródła:

SJP.pl

Ekosystem

układ eko­lo­gicz­ny obej­mu­ją­cy zwią­za­ne ze sobą żywe or­ga­niz­my i śro­do­wi­sko nie­o­ży­wio­ne; bio­ge­o­ce­no­za, bio­ge­o­sy­stem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ekol. frag­ment przy­ro­dy bę­dą­cy funk­cjo­nal­ną ca­ło­ścią;

 (1.2) in­form. ogół sprzę­tu i/lub opro­gra­mo­wa­nia współ­pra­cu­ją­ce­go ze sobą dzię­ki do­star­cza­niu przez jed­ne­go pro­du­cen­ta


Eko­sy­stem (gr. "oikos" – dom, miesz­ka­nie, go­spo­dar­stwo; gr. "systēmatikós" – ze­sta­wio­ny od "sýstēma" – ze­sta­wie­nie, po­łą­cze­nie od "synistánai" – ze­sta­wiać) – dy­na­micz­ny układ eko­lo­gicz­ny, na który skła­da się ze­spół or­ga­niz­mów (bio­ce­no­za) po­łą­czo­nych re­la­cja­mi tro­ficz­ny­mi (two­rzą­cych sieć tro­ficz­ną) wraz ze śro­do­wi­skiem prze­zeń zaj­mo­wa­nym, czyli bio­to­pem, w któ­rym za­cho­dzi prze­pływ ener­gii i obieg ma­te­rii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekosystemowy

przy­miot­nik od: eko­sy­stem


Źródła:

SJP.pl

Ekotaż

sa­bo­taż eko­lo­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekotechnologia

tech­no­lo­gia, któ­rej wy­ko­rzy­sta­nie jest niesz­kod­li­we lub mało szkod­li­we dla śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl

Ekoterrorysta

1. osoba do­ko­nu­ją­ca aktu prze­mo­cy mo­ty­wo­wa­ne­go po­bud­ka­mi eko­lo­gicz­ny­mi;
2. obraź­li­wie: eko­log


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba do­pu­szcza­ją­ca się eko­ter­ro­ryz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekoterrorystka

→ eko­ter­ro­ry­sta


Patrz:ekoterrorysta

Źródła:

SJP.pl

Ekoterrorystyczny

zwią­za­ny z aktem prze­mo­cy mo­ty­wo­wa­nym po­bud­ka­mi eko­lo­gicz­ny­mi


Źródła:

SJP.pl

Ekoterroryzm

1. akt prze­mo­cy mo­ty­wo­wa­ny po­bud­ka­mi eko­lo­gicz­ny­mi;
2. obraź­li­wie: dzia­łal­ność eko­lo­gów


Eko­ter­ro­ryzm – pro­wa­dze­nie prze­stęp­czych dzia­łań z uży­ciem siły lub prze­mo­cy na szko­dę przed­się­biorstw, osób fi­zycz­nych lub ich grup, uza­sad­nia­ne pro­wa­dze­niem przez nich dzia­łal­no­ści szkod­li­wej dla śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go. Po­tocz­nie okre­śla się tak także akcje pro­te­sta­cyj­ne, które nie­ko­niecz­nie łamią prawo, ale są względ­nie uciąż­li­we. Nie mają one jed­nak na celu za­gro­że­nia ludz­kie­mu życiu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekoton

stre­fa przej­ścio­wa mię­dzy dwoma śro­do­wi­ska­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ekol. stre­fa przej­ścio­wa mię­dzy co najm­niej dwoma eko­sy­ste­ma­mi;


Eko­ton (gr. "oikos" = dom + "tonos" = na­pi­na­nie) – eko­sy­stem, który sta­no­wi stre­fę przej­ścio­wą mię­dzy co najm­niej dwoma eko­sy­ste­ma­mi.

Za­miesz­ku­ją go or­ga­niz­my cha­rak­te­ry­stycz­ne dla obu bio­ce­noz (efekt styku) oraz takie, które są swo­i­ste tylko dla tej stre­fy. Ob­sza­ry te cha­rak­te­ry­zu­ją się więc dużą bio­róż­no­rod­no­ścią.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekotonowy

→ eko­ton


Patrz:ekoton

Źródła:

SJP.pl

Ekotop

na­tu­ral­ne śro­do­wi­sko życia or­ga­niz­mów ro­ślin­nych i zwie­rzę­cych; bio­top


Źródła:

SJP.pl

Ekotorba

torba z eko­lo­gicz­ne­go two­rzy­wa; torba eko­lo­gicz­na


Źródła:

SJP.pl

Ekoturysta

zwo­len­nik wy­po­czyn­ku w kon­tak­cie z na­tu­rą, w czy­stym eko­lo­gicz­nie śro­do­wi­sku


Źródła:

SJP.pl

Ekoturystyczny

→ eko­tu­ry­sty­ka


Patrz:ekoturystyka

Źródła:

SJP.pl

Ekoturystyka

eko­tu­ryzm;
1. dzia­łal­ność tu­ry­stycz­na umoż­li­wia­ją­ca prze­by­wa­nie w bli­skim kon­tak­cie z na­tu­rą w miej­scach o nie­ska­żo­nym śro­do­wi­sku;
2. po­dró­żo­wa­nie do miejsc o za­cho­wa­nych na­tu­ral­nych wa­lo­rach przy­rod­ni­czych


Eko­tu­ry­sty­ka – ruch tu­ry­stycz­ny, któ­re­go głów­nym celem jest za­cho­wa­nie trwa­łe­go, zrów­no­wa­żo­ne­go roz­wo­ju za­so­bów i wa­lo­rów tu­ry­stycz­nych po­przez: in­te­gra­cję dzia­łal­no­ści tu­ry­stycz­nej z ce­la­mi ochro­ny przy­ro­dy oraz ży­ciem spo­łecz­no-go­spo­dar­czym, kształ­to­wa­nie no­wych po­staw i za­cho­wań tu­ry­stów i or­ga­ni­za­to­rów ruchu tu­ry­stycz­ne­go, ba­zo­wa­nie na po­ten­cja­le spo­łecz­nym i go­spo­dar­czym da­ne­go ob­sza­ru.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekoturyzm

eko­tu­ry­sty­ka;
1. dzia­łal­ność tu­ry­stycz­na umoż­li­wia­ją­ca prze­by­wa­nie w bli­skim kon­tak­cie z na­tu­rą w miej­scach o nie­ska­żo­nym śro­do­wi­sku;
2. po­dró­żo­wa­nie do miejsc o za­cho­wa­nych na­tu­ral­nych wa­lo­rach przy­rod­ni­czych


Źródła:

SJP.pl

Ekotworzywo

two­rzy­wo po­zy­ska­ne w spo­sób eko­lo­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekotyp

forma ga­tun­ku bio­lo­gicz­ne­go two­rzą­ca po­pu­la­cje o ce­chach cha­rak­te­ry­stycz­nych dla da­ne­go śro­do­wi­ska


Eko­typ, rasa eko­lo­gicz­na – forma w obrę­bie ga­tun­ku ro­ślin lub zwie­rząt, która two­rzy po­pu­la­cję (lub grupę po­pu­la­cji) po­sia­da­ją­cą ze­staw cech cha­rak­te­ry­stycz­nych dla da­ne­go śro­do­wi­ska, wyksz­tał­co­ny w wy­ni­ku ewo­lu­cji. Cechy wy­róż­nia­ją­ce eko­typ wyksz­tał­ca­ją się w szcze­gól­no­ści pod wpły­wem zmien­no­ści śro­do­wi­ska, która po­wo­du­je do­sto­so­wa­nie po­pu­la­cji do da­nych wa­run­ków sied­li­sko­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekowojownik

ra­dy­kal­ny dzia­łacz eko­lo­gicz­ny o nie­e­tycz­nych me­to­dach dzia­ła­nia


Źródła:

SJP.pl

Ekościema

po­tocz­nie: fał­szy­we wra­że­nie eko­lo­gicz­no­ści ja­kie­goś pro­duk­tu, usłu­gi itp.


Źródła:

SJP.pl

Ekoświadomość

świa­do­mość eko­lo­gicz­na


Źródła:

SJP.pl

Ekoświr

ekob­zik;
1. nad­mier­ne kon­cen­tro­wa­nie się na ochro­nie śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go; eko­ma­niact­wo, eko­ma­nia;
2. osoba nad­mier­nie kon­cen­tru­ją­ca się na ochro­nie śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go; eko­ma­niak


Źródła:

SJP.pl

Ekożywność

po­tocz­nie: żyw­ność pro­du­ko­wa­na me­to­da­mi rol­nict­wa eko­lo­gicz­ne­go z dba­ło­ścią o wy­e­li­mi­no­wa­nie na­wo­zów sztucz­nych i pe­sty­cy­dów; żyw­ność eko­lo­gicz­na


Źródła:

SJP.pl

Ekran

1. pła­szczyz­na, na którą rzu­tu­je się obra­zy świetl­ne, np. ekran ki­no­wy, pro­jek­cyj­ny;
2. po­wierzch­nia, na któ­rej pow­sta­je obraz lub zapis w wy­ni­ku lu­mi­ne­scen­cji, np. ekran te­le­wi­zyj­ny, ra­da­ru;
3. osło­na za­bez­pie­cza­ją­ca przed pro­mie­nio­wa­niem, wy­so­ką tem­pe­ra­tu­rą itp.;
4. za­sło­na roz­pię­ta na ramie opar­tej na sto­ja­ku, usta­wia­na przed ko­min­kiem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) elek­tron. część urzą­dzeń po­ka­zu­ją­cych obraz lub tekst, na któ­rej wyś­wiet­la­ne są in­for­ma­cje

 (1.2) film. ścia­na lub spe­cjal­ne płót­no, na któ­rym wyś­wiet­la się obra­zy

 (1.3) bud. bu­dow­la lub kon­struk­cja chro­nią­ca obiekt lub jego oto­cze­nie przed nie­bez­piecz­ny­mi lub nie­po­żą­da­ny­mi wpły­wa­mi, jak fale elek­tro­ma­gne­tycz­ne, prąd elek­trycz­ny, wil­goć, cie­pło, hałas itp.

 (1.4) elek­tron. okre­ślo­na część in­ter­fej­su gra­ficz­ne­go wyś­wiet­lo­na w danej chwi­li na ekra­nie urzą­dze­nia elek­tro­nicz­ne­go

 (1.5) kraw. duża na­szyw­ka na tył np. kurt­ki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekranik

zdrob­nie­nie od: ekran


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ekran


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekranizacja

adap­ta­cja fil­mo­wa;
1. opra­co­wa­nie dzie­ła li­te­rac­kie­go w wer­sji fil­mo­wej;
2. film pow­sta­ły w wy­ni­ku ta­kie­go opra­co­wa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) opra­co­wa­nie sztu­ki te­a­tral­nej, po­wie­ści itp. w wer­sji fil­mo­wej

 (1.2) film na pod­sta­wie sztuk te­a­tral­nej, po­wie­ści itp.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekranizator

osoba do­ko­nu­ją­ca ekra­ni­za­cji ja­kie­goś ut­wo­ru


Źródła:

SJP.pl

Ekranizatorka

ko­bie­ta do­ko­nu­ją­ca ekra­ni­za­cji ja­kie­goś ut­wo­ru


Źródła:

SJP.pl

Ekranizować

krę­cić film na pod­sta­wie po­wie­ści, sztu­ki te­a­tral­nej itp.


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. ze­kra­ni­zo­wać)

 (1.1) film. two­rzyć film na pod­sta­wie ut­wo­ru li­te­rac­kie­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekranolot

sta­tek po­wietrz­ny la­ta­ją­cy dzię­ki ae­ro­dy­na­micz­ne­mu efek­to­wi bli­sko­ści po­dło­ża; ekra­no­plan


Źródła:

SJP.pl

Ekranopis

urzą­dze­nie speł­nia­ją­ce funk­cję ma­szy­ny do pi­sa­nia i te­le­fo­nu, wy­po­sa­żo­ne w mo­ni­tor


Źródła:

SJP.pl

Ekranoplan

sta­tek po­wietrz­ny la­ta­ją­cy dzię­ki ae­ro­dy­na­micz­ne­mu efek­to­wi bli­sko­ści po­dło­ża; ekra­no­lot


Ekra­no­plan (ekra­no­lot, ros. "экранопла́н", ang. "scre­en plane", "Wing-In-Gro­und", WIG) – ro­dzaj stat­ku po­ru­sza­ją­ce­go się na nie­wiel­kiej wy­so­ko­ści nad wodą lub inną gład­ką po­wierzch­nią, z wy­ko­rzy­sta­niem efek­tu przy­po­wierzch­nio­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekranoskop

przy­staw­ka do te­le­fo­nu, poz­wa­la­ją­ca na wi­zu­al­ny kon­takt roz­mów­ców


Źródła:

SJP.pl

Ekranować

osła­niać ekra­na­mi urzą­dze­nia lub prze­wo­dy elek­trycz­ne


Źródła:

SJP.pl

Ekranowy

zwią­za­ny z ekra­nem


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ekra­nem, do­ty­czą­cy ekra­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekranoza

lek­ce­wa­żą­co: umie­szcza­nie ekra­nów tam, gdzie jest to zby­tecz­ne


Źródła:

SJP.pl

Ekrazyt

ma­te­riał wy­bu­cho­wy o wła­ści­wo­ściach kru­szą­cych


Ekra­zyt () – nazwa kru­szą­ce­go ma­te­ria­łu wy­bu­cho­we­go, który sto­so­wa­ny był prze­de wszyst­kim w trak­cie I wojny świa­to­wej przez armię Au­stro-Wę­gier, a obec­nie ma zna­cze­nie wy­łącz­nie hi­sto­rycz­ne. Jego skład ba­zo­wał na ni­troz­wiąz­kach aro­ma­tycz­nych bądź ich so­lach amo­no­wych, jed­nak ist­nie­ją wąt­pli­wo­ści co do do­kład­ne­go skła­du tego ma­te­ria­łu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekrazytowy

→ ekra­zyt


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) chem. zwią­za­ny z ekra­zy­tem, do­ty­czą­cy ekra­zy­tu


Patrz:ekrazyt

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekrazytówka

śro­do­wi­sko­wo: po­cisk wy­peł­nio­ny ekra­zy­tem


Źródła:

SJP.pl

Ekron

bi­blij­ne mia­sto


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekronita

miesz­ka­niec Ekro­nu (bi­blij­ne­go mia­sta)


Źródła:

SJP.pl

Ekronitka

miesz­kan­ka Ekro­nu (bi­blij­ne­go mia­sta)


Źródła:

SJP.pl

Ekrytuar

daw­niej: kom­plet przy­bo­rów do pi­sa­nia


Źródła:

SJP.pl

Eks

po­tocz­nie: były part­ner ży­cio­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. były mąż / na­rze­czo­ny / chło­pak

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) pot. była żona / na­rze­czo­na / dziew­czy­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eks-

temat sło­wot­wór­czy

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych ma­ją­cy zna­cze­nie: były, dawny

 (1.2) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych ma­ją­cy zna­cze­nie: wy­łą­cza­nie, wy­klu­cza­nie z cze­goś


Źródła:

Wiktionary

Eks-Amerykanin

były Ame­ry­ka­nin, osoba, która zrze­kła się oby­wa­tel­stwa ame­ry­kań­skie­go lub zo­sta­ła go po­zba­wio­na


Źródła:

SJP.pl

Eks-Francuz

były Fran­cuz, osoba, która zrze­kła się oby­wa­tel­stwa fran­cu­skie­go lub zo­sta­ła go po­zba­wio­na


Źródła:

SJP.pl

Eks-Polak

były Polak, osoba, która zrze­kła się oby­wa­tel­stwa pol­skie­go lub zo­sta­ła go po­zba­wio­na


Źródła:

SJP.pl

Eksabajt

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) in­form. jed­nost­ka po­jem­no­ści no­śni­ków da­nych i pa­mię­ci ope­ra­cyj­nej kom­pu­te­ra równa 1024 pe­ta­baj­tom;


Ek­sa­bajt (skrót EB), eks­bi­bajt (skrót EiB) – jed­nost­ki uży­wa­ne w in­for­ma­ty­ce oz­na­cza­ją­ce od­po­wied­nio try­lion (1.000.000.000.000.000.000 = 1018) baj­tów i 260, czyli 1.152.921.504.606.846.976 = 10246 baj­tów. Sto­so­wa­ne m.in. do okre­śla­nia po­jem­no­ści ze­spo­łów pa­mię­ci ma­so­wych.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Eksaktor

1. prze­sta­rza­le: po­bor­ca po­dat­ków sta­łych; eg­zak­tor;
2. były aktor


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) były aktor

 (1.2) daw. po­bor­ca po­dat­ków sta­łych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksaktorka

była ak­tor­ka


Źródła:

SJP.pl

Eksametr

jed­nost­ka dłu­go­ści równa 10^18 me­trów


Źródła:

SJP.pl

Ekscelencja

1. tytuł ho­no­ro­wy na­da­wa­ny w róż­nych kra­jach do­stoj­ni­kom pań­stwo­wym i ko­ściel­nym (w Ko­ście­le ka­to­lic­kim do­ty­czy: ar­cy­bi­sku­pa, bi­sku­pa, wyż­szych urzęd­ni­ków Kurii Rzym­skiej oraz niek­tó­rych in­fu­ła­tów);
2. osoba no­szą­ca ten tytuł


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) tytuł ho­no­ro­wy na­da­wa­ny bi­sku­pom w Ko­ścio­łach ka­to­lic­kich oraz mi­ni­strom i am­ba­sa­do­rom (tytuł do­ży­wot­ni)


Ek­sce­len­cja (łac. "ex­cel­len­tia" – wyż­szość, pier­wszeń­stwo, wy­bor­ny) – tytuł ho­no­ro­wy przy­słu­gu­ją­cy niek­tó­rym wyż­szym urzęd­ni­kom pań­stwo­wym, człon­kom ro­dzin kró­lew­skich i hie­rar­chom ko­ściel­nym, takim jak pre­zy­dent, pre­mier, am­ba­sa­dor, mi­ni­ster spraw za­gra­nicz­nych oraz ar­cy­bi­skup i bi­skup.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekscentrycyzm

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rzad. ek­scen­trycz­ność


Źródła:

Wiktionary

Ekscentryczka

ko­bie­ta wzbu­dza­ją­ca za­in­te­re­so­wa­nie, za­dzi­wia­ją­ca lub bul­wer­su­ją­cy ory­gi­nal­no­ścią, od­bie­ga­ją­ca swoim za­cho­wa­niem lub wy­glą­dem od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm; dzi­wacz­ka, ory­gi­nał, dzi­wo­ląg, od­mie­niec


Źródła:

SJP.pl

Ekscentryczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ek­scen­trycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekscentryczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ek­scen­trycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekscentryczność

1. dziw­ne, od­bie­ga­ją­ce od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm za­cho­wa­nie, po­stę­po­wa­nie, wy­gląd, strój itp.; ek­stra­wa­gan­cja, ek­stra­wa­ganc­kość, ek­scen­tryzm;
2. w ma­te­ma­ty­ce: od­le­głość ogni­ska elip­sy od jej środ­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co jest ek­scen­trycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ek­scen­trycz­ni

 (1.2) psych. po­sta­wa od­bie­ga­ją­ca od prze­cięt­no­ści ma­ni­fe­stu­ją­ca się wy­myśl­no­ścią ubio­ru, fry­zu­ry, za­cho­wa­nia, po­glą­dów;

 (1.3) mat. jeden z pa­ra­me­trów krzy­wej stoż­ko­wej;

 (1.4) fiz. jedna z wiel­ko­ści cha­rak­te­ry­zu­ją­cej kształt or­bi­ty, opi­sy­wa­nej rów­na­niem pa­ra­me­trycz­nym krzy­wej stoż­ko­wej;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekscentryczny

1. wzbu­dza­ją­cy za­in­te­re­so­wa­nie, za­dzi­wia­ją­cy lub bul­wer­su­ją­cy ory­gi­nal­no­ścią, od­bie­ga­ją­cy od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm; ek­stra­wa­ganc­ki, dzi­wacz­ny, ory­gi­nal­ny;
2. w fi­zy­ce: nie­ma­ją­cy wspól­ne­go środ­ka; odś­rod­ko­wy, mi­moś­ro­do­wy


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) dzi­wacz­ny, od­bie­ga­ją­cy od normy

 (1.2) geom. taki, który nie ma wspól­ne­go środ­ka

 (1.3) techn. dzia­ła­ją­cy dzię­ki za­sto­so­wa­niu mi­moś­ro­du


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscentryk

czło­wiek wzbu­dza­ją­cy za­in­te­re­so­wa­nie, za­dzi­wia­ją­cy lub bul­wer­su­ją­cy ory­gi­nal­no­ścią, od­bie­ga­ją­cy swoim za­cho­wa­niem lub wy­glą­dem od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm; ory­gi­nał, dzi­wak, dzi­wo­ląg, od­mie­niec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) psych. czło­wiek od­bie­ga­ją­cy od norm w za­cho­wa­niu, ubio­rze, itp.

 (1.2) teatr. aktor z ek­scen­trycz­ne­go przed­sta­wie­nia

 (1.3) fiz. techn. ele­ment w bu­do­wie ma­szyn za­stę­pu­ją­cy korbę o małym ra­mie­niu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscentryzm

dziw­ne, od­bie­ga­ją­ce od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm za­cho­wa­nie, po­stę­po­wa­nie, wy­gląd, strój itp.; ek­stra­wa­gan­cja, ek­stra­wa­ganc­kość, ek­scen­trycz­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) po­sta­wa na­ce­cho­wa­na in­no­ścią, wy­myśl­no­ścią za­cho­wań;


Ek­scen­tryzm – po­sta­wa na­ce­cho­wa­na in­no­ścią, wy­myśl­no­ścią za­cho­wań, po­glą­dów, ge­stów, ubio­ru. Jest utoż­sa­mia­na z bra­kiem ak­cep­ta­cji wzglę­dem norm spo­łecz­nych.

Jed­nym z bar­dziej zna­nych ek­scen­try­ków wśród ar­ty­stów był Sal­va­dor Dalí. Za ek­scen­try­ka uważa się także mię­dzy in­ny­mi Mo­zar­ta i Wit­ka­ce­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekscepcja

1. daw­niej oko­licz­ność umoż­li­wia­ją­ca za­wie­sze­nie pro­ce­su są­do­we­go lub odrzu­ce­nie po­wództ­wa;
2. daw­niej: coś, co nie daje się objąć ogól­ną re­gu­łą; wy­ją­tek


Ek­scep­cja (łac. "ex­cep­tio") – po­cho­dzą­cy z prawa rzym­skie­go za­rzut na­tu­ry for­mal­no­praw­nej w sto­sun­ku do prze­bie­gu po­stę­po­wa­nia są­do­we­go, zgło­szo­ny przez poz­wa­ne­go na roz­pra­wie są­do­wej. Ek­scep­cje dzie­li się na pe­remp­to­ryj­ne (ni­we­czą­ce pro­ces, po­wo­du­ją­ce od­da­le­nie pozwu) oraz dy­la­to­ryj­ne (ta­mu­ją­ce po­stę­po­wa­nie, po­wo­du­ją­ce odro­cze­nie spra­wy).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekscepcjonalizm

w ge­o­lo­gii: prze­sta­rza­ły po­gląd, we­dług któ­re­go czyn­ni­ki fi­zycz­ne, które dzia­ła­ły w przesz­ło­ści na sko­ru­pę ziem­ską, róż­nią się cał­ko­wi­cie od czyn­ni­ków, które dzia­ła­ją na tę sko­ru­pę w cza­sach dzi­siej­szych


Źródła:

SJP.pl

Ekscepcjonalny

daw­niej: niez­god­ny z re­gu­ła­mi, za­sa­da­mi, nor­ma­mi; wy­jąt­ko­wy


Źródła:

SJP.pl

Ekscept

daw­niej: wy­łącz­ne prawo, przy­wi­lej


Źródła:

SJP.pl

Ekscerpcja

wy­bie­ra­nie, wy­pi­sy­wa­nie w ce­lach na­u­ko­wych, do­ku­men­ta­cyj­nych itp. z tek­stów tego, co jest po­trzeb­ne ba­da­czo­wi do jego pracy, np. frag­men­tów tek­stu, wy­jąt­ków, cy­ta­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. ro­bie­nie wy­cią­gów z pism, do­ku­men­tów, dzieł; wy­bie­ra­nie ich frag­men­tów

 (1.2) książk. frag­ment albo zbiór frag­men­tów wy­cią­gnię­ty z ja­kie­goś pisma


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscerpcyjny

rzad­ko: zwią­za­ny z ek­scerp­cją - wy­bie­ra­niem i wy­pi­sy­wa­niem z tek­stów tego, co jest po­trzeb­ne ba­da­czo­wi do jego pracy


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ek­scerp­cji, zwią­za­ny z ek­scerp­cją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscerpowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ek­scer­po­wać.


Źródła:

Wiktionary

Ekscerpować

wy­bie­rać, wy­pi­sy­wać w ce­lach na­u­ko­wych, do­ku­men­ta­cyj­nych itp. z tek­stów to, co jest po­trzeb­ne ba­da­czo­wi do jego pracy, np. frag­men­ty tek­stu, wy­jąt­ki, cy­ta­ty


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) robić wy­cią­gi z pism, do­ku­men­tów, dzieł, wy­bie­rać ich frag­men­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscerpt

daw­niej:
1. wy­ciąg pi­sem­ny;
2. wy­i­mek z do­ku­men­tu, cy­to­wa­ny w dzie­le na­u­ko­wym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) frag­ment przy­to­czo­ny w pracy na­u­ko­wej, po­cho­dzą­cy z in­ne­go dzie­ła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscerptor

ba­dacz, który wy­bie­ra, wy­pi­su­je w ce­lach na­u­ko­wych, do­ku­men­ta­cyj­nych itp. z tek­stów to, co jest mu po­trzeb­ne do jego pracy, np. frag­men­ty tek­stu, wy­jąt­ki, cy­ta­ty


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba zaj­mu­ją­ca się ek­scerp­cją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscerptorka

→ ek­scerp­tor


Patrz:ekscerptor

Źródła:

SJP.pl

Eksces

wy­da­rze­nie, wy­bryk, wy­kro­cze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­bryk na­ru­sza­ją­cy spo­kój albo po­rzą­dek pu­blicz­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekscesarz

były ce­sarz


Źródła:

SJP.pl

Ekscesarzowa

była ce­sa­rzo­wa


Źródła:

SJP.pl

Ekscesywny

w bio­lo­gii: na­rząd ek­sce­syw­ny - część ciała nie­pro­por­cjo­nal­nie roz­ro­śnię­ta w sto­sun­ku do ca­ło­ści or­ga­niz­mu, np. ciosy ma­mu­ta


Źródła:

SJP.pl

Ekschłopak

były chło­pak (sym­pa­tia)


Źródła:

SJP.pl

Ekscytacja

książ­ko­wo: po­bu­dze­nie emo­cjo­nal­ne, pod­nie­ce­nie; po­dek­scy­to­wa­nie, po­ru­sze­nie, oży­wie­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) stan sil­ne­go oży­wie­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscytacyjny

→ ek­scy­ta­cja


Patrz:ekscytacja

Źródła:

SJP.pl

Ekscytarz

daw­niej:
1. ktoś lub coś, co budzi, po­bu­dza, za­chę­ca do cze­goś; bu­dzi­ciel;
2. zegar uży­wa­ny do bu­dze­nia; bu­dzik;
3. ro­dzaj odez­wy za­chę­ca­ją­cej do czynu; wez­wa­nie, apel


Źródła:

SJP.pl

Ekscyton

ro­dzaj kwa­zi­cząst­ki, prze­mie­szcza­ją­ce się w ciele wzbu­dze­nie elek­trycz­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fiz. kwa­zi­cząst­ka ut­wo­rzo­na przez od­dzia­ły­wa­nie elek­tro­nu i dziu­ry elek­tro­no­wej;


Ek­scy­ton (od ang. "ex­ci­te" – wzbu­dzać) – kwa­zi­cząst­ka pow­sta­ła w wy­ni­ku ko­re­la­cji elek­tro­nu i dziu­ry bę­dą­cych wy­ni­kiem od­dzia­ły­wa­nia ku­lom­bow­skie­go po­mię­dzy nimi. W ogól­no­ści mia­nem ek­scy­to­nu okre­śla się różne zja­wi­ska, w któ­rych do­cho­dzi do pow­sta­nia ta­kich ko­re­la­cji w wy­ni­ku wzbu­dze­nia elek­tro­nu (stąd nazwa). Nazwa ek­scy­ton nie jest ogra­ni­czo­na wy­łącz­nie do fi­zy­ki ma­te­rii skon­den­so­wa­nej i krysz­ta­łów, jed­nak naj­czę­ściej w tym kon­tek­ście jest uży­wa­na. Krysz­tał zło­żo­ny ek­scy­to­nów to ek­scy­to­nium.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekscytonowy

→ ek­scy­ton


Patrz:ekscyton

Źródła:

SJP.pl

Ekscytowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ek­scy­to­wać.


Źródła:

Wiktionary

Ekscytować

1. wpro­wa­dzać w stan pod­nie­ce­nia, po­bu­dze­nia emo­cjo­nal­ne­go, po­ru­szać wew­nętrz­nie; pod­nie­cać, po­bu­dzać, emo­cjo­no­wać, en­tuz­jaz­mo­wać;
2. ek­scy­to­wać się - wpro­wa­dzać się w stan pod­nie­ce­nia, po­bu­dze­nia emo­cjo­nal­ne­go; pod­nie­cać się, emo­cjo­no­wać się, en­tuz­jaz­mo­wać się


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) pod­nie­cać, po­bu­dzać, wzbu­dzać oży­wie­nie

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ek­scy­to­wać się

 (2.1) pod­nie­cać się, być po­bu­dzo­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscytron

pro­stow­nik rtę­cio­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) elek­tron. pro­stow­ni­cza lampa ga­zo­wa­na wy­peł­nio­na parą rtęci, po­sia­da­ją­ca po­moc­ni­czą anodę pod­trzy­mu­ją­cą wy­ła­do­wa­nie elek­trycz­ne, gdy w ob­wo­dzie nie pły­nie prąd


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscytujący

1. wpro­wa­dzać w stan pod­nie­ce­nia, po­bu­dze­nia emo­cjo­nal­ne­go, po­ru­szać wew­nętrz­nie; pod­nie­cać, po­bu­dzać, emo­cjo­no­wać, en­tuz­jaz­mo­wać;
2. ek­scy­to­wać się - wpro­wa­dzać się w stan pod­nie­ce­nia, po­bu­dze­nia emo­cjo­nal­ne­go; pod­nie­cać się, emo­cjo­no­wać się, en­tuz­jaz­mo­wać się


przy­miot­nik

 (1.1) wy­wo­łu­ją­cy silne emo­cje, pod­nie­ce­nie lub za­in­te­re­so­wa­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekscyzja

obrze­za­nie żeń­skie jako prak­ty­ka ry­tu­al­na w róż­nych kul­tu­rach


Źródła:

SJP.pl

Eksdowódca

były do­wód­ca


Źródła:

SJP.pl

Eksdrugoligowiec

były dru­go­li­go­wiec


Źródła:

SJP.pl

Eksdyrektor

były dy­rek­tor


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej dy­rek­to­rem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksdywizja

daw­niej: po­dział ma­jąt­ku ziem­skie­go mię­dzy wie­rzy­cie­li


Eks­dy­wiz­ja – po­stę­po­wa­nie cy­wil­ne w Wiel­kim Księ­stwie Li­tew­skim, bę­dą­ce po­stę­po­wa­niem eg­ze­ku­cyj­nym, po­le­ga­ją­cym na przy­mu­so­wym po­dzia­le ma­jąt­ku ziem­skie­go (ziemi w na­tu­rze) dłuż­ni­ka po­mię­dzy jego wie­rzy­cie­li. Pro­ce­du­rę prze­pro­wa­dza­ły sądy eks­dy­wi­zor­skie.

Jej od­po­wied­nik w Ko­ro­nie na­zy­wa­ny był "po­tio­ri­tas". Eks­dy­wiz­ja na­zy­wa­na była także "ro­zbio­rem", "spra­wą ro­zbio­ro­wą" oraz "kon­kur­sem".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksdywizorski

daw­niej: do­ty­czą­cy po­dzia­łu ma­jąt­ku ziem­skie­go mię­dzy wie­rzy­cie­li


Źródła:

SJP.pl

Eksdziewczyna

była dziew­czy­na (sym­pa­tia)


Źródła:

SJP.pl

Eksedra

w ar­chi­tek­tu­rze an­tycz­nej i sa­kral­nej: ot­war­ta, pół­ko­li­sta nisza z ka­mien­ną ławą


Ek­se­dra (daw­niej też "eg­ze­dra") – ot­war­ta, pół­ko­li­sta nisza.

Forma wyksz­tał­co­na w ar­chi­tek­tu­rze sta­ro­żyt­nej Gre­cji jako za­koń­cze­nie pe­ry­sty­lu. Czę­sto wzbo­ga­co­na ko­lum­na­dą. Przez­na­czo­na była na dy­spu­ty i po­łą­czo­na zaz­wy­czaj z gim­naz­jo­nem. W sta­ro­żyt­nym Rzy­mie ek­se­dra była sta­wia­na także jako sa­mo­dziel­na bu­dow­la z ni­sza­mi i po­są­ga­mi, np.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksfiltracja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geol. prze­ni­ka­nie wód po­dziem­nych do wód po­wierzch­nio­wych


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Eksfoliacja

1. pro­ces złu­szcza­nia na­skór­ka;
2. jeden z mo­de­li wie­trze­nia skał po­przez łu­szcze­nie się i od­dzie­la­nie ko­lej­nych cien­kich warstw od litej skały


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) łu­szcze­nie się po­wierzch­nio­wej war­stwy skał na sku­tek wie­trze­nia me­cha­nicz­ne­go

 (1.2) kos­met. złu­szcza­nie po­wierzch­nio­wej war­stwy na­skór­ka za po­mo­cą kwa­sów owo­co­wych


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksfoliacyjny

→ eks­fo­lia­cja


Patrz:eksfoliacja

Źródła:

SJP.pl

Eksfoliator

śro­dek kos­me­tycz­ny słu­żą­cy do usu­wa­nia zro­go­wa­cia­łe­go na­skór­ka


Źródła:

SJP.pl

Eksfoliować

złu­szczać na­skó­rek


Źródła:

SJP.pl

Eksgwiazda

była gwia­zda (osoba znana pu­blicz­nie)


Źródła:

SJP.pl

Eksgwiazdor

były gwia­zdor


Źródła:

SJP.pl

Ekshalacja

wy­dzie­la­nie się pary i gazów z głębi Ziemi


Źródła:

SJP.pl

Ekshalacje

wy­dzie­la­nie się pary i gazów z głębi Ziemi


Eks­ha­la­cje, eks­ha­la­cje wul­ka­nicz­ne, wy­zie­wy wul­ka­nicz­ne ( ex­ha­la­tio „wy­dy­cha­nie”) – wy­zie­wy skład­ni­ków lot­nych magmy (gazów i par), wy­do­by­wa­ją­ce się z głębi ziemi; prze­jaw ak­tyw­no­ści wul­ka­nicz­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekshaustor

ssaw­ka; ssawa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) dmu­cha­wa, ssawa, urzą­dze­nie wen­ty­la­cyj­ne za­sy­sa­ją­ce


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekshibicja

wy­sta­wia­nie na pokaz, ujaw­nia­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekshibicjonista

czło­wiek ob­na­ża­ją­cy się przed in­ny­mi ludz­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) męż­czyz­na, który ob­na­ża się w miej­scach pu­blicz­nych;

 (1.2) przen. osoba, która prze­ja­wia skłon­ność do ujaw­nia­nia swo­ich in­tym­nych, czę­sto dra­stycz­nych spraw


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekshibicjonistka

1. ko­bie­ta, dot­knię­ta zbo­cze­niem sek­su­al­nym, po­le­ga­ją­cym na ob­na­ża­niu na­rzą­dów płcio­wych w obec­no­ści ob­cych osób;
2. ko­bie­ta skłon­na do ujaw­nia­nia in­tym­nych, dra­stycz­nych spraw


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta, która ob­na­ża się w miej­scach pu­blicz­nych

 (1.2) przen. ko­bie­ta, która prze­ja­wia skłon­ność do ujaw­nia­nia swo­ich in­tym­nych, czę­sto dra­stycz­nych spraw


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekshibicjonistyczny

1. zbo­cze­nie sek­su­al­ne po­le­ga­ją­ce na ob­na­ża­niu na­rzą­dów płcio­wych w obec­no­ści ob­cych osób
2. skłon­ność do ujaw­nia­nia in­tym­nych, dra­stycz­nych spraw


przy­miot­nik

 (1.1) psych. od­no­szą­cy się do skłon­no­ści do pu­blicz­ne­go po­ka­zy­wa­nia sie­bie, swo­je­go ciała lub za­cho­wań, czę­sto w celu zwró­ce­nia na sie­bie uwagi lub wy­wo­ła­nia re­ak­cji in­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekshibicjonizm

1. zbo­cze­nie sek­su­al­ne po­le­ga­ją­ce na ob­na­ża­niu na­rzą­dów płcio­wych przy ob­cych oso­bach;
2. pu­blicz­ne ujaw­nia­nie swo­ich spraw in­tym­nych lub oso­bi­stych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) seks. de­wia­cja sek­su­al­na po­le­ga­ją­ca na ob­na­ża­niu się w miej­scu pu­blicz­nym;

 (1.2) przen. skłon­ność do ob­na­ża­nia się w spra­wach in­tym­nych, czę­sto dra­stycz­nych


Eks­hi­bi­cjo­nizm (łac. "ex­hi­beo" „po­ka­zu­ję” od "ex" „na zew­nątrz” i "habeo" „mam”) – ro­dzaj pa­ra­fi­lii sek­su­al­nej; stan, w któ­rym je­dy­nym lub pre­fe­ro­wa­nym spo­so­bem osią­ga­nia sa­tys­fak­cji sek­su­al­nej jest de­mon­stro­wa­nie swo­ich na­rzą­dów płcio­wych lub ak­tyw­no­ści sek­su­al­nej (np.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekshibit

rzad­ko:
1. dowód, do­ku­ment;
2. po­da­nie, pismo skie­ro­wa­ne do władz


Źródła:

SJP.pl

Ekshortacja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. fi­gu­ra re­to­rycz­na, po­le­ga­ją­ca na skła­nia­niu słu­cha­czy przy uży­ciu groź­by, prze­stro­gi, za­chę­ty lub przy­rze­cze­nia


Źródła:

Wiktionary

Ekshumacja

wy­do­by­cie po­cho­wa­nych zwłok, np. w celu prze­nie­sie­nia ich w inne miej­sce


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­do­by­cie po­cho­wa­nych ludz­kich szcząt­ków;


Eks­hu­ma­cja (z extra „poza, na zew­nątrz”, humus „gleba”) – wy­do­by­cie zwłok lub szcząt­ków w celu do­ko­na­nia oglę­dzin są­do­wych, le­kar­skich (np. aby usta­lić bądź pot­wier­dzić przy­czy­nę zgonu) lub w celu prze­nie­sie­nia ich do in­ne­go grobu (np. z le­śnych mogił wo­jen­nych na cmen­ta­rze lub bli­żej miej­sca za­miesz­ka­nia ży­ją­cych krew­nych).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekshumacyjny

zwią­za­ny z eks­hu­ma­cją


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z eks­hu­ma­cją, do­ty­czą­cy eks­hu­ma­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekshumować

wy­do­być (wy­do­by­wać) zwło­ki z grobu w celu po­cho­wa­nia ich w innym miej­scu lub prze­pro­wa­dze­nia oglę­dzin są­do­wo-le­kar­skich


cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) wy­do­by­wać po­cho­wa­ne zwło­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksjezuita

były je­zu­i­ta


Źródła:

SJP.pl

Eksjezuitka

była je­zu­it­ka


Źródła:

SJP.pl

Ekskalibur

le­gen­dar­ny miecz Króla Ar­tu­ra


Źródła:

SJP.pl

Ekskardynacja

wy­łą­cze­nie du­chow­ne­go z danej die­cez­ji i przy­ję­cie go do innej


Źródła:

SJP.pl

Ekskarnacja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­dzie­le­nie ciała od kości


Źródła:

Wiktionary

Ekskawacja

1. w sto­ma­to­lo­gii: oczy­szcze­nie zę­bi­ny, przy­go­to­wa­nie zęba do za­ło­że­nia plom­by;
2. w ge­o­lo­gii: wy­do­by­cie ma­te­ria­łu skal­ne­go z za­głę­bie­nia


Źródła:

SJP.pl

Ekskawator

1. w den­ty­sty­ce: na­rzę­dzie do usu­wa­nia zni­szczo­nej zę­bi­ny; wy­drą­żacz;
2. ma­szy­na uży­wa­na przy ro­bo­tach ziem­nych, np. ko­par­ka, zgłę­biar­ka, czer­par­ka


Źródła:

SJP.pl

Ekskierowniczka

była kie­row­nicz­ka


Źródła:

SJP.pl

Ekskierownik

były kie­row­nik


Źródła:

SJP.pl

Eksklamacja

grupa wy­ra­zów lub zda­nie wy­krzy­kni­ko­we naj­czę­ściej wtrą­co­ne do wy­po­wie­dzi, bę­dą­ce wy­ra­zem emo­cjo­nal­ne­go za­an­ga­żo­wa­nia mó­wią­ce­go; wy­krzy­knie­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) okrzyk

 (1.2) liter. wy­po­wiedź wy­krzy­kni­ko­wa, za­wie­ra­ją­ca ważną treść i wy­ra­ża­ją­ca emo­cje mó­wią­ce­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksklamacje

grupa wy­ra­zów lub zda­nie wy­krzy­kni­ko­we naj­czę­ściej wtrą­co­ne do wy­po­wie­dzi, bę­dą­ce wy­ra­zem emo­cjo­nal­ne­go za­an­ga­żo­wa­nia mó­wią­ce­go; wy­krzy­knie­nie


Źródła:

SJP.pl

Eksklawa

ob­szar pań­stwa oto­czo­ny przez te­ry­to­rium lą­do­we in­ne­go pań­stwa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) adm. geogr. część te­ry­to­rium jed­nost­ki ad­mi­ni­stra­cyj­nej po­ło­żo­na w od­dzie­le­niu od głów­ne­go jego ob­sza­ru, lecz na tym samym ob­sza­rze lą­do­wym;


Eks­kla­wa – część te­ry­to­rium pań­stwa lub innej jed­nost­ki ad­mi­ni­stra­cyj­nej, po­ło­żo­na w od­dzie­le­niu od głów­ne­go jego ob­sza­ru, lecz na tym samym ob­sza­rze lą­do­wym (prze­waż­nie kon­ty­nent). Może być oto­czo­na te­ry­to­rium in­ne­go pań­stwa lub jed­nost­ki ad­mi­ni­stra­cyj­nej, sta­no­wi wtedy jed­no­cze­śnie en­kla­wę.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekskludować

prze­sta­rza­le: wy­klu­czać lub wy­klu­czyć, wy­łą­czać lub wy­łą­czyć z cze­goś


Źródła:

SJP.pl

Ekskluzja

daw­niej:
1. wy­klu­cze­nie, odrzu­ce­nie, izo­la­cja od resz­ty;
2. mar­gi­nal­ność, nie­wiel­kie zna­cze­nie ja­kiejś rze­czy lub zja­wi­ska


Źródła:

SJP.pl

Ekskluzyjny

1. ogra­ni­cza­ją­cy lub wy­łą­cza­ją­cy ja­kieś ka­te­go­rie osób z do­stę­pu do pew­nych miejsc, upraw­nień, funk­cji itp.; se­pa­ru­ją­cy, wy­klu­cza­ją­cy;
2. kry­zys eks­klu­zyj­ny - kry­zys mo­nar­chii an­giel­skiej w la­tach 1678-1683, spo­wo­do­wa­ny wy­klu­cze­niem przez wiele śro­do­wisk moż­li­wo­ści ob­ję­cia tronu przez ka­to­lic­kie­go księ­cia Yorku


Źródła:

SJP.pl

Ekskluzywa

daw­niej: urzę­do­we za­strze­że­nie mo­car­stwa ka­to­lic­kie­go, za­ka­zu­ją­ce wy­bo­ru da­ne­go kar­dy­na­ła na pa­pie­ża


Eks­klu­zy­wa (łac. "exc­lu­si­va" – „wy­klu­cze­nie”) – w Ko­ście­le ka­to­lic­kim pro­ce­du­ra umoż­li­wia­ją­ca za­we­to­wa­nie wy­ni­ku kon­kla­we i tym samym za­blo­ko­wa­nie zwy­cię­skiej kan­dy­da­tu­rze drogi na tron pa­pie­ski. Pod­sta­wę praw­ną ogła­sza­nia eks­klu­zy­wy sta­no­wi­ło "Ius Exclusivæ" („prawo wy­klu­cze­nia”).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekskluzywizm

1. nie­do­stęp­ność dla ogółu; eks­klu­zyw­ność;
2. w psy­cho­lo­gii: za­my­ka­nie się w sobie, od­gra­dza­nie się od oto­cze­nia


Źródła:

SJP.pl

Ekskluzywniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: eks­klu­zyw­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekskluzywniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: eks­klu­zyw­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekskluzywność

→ eks­klu­zyw­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha po­le­ga­ją­ca na wy­jąt­ko­wo­ści, ogra­ni­cze­niu do­stę­pu lub przez­na­cze­niu dla wą­skiej grupy, nie­do­stęp­no­ści dla wszyst­kich; pre­sti­żo­wa odręb­ność


Patrz:ekskluzywny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekskluzywny

1. od­gra­dza­ją­cy się od ogółu, przez­na­czo­ny dla zam­knię­tej grupy; eli­tar­ny;
2. cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się naj­wyż­szą ja­ko­ścią; luk­su­so­wy


przy­miot­nik

 (1.1) przez­na­czo­ny dla ogra­ni­czo­nej licz­by osób

 (1.2) odróż­nia­ją­cy się od ogółu lub spoza pew­ne­go kręgu

 (1.3) ele­ganc­ki lub luk­su­so­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekskomandos

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej ko­man­do­sem


Źródła:

Wiktionary

Ekskomunika

stwier­dzo­ne przez bi­sku­pa wy­klu­cze­nie okre­ślo­nej osoby lub grupy osób ze wspól­no­ty Ko­ścio­ła


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. wy­łą­cze­nie ze wspól­no­ty Ko­ścio­ła, naj­su­ro­wsza kara w Ko­ście­le ka­to­lic­kim;


Ek­sko­mu­ni­ka (z łac. "ex­com­mu­ni­ca­tio" – poza wspól­no­tą, wy­łą­cze­nie ze wspól­no­ty, pot. kląt­wa, wy­klę­cie i ana­te­ma) – w chrze­ści­jań­stwie naj­wyż­sza kara ko­ściel­na, po­le­ga­ją­ca na wy­klu­cze­niu z życia Ko­ścio­ła.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekskomunikowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) rel. na­kła­da­nie ek­sko­mu­ni­ki


Źródła:

Wiktionary

Ekskomunikować

rzu­cić lub rzu­cać kląt­wę, ana­te­mę


cza­sow­nik prze­chod­ni

 (1.1) rel. na­ło­żyć na kogoś ek­sko­mu­ni­kę, wy­łą­czyć ze wspól­no­ty Ko­ścio­ła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekskomunista

były ko­mu­ni­sta


Źródła:

SJP.pl

Ekskomunistka

była ko­mu­nist­ka


Źródła:

SJP.pl

Ekskrecja

usu­wa­nie z or­ga­niz­mu zbęd­nych pro­duk­tów prze­mia­ny ma­te­rii, m.in. dwut­len­ku węgla, sub­stan­cji azo­to­wych, soli mi­ne­ral­nych i nad­mia­ru wody; wy­da­la­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekskrement

(zwy­kle w licz­bie mno­giej)
1. pro­dukt szkod­li­wy lub zbęd­ny, wy­da­la­ny przez or­ga­nizm w po­sta­ci kału i moczu; od­chód, ek­skret;
2. nie­czy­stość, brud


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fizj. kał, od­cho­dy ludz­kie i zwie­rzę­ce


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekskret

(zwy­kle w licz­bie mno­giej) pro­dukt szkod­li­wy lub zbęd­ny, wy­da­la­ny przez or­ga­nizm w po­sta­ci kału i moczu; od­chód, ek­skre­ment


Źródła:

SJP.pl

Ekskról

były król; były wład­ca


Źródła:

SJP.pl

Ekskrólowa

była kró­lo­wa


Źródła:

SJP.pl

Eksksiądz

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej księ­dzem


Źródła:

Wiktionary

Ekskurs

1. od­chy­le­nie, od­stą­pie­nie od te­ma­tu; dy­gre­sja;
2. do­da­tek do dzie­ła wy­ja­śnia­ją­cy kwe­stie nie ob­ję­te głów­nym te­ma­tem, do­dat­ko­we wy­ja­śnie­nie; aneks


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. dy­gre­sja

 (1.2) daw. do­da­tek do dzie­ła wy­ja­śnia­ją­cy kwe­stie po­bocz­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekskursja

daw­niej: wy­ciecz­ka, po­dróż, wy­pra­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. wy­ciecz­ka, po­dróż, wy­pra­wa, wy­jazd w ce­lach wy­po­czyn­ko­wych lub poz­naw­czych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekskursyjny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ek­skur­sją, do­ty­czą­cy ek­skur­sji


Źródła:

Wiktionary

Ekskuza

daw­niej: tłu­ma­cze­nie się z cze­goś, prze­pro­sze­nie za błędy


Źródła:

SJP.pl

Ekskuzować

daw­niej:
1. wy­ba­czać, unie­win­niać;
2. ek­sku­zo­wać się - tłu­ma­czyć się z cze­goś, prze­pra­szać, kajać się; uspra­wied­li­wiać się


Źródła:

SJP.pl

Ekslibris

ar­ty­stycz­na na­lep­ka z imie­niem i naz­wi­skiem lub go­dłem wła­ści­cie­la umie­szcza­na na wew­nętrz­nej stro­nie okład­ki; ex li­bris (rzad­ko), eks­li­brys (rzad­ko), księ­goz­nak, znak włas­no­ścio­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bi­bliot. znak włas­no­ścio­wy wkle­ja­ny na wew­nętrz­nej okład­ce książ­ki;


Eks­li­bris ( ex li­bris ‘z ksią­żek’) – znak włas­no­ścio­wy da­ne­go eg­zem­pla­rza książ­ki, naj­czę­ściej ozdob­ny, wy­ko­na­ny w tech­ni­ce gra­ficz­nej, z imie­niem i naz­wi­skiem wła­ści­cie­la księ­go­zbio­ru (lub np. sty­li­zo­wa­ny­mi ini­cja­ła­mi) albo nazwą in­sty­tu­cji. Ty­po­wy eks­li­bris jest małą, za­dru­ko­wa­ną kart­ką, przy­kle­jo­ną do wy­klej­ki na przed­niej czę­ści okład­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekslibrys

ar­ty­stycz­na na­lep­ka z imie­niem i naz­wi­skiem lub go­dłem wła­ści­cie­la umie­szcza­na na wew­nętrz­nej stro­nie okład­ki; eks­li­bris, ex li­bris (rzad­ko), księ­goz­nak, znak włas­no­ścio­wy


Źródła:

SJP.pl

Eksmatrykulacja

skre­śle­nie kogoś z listy stu­den­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rzad. skre­śle­nie kogoś z listy stu­den­tów


Eks­ma­try­ku­la­cja (łac. "ex­ma­tri­cu­la­re" – „usu­nąć ze spisu”) – usu­nię­cie osoby z grona stu­den­tów uczel­ni.

Po­wo­dy eks­ma­try­ku­la­cji za­pi­sa­ne są w sta­tu­tach uczel­ni. Zaz­wy­czaj jest to nie­za­li­cze­nie obli­ga­to­ryj­ne­go przed­mio­tu w wyz­na­czo­nym do tego ter­mi­nie, pla­giat pracy za­li­cze­nio­wej, nie­u­i­szcze­nie opła­ty za stu­dia itp.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksmałżonek

były mał­żo­nek; eks­mąż


Źródła:

SJP.pl

Eksmałżonka

była mał­żon­ka; eks­żo­na


Źródła:

SJP.pl

Eksminister

były mi­ni­ster


Źródła:

SJP.pl

Eksministra

były mi­ni­ster


Źródła:

SJP.pl

Eksmisja

przy­mu­so­we wy­da­le­nie z miesz­ka­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) praw. przy­mu­so­we usu­nię­cie kogoś wraz z do­byt­kiem i do­mow­ni­ka­mi z nie­ru­cho­mo­ści lub lo­ka­lu na pod­sta­wie wy­ro­ku są­do­we­go albo de­cyz­ji ad­mi­ni­stra­cyj­nej w celu wy­da­nia tych rze­czy wie­rzy­cie­lo­wi;


Eks­mi­sja – usu­nię­cie kogoś z zaj­mo­wa­ne­go lo­ka­lu lub z nie­ru­cho­mo­ści, z re­gu­ły na pod­sta­wie wy­ro­ku orze­ka­ją­ce­go eks­mi­sję.

Pod po­ję­ciem „eks­mi­sja” na­le­ży ro­zu­mieć wszel­kie czyn­no­ści fak­tycz­ne i praw­ne zmie­rza­ją­ce do opróż­nie­nia lo­ka­lu lub nie­ru­cho­mo­ści z osób i rze­czy i wy­da­nia upraw­nio­nej oso­bie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksmistrz

były mistrz


Źródła:

SJP.pl

Eksmisyjny

→ eks­mi­sja


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z eks­mi­sją, do­ty­czą­cy eks­mi­sji


Patrz:eksmisja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksmitować

w pra­wie: przy­mu­so­wo wy­sied­lić, wy­sied­lać kogoś skądś na pod­sta­wie de­cyz­ji od­po­wied­nich władz


Źródła:

SJP.pl

Eksmodelka

była mo­del­ka


Źródła:

SJP.pl

Eksmonarcha

były mo­nar­cha


Źródła:

SJP.pl

Eksmąż

były mąż; eks­mał­żo­nek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) były mąż


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksnarzeczona

była na­rze­czo­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej czy­jąś na­rze­czo­ną


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksnarzeczony

były na­rze­czo­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej czy­imś na­rze­czo­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksnieboszczyk

czło­wiek, który pow­stał z zmar­łych


Źródła:

SJP.pl

Eksodus

wyj­ście, wy­jazd wiel­kiej licz­by ludzi bądź zwie­rząt z ja­kie­goś miej­sca; exo­dus, ma­so­wa emi­gra­cja


Źródła:

SJP.pl

Ekson

sek­wen­cja genu ko­du­ją­ca ami­nok­wa­sy w czą­stecz­ce biał­ka; egzon


Ekson, egzon (z exon – ex­pres­sed re­gion, „re­gion ule­ga­ją­cy ek­spre­sji”) – re­gion DNA lub pier­wot­ne­go tran­skryp­tu RNA, który po­zo­sta­je w doj­rza­łym, funk­cjo­nal­nym RNA po wy­cię­ciu in­tro­nów pod­czas spli­cin­gu. Sek­wen­cje ek­so­no­we po­prze­dzie­la­ne in­tro­na­mi wy­stę­pu­ją w ko­mór­kach eu­ka­rio­tycz­nych i ar­cha­e­o­nach. Część ge­no­mu od­po­wia­da­ją­ca kom­plet­ne­mu ze­sta­wo­wi ek­so­nów or­ga­niz­mu lub ko­mór­ki to eksom.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksorpcja

w bio­lo­gii: pro­ces prze­cho­dze­nia sub­stan­cji w je­li­cie od błony ślu­zo­wej do świa­tła


Źródła:

SJP.pl

Ekspander

przy­rząd do ćwi­czeń w po­sta­ci roz­cią­gli­wych taśm lub sprę­żyn, słu­żą­cy wzmac­nia­niu siły mię­śnio­wej


Ek­span­der – graf o nie­wiel­kiej licz­bie kra­wę­dzi, w któ­rym każdy podz­biór wierz­choł­ków ma dużo są­sia­dów. Ist­nie­je kilka nie­rów­no­waż­nych for­ma­li­za­cji tej włas­no­ści, de­fi­niu­ją­cych różne klasy ek­span­de­rów. Ek­span­de­ry poz­wo­li­ły na uzy­ska­nie kilku istot­nych wy­ni­ków z róż­nych dzie­dzin in­for­ma­ty­ki: do­wo­dów w te­o­rii zło­żo­no­ści, pro­jek­to­wa­niu sieci sor­tu­ją­cych, kodów ko­rek­cji błę­dów, ek­strak­to­rów lo­so­wo­ści i od­por­nych na błędy sche­ma­tów ko­mu­ni­ka­cji w sie­ciach kom­pu­te­ro­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekspandor

guma opla­ta­na żyłką po­lie­ty­le­no­wą


Źródła:

SJP.pl

Ekspandować

roz­sze­rzać, roz­wi­jać, po­więk­szać


Źródła:

SJP.pl

Ekspansja

1. roz­prze­strze­nia­nie się na ja­kimś ob­sza­rze;
2. dą­że­nie kraju do po­więk­sze­nia swo­je­go te­ry­to­rium, zwięk­sza­nia wpły­wów po­li­tycz­nych, go­spo­dar­czych;
3. wzmoc­nie­nie sy­gna­łu o ni­skiej am­pli­tu­dzie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) roz­prze­strze­nia­nie się cze­goś na ja­kimś ob­sza­rze

 (1.2) polit. zaj­mo­wa­nie przez pań­stwo no­wych te­ry­to­riów

 (1.3) ekon. zdo­by­wa­nie ryn­ków zbytu

 (1.4) fiz. zwięk­sza­nie się ob­ję­to­ści sub­stan­cji pod­czas prze­mian ter­mo­dy­na­micz­nych w urzą­dze­niach tech­nicz­nych

 (1.5) te­le­kom. przeksz­tał­ca­nie sy­gna­łu te­le­ko­mu­ni­ka­cyj­ne­go w taki spo­sób, aby wzmoc­nie­nie sy­gna­łów o więk­szej am­pli­tu­dzie było więk­sze


Ek­span­sja – pro­ces ter­mo­dy­na­micz­ny, po­le­ga­ją­cy na zwięk­sza­niu ob­ję­to­ści ukła­du z wy­ko­ny­wa­niem przez układ pracy. Re­zul­ta­tem adia­ba­tycz­nej ek­span­sji gazu jest ob­ni­że­nie się jego tem­pe­ra­tu­ry. Pro­ce­sem od­wrot­nym do ek­span­sji jest kom­pre­sja.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspansjonista

osoba, zwy­kle przy­wód­ca pań­stwa, dą­żą­cy do przej­mo­wa­nia kon­tro­li po­li­tycz­nej lub eko­no­micz­nej nad ko­lej­ny­mi te­ry­to­ria­mi


Źródła:

SJP.pl

Ekspansjonistka

→ ek­span­sjo­ni­sta


Patrz:ekspansjonista

Źródła:

SJP.pl

Ekspansjonistyczny

do­ty­czą­cy ek­span­sji lub ek­span­sjo­niz­mu; ek­span­syw­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekspansjonizm

po­li­ty­ka pań­stwa po­le­ga­ją­ca na zdo­by­wa­niu kon­tro­li mi­li­tar­nej lub go­spo­dar­czej nad ko­lej­ny­mi te­ry­to­ria­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) polit. za­bor­cza po­li­ty­ka pań­stwa po­le­ga­ją­ca na dą­że­niu do zaj­mo­wa­nia no­wych te­ry­to­riów i opa­no­wy­wa­nia no­wych ryn­ków zbytu;


Ek­span­sjo­nizm – ter­min okre­śla­ją­cy po­li­ty­kę, po­le­ga­ją­cą na roz­sze­rza­niu wpły­wów po­li­tycz­nych i eko­no­micz­nych kosz­tem in­nych państw lub na opa­no­wy­wa­niu ob­cych te­ry­to­riów.

Ek­span­sjo­nizm ist­niał od sta­ro­żyt­no­ści [], a swą kla­sycz­ną formę przy­brał w epoce no­wo­żyt­nej (od XVI w., w szcze­gól­no­ści XIX i XX w.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspansyjny

przy­miot­nik od: ek­span­sja


Źródła:

SJP.pl

Ekspansywnie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób ek­span­syw­ny


Źródła:

Wiktionary

Ekspansywniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ek­span­syw­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekspansywniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ek­span­syw­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekspansywność

1. dą­że­nie do ek­span­sji;
2. zwięk­sza­nie za­się­gu;
3. nie­u­mie­jęt­ność opa­no­wa­nia, po­ha­mo­wa­nia uczuć


Źródła:

SJP.pl

Ekspansywny

1. zwięk­sza­ją­cy swój roz­miar lub za­sięg, zwła­szcza te­ry­to­rial­ny;
2. dą­żą­cy do roz­sze­rza­nia sfery swo­ich wpły­wów lub wła­dzy;
3. na­tar­czy­wy i nie­o­pa­no­wa­ny w prze­ja­wia­niu swych uczuć; wy­bu­cho­wy, wy­lew­ny


przy­miot­nik

 (1.1) taki, który zwięk­sza swój za­sięg

 (1.2) taki, który dąży do ek­span­sji

 (1.3) nie­o­pa­no­wa­ny w prze­ja­wia­niu swych uczuć


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspartner

były part­ner (ży­cio­wy)


Źródła:

SJP.pl

Ekspartnerka

była part­ner­ka (ży­cio­wa)


Źródła:

SJP.pl

Ekspat

śro­do­wi­sko­wo: wy­bit­ny spe­cja­li­sta, który opu­ścił oj­czyz­nę, by pra­co­wać za gra­ni­cą; expat, ek­spa­ta


Źródła:

SJP.pl

Ekspata

śro­do­wi­sko­wo: wy­bit­ny spe­cja­li­sta, który opu­ścił oj­czyz­nę, by pra­co­wać za gra­ni­cą; expat, ek­spa­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) so­cjol. spe­cja­li­sta wy­so­kiej klasy, który do­bro­wol­nie opu­ścił oj­czyz­nę celem pracy za gra­ni­cą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspatka

→ ek­spa­ta


Patrz:ekspata

Źródła:

SJP.pl

Ekspatriacja

1. wy­da­le­nie kogoś poza gra­ni­ce oj­czyz­ny;
2. do­bro­wol­ne opu­szcze­nie kraju


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przy­mu­so­we wy­sła­nie kogoś poza gra­ni­cę ro­do­wi­te­go kraju

 (1.2) do­bro­wol­ne opu­szcze­nie oj­czyz­ny


Ek­spa­tria­cja – opu­szcze­nie kraju oj­czy­ste­go. Okre­śle­nie sto­so­wa­ne jest za­rów­no do do­bro­wol­ne­go opu­szcze­nia oj­czyz­ny, jak i przy­mu­so­we­go wy­da­le­nia, także w po­łą­cze­niu z utra­tą oby­wa­tel­stwa; wy­gna­nie, ba­ni­cja. Ety­mo­lo­gicz­nie ter­min wy­wo­dzi się ze śred­nio­wiecz­nej ła­ci­ny: "ex­pa­tria­re" – „opu­szczać oj­czyz­nę” ("ex" oz­na­cza „z”, a "patriā" „oj­czyz­na”).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspatriant

osoba, która opu­ści­ła swoją oj­czyz­nę do­bro­wol­nie lub pod przy­mu­sem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto opu­ścił swoją oj­czyz­nę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspatriantka

→ ek­spa­trian­ta


Patrz:ekspatrianta

Źródła:

SJP.pl

Ekspatriować

1. zmu­szać, zmu­sić kogoś do opu­szcze­nia oj­czyz­ny; wy­sied­lać (wy­sied­lić);
2. ek­spa­trio­wać się - opu­szczać, opu­ścić oj­czyz­nę do­bro­wol­nie lub pod przy­mu­sem


Źródła:

SJP.pl

Ekspatryda

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rzad. wy­chodź­ca, emi­grant, bez­kra­jo­wiec, azy­lant


Źródła:

Wiktionary

Ekspedient

ten, kto sprze­da­je coś; sprze­daw­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek, który sprze­da­je towar w skle­pie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspedientka

sprze­daw­czy­ni skle­po­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta, która sprze­da­je towar w skle­pie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspediować

1. wy­słać (wy­sy­łać), wy­pra­wić (wy­pra­wiać) kogoś lub coś;
2. prze­sta­rza­łe: ob­słu­żyć (ob­słu­gi­wać) klien­tów w skle­pie


Źródła:

SJP.pl

Ekspedite

bar­dzo do­brze, bie­gle, wpraw­nie; ex­pe­di­te


Źródła:

SJP.pl

Ekspedycja

1. wy­pra­wa zor­ga­ni­zo­wa­na w okre­ślo­nym celu
2. wy­sy­ła­nie, wy­pra­wia­nie cze­goś (np. to­wa­rów)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­pra­wa zor­ga­ni­zo­wa­na w okre­ślo­nym celu; także.: grupa osób bio­rą­ca w niej udział

 (1.2) wy­sy­ła­nie prze­sy­łek lub to­wa­rów na miej­sce przez­na­cze­nia

 (1.3) wy­pra­wia­nie gdzieś kogoś

 (1.4) dział w in­sty­tu­cji zaj­mu­ją­cy się przyj­mo­wa­niem i wy­sy­ła­niem to­wa­rów, pa­pie­rów urzę­do­wych itp.

 (1.5) stpol. pismo urzę­do­we

 (1.6) stpol. wy­pra­wa wo­jen­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspedycyjny

zwią­za­ny z ek­spe­dy­cją


Źródła:

SJP.pl

Ekspedytor

1. osoba zaj­mu­ją­ca się wy­sy­ła­niem to­wa­rów, zwła­szcza w in­sty­tu­cjach hand­lo­wych lub prze­wo­zo­wych;
2. daw­niej: wła­ści­ciel biura ek­spe­dy­cyj­ne­go


Ek­spe­dy­tor – pra­cow­nik do­ko­nu­ją­cy w przed­się­bior­stwie prze­wo­zo­wym wy­sył­ki to­wa­rów i rze­czy oraz przy­go­to­wu­je, wy­sy­ła i roz­li­cza do­ku­men­ta­cję ek­spe­dy­cyj­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekspedytorka

1. ko­bie­ta zaj­mu­ją­ca się wy­sy­ła­niem to­wa­rów, zwła­szcza w in­sty­tu­cjach hand­lo­wych lub prze­wo­zo­wych;
2. daw­niej: wła­ści­ciel­ka biura ek­spe­dy­cyj­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Ekspedytura

dział w in­sty­tu­cji zaj­mu­ją­cy się przyj­mo­wa­niem i wy­sy­ła­niem to­wa­rów


Źródła:

SJP.pl

Ekspektatywa

1. na­da­nie przez pa­pie­ża be­ne­fi­cjum przez tzw. pre­wen­cję;
2. daw­niej: prawo do dóbr, god­no­ści itp., któ­rych ob­ję­cie na­stą­pić miało do­pie­ro w okre­ślo­nych oko­licz­no­ściach;
3. daw­niej: pismo kró­lew­skie gwa­ran­tu­ją­ce na­da­nie np. god­no­ści w razie wa­kan­su


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. na­dzie­ja, wi­do­ki na przysz­łość, ocze­ki­wa­nie

 (1.2) hist. pismo kró­lew­skie lub pa­pie­skie przy­rze­ka­ją­ce na­da­nie god­no­ści, sta­no­wisk lub be­ne­fi­cjów w razie wa­ka­tu

 (1.3) praw. sy­tu­a­cja, w któ­rej niek­tó­re wy­mo­gi praw­ne do­ty­czą­ce pow­sta­nia wie­rzy­tel­no­ści lub in­ne­go prawa pod­mio­to­we­go zo­sta­ły czę­ścio­wo speł­nio­ne;


Ek­spek­ta­ty­wa (śrdw. łac. ex­spec­ta­ti­va, ex­pec­ta­ti­va z łac. ex­pec­ta­re „wy­pa­try­wać; ocze­ki­wać”) „ocze­ki­wa­nie praw­ne” ("wie­rzy­tel­ność przysz­ła") – sy­tu­a­cja, w któ­rej niek­tó­re wy­mo­gi praw­ne do­ty­czą­ce pow­sta­nia wie­rzy­tel­no­ści lub in­ne­go prawa pod­mio­to­we­go zo­sta­ły czę­ścio­wo speł­nio­ne. Wa­run­ka­mi tymi mogą być m.in.:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspens

prze­sta­rza­le: wy­da­tek, na­kład, koszt


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ekon. przest. po­no­szo­ny koszt


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspensować

daw­niej: wy­da­wać pie­nią­dze, po­no­sić kosz­ty; zu­ży­wać


Źródła:

SJP.pl

Ekspensowny

daw­niej: kosz­tow­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekspensywny

prze­sta­rza­łe:
1. nie li­czą­cy się z wy­dat­ka­mi, roz­rzut­ny;
2. kosz­tow­ny, drogi


Źródła:

SJP.pl

Ekspercki

przy­miot­nik

 (1.1) wła­ści­wy ek­sper­to­wi


Źródła:

Wiktionary

Eksperckość

→ ek­sperc­ki


Patrz:ekspercki

Źródła:

SJP.pl

Eksperiencja

daw­niej: doś­wiad­cze­nie, bie­głość w czymś


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. doś­wiad­cze­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksperientalny

ba­zu­ją­cy na doś­wiad­cze­niu


Źródła:

SJP.pl

Ekspert

spe­cja­li­sta, czło­wiek, który zna się na tym, co robi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta w danej dzie­dzi­nie, osoba o te­o­re­tycz­nej i prak­tycz­nej zna­jo­mo­ści da­ne­go te­ma­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspertka

→ ek­spert


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) forma żeń­ska od: ek­spert


Patrz:ekspert

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspertowy

zwią­za­ny z ek­sper­tem


Źródła:

SJP.pl

Ekspertyza

1. ana­li­za, ba­da­nie pro­wa­dzo­ne przez ek­sper­ta;
2. orze­cze­nie wy­da­ne jako wynik tego ba­da­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ba­da­nie prze­pro­wa­dza­ne przez ek­sper­ta

 (1.2) orze­cze­nie wy­da­ne po ba­da­niu przez ek­sper­ta


Ek­sper­ty­za – ze­spół czyn­no­ści ba­daw­czych prze­pro­wa­dza­ny przez bie­głe­go w danej dzie­dzi­nie, na zle­ce­nie or­ga­nu pro­ce­so­we­go, za­koń­czo­nych wy­sta­wie­niem przez niego opi­nii, która może peł­nić funk­cję do­wo­du w po­stę­po­wa­niu. W przy­pad­ku, gdy wy­ma­ga­ją tego oko­licz­no­ści, po­wo­łu­je się kilku bie­głych z róż­nych dzie­dzin, któ­rzy wspól­nie prze­pro­wa­dza­ją ek­sper­ty­zę. Jej wy­ni­kiem jest wów­czas kilka odręb­nych opi­nii, do­ty­czą­cych tej samej spra­wy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspertyzowy

przy­miot­nik od: ek­sper­ty­za


Źródła:

SJP.pl

Eksperymencik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ek­spe­ry­ment


Źródła:

Wiktionary

Eksperyment

1. re­a­li­za­cja no­wa­tor­skie­go po­my­słu, zwła­szcza wy­ko­ny­wa­na po raz pier­wszy;
2. na­u­ko­we zba­da­nie ja­kie­goś zja­wi­ska, zwy­kle w wa­run­kach la­bo­ra­to­ryj­nych; doś­wiad­cze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) pier­wsza re­a­li­za­cja świe­że­go, no­wa­tor­skie­go po­my­słu, planu

 (1.2) nauk. doś­wiad­cze­nie na­u­ko­we prze­pro­wa­dzo­ne w celu zba­da­nia ja­kie­goś zja­wi­ska;


Ek­spe­ry­ment (łac. "ex­pe­ri­men­tum" – doś­wiad­cze­nie, ba­da­nie) – w na­u­kach przy­rod­ni­czych i spo­łecz­nych zbiór dzia­łań wzbu­dza­ją­cych w obiek­tach ma­te­rial­nych okre­ślo­ne re­ak­cje i zja­wi­ska w wa­run­kach poz­wa­la­ją­cych kon­tro­lo­wać wszel­kie istot­ne czyn­ni­ki, które pod­da­je się do­kład­nej ob­ser­wa­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksperymentalista

→ ek­spe­ry­men­ta­lizm


Patrz:eksperymentalizm

Źródła:

SJP.pl

Eksperymentalistka

→ ek­spe­ry­men­ta­li­sta


Patrz:eksperymentalista

Źródła:

SJP.pl

Eksperymentalistyczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ek­spe­ry­men­ta­liz­mem, do­ty­czą­cy ek­spe­ry­men­ta­liz­mu


Źródła:

Wiktionary

Eksperymentalizm

1. kie­ru­nek li­te­rac­ki cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się wpro­wa­dza­niem no­wa­tor­skich, ek­spe­ry­men­tal­nych po­my­słów w re­a­li­za­cji dzie­ła, od­mia­na ek­spre­sjo­niz­mu;
2. w fi­lo­zo­fii, me­to­do­lo­gii nauk: po­gląd, we­dług któ­re­go wła­ści­wą me­to­dą usta­la­nia za­sad­no­ści twier­dzeń na­u­ko­wych jest ich ek­spe­ry­men­tal­ne spraw­dze­nie; em­pi­ryzm


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) nauk. po­gląd gło­szą­cy ko­niecz­ność spraw­dza­nia praw­dzi­wo­ści twier­dzeń na­u­ko­wych drogą ek­spe­ry­men­tu, doś­wiad­cze­nia

 (1.2) liter. muz. nurt w li­te­ra­tu­rze i mu­zy­ce cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się wpro­wa­dza­niem no­wa­tor­skich, ek­spe­ry­men­tal­nych po­my­słów w re­a­li­za­cji dzie­ła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksperymentalność

1. cecha cze­goś do­ty­czą­ce­go ek­spe­ry­men­tu - próby re­a­li­za­cji no­wa­tor­skie­go po­my­słu;
2. cecha cze­goś opar­te­go na ek­spe­ry­men­cie - doś­wiad­cze­niu na­u­ko­wym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co ek­spe­ry­men­tal­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksperymentalny

przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ek­spe­ry­men­tem; do­ko­ny­wa­ny po raz pier­wszy

 (1.2) nauk. opie­ra­ją­cy się na ek­spe­ry­men­cie

 (1.3) in­no­wa­cyj­ny; taki, który wpro­wa­dza jako pier­wszy coś no­we­go


Źródła:

Wiktionary

Eksperymentator

osoba do­ko­nu­ją­ca doś­wiad­czeń na­u­ko­wych, ek­spe­ry­men­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek re­a­li­zu­ją­cy nowe po­my­sły, te­stu­ją­cy no­wo­ści, prze­pro­wa­dza­ją­cy ek­spe­ry­men­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksperymentatorka

ko­bie­ta do­ko­nu­ją­ca doś­wiad­czeń na­u­ko­wych, ek­spe­ry­men­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) forma żeń­ska od: ek­spe­ry­men­ta­tor


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksperymentatorski

→ ek­spe­ry­men­ta­tor


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) wła­ści­wy ek­spe­ry­men­ta­to­ro­wi, zwią­za­ny z ek­spe­ry­men­ta­mi


Patrz:eksperymentator

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksperymentowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) pro­wa­dze­nie ek­spe­ry­men­tów


Źródła:

Wiktionary

Eksperymentować

prze­pro­wa­dzać ek­spe­ry­ment, ba­da­nie, doś­wiad­cze­nie


cza­sow­nik nie­prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) prze­pro­wa­dzać ek­spe­ry­ment, po­dej­mo­wać próby, szu­kać no­wych po­my­słów i roz­wią­zań


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspezetpeerowiec

były czło­nek PZPR (Pol­skiej Zjed­no­czo­nej Par­tii Ro­bot­ni­czej)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) były czło­nek PZPR (Pol­skiej Zjed­no­czo­nej Par­tii Ro­bot­ni­czej)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspiacja

1. prze­bła­ga­nie, po­ku­ta;
2. za­do­śću­czy­nie­nie, od­ku­pie­nie winy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. po­ku­ta za po­peł­nio­ne grze­chy, od­ku­pie­nie ich przed Bo­giem i przed ludź­mi


Ek­spia­cja (łac. "ex­pia­tio" „od­po­ku­to­wa­nie za winę, oczy­szcze­nie”) – ludz­kie dzia­ła­nie o cha­rak­te­rze re­li­gij­nym (po­ku­ta), ma­ją­ce na celu przy­wró­ce­nie jed­no­ści z Bo­giem na­ru­szo­nej grze­chem sa­me­go po­ku­tu­ją­ce­go lub in­ne­go czło­wie­ka czy spo­łecz­no­ści.

Z czy­na­mi ek­spia­cyj­ny­mi można spot­kać się na grun­cie kul­tów zwią­za­nych ze skła­da­niem ofiar, ale prze­de wszyst­kim re­li­gii ju­da­i­stycz­nej (np. Jom Kipur) czy chrze­ści­jań­skiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspiacyjny

zwią­za­ny z ek­spia­cją


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) książk. zwią­za­ny z ek­spia­cją, do­ty­czą­cy ek­spia­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspierwszoligowiec

były pier­wszo­li­go­wiec


Źródła:

SJP.pl

Ekspierwszoligowy

wy­stę­pu­ją­cy kie­dyś w pier­wszej lidze, zwią­za­ny daw­niej z pier­wszą ligą


Źródła:

SJP.pl

Ekspiracja

1. w ję­zy­koz­naw­stwie: wy­dech po­wie­trza z płuc
2. daw­niej: upływ ter­mi­nu, wy­ga­śnię­cie kon­trak­tu


Źródła:

SJP.pl

Ekspiracyjny

zwią­za­ny z ek­spi­ra­cją


Źródła:

SJP.pl

Ekspirator

urzą­dze­nie emi­tu­ją­ce lub wy­sy­ła­ją­ce stru­mień po­wie­trza, gazu lub pary


Źródła:

SJP.pl

Ekspirować

prze­sta­rza­le o ter­mi­nach, umo­wach: upły­nąć, upły­wać, wy­gas­nąć, wy­ga­sać


Źródła:

SJP.pl

Ekspić

śro­do­wi­sko­wo w grach kom­pu­te­ro­wych: zdo­by­wać punk­ty doś­wiad­cze­nia; expić


Źródła:

SJP.pl

Eksplanacja

lo­gicz­ne wy­pro­wa­dze­nie da­ne­go uz­na­ne­go zda­nia z in­nych zdań już uz­na­nych, w skoń­czo­nej licz­bie kro­ków; wy­ja­śnia­nie


Źródła:

SJP.pl

Eksplanacyjny

ob­ja­śnia­ją­cy, tłu­ma­czą­cy


Źródła:

SJP.pl

Eksplantacja

ope­ra­cyj­ne od­dzie­le­nie na­rzą­du, frag­men­tu tkan­ki lub grupy ko­mó­rek od or­ga­niz­mu, w celu ich prze­szcze­pie­nia


Źródła:

SJP.pl

Eksplantat

na­rząd, tkan­ka lub ich frag­men­ty, po­bra­ne z or­ga­niz­mu i ho­do­wa­ne w wa­run­kach sztucz­nych in vitro


Ek­splan­tat – wy­o­dręb­nio­ny frag­ment tkan­ki lub na­rzą­du użyty do za­po­cząt­ko­wa­nia kul­tu­ry "in vitro".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksplicite

[czy­taj: ek­splic-ite] wy­raź­nie i jed­noz­nacz­nie; ek­spli­cyt­nie


Źródła:

SJP.pl

Eksplicytność

→ ek­spli­cyt­ny


Patrz:eksplicytny

Źródła:

SJP.pl

Eksplicytny

wy­raź­ny i jed­noz­nacz­ny


Źródła:

SJP.pl

Eksplikacja

wy­ja­śnia­nie, tłu­ma­cze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ob­ja­śnie­nie, wy­ja­śnie­nie, wy­tłu­ma­cze­nie


Ek­spli­ka­cja ( ex­pli­ca­tion) – po­ję­cie wpro­wa­dzo­ne przez Ru­dol­fa Car­na­pa, oz­na­cza­ją­ce kon­struk­cję po­ję­cia for­mu­la_1 ma­ją­ce­go ten sam za­kres, co po­ję­cie for­mu­la_2, bę­dą­ce­go jed­nak po­ję­ciem bar­dziej pre­cy­zyj­nym. Po­ję­cie uści­śla­ne (for­mu­la_2) to ex­pli­can­dum, po­ję­cie uści­śla­ją­ce (for­mu­la_1) to ex­pli­ca­tum. Jed­nym z przy­kła­dów ek­spli­ka­cji po­da­nych przez Car­na­pa jest po­ję­cie L-praw­dy, sta­no­wią­ce ex­pli­ca­tum po­ję­cia ana­li­tycz­no­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksplikacyjny

rzad­ko: słu­żą­cy ek­spli­ka­cji, wy­ja­śnie­niu, zwią­za­ny z wy­ja­śnia­niem; ek­spli­ka­tyw­ny


Źródła:

SJP.pl

Eksplikatywny

rzad­ko: słu­żą­cy ek­spli­ka­cji, wy­ja­śnie­niu, zwią­za­ny z wy­ja­śnia­niem; ek­spli­ka­cyj­ny


Źródła:

SJP.pl

Eksplikowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ek­spli­ko­wać.


Źródła:

Wiktionary

Eksplikować

daw­niej: tłu­ma­czyć, wy­ja­śniać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) książk. wy­ja­śniać, tłu­ma­czyć, in­ter­pre­to­wać, uza­sad­niać

 (1.2) daw. tłu­ma­czyć, prze­kła­dać

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ek­spli­ko­wać się

 (2.1) daw. wojsk. roz­wi­jać się, roz­cią­gać się (na linii bi­tew­nej)

 (2.2) daw. tłu­ma­czyć się


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksploatacja

1. wy­do­by­wa­nie bo­gactw na­tu­ral­nych;
2. użyt­ko­wa­nie urzą­dzeń, ma­szyn itp.;
3. mak­sy­mal­ne wy­ko­rzy­sta­nie kogoś bądź cze­goś;
4. czer­pa­nie ko­rzy­ści z cu­dzej pracy na­jem­nej; wy­zysk, wy­zy­ski­wa­nie;
5. ra­cjo­nal­ne wy­ko­rzy­sty­wa­nie cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) techn. uży­wa­nie, użyt­ko­wa­nie urzą­dzeń lub ma­szyn

 (1.2) górn. wy­do­by­wa­nie bo­gactw na­tu­ral­nych

 (1.3) uzy­ski­wa­nie mak­sy­mal­nych zy­sków czy­imś kosz­tem


Ek­splo­a­ta­cja – po­ję­cie in­ter­dy­scy­pli­nar­ne, które może być róż­nie poj­mo­wa­ne, np. w in­ży­nie­rii to użyt­ko­wa­nie (wraz z na­pra­wa­mi, kon­ser­wa­cją itp.) ma­szyn, urzą­dzeń lub róż­nych in­nych sy­ste­mów tech­nicz­nych, w eko­no­mii – to wy­ko­rzy­sty­wa­nie złóż mi­ne­ral­nych, np. węgla, lub spo­sób go­spo­da­ro­wa­nia środ­ka­mi trwa­ły­mi w przed­się­bior­stwie, w po­li­ty­ce – to wy­ko­rzy­sty­wa­nie siły ro­bo­czej i wy­zysk kla­so­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksploatacyjny

→ ek­splo­a­ta­cja


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ek­splo­a­ta­cji; zwią­za­ny z użyt­ko­wa­niem cze­goś


Patrz:eksploatacja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksploatator

1. osoba wy­do­by­wa­ją­cą i użyt­ku­ją­ca bo­gact­wa na­tu­ral­ne;
2. osoba wy­zy­sku­ją­ca kogoś; wy­zy­ski­wacz


Źródła:

SJP.pl

Eksploatatorka

→ ek­splo­a­ta­tor


Patrz:eksploatator

Źródła:

SJP.pl

Eksploatatorski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ek­splo­a­ta­to­rem, tym kto ek­splo­a­tu­je, wy­zy­sku­je czy­jąś pracę, trud


Źródła:

Wiktionary

Eksploatowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ek­splo­a­to­wać.


Źródła:

Wiktionary

Eksploatować

1. wy­do­by­wać bo­gact­wa na­tu­ral­ne;
2. użyt­ko­wać urzą­dze­nia, ma­szy­ny itp.;
3. cią­gnąć zyski z cu­dzej pracy na­jem­nej; wy­ko­rzy­sty­wać kogoś lub coś mak­sy­mal­nie


cza­sow­nik

 (1.1) wy­ko­rzy­sty­wać, czer­pać ko­rzy­ści z cze­goś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksplodowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ek­splo­do­wać.


Źródła:

Wiktionary

Eksplodować

książ­ko­wo:
1. wy­buch­nąć, wy­bu­chać, roz­paść się, roz­pa­dać się na drob­ne ka­wał­ki z hu­kiem;
2. prze­no­śnie: gwał­tow­nie dać, dawać uj­ście swoim emo­cjom; wy­buch­nąć, wy­bu­chać


cza­sow­nik nie­prze­chod­ni dwu­a­spek­to­wy

 (1.1) z hu­kiem i gwał­tow­nie roz­pa­dać się (roz­paść się) na mniej­sze ka­wał­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksploracja

ba­da­nie, po­szu­ki­wa­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­szu­ki­wa­nie i ba­da­nie no­wych dzie­dzin albo te­re­nów


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksploracyjny

zwią­za­ny z ek­splo­ra­cją


Źródła:

SJP.pl

Eksplorator

ba­dacz, po­szu­ki­wacz


Źródła:

SJP.pl

Eksploratorka

ba­dacz­ka, po­szu­ki­wacz­ka


Źródła:

SJP.pl

Eksplorowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ek­splo­ro­wać.


Źródła:

Wiktionary

Eksplorować

badać, prze­szu­ki­wać, od­kry­wać coś


Źródła:

SJP.pl

Eksplozja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ro­zer­wa­nie się z hu­kiem;

 (1.2) przen. gwał­tow­ny wzrost, roz­wój cze­goś


Źródła:

Wiktionary

Eksplozyjność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdol­ność do wy­bu­chu


Źródła:

Wiktionary

Eksplozyjny

przy­miot­nik od: ek­sploz­ja


Źródła:

SJP.pl

Eksplozymetr

przy­rząd mie­rzą­cy sto­pień za­gro­że­nia wy­bu­chem róż­nych sub­stan­cji, prze­waż­nie cie­czy i gazów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) de­tek­tor gazów pal­nych


Ek­splo­zy­metr – przy­rząd przez­na­czo­ny do po­mia­ru stop­nia za­gro­że­nia wy­bu­chem gazów i par cie­czy pal­nych. Ek­splo­zy­me­try mie­rzą stę­że­nie czyn­ni­ka pal­ne­go w po­wie­trzu, po­rów­nu­ją z gra­ni­ca­mi wy­bu­cho­wo­ści (naj­czę­ściej z dolną gra­ni­cą wy­bu­cho­wo­ści). W razie prze­kro­cze­nia usta­wio­ne­go li­mi­tu włą­cza się alarm ostrze­ga­ją­cy o za­gro­że­niu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksplozywność

→ ek­splo­zyw­ny


Patrz:eksplozywny

Źródła:

SJP.pl

Eksplozywny

przy­miot­nik

 (1.1) rzad. wy­bu­cho­wy


Źródła:

Wiktionary

Ekspoddany

były pod­da­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekspolityk

były po­li­tyk


Źródła:

SJP.pl

Eksponacik

zdrob­nie­nie od: ek­spo­nat


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ek­spo­nat


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksponat

przed­miot wy­sta­wio­ny do oglą­da­nia w mu­ze­um, na wy­sta­wie, po­ka­zie; okaz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przed­miot wy­sta­wio­ny do oglą­da­nia w mu­ze­um, na wy­sta­wie, po­ka­zie itp.


Ek­spo­nat – przed­miot wy­sta­wio­ny na pokaz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksponatowy

→ ek­spo­nat


Patrz:eksponat

Źródła:

SJP.pl

Eksponencjalnie

→ ek­spo­nen­cjal­ny; wy­kład­ni­czo


Źródła:

SJP.pl

Eksponencjalny

zmie­nia­ją­cy się w po­stę­pie ge­o­me­trycz­nym; wy­kład­ni­czy, ek­spo­nen­cjo­nal­ny


Źródła:

SJP.pl

Eksponencjonalny

zmie­nia­ją­cy się w po­stę­pie ge­o­me­trycz­nym; wy­kład­ni­czy, ek­spo­nen­cjal­ny


Źródła:

SJP.pl

Eksponens

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mat. funk­cja wy­kład­ni­cza równa sta­łej e pod­nie­sio­nej do pew­nej po­tę­gi


Źródła:

Wiktionary

Eksponent

1. osoba wy­sta­wia­ją­ca dany przed­miot na wy­sta­wie; wy­staw­ca;
2. re­pre­zen­tant, przed­sta­wi­ciel ja­kichś po­glą­dów lub in­te­re­sów okre­ślo­ne­go śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl

Eksponenta

w ma­te­ma­ty­ce: wy­kład­nik


Źródła:

SJP.pl

Eksponentka

ko­bie­ta wy­sta­wia­ją­ca dany przed­miot na wy­sta­wie


Źródła:

SJP.pl

Eksponowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) wy­sta­wia­nie na pokaz

 (1.2) pod­kre­śla­nie waż­no­ści lub szcze­gól­no­ści

 (1.3) wy­sta­wia­nie na dzia­ła­nie


Źródła:

Wiktionary

Eksponowany

1. wy­su­nię­ty na pier­wszy plan;
2. znaj­du­ją­cy się na nie­bez­piecz­nym miej­scu, naj­bar­dziej na­ra­żo­ny na coś


Źródła:

SJP.pl

Eksponować

po­ka­zy­wać, wy­sta­wiać na widok pu­blicz­ny


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. wy­ek­spo­no­wać)

 (1.1) wy­sta­wiać na pier­wszy plan

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (2.1) wy­sta­wiać na pokaz

 (2.2) fot. wy­sta­wiać kli­szę fo­to­gra­ficz­ną na dzia­ła­nie świa­tła

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ek­spo­no­wać się (dk. wy­ek­spo­no­wać się)

 (3.1) wy­sta­wiać sie­bie na dzia­ła­nie czego

 (3.2) być wy­sta­wia­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksporcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ek­sport


Źródła:

Wiktionary

Eksport

sprze­daż to­wa­rów za gra­ni­cę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sprze­daż to­wa­rów lub wywóz kra­jo­we­go ka­pi­ta­łu za gra­ni­cę albo świad­cze­nie usług za­gra­nicz­ne­mu klien­to­wi


Ek­sport (z łac. ex „poza” + por­ta­re „nieść”) – sprze­daż to­wa­rów lub usług wyt­wa­rza­nych w danym pań­stwie pod­mio­tom za­gra­nicz­nym.

Zgod­nie z pra­wem po­dat­ko­wym państw na­le­żą­cych do Unii Eu­ro­pej­skiej ek­spor­tem okre­śla się sprze­daż to­wa­rów lub usług poza UE. Sprze­daż to­wa­rów w obrę­bie państw na­le­żą­cych do Unii Eu­ro­pej­skiej to sprze­daż wew­nątrzw­spól­no­to­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksportacja

1. uro­czy­ste wy­pro­wa­dze­nie zwłok do ko­ścio­ła lub ka­pli­cy przed po­grze­bem;
2. prze­wóz zwłok do miej­sca po­chów­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) uro­czy­ste wy­pro­wa­dze­nie zwłok do ka­pli­cy przed po­grze­bem

 (1.2) prze­wóz zwłok na miej­sce po­chów­ku


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksporter

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hand. osoba lub firma zaj­mu­ją­ca się wy­sył­ką to­wa­ru za gra­ni­cę


Źródła:

Wiktionary

Eksporterka

→ ek­spor­ter


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hand. ko­bie­ta zaj­mu­ją­ca się wy­sył­ką to­wa­ru za gra­ni­cę


Patrz:eksporter

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksporterski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ek­spor­te­rem, do­ty­czą­cy ek­spor­te­ra, bę­dą­cy ek­spor­te­rem


Źródła:

Wiktionary

Eksportowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ekon. sprze­da­wa­nie to­wa­rów lub usług za gra­ni­cę


Źródła:

Wiktionary

Eksportować

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) ekon. hand. wy­wo­zić to­wa­ry, ka­pi­ta­ły za gra­ni­cę w celu wy­mia­ny hand­lo­wej lub świad­czyć od­płat­ne usłu­gi na rzecz kon­tra­hen­ta za­gra­nicz­ne­go

 (1.2) in­form. przet­wa­rzać dany zbiór in­for­ma­cji w jeden plik

 (1.3) sport. wy­sy­łać za­wod­ni­ka do in­ne­go klubu na mocy kon­trak­tu


Źródła:

Wiktionary

Eksportowo-Importowy

zwią­za­ny z ek­spor­tem i im­por­tem


Źródła:

SJP.pl

Eksportowy

zwią­za­ny z ek­spor­tem


przy­miot­nik

 (1.1) ekon. do­ty­czą­cy ek­spor­tu, przez­na­czo­ny do sprze­da­ży za gra­ni­cę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksposesja

daw­niej: po­zba­wie­nie kogoś ma­jąt­ku; wy­wła­szcze­nie


Źródła:

SJP.pl

Eksposeł

były poseł


Źródła:

SJP.pl

Eksposłanka

była po­słan­ka


Źródła:

SJP.pl

Ekspowstaniec

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej pow­stań­cem


Źródła:

Wiktionary

Ekspozycja

1. zbiór przed­mio­tów umie­szczo­nych w miej­scu pu­blicz­nym;
2. pokaz;
3. po­ło­że­nie bu­dyn­ku w sto­sun­ku do stron świa­ta;
4. naś­wiet­le­nie ma­te­ria­łu świa­tło­czu­łe­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. pre­zen­ta­cja, wy­sta­wie­nie cze­goś na pokaz; pokaz, wy­sta­wa

 (1.2) zbiór przed­mio­tów umie­szczo­nych na wy­sta­wie (w mu­ze­um, ga­le­rii itp.)

 (1.7) liter. wpro­wa­dze­nie w akcję ut­wo­ru li­te­rac­kie­go (przy uży­ciu np. pro­lo­gu, sceny), za­poz­na­ją­cy czy­tel­ni­ka z sy­tu­a­cją wyj­ścio­wą: naj­waż­niej­szy­mi po­sta­cia­mi i pro­ble­ma­mi tegoż ut­wo­ru

 (1.11) me­te­o­rol. po­ło­że­nie stoku w sto­sun­ku do pro­mie­ni sło­necz­nych lub wia­tru; wy­sta­wa


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspozycyjka

zdrob­nie­nie od: ek­spo­zy­cja


Źródła:

SJP.pl

Ekspozycyjny

zwią­za­ny z ek­spo­zy­cją


Źródła:

SJP.pl

Ekspozytor

osoba od­po­wie­dzial­na za or­ga­ni­za­cję ek­spo­zy­cji pro­duk­tów w lo­ka­lu; mer­chan­di­ser


Źródła:

SJP.pl

Ekspozytura

od­dział, filia, pla­ców­ka, przed­sta­wi­ciel­stwo


Ek­spo­zy­tu­ra – urząd za­stęp­czy, po­moc­ni­czy, ut­wo­rzo­ny przez cen­tra­lę w oś­rod­kach, w któ­rych wiel­ka ilość i waż­ność spraw wy­ma­ga szyb­kie­go dzia­ła­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekspozyturowy

zwią­za­ny z ek­spo­zy­tu­rą


Źródła:

SJP.pl

Ekspr.

skrót od: ek­spre­syw­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekspracownik

były pra­cow­nik


Źródła:

SJP.pl

Ekspremier

były pre­mier


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) polit. były kie­row­nik rządu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspremierka

była pre­mier­ka


Źródła:

SJP.pl

Ekspremierówna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) córka by­łe­go kie­row­ni­ka rządu


Źródła:

Wiktionary

Ekspres

ex­pres;
1. poś­piesz­na prze­sył­ka pocz­to­wa;
2. po­ciąg poś­piesz­ny; ex­press;
3. urzą­dze­nie elek­trycz­ne do szyb­kie­go pa­rze­nia kawy;
4. daw­niej: ka­ra­bin szyb­ko­strzel­ny;
5. po­tocz­nie: zamek bły­ska­wicz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) urzą­dze­nie elek­trycz­ne słu­żą­ce do pa­rze­nia kawy;

 (1.2) szyb­szy po­ciąg oso­bo­wy o wy­so­kim stan­dar­dzie po­ru­sza­ją­cy się mię­dzy du­ży­mi mia­sta­mi;

 (1.3) poś­piesz­na prze­sył­ka pocz­to­wa, którą do­star­cza się od razu po na­dej­ściu do urzę­du pocz­to­we­go

 (1.4) spo­sób wy­ko­na­nia usłu­gi szyb­ciej niż zwy­kle, ale za wyż­szą opła­tą

 (1.5) dwa ka­ra­bin­ki po­łą­czo­ne krót­ką, usz­tyw­nio­ną pętlą z taśmy;

 (1.6) sztu­cer pod­wój­ny o po­zio­mym lub pio­no­wym uło­że­niu luf gwin­to­wa­nych;

 (1.7) pot. zamek bły­ska­wicz­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspresem

prze­sta­rza­le: po­sła­niec, go­niec; ex­pres


Źródła:

SJP.pl

Ekspresiak

1. cza­so­pis­mo, w któ­re­go ty­tu­le wy­stę­pu­je słowo "ek­spres" (np. Ex­press Wie­czor­ny);
2. po­ciąg ek­spre­so­wy; ek­spres


Źródła:

SJP.pl

Ekspresja

1. wy­ra­zi­sty spo­sób wy­ra­ża­nia uczuć, prze­żyć lub myśli;
2. zdol­ność prze­ko­nu­ją­ce­go wy­ra­ża­nia i prze­ka­zy­wa­nia emo­cji;
3. ek­spre­sja genu - od­czy­ta­nie in­for­ma­cji ge­ne­tycz­nej i prze­pi­sa­nie jej na biał­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­ra­zi­ste i su­ge­styw­ne wy­ra­ża­nie (uzew­nętrz­nia­nie) uczuć

 (1.2) biol. wy­ra­że­nie, w po­sta­ci tran­skryp­tu RNA lub pro­duk­tu po­li­pep­ty­do­we­go, in­for­ma­cji ge­ne­tycz­nej za­war­tej w ge­no­mie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspresjonista

ar­ty­sta two­rzą­cy w stylu ek­spre­sjo­ni­stycz­nym, cha­rak­te­ry­zu­ją­cym się emo­cjo­nal­ną wy­ra­zi­sto­ścią oraz siłą od­dzia­ły­wa­nia dzie­ła na od­bior­cę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) szt. ar­ty­sta two­rzą­cy w nur­cie ek­spre­sjo­niz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspresjonistka

re­pre­zen­tant­ka ek­spre­sjo­niz­mu, kie­run­ku w sztu­ce ce­chu­ją­ce­go się wew­nętrz­nym, su­biek­tyw­nym po­dej­ściem do twór­czo­ści na­sy­co­nej wew­nętrz­ny­mi prze­ży­cia­mi au­to­ra


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) szt. ar­tyst­ka two­rzą­cy w nur­cie ek­spre­sjo­niz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspresjonistyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ek­spre­sjo­ni­stycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ek­spre­sjo­ni­stycz­ni


Źródła:

Wiktionary

Ekspresjonistyczny

→ ek­spre­sjo­nizm


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) szt. zwią­za­ny z ek­spre­sjo­niz­mem, do­ty­czą­cy ek­spre­sjo­niz­mu albo ek­spre­sjo­ni­sty


Patrz:ekspresjonizm

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspresjonizm

kie­ru­nek w sztu­ce, głów­nie w ma­lar­stwie po­cząt­ku XX w., kon­cen­tru­ją­cy się na wy­ra­ża­niu su­biek­tyw­nych doz­nań twór­cy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) szt. kie­ru­nek w sztu­ce, który miał na celu wy­ra­że­nie uczuć ar­ty­sty;


Ek­spre­sjo­nizm (łac. "ex­pres­sio" – „wyraz, wy­ra­że­nie”) – kie­ru­nek ar­ty­stycz­ny w kul­tu­rze eu­ro­pej­skiej i ame­ry­kań­skiej I poł. XX wieku, obec­ny we wszyst­kich dzie­dzi­nach sztu­ki.

Ter­min „ek­spre­sjo­nizm” po raz pier­wszy zo­stał użyty w 1901 przez fran­cu­skie­go ma­la­rza Julián-Au­gu­ste Hervé, który naz­wał tak cykl swo­ich obra­zów wy­sta­wio­nych w pa­ry­skim Sa­lo­nie Nie­za­leż­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekspresowy

przy­miot­nik

 (1.1) cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się dużą szyb­ko­ścią


Źródła:

Wiktionary

Ekspresyjniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ek­spre­syj­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekspresyjniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ek­spre­syj­ny; bar­dziej ek­spre­syj­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekspresyjność

→ ek­spre­syj­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co jest ek­spre­syj­ne; cecha tych, któ­rzy są ek­spre­syj­ni


Patrz:ekspresyjny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspresyjny

sil­nie od­dzia­łu­ją­cy na od­bior­cę, ma­ją­cy dużą siłę wy­ra­zu; ek­spre­syw­ny, su­ge­styw­ny, wy­ra­zi­sty


przy­miot­nik

 (1.1) odz­na­cza­ją­cy się siłą wy­ra­zu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspresywizm

wyraz lub wy­ra­że­nie o cha­rak­te­rze su­ge­styw­nym, do­bit­nym, wy­ra­zi­stym


Źródła:

SJP.pl

Ekspresywniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ek­spre­syw­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekspresywniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ek­spre­syw­ny; bar­dziej ek­spre­syw­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekspresywno-Oceniający

ma­ją­cy cha­rak­ter ek­spre­syw­ny oraz oce­nia­ją­cy


Źródła:

SJP.pl

Ekspresywność

zdol­ność wy­ra­zi­ste­go i su­ge­styw­ne­go wy­ra­ża­nia uczuć


Źródła:

SJP.pl

Ekspresywny

sil­nie od­dzia­łu­ją­cy na od­bior­cę, ma­ją­cy dużą siłę wy­ra­zu; ek­spre­syj­ny, su­ge­styw­ny, wy­ra­zi­sty


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) po­sia­da­ja­cy dużą moc wy­ra­zu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspresówka

po­tocz­nie:
1. droga ek­spre­so­wa;
2. her­ba­ta ek­spre­so­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. droga ek­spre­so­wa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksprezes

były pre­zes


Źródła:

SJP.pl

Eksprezydent

były pre­zy­dent


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej pre­zy­den­tem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksprezydentka

była pre­zy­dent­ka


Źródła:

SJP.pl

Eksprezydentówna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) córka ek­spre­zy­den­ta (byłej głowy pań­stwa w niek­tó­rych ustro­jach)


Źródła:

Wiktionary

Ekspropriacja

przy­mu­so­we po­zba­wie­nie prawa włas­no­ści; wy­wła­szcze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przy­mu­so­we wy­wła­szcze­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekspropriacyjny

przy­miot­nik od: ek­spro­pria­cja


Źródła:

SJP.pl

Ekspropriator

daw­niej:
1. osoba wy­wła­szcza­ją­ca kogoś, po­zba­wia­ją­ca kogoś jego włas­no­ści;
2. iro­nicz­nie: zło­dziej


Źródła:

SJP.pl

Eksprzewodniczący

były prze­wod­ni­czą­cy


Źródła:

SJP.pl

Ekspulsja

1. bru­tal­ne usu­wa­nie z kraju lub po­sia­dło­ści; ru­go­wa­nie;
2. faza kasz­lu, w któ­rej po­wie­trze wy­do­sta­je się na zew­nątrz wraz z wy­dzie­li­ną; odkrz­tu­sza­nie


Ek­spul­sja (łac. "ex­pul­sio") – wy­da­le­nie dy­plo­ma­ty uz­na­ne­go za per­so­na non grata po upły­nię­ciu wyz­na­czo­ne­go ter­mi­nu opu­szcze­nia kraju przyj­mu­ją­ce­go misję dy­plo­ma­tycz­ną i utra­cie im­mu­ni­te­tu dy­plo­ma­tycz­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekspulsować

wy­da­lać kogoś pod przy­mu­sem z kraju lub po­sia­dło­ści; ru­go­wać, wy­da­lać


Źródła:

SJP.pl

Ekspulsywność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ek­spul­syw­ne; cecha tych, któ­rzy są ek­spul­syw­ni


Źródła:

Wiktionary

Ekspułkownik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej puł­kow­ni­kiem


Źródła:

Wiktionary

Ekssatelita

były sa­te­li­ta (np. pań­stwo bę­dą­ce daw­niej sa­te­li­tą Związ­ku Ra­dziec­kie­go)


Źródła:

SJP.pl

Eksstarosta

były sta­ro­sta


Źródła:

SJP.pl

Ekstabulacja

daw­niej:
1. wpis w księ­dze hi­po­tecz­nej anu­lu­ją­cy wpis uprzed­ni, stwier­dza­ją­cy jego nie­waż­ność;
2. do­ku­ment stwier­dza­ją­cy do­ko­na­nie tego wpisu


Źródła:

SJP.pl

Ekstatyczka

ko­bie­ta zdol­na do znaj­do­wa­nia się w sta­nie ek­sta­zy


Źródła:

SJP.pl

Ekstatyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ek­sta­tycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekstatyczność

→ ek­sta­tycz­ny


Patrz:ekstatyczny

Źródła:

SJP.pl

Ekstatyczny

książ­ko­wo: bę­dą­cy wy­ni­kiem ek­sta­zy, ma­ją­cy cha­rak­ter ek­sta­zy - za­chwy­tu, ra­dos­ne­go unie­sie­nia, pod­nie­ce­nia; eu­fo­rycz­ny, en­tuz­ja­stycz­ny, fre­ne­tycz­ny, owa­cyj­ny


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ek­sta­zy, wy­wo­dzą­cy się z ek­sta­zy; bę­dą­cy wy­ni­kiem ek­sta­zy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstatyk

osoba skłon­na do ule­ga­nia sta­nom ek­sta­zy


Źródła:

SJP.pl

Ekstatyzm

dok­try­na uwa­ża­ją­ca ek­sta­zę za źró­dło poz­na­nia


Źródła:

SJP.pl

Ekstaza

1. za­chwyt, unie­sie­nie po­łą­czo­ne z utra­tą po­czu­cia rze­czy­wi­sto­ści;
2. syn­te­tycz­ny nar­ko­tyk bę­dą­cy po­chod­ną am­fe­ta­mi­ny, śro­dek psy­cho­ak­tyw­ny nie­le­gal­ny w Pol­sce; ec­sta­sy, ek­sta­zy, ex­ta­sy, ex­ta­zy;
3. po­tocz­nie: ta­blet­ka za­wie­ra­ją­ca ten nar­ko­tyk; ec­sta­sy, ek­sta­zy, ex­ta­sy, ex­ta­zy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. stan za­chwy­tu o cha­rak­te­rze ma­ja­cze­nio­wym, czę­sto ma­ją­cy treść lub za­bar­wie­nie re­li­gij­ne; stan oder­wa­nia od rze­czy­wi­sto­ści;


Zo­bacz też: Ek­sta­za (film).

Ek­sta­za ( ἔκστασις ("ek­sta­sis"), „bycie na zew­nątrz sie­bie”) – wie­loz­nacz­ne po­ję­cie, naj­czę­ściej od­no­szą­ce się do stanu czło­wie­ka, w któ­rym dzia­ła­nia i wła­dze psy­chi­ki są tak zwró­co­ne ku przed­mio­to­wi poz­na­nia i pra­gnień, że osoba w mniej­szym lub więk­szym stop­niu staje się nie­zdol­na do od­bie­ra­nia i od­czu­wa­nia zew­nętrz­nych bodź­ców zmy­sło­wych. Cza­sem in­ter­pre­to­wa­ne jako tzw. od­mien­ne stany świa­do­mo­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstazjować

daw­niej: wpa­dać w za­chwyt; uno­sić się


Źródła:

SJP.pl

Ekstazy

1. za­chwyt, unie­sie­nie po­łą­czo­ne z utra­tą po­czu­cia rze­czy­wi­sto­ści;
2. syn­te­tycz­ny nar­ko­tyk bę­dą­cy po­chod­ną am­fe­ta­mi­ny, śro­dek psy­cho­ak­tyw­ny nie­le­gal­ny w Pol­sce; ec­sta­sy, ek­sta­zy, ex­ta­sy, ex­ta­zy;
3. po­tocz­nie: ta­blet­ka za­wie­ra­ją­ca ten nar­ko­tyk; ec­sta­sy, ek­sta­zy, ex­ta­sy, ex­ta­zy


Źródła:

SJP.pl

Ekstemporale

ćwi­cze­nie po­le­ga­ją­ce na tłu­ma­cze­niu z jed­ne­go ję­zy­ka na drugi


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) daw. ćwi­cze­nie kla­so­we po­le­ga­ją­ce na tłu­ma­cze­niu słów z jed­ne­go ję­zy­ka na drugi bez przy­go­to­wa­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstender

1. urzą­dze­nie do po­więk­sza­nia prą­cia;
2. urzą­dze­nie zwięk­sza­ją­ce dy­stans trans­mi­sji in­ter­fej­su USB lub sy­gna­łu wideo


Źródła:

SJP.pl

Ekstensja

1. roz­cią­głość, za­sięg;
2. roz­cią­głość jako głów­na cecha prze­strze­ni;
3. wła­ści­wość ciał po­le­ga­ją­ca na ich trój­wy­mia­ro­wo­ści;
4. za­kres funk­cji zda­nio­wej wyz­na­czo­ny przez zbiór wszyst­kich przed­mio­tów, któ­rych nazwy pod­sta­wio­ne za zmien­ne przeksz­tał­ca­ją tę funk­cję w zda­nie praw­dzi­we


Ek­sten­sja – w lo­gi­ce, se­man­ty­ce lo­gicz­nej, fi­lo­zo­fii ję­zy­ka i se­man­ty­ce ję­zy­koz­naw­czej za­kres sto­so­wal­no­ści ter­mi­nu, po­ję­cia lub wy­ra­że­nia, czyli zbiór przed­mio­tów, do któ­rych dane wy­ra­że­nie się od­no­si albo do któ­rych można je po­praw­nie za­sto­so­wać. Ek­sten­sję prze­ciw­sta­wia się zwy­kle in­ten­sji, czyli tre­ści po­ję­cia lub ze­spo­ło­wi wa­run­ków okre­śla­ją­cych, do czego dane wy­ra­że­nie może się sto­so­wać.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekstensjonalność

po­ję­cie z dzie­dzi­ny lo­gi­ki: cecha zda­nia zło­żo­ne­go za­leż­na tylko od war­to­ści zdań skła­do­wych, a nie od ich ko­lej­no­ści


Ek­sten­sjo­nal­ność – włas­ność ję­zy­ka, ra­chun­ku lo­gicz­ne­go, te­o­rii lub kon­tek­stu ję­zy­ko­we­go po­le­ga­ją­ca na tym, że war­tość lo­gicz­na wy­ra­że­nia zło­żo­ne­go za­le­ży wy­łącz­nie od ek­sten­sji jego skład­ni­ków, a nie od ich in­ten­sji, spo­so­bu przed­sta­wie­nia ani zna­cze­nia w sen­sie in­ten­sjo­nal­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekstensor

mię­sień pro­stu­ją­cy; pro­stow­nik


Ek­sten­sor – prze­strzeń me­trycz­na X speł­nia­ją­ca wa­ru­nek:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekstensyfikować

spra­wiać, że coś jest ek­sten­syw­ne, np. ek­sten­sy­fi­ko­wać pro­duk­cję rolną


Źródła:

SJP.pl

Ekstensywnie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób ek­sten­syw­ny


Źródła:

Wiktionary

Ekstensywniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ek­sten­syw­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekstensywność

roz­cią­gły, ob­szer­ny lub ob­fi­ty ilo­ścio­wo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co ek­sten­syw­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstensywny

ob­szer­ny, ob­fi­ty ilo­ścio­wo, roz­cią­gły


przy­miot­nik

 (1.1) roz­cią­gły, ob­szer­ny, ob­fi­ty ilo­ścio­wo


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksterier

ogół zew­nętrz­nych cech mor­fo­lo­gicz­nych zwie­rzę­cia lub ro­śli­ny; po­krój


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zo­o­techn. po­żą­da­ny ze­spół zew­nętrz­nych cech bu­do­wy ciała zwie­rzę­cia


Ek­ste­rier – po­krój, zew­nętrz­na bu­do­wa ciała zwie­rzę­cia (konia, bydła, psa), zgod­na z wzor­ca­mi rasy.

Po­krój jest to ze­spół zew­nętrz­nych cech bu­do­wy ciała zwie­rzę­cia okre­śla­ją­cych stan roz­wo­ju kość­ca i umię­śnie­nia oraz pro­por­cje po­mię­dzy nimi, czyli har­mo­nij­ność bu­do­wy ciała.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksterioryzacja

1. w psy­cho­lo­gii: uzew­nętrz­nia­nie cze­goś, wy­cho­dze­nie na zew­nątrz, sta­wa­nie się czymś innym; ek­ster­na­li­za­cja, uzew­nętrz­nie­nie;
2. w pa­rap­sy­cho­lo­gii: cza­so­we opu­szcze­nie ciała fi­zycz­ne­go po­przez świa­do­mość; OBE, OOBE


Ten ar­ty­kuł opi­su­je te­o­rie, me­to­dy lub czyn­no­ści niez­god­ne ze współ­czes­ną wie­dzą me­dycz­ną.

Ek­ste­rio­ry­za­cja (ang. "out-of-body ex­pe­rien­ce" – "OBE" lub "OOBE", doś­wiad­cze­nie poza cia­łem) – wra­że­nie po­strze­ga­nia świa­ta spoza włas­ne­go ciała fi­zycz­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksterioryzować

uzew­nętrz­niać coś, wy­cho­dzić z tym na zew­nątrz; ek­ster­na­li­zo­wać


Źródła:

SJP.pl

Eksterminacja

1. wy­ni­szcze­nie lub ma­so­wa za­gła­da okre­ślo­nych grup lud­no­ści; uni­ce­stwie­nie, eli­mi­na­cja;
2. rzad­ko, daw­niej: wy­da­le­nie kogoś z kraju; ba­ni­cja, ek­spul­sja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sy­ste­ma­tycz­ne dzia­ła­nie zmie­rza­ją­ce do za­gła­dy, wy­ni­szcze­nia okre­ślo­nych grup lud­no­ści w imię ja­kiejś idei


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksterminacyjny

→ ek­ster­mi­na­cja


Patrz:eksterminacja

Źródła:

SJP.pl

Eksterminator

osoba do­ko­nu­ją­ca wy­ni­szcze­nie lub ma­so­wej za­gła­dy okre­ślo­nej grupy lud­no­ści; zbrod­niarz, lu­do­bój­ca


Źródła:

SJP.pl

Eksterminatorka

→ ek­ster­mi­na­tor


Patrz:eksterminator

Źródła:

SJP.pl

Eksterminowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ek­ster­mi­no­wać.


Źródła:

Wiktionary

Eksterminować

uni­ce­stwiać, ni­szczyć


cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) do­ko­ny­wać ek­ster­mi­na­cji, mor­do­wać w spo­sób ma­so­wy i zor­ga­ni­zo­wa­ny okre­ślo­ne grupy lud­no­ści

 (1.2) książk. ni­szczyć, za­bi­jać (zwie­rzę­ta uz­na­wa­ne za szkod­ni­ki)

 (1.3) przest. wy­da­lać z kraju, wy­pę­dzać poza gra­ni­ce


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstern

osoba uczą­ca się sa­mo­dziel­nie (poza szko­łą); ek­ster­ni­sta


Źródła:

SJP.pl

Eksternalizacja

w psy­cho­lo­gii: uzew­nętrz­nia­nie cze­goś, wy­cho­dze­nie na zew­nątrz, sta­wa­nie się czymś innym; ek­ste­rio­ry­za­cja, uzew­nętrz­nie­nie


Ek­ster­na­li­za­cja (uzew­nętrz­nie­nie; ang. "ex­ter­na­li­za­tion") – przeksz­tał­ca­nie wie­dzy ukry­tej w do­stęp­ną. W trak­cie tego pro­ce­su ukry­ta wie­dza jed­nost­ki lub grupy przeksz­tał­ca się w wie­dzę jawną i for­mal­ną. In­for­ma­cje ze­bra­ne są wów­czas w jed­no­li­tą i usy­ste­ma­ty­zo­wa­ną ca­łość. Dzię­ki temu inni mogą ko­rzy­stać z doś­wiad­czeń, ucząc się oraz do­sko­na­ląc.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksternalizacyjny

→ ek­ster­na­li­za­cja


Patrz:eksternalizacja

Źródła:

SJP.pl

Eksternalizować

uzew­nętrz­niać coś, wy­cho­dzić z tym na zew­nątrz; ek­ste­rio­ry­zo­wać


Źródła:

SJP.pl

Eksternat

daw­niej: szko­ła bez in­ter­na­tu


Źródła:

SJP.pl

Eksternista

osoba uczą­ca się sa­mo­dziel­nie (poza szko­łą); ek­stern


Źródła:

SJP.pl

Eksternistka

→ ek­ster­ni­sta


Patrz:eksternista

Źródła:

SJP.pl

Eksternistyczny

1. do­ty­czą­cy sy­ste­mu na­u­cza­nia, w któ­rym uczą­cy się ma obo­wią­zek uczest­nict­wa w nie­wiel­kiej ilo­ści zajęć a prze­de wszyst­kim sa­mo­dziel­nie ma opa­no­wać ma­te­riał i przy­go­to­wać się do eg­za­mi­nu;
2. stu­diu­ją­cy lub uczą­cy się w szko­łach dzia­ła­ją­cych w takim sy­ste­mie


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z kształ­ce­niem pro­wa­dzo­nym sa­mo­dziel­nie przez ucz­nia lub stu­den­ta, który tylko eg­za­mi­ny zdaje w szko­le (na uczel­ni)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksteroreceptor

Ek­ste­ro­re­cep­tor – re­cep­tor po­bu­dza­ny przez zew­nętrz­ne bodź­ce fi­zycz­ne lub che­micz­ne, np. świa­tło, dźwięk, w prze­ci­wień­stwie do pro­prio­re­cep­to­rów re­a­gu­ją­cych na pro­ce­sy za­cho­dzą­ce wew­nątrz or­ga­niz­mu. Od­bie­ra czu­cie ek­ste­ro­re­cep­tyw­ne (po­wierz­chow­ne), takie jak: dotyk, uścisk, ból, tem­pe­ra­tu­ra.


Źródła:

Wikipedia

Eksterytorialność

wy­łą­cze­nie spod ju­rys­dyk­cji da­ne­go pań­stwa osób lub rze­czy znaj­du­ją­cych się na jego te­ry­to­rium, lecz re­pre­zen­tu­ją­cych inne pań­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) praw. polit. wy­łą­cze­nie spod ju­rys­dyk­cji da­ne­go pań­stwa osób re­pre­zen­tu­ją­cych inne pań­stwa lub obiek­tów na­le­żą­cych do in­nych państw


Ek­ste­ry­to­rial­ność (z łac.) – za­kra­jo­wość, po­ję­cie prawa mię­dzy­na­ro­do­we­go, które oz­na­cza wy­łą­cze­nie spod ju­rys­dyk­cji pań­stwa miej­sco­we­go w try­bie umów mię­dzy­na­ro­do­wych pew­ne­go ob­sza­ru jego te­ry­to­rium (np. pla­có­wek dy­plo­ma­tycz­nych, pry­wat­nych re­zy­den­cji dy­plo­ma­tycz­nych, a nie­kie­dy nawet ca­łych dziel­nic, w któ­rych za­miesz­ku­ją dy­plo­ma­ci, lub cu­dzo­ziem­cy (por.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksterytorialny

wy­łą­czo­ny spod ju­rys­dyk­cji da­ne­go pań­stwa


przy­miot­nik

 (1.1) nie­pod­le­ga­ją­cy wła­dzy kraju, na te­re­nie któ­re­go się znaj­du­je


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksteściowa

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta, która była daw­niej dla kogoś te­ścio­wą


Źródła:

Wiktionary

Eksteść

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) męż­czyz­na, który był daw­niej dla kogoś te­ściem


Źródła:

Wiktionary

Ekstowicz

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Ekstra

extra; po­tocz­nie:
1. w uży­ciu przy­miot­ni­ko­wym:
a) do­dat­ko­wy, np. mi­nu­ta ek­stra;
b) atrak­cyj­ny, bar­dzo dobry, np.: Ten film był ek­stra.; świet­ny, super, hiper;
2. w uży­ciu przy­słów­ko­wym:
a) do­dat­ko­wo, np.: Do­sta­niesz dłu­go­pis ek­stra.;
b) atrak­cyj­nie, bar­dzo do­brze, np.: W tej bluz­ce wy­glą­dasz ek­stra.; świet­nie, super, hiper


przy­miot­nik

 (1.1) do­dat­ko­wy

 (1.2) pot. bar­dzo po­zy­tyw­nie przyj­mo­wa­ny

przy­słó­wek

 (2.1) młodz. bar­dzo po­zy­tyw­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrabiurowy

od­by­wa­ją­cy się poza za­ję­cia­mi biu­ro­wy­mi, niew­cho­dzą­cy w za­kres zajęć biu­ro­wych; po­za­biu­ro­wy


Źródła:

SJP.pl

Ekstracug

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. kolej. po­ciąg nadz­wy­czaj­ny — do­dat­ko­wy po­ciąg kur­su­ją­cy poza sta­łym roz­kła­dem jazdy


Źródła:

Wiktionary

Ekstradować

1. wy­da­wać, wydać prze­stęp­cę albo zbie­ga pań­stwu, któ­re­go prawa na­ru­szył;
2. wy­da­lać, wy­da­lić ob­co­kra­jow­ca z pań­stwa, w któ­rym nie ma on prawa po­by­tu


Źródła:

SJP.pl

Ekstradycja

1. wy­da­nie prze­stęp­cy albo zbie­ga pań­stwu, któ­re­go prawa na­ru­szył;
2. wy­da­le­nie ob­co­kra­jow­ca z pań­stwa, w któ­rym nie ma on prawa po­by­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) praw. wy­da­nie in­ne­mu pań­stwu osoby, która na­ru­szy­ła jego prawa


Ek­stra­dy­cja (łac. "ex" 'od, z czego' i "tra­di­tio" 'wrę­cza­nie; na­u­cza­nie; po­da­nie' z "trans"- 'za, poza, z tam­tej stro­ny' "dare" 'dawać') – wy­da­nie przez pań­stwo wła­dzom in­ne­go pań­stwa osoby prze­by­wa­ją­cej na te­ry­to­rium pań­stwa wy­da­ją­ce­go, do­ko­ny­wa­ne w sy­tu­a­cji, gdy osoba ta po­dej­rza­na jest o po­peł­nie­nie na te­ry­to­rium pań­stwa zwra­ca­ją­ce­go się z wnio­skiem o ek­stra­dy­cję czynu prze­stęp­cze­go lub w celu od­by­cia kary.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstradycyjny

zwią­za­ny z ek­stra­dy­cją


Źródła:

SJP.pl

Ekstragalaktyczny

taki, który znaj­du­je się poza ga­lak­ty­ką; po­za­ga­lak­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekstrahent

roz­pu­szczal­nik wy­dzie­la­ją­cy w pro­ce­sie ek­strak­cji po­żą­da­ny skład­nik z rozt­wo­ru


Źródła:

SJP.pl

Ekstrahować

wy­o­dręb­nić, wy­o­dręb­niać fazę ole­i­stą z rozt­wo­ru za po­mo­cą od­po­wied­nio do­bra­ne­go roz­pu­szczal­ni­ka


cza­sow­nik prze­chod­ni dwu­a­spek­to­wy (dk. wy­ek­stra­ho­wać)

 (1.1) chem. wy­o­dręb­niać skład­nik z mie­sza­ni­ny przy po­mo­cy roz­pu­szczal­ni­ka lub w inny spo­sób

 (1.2) med. wy­do­by­wać z or­ga­niz­mu chi­rur­gicz­nie lub la­bo­ra­to­ryj­nie

 (1.3) in­form. wy­do­by­wać dane z ich zbio­ru uży­wa­jąc spe­cjal­nych na­rzę­dzi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrakcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ek­strakt


Źródła:

Wiktionary

Ekstrakcja

1. me­to­da wy­o­dręb­nia­nia skład­ni­ków mie­sza­ni­ny lub rozt­wo­ru za po­mo­cą roz­pu­szczal­ni­ków;
2. wy­dzie­la­nie skład­ni­ków przy uży­ciu tej me­to­dy; ek­strak­ta­cja;
3. usu­wa­nie lub usu­nię­cie np. zęba, so­czew­ki oka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sto­mat. za­bieg usu­nię­cia zęba;

 (1.2) chem. wy­o­dręb­nia­nie skład­ni­ka lub skład­ni­ków mie­sza­ni­ny;


Ek­strak­cja – wy­o­dręb­nia­nie skład­ni­ka lub skład­ni­ków mie­sza­nin me­to­dą dy­fuz­ji do cie­czy le­piej roz­pu­szcza­ją­cych te związ­ki che­micz­ne. Po­ję­cie ek­strak­cji od­no­si się naj­czę­ściej do pro­ce­sów pro­wa­dzo­nych w ukła­dach ciecz – ciecz, w ob­sza­rze ogra­ni­czo­nej mie­szal­no­ści. Ek­strak­cją na­zy­wa się rów­nież ana­lo­gicz­ny pro­ces, pro­wa­dzo­ny w ukła­dach ciecz – ciało stałe (łu­go­wa­nie, en­fle­u­ra­ge).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstrakcyjny

zwią­za­ny z ek­strak­cją


Źródła:

SJP.pl

Ekstraklasa

1. naj­wyż­sza klasa spor­to­wa;
2. grupa za­wod­ni­ków na naj­wyż­szym po­zio­mie spor­to­wym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sport. naj­wyż­sza klasa roz­gry­wek spor­to­wych

 (1.2) sport. grupa spor­tow­ców na naj­wyż­szym po­zio­mie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstraklasowicz

osoba lub dru­ży­na gra­ją­ca w roz­gryw­kach ek­stra­kla­sy; ek­stra­kla­so­wiec


Źródła:

SJP.pl

Ekstraklasowiec

osoba lub dru­ży­na gra­ją­ca w roz­gryw­kach ek­stra­kla­sy; ek­stra­kla­so­wicz


Źródła:

SJP.pl

Ekstraklasowy

→ ek­stra­kla­sa, → Ek­stra­kla­sa


Patrz:ekstraklasa, → Ekstraklasa

Źródła:

SJP.pl

Ekstrakt

1. rozt­wór che­micz­ny za­wie­ra­ją­cy po­żą­da­ny skład­nik wy­o­dręb­nio­ny za po­mo­cą roz­pu­szczal­ni­ka; wy­ciąg;
2. za­gę­szczo­ny pre­pa­rat z ta­kie­go rozt­wo­ru; esen­cja;
3. w prze­no­śni: sedno spra­wy, isto­ta rze­czy; kwin­te­sen­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) pro­dukt spo­rzą­dzo­ny po­przez za­gę­szcza­nie

 (1.2) przen. rdzeń, za­sad­ni­cza treść cze­goś

 (1.3) daw. stre­szcze­nie głów­nych myśli ut­wo­ru, wy­ciąg

 (1.4) daw. numer wy­cią­gnię­ty na lo­te­rii

 (1.5) daw. praw. wypis z ksiąg albo akt

 (1.6) daw. praw. świa­dect­wo do­ko­na­nia wpisu w księ­gach hi­po­tecz­nych


Zo­bacz też: Ek­strakt (film).

Ek­strakt, ina­czej wy­ciąg (łac. "Ex­trac­tum" – to co wy­cią­gnię­te) – rozt­wór związ­ków che­micz­nych uzy­ska­ny w efek­cie za­koń­czo­ne­go pro­ce­su ek­strak­cji (a nie zwy­kłe­go roz­pu­szcza­nia). Ek­strakt może sta­no­wić go­to­wy pro­dukt sam w sobie lub też można z niego wy­o­dręb­nić czy­sty zwią­zek che­micz­ny po­przez de­sty­la­cję, wym­ra­ża­nie lub kry­sta­li­za­cję.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstraktacja

wy­o­dręb­nia­nie skład­ni­ków mie­sza­ni­ny lub rozt­wo­ru za po­mo­cą roz­pu­szczal­ni­ków; ek­strak­cja


Źródła:

SJP.pl

Ekstraktor

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sto­mat. cęgi den­ty­stycz­ne do usu­wa­nia (ek­strak­cji) zębów

 (1.2) techn. chem. apa­rat che­micz­ny lub urzą­dze­nie do prze­pro­wa­dza­nia pro­ce­su roz­dzie­la­nia (ek­strak­cji) mie­sza­nin cie­czy lub ciał sta­łych

 (1.3) sport. na­rzę­dzie do wyj­mo­wa­nia me­ta­lo­wych ele­men­tów sprzę­tu wspi­nacz­ko­we­go ze skał

 (1.4) techn. urzą­dze­nie do od­pro­wa­dza­nia gazów z po­mie­szczeń


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstraktować

wy­o­dręb­niać skład­ni­ki mie­sza­ni­ny lub rozt­wo­ru za po­mo­cą roz­pu­szczal­ni­ków


Źródła:

SJP.pl

Ekstraktownia

dział fa­bry­ki, w któ­rym do­ko­nu­je się ek­strak­cji


Źródła:

SJP.pl

Ekstraktywność

suma ek­strak­tyw­nych sub­stan­cji, np. w sło­dzie


Źródła:

SJP.pl

Ekstraliga

po­tocz­nie: liga o wy­so­kim po­zio­mie spor­to­wym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sport. naj­wyż­szy sto­pień roz­gry­wek li­go­wych


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstraligowiec

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) sport. za­wod­nik ek­stra­li­go­wy

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) sport. klub ek­stra­li­go­wy


Źródła:

Wiktionary

Ekstraligowy

→ ek­stra­li­ga


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) sport. zwią­za­ny z ek­stra­li­gą, do­ty­czą­cy ek­stra­li­gi


Patrz:ekstraliga

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrameta

dawna ucz­niow­ska gra ze­spo­ło­wa, po­le­ga­ją­ca na zbi­ja­niu piłką uło­żo­nych celów


Źródła:

SJP.pl

Ekstramocny

wy­jąt­ko­wo mocny, sil­niej­szy niż zwy­kły lub stan­dar­do­wy


Źródła:

SJP.pl

Ekstranet

w in­for­ma­ty­ce: sy­stem łą­czą­cy sieci in­tra­ne­to­we kilku współ­pra­cu­ją­cych przed­się­biorstw lub or­ga­ni­za­cji; ex­tra­net


Ek­stra­net (ex­tra­net) – zam­knię­ta sieć kom­pu­te­ro­wa opar­ta na pro­to­ko­łach in­ter­ne­to­wych, przez­na­czo­na do wy­mia­ny in­for­ma­cji z part­ne­ra­mi biz­ne­so­wy­mi.

We­dług usta­wy o do­stęp­no­ści cy­fro­wej stron in­ter­ne­to­wych i apli­ka­cji mo­bil­nych pod­mio­tów pu­blicz­nych jest to nie­pu­blicz­na sieć te­le­ko­mu­ni­ka­cyj­na, do któ­rej do­stęp może być uzy­ski­wa­ny z punk­tów do­stę­pu usy­tu­o­wa­nych w wię­cej niż jed­nej struk­tu­rze or­ga­ni­za­cyj­nej lub or­ga­ni­za­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekstranetowy

→ ek­stra­net


Patrz:ekstranet

Źródła:

SJP.pl

Ekstraniespodzianka

po­tocz­nie: wspa­nia­ła nie­spo­dzian­ka; su­per­nie­spo­dzian­ka


Źródła:

SJP.pl

Ekstraordynacyjny

przy­miot­nik

 (1.1) daw. nadz­wy­czaj­ny, szcze­gól­ny, wy­jąt­ko­wy


Źródła:

Wiktionary

Ekstraordynaryjny

1. daw­niej: niez­wy­kły, wy­jąt­ko­wy; nadz­wy­czaj­ny;
2. w daw­nej Pol­sce: sejm ek­stra­or­dy­na­ryj­ny - sejm zwo­ły­wa­ny przez mo­nar­chę w nadz­wy­czaj­nej sy­tu­a­cji


Źródła:

SJP.pl

Ekstrapilny

po­tocz­nie: nadz­wy­czaj pilny, bar­dzo pilny


Źródła:

SJP.pl

Ekstrapociąg

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. kolej. po­ciąg nadz­wy­czaj­ny — do­dat­ko­wy po­ciąg kur­su­ją­cy poza sta­łym roz­kła­dem jazdy


Źródła:

Wiktionary

Ekstrapolacja

1. prze­wi­dy­wa­nie prze­bie­gu ja­kie­goś zja­wi­ska w wa­run­kach niez­na­nych na pod­sta­wie zna­jo­mo­ści ana­lo­gicz­ne­go zja­wi­ska, an­ty­cy­po­wa­nie
2. wyz­na­cza­nie war­to­ści funk­cji na zew­nątrz prze­dzia­łu, w któ­rym funk­cja jest znana


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pro­gno­zo­wa­nie prze­bie­gu wy­da­rzeń na pod­sta­wie zna­jo­mo­ści ana­lo­gicz­nych zja­wisk

 (1.2) mat. wyz­na­cza­nie war­to­ści funk­cji poza prze­dzia­łem, w któ­rym war­to­ści tej funk­cji są znane

 (1.3) re­zul­tat ek­stra­po­la­cji (1.1)

 (1.4) re­zul­tat ek­stra­po­la­cji (1.2)


Ek­stra­po­la­cja – pro­gno­zo­wa­nie war­to­ści pew­nej zmien­nej lub funk­cji poza za­kre­sem, dla któ­re­go są do­stęp­ne dane, przez do­pa­so­wa­nie do ist­nie­ją­cych da­nych pew­nej funk­cji, na­stęp­nie wy­li­cze­nie jej war­to­ści w szu­ka­nym punk­cie.

Po­krew­ną me­to­dą jest in­ter­po­la­cja, gdzie po do­pa­so­wa­niu funk­cji wy­li­cza się jej war­tość po­mię­dzy zna­ny­mi jej punk­ta­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstrapolacyjny

przy­miot­nik od: ek­stra­po­la­cja


Źródła:

SJP.pl

Ekstrapolować

prze­wi­dy­wać coś, na pod­sta­wie badań na przy­kła­do­wej gru­pie da­nych, w sto­sun­ku do ogółu


Źródła:

SJP.pl

Ekstrapozycja

1. w sto­ma­to­lo­gii: wy­stę­po­wa­nie zęba w nie­wła­ści­wym miej­scu łuku zę­bo­we­go;
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: zmia­na szyku wy­ra­zów w zda­niu, pro­wa­dzą­ca do zmia­ny jego zna­cze­nia, np. z mel­dun­kiem przy­szedł żoł­nierz, któ­re­go nie zna­łem -> żoł­nierz przy­szedł z mel­dun­kiem, któ­re­go nie zna­łem


Źródła:

SJP.pl

Ekstrasensoryk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ezot. czło­wiek rze­ko­mo po­sia­da­ją­cy nad­przy­ro­dzo­ne zdol­no­ści (jas­no­wi­dze­nie, te­le­pa­tia itp.)


Źródła:

Wiktionary

Ekstrasilny

po­tocz­nie: nadz­wy­czaj silny, bar­dzo silny; su­per­sil­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekstraspekcja

w psy­cho­lo­gii:
1. poz­na­wa­nie psy­chi­ki czło­wie­ka na pod­sta­wie ob­ser­wa­cji jego za­cho­wań;
2. po­ziom świa­do­mo­ści obej­mu­ją­cy my­ślo­wą bu­do­wę mo­de­lu ota­cza­ją­cej rze­czy­wi­sto­ści


Ek­stra­spek­cja – w psy­cho­lo­gii jeden z po­zio­mów świa­do­mo­ści, który po­le­ga na ści­śle okre­ślo­nym odz­wier­cied­la­niu ist­nie­ją­cej już rze­czy­wi­sto­ści. Spe­cy­ficz­na dla da­ne­go czło­wie­ka jest ek­stra­spek­cja poś­red­nia oraz uo­gól­nio­na w po­sta­ci okre­ślo­ne­go sy­ste­mu pojęć, gdyż umoż­li­wia ona wów­czas wia­ry­god­ną ocenę rze­czy­wi­sto­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekstraspektywny

→ ek­stra­spek­cja


Patrz:ekstraspekcja

Źródła:

SJP.pl

Ekstrasystol

do­dat­ko­wy, nie­pra­wi­dło­wy skurcz serca; ek­stra­sy­sto­le


Źródła:

SJP.pl

Ekstrasystole

do­dat­ko­wy, nie­pra­wi­dło­wy skurcz serca; ek­stra­sy­stol


Źródła:

SJP.pl

Ekstrasystolia

do­dat­ko­we skur­cze ko­mo­ro­we; czę­sto­skurcz ko­mo­ro­wy


Źródła:

SJP.pl

Ekstraszybki

po­tocz­nie: nadz­wy­czaj szyb­ki, bar­dzo szyb­ki; su­per­szyb­ki, ul­tra­szyb­ki


Źródła:

SJP.pl

Ekstrawagancja

dziw­ne, od­bie­ga­ją­ce od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm za­cho­wa­nie, po­stę­po­wa­nie, wy­gląd, strój itp.; ek­stra­wa­ganc­kość, ek­scen­tryzm, ek­scen­trycz­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­gląd lub za­cho­wa­nie ja­skra­wo od­mien­ne od po­wszech­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrawagancje

dziw­ne, od­bie­ga­ją­ce od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm za­cho­wa­nie, po­stę­po­wa­nie, wy­gląd, strój itp.; ek­stra­wa­ganc­kość, ek­scen­tryzm, ek­scen­trycz­ność


Źródła:

SJP.pl

Ekstrawagancki

wzbu­dza­ją­cy za­in­te­re­so­wa­nie, za­dzi­wia­ją­cy lub bul­wer­su­ją­cy ory­gi­nal­no­ścią, od­bie­ga­ją­cy od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm; ek­scen­trycz­ny, dzi­wacz­ny, ory­gi­nal­ny


przy­miot­nik

 (1.1) taki, który jest prze­ja­wem ek­stra­wa­gan­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrawagancko

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ek­stra­wa­ganc­ki


Źródła:

Wiktionary

Ekstrawaganckość

dziw­ne, od­bie­ga­ją­ce od ogól­nie przy­ję­tych zwy­cza­jów i norm za­cho­wa­nie, po­stę­po­wa­nie, wy­gląd, strój itp.; ek­stra­wa­gan­cja, ek­scen­tryzm, ek­scen­trycz­ność


Źródła:

SJP.pl

Ekstrawersja

kie­ro­wa­nie uwagi na świat zew­nętrz­ny, łat­wość na­wią­zy­wa­nia kon­tak­tów z ludź­mi, prze­ci­wień­stwo in­tro­wer­sji; ek­stra­wer­tyzm


Źródła:

SJP.pl

Ekstrawersyjny

cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ek­stra­wer­ty­ka, bę­dą­cy prze­ja­wem ek­stra­wer­sji; ek­stra­wer­tycz­ny, ek­stra­wer­tyw­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekstrawertyczka

ko­bie­ta in­te­re­su­ją­ca się ota­cza­ją­cą rze­czy­wi­sto­ścią, łatwo na­wią­zu­ją­ca kon­tak­ty z in­ny­mi ludź­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) forma żeń­ska od: ek­stra­wer­tyk


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrawertycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób ek­stra­wer­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Ekstrawertyczność

→ ek­stra­wer­tycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co ek­stra­wer­tycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ek­stra­wer­tycz­ni


Patrz:ekstrawertyczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrawertyczny

cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ek­stra­wer­ty­ka, bę­dą­cy prze­ja­wem ek­stra­wer­sji; ek­stra­wer­tyw­ny, ek­stra­wer­syj­ny


przy­miot­nik

 (1.1) psych. uwy­pu­kla­ją­cy swoje re­ak­cje na zew­nątrz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrawertyk

osoba in­te­re­su­ją­ca się ota­cza­ją­cym ją świa­tem, łatwo na­wią­zu­ją­ca kon­tak­ty z in­ny­mi ludź­mi; osoba ek­stra­wer­tycz­na, to­wa­rzy­ska


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) psych. osoba ot­war­ta, ko­mu­ni­ka­tyw­na, wy­ka­zu­ją­ca stałe za­in­te­re­so­wa­nie oto­cze­niem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrawertywny

cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ek­stra­wer­ty­ka, bę­dą­cy prze­ja­wem ek­stra­wer­sji; ek­stra­wer­tycz­ny, ek­stra­wer­syj­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekstrawertyzm

kie­ro­wa­nie uwagi na świat zew­nętrz­ny, łat­wość na­wią­zy­wa­nia kon­tak­tów z ludź­mi, prze­ci­wień­stwo in­tro­wer­sji; ek­stra­wer­sja


Źródła:

SJP.pl

Ekstrazabawa

po­tocz­nie: wspa­nia­ła za­ba­wa; su­pe­rza­ba­wa


Źródła:

SJP.pl

Ekstrazonalny

ro­ślin­ność ek­stra­zo­nal­na - pas ro­ślin­no­ści wy­stę­pu­ją­cy poza swoim pod­sta­wo­wym ob­sza­rem wy­stę­po­wa­nia


Źródła:

SJP.pl

Ekstrem

osta­tecz­ność, krań­co­wość


Źródła:

SJP.pl

Ekstrema

grupa ludzi o skraj­nych po­glą­dach po­li­tycz­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. pejor. grupa osób wyz­na­ją­cych skraj­ne, ra­dy­kal­ne po­glą­dy (zaz­wy­czaj po­li­tycz­ne) i opo­wia­da­ją­cych się za sto­so­wa­niem środ­ków osta­tecz­nych

 (1.2) kwe­stion. zja­wi­sko bę­dą­ce efek­tem skraj­ne­go na­tę­że­nia cze­goś; ra­dy­kal­ne dzia­ła­nie lub skraj­na po­stać cze­goś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstremala

funk­cja bę­dą­ca ar­gu­men­tem funk­cjo­na­łu, dla któ­rej ten przyj­mu­je naj­więk­szą lub najm­niej­szą war­tość licz­bo­wą, np. droga cał­ko­wa­nia, przy któ­rej war­tość całki osią­ga mi­ni­mum lub mak­si­mum


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mat. krzy­wa bę­dą­ca roz­wią­za­niem rów­na­nia Eu­le­ra-La­gran­ge’a, czyli speł­nia­ją­ca wa­ru­nek ko­niecz­ny ist­nie­nia ek­stre­mum funk­cjo­na­łu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstremalista

osoba upra­wia­ją­ca spor­ty ek­stre­mal­ne lub tra­dy­cyj­ne spor­ty w skraj­nych wa­run­kach


Źródła:

SJP.pl

Ekstremalistka

→ ek­stre­ma­li­sta


Patrz:ekstremalista

Źródła:

SJP.pl

Ekstremalnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ek­stre­mal­ny


Źródła:

Wiktionary

Ekstremalność

skraj­ność, krań­co­wość


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co ek­stre­mal­ne; cecha tych, któ­rzy są ek­stre­mal­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstremalny

1. krań­co­wy, osta­tecz­ny, skraj­ny;
2. ma­ją­cy skraj­ne po­glą­dy i me­to­dy dzia­ła­nia;
3. wy­jąt­ko­wo nie­bez­piecz­ny, trud­ny;
4. o wiel­ko­ści ma­te­ma­tycz­nej: mi­ni­mal­ny lub mak­sy­mal­ny


przy­miot­nik

 (1.1) krań­co­wy, skraj­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstremista

osoba o skraj­nych, ra­dy­kal­nych po­glą­dach


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba o skraj­nych, ra­dy­kal­nych po­glą­dach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstremistka

ko­bie­ta o skraj­nych, ra­dy­kal­nych po­glą­dach


Źródła:

SJP.pl

Ekstremistycznie

→ ek­stre­mi­stycz­ny


Patrz:ekstremistyczny

Źródła:

SJP.pl

Ekstremistyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ek­stre­mi­stycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ek­stre­mi­stycz­ni


Źródła:

Wiktionary

Ekstremistyczny

skraj­ny, ra­dy­kal­ny


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ek­stre­miz­mu albo ek­stre­mi­stów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstremizacja

ra­dy­ka­li­za­cja;
1. sta­wa­nie się sta­now­czym i bez­kom­pro­mi­so­wym w po­glą­dach i spo­so­bach dzia­ła­nia;
2. uczy­nie­nie cze­goś ra­dy­kal­nym, skraj­nym


Źródła:

SJP.pl

Ekstremizm

1. skraj­ne sta­no­wi­sko w danej spra­wie;
2. sto­so­wa­nie osta­tecz­nych środ­ków dla osią­gnię­cia za­mie­rzo­ne­go celu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wyz­na­wa­nie skraj­nych, krań­co­wych po­glą­dów w ja­kiejś kwe­stii


Ek­stre­mizm (łac. "ex­tre­mus" – krań­co­wy) – hoł­do­wa­nie skraj­nym po­glą­dom, sto­so­wa­nie krań­co­wych, osta­tecz­nych środ­ków dla osią­gnię­cia celu po­li­tycz­ne­go, re­li­gij­ne­go, eko­no­micz­ne­go lub ide­o­lo­gicz­ne­go. W krań­co­wej for­mie nie­wy­klu­cza­ją­ce uży­cia ek­stre­mal­nych form na­ci­sku – prze­mo­cy, ter­ro­ru, ter­ro­ryz­mu, puczu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstremizować

czy­nić ra­dy­kal­nym, skraj­nym; ra­dy­ka­li­zo­wać


Źródła:

SJP.pl

Ekstremofil

or­ga­nizm to­le­ru­ją­cy lub wy­ma­ga­ją­cy do życia skraj­nych za­kre­sów zmien­no­ści czyn­ni­ków śro­do­wi­sko­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) or­ga­nizm ży­ją­cy w ek­stre­mal­nych wa­run­kach;


Ek­stre­mo­fil – or­ga­nizm to­le­ru­ją­cy lub wy­ma­ga­ją­cy do życia skraj­nych za­kre­sów zmien­no­ści czyn­ni­ków śro­do­wi­sko­wych. W więk­szo­ści przy­pad­ków ek­stre­mo­fi­le to or­ga­niz­my jed­no­ko­mór­ko­we na­le­żą­ce do do­me­ny "Ar­cha­ea", ale są wśród nich także przed­sta­wi­cie­le in­nych grup.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstremofilny

to­le­ru­ją­cy skraj­ne za­kre­sy zmien­no­ści czyn­ni­ków śro­do­wi­sko­wych


Źródła:

SJP.pl

Ekstremum

w ma­te­ma­ty­ce: mi­ni­mum lub mak­si­mum


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) mat. skraj­na (mi­ni­mal­na lub mak­sy­mal­na) war­tość funk­cji;

 (1.2) skraj­ność


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekstrener

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej tre­ne­rem


Źródła:

Wiktionary

Ekstruder

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) urzą­dze­nie prze­tła­cza­ją­ce okre­ślo­ną sub­stan­cje w wy­so­kiej tem­pe­ra­tu­rze i od­po­wied­nim ci­śnie­niu przez dyszę w celu na­da­nia im od­po­wied­nie­go kształ­tu lub kon­sy­sten­cji


Źródła:

Wiktionary

Ekstrudować

wy­tła­czać ter­mo­pla­stycz­nie ma­te­riał pod­da­ny wcze­śniej obrób­ce me­cha­nicz­nej


Źródła:

SJP.pl

Ekstruzja

1. przet­wa­rza­nie ter­micz­no-ci­śnie­nio­we pro­duk­tów spo­żyw­czych (zboża, ro­śli­ny ole­i­ste, strącz­ko­we itp.);
2. ro­dzaj obrób­ki pla­stycz­nej me­ta­li i two­rzyw sztucz­nych;
3. wy­pływ magmy o wy­so­kiej lep­ko­ści na po­wierzch­nię Ziemi


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekstruzyjny

→ ek­struz­ja


Patrz:ekstruzja

Źródła:

SJP.pl

Ekstrzecioligowiec

były trze­cio­li­go­wiec


Źródła:

SJP.pl

Ekstrzecioligowy

były trze­cio­li­go­wy


Źródła:

SJP.pl

Ekstubacja

usu­nię­cie rurki in­tu­ba­cyj­nej z tcha­wi­cy pa­cjen­ta


Źródła:

SJP.pl

Ekstynkcja

1. osła­bie­nie na­tę­że­nia świa­tła w wy­ni­ku jego ab­sorp­cji przez oś­ro­dek;
2. w bio­lo­gii: pro­ces za­ni­ka­nia ga­tun­ku wsku­tek zmian śro­do­wi­sko­wych lub ewo­lu­cji; wy­mie­ra­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fiz. miara zmniej­sza­nia się in­ten­syw­no­ści świa­tła prze­cho­dzą­ce­go przez oś­ro­dek

 (1.2) biol. pa­le­ont. wy­mar­cie ga­tun­ku


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekstyrpacja

cał­ko­wi­te usu­nię­cie ja­kie­goś na­rzą­du, to­tal­na re­sek­cja


Źródła:

SJP.pl

Ekstyrpator

ma­szy­na rol­ni­cza do usu­wa­nia chwa­stów; gra­cow­nik


Źródła:

SJP.pl

Ekstyrpować

w me­dy­cy­nie: do­ko­nać, do­ko­ny­wać ek­styr­pa­cji - cał­ko­wi­te­go usu­nię­cia ja­kie­goś na­rzą­du


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. wy­ek­styr­po­wać)

 (1.1) przest. rzad. wy­cią­gać lub wy­ry­wać wraz z ko­rze­nia­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksudacja

1. wy­dzie­la­nie się wod­ni­ste­go soku z prze­kro­ju ko­rze­nia po od­cię­ciu ło­dy­gi na sku­tek ci­śnie­nia ko­rze­nio­we­go
2. pro­ces pa­ro­wa­nia i wy­sy­cha­nia gleby
3. two­rze­nie się ek­su­da­tu


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksudat

1. sok wod­ni­sty wy­dzie­la­ją­cy się z prze­kro­ju ko­rze­nia po od­cię­ciu ło­dy­gi na sku­tek dzia­ła­nia ci­śnie­nia ko­rze­nio­we­go
2. wy­sięk wy­stę­pu­ją­cy w tkan­kach ob­ję­tych za­pa­le­niem


Ek­su­dat – wy­dzie­li­na z ko­rze­ni ro­ślin, słu­żą­ca al­le­lo­pa­tii lub po­bie­ra­niu jonów z gleby.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksulant

daw­niej: wy­gna­niec, ba­ni­ta; eg­zu­lant, egzul, wy­wo­ła­niec


Źródła:

SJP.pl

Eksurbanizacja

pro­ces nie­kon­tro­lo­wa­ne­go po­więk­sza­nia się miast; rur­ba­ni­za­cja, pe­ry­ur­ba­ni­za­cja


Ek­sur­ba­ni­za­cja, roz­le­wa­nie się miast ( urban sprawl) – pro­ces po­sze­rza­nia się miej­skich te­ry­to­riów na ob­sza­ry o mniej in­ten­syw­nej ur­ba­ni­za­cji, ta­kich jak przed­mie­ścia i ob­sza­ry wiej­skie („rur­ba­ni­za­cja”), wy­ni­ka­ją­cy z ros­ną­ce­go za­lud­nie­nia. W odróż­nie­niu od pla­no­wej su­bur­ba­ni­za­cji, jest pro­ce­sem nie­kon­tro­lo­wa­nym, wy­ni­ka­ją­cym z po­py­tu na nowe bu­dow­nict­wo i szko­dzą­cych śro­do­wi­sku na­tu­ral­ne­mu prak­tyk de­we­lo­per­skich. To­wa­rzy­szy mu de­zin­du­stria­li­za­cja oraz de­gra­da­cja cen­trów miej­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekswojskowy

były woj­sko­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej woj­sko­wym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksykacja

osu­sza­nie i prze­cho­wy­wa­nie sub­stan­cji hi­gro­sko­pij­nych w ek­sy­ka­to­rze


Źródła:

SJP.pl

Eksykat

na­u­ko­wo opra­co­wa­ny wykaz ziel­ni­ków ro­ślin, bę­dą­cy przed­mio­tem wy­mia­ny mię­dzy in­sty­tu­cja­mi bo­ta­nicz­ny­mi


Ek­sy­kat lub ziel­nik grzy­bów – ko­lek­cja za­su­szo­nych grzy­bów. Dla po­dob­nej ko­lek­cji za­su­szo­nych ro­ślin używa się okre­śle­nia ziel­nik.

Ek­sy­ka­ty grzy­bów spo­rzą­dza się głów­nie w celu udo­ku­men­to­wa­nia zna­le­zi­ska. Za­cho­wa­ny ek­sy­kat poz­wa­la nawet po wielu la­tach na roz­strzy­gnię­cie wąt­pli­wo­ści co do pra­wi­dło­wo­ści oz­na­cze­nia ga­tun­ku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Eksykator

na­czy­nie la­bo­ra­to­ryj­ne, za­wie­ra­ją­ce zwy­kle sub­stan­cję po­chła­nia­ją­cą wodę, słu­żą­ce do prze­cho­wy­wa­nia pró­bek w śro­do­wi­sku po­zba­wio­nym wil­go­ci


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ro­dzaj na­czy­nia la­bo­ra­to­ryj­ne­go, słu­żą­ce­go do ochro­ny przed wil­go­cią;


Ek­sy­ka­tor – na­czy­nie la­bo­ra­to­ryj­ne z gru­bo­ścien­ne­go szkła lub (rza­dziej) two­rzy­wa sztucz­ne­go, w kształ­cie głę­bo­kie­go garn­ka, szczel­nie za­my­ka­ne po­kry­wą z pła­skim szli­fem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Eksynit

skład­nik węgla zbu­do­wa­ny z za­rod­ni­ków ro­ślin pa­pro­cio­wych i na­błon­ków liści


Źródła:

SJP.pl

Ekszakonnik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto był daw­niej za­kon­ni­kiem


Źródła:

Wiktionary

Ekszapaśniczka

była za­pa­śnicz­ka


Źródła:

SJP.pl

Ekszapaśnik

były za­pa­śnik


Źródła:

SJP.pl

Eksżona

była żona; eks­mał­żon­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) była żona


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eksżołnierz

były żoł­nierz


Źródła:

SJP.pl

Ektaza

ek­taz­ja;
1. rzad­ko: roz­cią­gnię­cie, po­więk­sze­nie cze­goś;
2. w me­dy­cy­nie: po­więk­sze­nie ja­mo­we­go na­rzą­du ciała, np. żo­łąd­ka, os­krze­la;
3. w ję­zy­koz­naw­stwie: wy­dłu­że­nie, np. krót­kiej sa­mo­gło­ski


Źródła:

SJP.pl

Ektazja

ek­ta­za;
1. rzad­ko: roz­cią­gnię­cie, po­więk­sze­nie cze­goś;
2. w me­dy­cy­nie: po­więk­sze­nie ja­mo­we­go na­rzą­du ciała, np. żo­łąd­ka, os­krze­la;
3. w ję­zy­koz­naw­stwie: wy­dłu­że­nie, np. krót­kiej sa­mo­gło­ski


Źródła:

SJP.pl

Ektenia

bła­gal­na mod­lit­wa pra­wo­sław­na o wy­dłu­żo­nej, prze­cią­głej for­mie


Ek­te­nia, gr. "Εκτενής", cs. ектенїѧ (wym. "jek­te­ni­ja") – ro­dzaj li­ta­nii, obec­nej w roz­ma­i­tych ry­tach Bo­skiej Li­tur­gii w Ko­ścio­łach wschod­nich. Skła­da się z ko­lej­nych wez­wań mod­li­tew­nych, śpie­wa­nych jest przez dia­ko­na lub ka­pła­na, a lud (lub chór) od­po­wia­da "Panie, zmi­łuj się" (cs.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektoblast

zew­nętrz­na war­stwa ko­mó­rek za­rod­ków zwie­rząt i ludzi; ek­to­der­ma


Źródła:

SJP.pl

Ektoderma

1. zew­nętrz­na war­stwa ko­mó­rek za­rod­ków zwie­rząt i ludzi; ek­to­blast;
2. zew­nętrz­na war­stwa ciała ja­mo­chło­nów


Ek­to­der­ma (łac. "ec­to­der­mis", z gr. "ektós" na zew­nątrz, "dérma" skóra), ek­to­blast – zew­nętrz­ny li­stek za­rod­ko­wy, war­stwa ko­mó­rek pow­sta­ją­ca w roz­wo­ju za­rod­ko­wym zwie­rząt w trak­cie róż­no­rod­nie za­cho­dzą­cej ga­stru­la­cji.

Z ek­to­der­my roz­wi­ja się zew­nętrz­ne po­kry­cie ciała, na­bło­nek je­li­ta przed­nie­go i tyl­ne­go, układ ner­wo­wy i na­rzą­dy zmy­słów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektodermalny

→ ek­to­der­ma


Patrz:ektoderma

Źródła:

SJP.pl

Ektogeneza

ho­dow­la za­rod­ka poza or­ga­niz­mem matki


Ek­to­ge­ne­za – tech­ni­ka umoż­li­wia­ją­ca roz­wój ludz­kich em­brio­nów poza or­ga­niz­mem ko­bie­ty ("in vitro") od za­płod­nie­nia do na­ro­dzin.

Au­to­rem tego ter­mi­nu jest ge­ne­tyk John B.S. Hal­da­ne[].


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektohormon

wy­dzie­li­na gru­czo­łów żu­wacz­ko­wych matki pszcze­lej


Ek­to­hor­mon [gr.] – wy­dzie­li­na gru­czo­łów żu­wacz­ko­wych matki pszcze­lej, zwa­bia­ją­ca trut­nie oraz peł­nią­ca funk­cję sku­pia­ją­co-in­for­ma­cyj­ną wobec ro­bot­nic, jed­no­cze­śnie ha­mu­ją­ca roz­wój ich jaj­ni­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektoina

zwią­zek che­micz­ny wy­ko­rzy­sty­wa­ny w te­ra­pii cho­rób aler­gicz­nych oraz w ato­po­wym za­pa­le­niu skóry


Ek­to­i­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny pro­du­ko­wa­ny na­tu­ral­nie przez kilka ga­tun­ków bak­te­rii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektokarpus

krzacz­ko­wa­ty glon mor­ski z typu bru­nat­nic


Źródła:

SJP.pl

Ektomikoryza

mi­ko­ry­za, w któ­rej strzęp­ki grzy­ba nie wra­sta­ją do wnę­trza ko­mó­rek mię­ki­szu kory pier­wot­nej ko­rze­nia; ek­to­my­ko­ry­za, mi­ko­ry­za zew­nętrz­na


Źródła:

SJP.pl

Ektomikoryzowy

→ ek­to­mi­ko­ry­za; ek­to­my­ko­ry­zo­wy


Źródła:

SJP.pl

Ektomorficzny

→ ek­to­mor­fia


Patrz:ektomorfia

Źródła:

SJP.pl

Ektomorfik

czło­wiek o szczu­płej bu­do­wie ciała i szyb­kiej prze­mia­nie ma­te­rii wa­run­ko­wa­nej przez hor­mo­ny tar­czy­cy


Ek­to­mor­fik – typ syl­wet­ki wg ty­po­lo­gii Shel­do­na. Cha­rak­te­ry­zu­je się szczu­płą syl­wet­ką ciała, ni­skim po­zio­mem tkan­ki tłu­szczo­wej, mię­śnio­wej. Z uwagi na przy­spie­szo­ny me­ta­bo­lizm pro­ble­mem ek­to­mor­fi­ka jest utrzy­ma­nie oraz przy­bra­nie masy mię­śnio­wej.

Daw­niej ek­to­mor­fizm był czę­sty wśród na­sto­lat­ków, współ­cze­śnie z uwagi na niską ak­tyw­ność fi­zycz­ną oraz łatwy do­stęp do pro­duk­tów wy­so­ko­przet­wo­rzo­nych bo­ga­tych w ka­lo­rie spo­ty­ka­ny jest rza­dziej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektomykoryza

my­ko­ry­za, w któ­rej strzęp­ki grzy­ba nie wra­sta­ją do wnę­trza ko­mó­rek mię­ki­szu kory pier­wot­nej ko­rze­nia; ek­to­mi­ko­ry­za, my­ko­ry­za zew­nętrz­na


Ek­to­my­ko­ry­za lub my­ko­ry­za zew­nętrz­na (z grec­kie­go ἐκτός ektos, „na zew­nątrz”, μύκης mykes, „grzyb” i ῥίζα rhiza, „ko­rzeń”, w skró­cie EcM) – ro­dzaj my­ko­ry­zy, czyli związ­ku za­cho­dzą­ce­go po­mię­dzy sym­bion­tem grzy­bo­wym (zwa­nym my­ko­bion­tem) i ko­rze­nia­mi róż­nych ga­tun­ków ro­ślin.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektomykoryzowy

→ ek­to­my­ko­ry­za; ek­to­mi­ko­ry­zo­wy


Źródła:

SJP.pl

Ektoparazyt

daw­niej: ek­to­pa­so­żyt (or­ga­nizm pa­so­żyt­ni­czy ży­ją­cy na ciele swego ży­wi­cie­la)


Źródła:

SJP.pl

Ektopasożyt

or­ga­nizm pa­so­żyt­ni­czy ży­ją­cy na ciele swego ży­wi­cie­la, np. pchła, wesz


Źródła:

SJP.pl

Ektopia

wro­dzo­ne prze­mie­szcze­nie, umiej­sco­wie­nie ja­kie­goś na­rzą­du w or­ga­niz­mie, od­le­głe od po­ło­że­nia pra­wi­dło­we­go


Ek­to­pia (łac. "ec­to­pia", z gr. εκτοπία, prze­mie­szcze­nie) – wy­stę­po­wa­nie na­rzą­du lub tkan­ki w miej­scu innym niż fiz­jo­lo­gicz­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektoplazma

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. zew­nętrz­na, nie­ziar­ni­sta war­stwa cy­to­plaz­my po­ło­żo­na bez­poś­red­nio pod błoną ko­mór­ko­wą;

 (1.2) ezot. sub­stan­cja rze­ko­mo wy­do­by­wa­ją­ca się z ciała me­dium spi­ry­ty­stycz­ne­go pod­czas tran­su;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ektopowy

do­ty­czą­cy ek­to­pii - wro­dzo­ne­go prze­mie­szcze­nia, nie­pra­wi­dło­we­go umiej­sco­wie­nia się tkan­ki lub na­rzą­du (np. ciąża ek­to­po­wa (po­za­ma­cicz­na), ek­to­po­we po­ło­że­nie serca)


Źródła:

SJP.pl

Ektotermia

utrzy­my­wa­nie tem­pe­ra­tu­ry ciała zwie­rzę­cia wyż­szej niż tem­pe­ra­tu­ra oto­cze­nia dzię­ki zew­nętrz­nym źró­dłom cie­pła; eg­zo­ter­mia


Źródła:

SJP.pl

Ektotermiczność

cecha zwie­rzę­cia zmie­nia­ją­ce­go tem­pe­ra­tu­rę ciała w za­leż­no­ści od tem­pe­ra­tu­ry oto­cze­nia; eg­zo­ter­micz­ność, zim­nokr­wi­stość, zmien­no­ciepl­ność, po­i­ki­lo­ter­mia, poj­ki­lo­ter­mia, po­i­ki­lo­ter­micz­ność


Źródła:

SJP.pl

Ektotermiczny

o zwie­rzę­ciu: zmie­nia­ją­cy tem­pe­ra­tu­rę ciała w za­leż­no­ści od tem­pe­ra­tu­ry oto­cze­nia; zim­nokr­wi­sty, eg­zo­ter­micz­ny, zmien­no­ciepl­ny, po­i­ki­lo­ter­micz­ny, poj­ki­lo­ter­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Ektotoksyna

tok­sy­na pro­du­ko­wa­na przez bak­te­rie, wy­da­la­na na zew­nątrz ich or­ga­niz­mu; eg­zo­tok­sy­na


Źródła:

SJP.pl

Ektotroficzny

o pa­so­ży­tach: odży­wia­ją­cy się na ciele in­ne­go osob­ni­ka (ży­wi­cie­la)


Źródła:

SJP.pl

Ektromelia

bar­dzo za­raź­li­wa cho­ro­ba roz­no­szo­na przez myszy


Źródła:

SJP.pl

Ektropion

od­wi­nię­cie po­wie­ki z wy­ni­co­wa­niem na zew­nątrz błony ślu­zo­wej oka


Ek­tro­pion, ek­tro­pium – od­wi­nię­cie po­wie­ki. Wy­stę­pu­je u ludzi, a także jako dzie­dzicz­na przy­pa­dłość do­ty­ka­ją­ca psy du­żych ras, mo­gą­ca spo­wo­do­wać dłu­gotr­wa­łe draż­nie­nie ro­gów­ki, w wy­ni­ku czego może dojść do jej usz­ko­dze­nia. Po­dob­nie skut­ki po­wo­du­je en­tro­pion.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ektropium

wy­wi­nię­cie po­wie­ki na zew­nątrz; ek­tro­pion


Źródła:

SJP.pl

Ekum.

skrót od: eku­me­nizm, eku­me­nicz­ny (czy­ta­ny jako cały, od­mien­ny wyraz)


skrót

 (1.1) = rel. eku­me­nizm, eku­me­nicz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekumena

1. ob­sza­ry kuli ziem­skiej stale za­miesz­ka­ne i wy­ko­rzy­sty­wa­ne go­spo­dar­czo przez czło­wie­ka; po­ję­cie prze­ciw­staw­ne ane­ku­me­nie;
2. w sta­ro­żyt­no­ści: za­miesz­ka­ne kraje, znane po­dróż­ni­kom grec­kim


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geogr. ob­szar stale za­miesz­ka­ny i wy­ko­rzy­sty­wa­ny go­spo­dar­czo przez czło­wie­ka

 (1.2) hist. ob­szar znany w sta­ro­żyt­no­ści Gre­kom


Eku­me­na (z οἰκουμένη "oi­ko­u­me­ne" – świat za­lud­nio­ny) – ob­sza­ry na kuli ziem­skiej stale za­miesz­ka­ne i wy­ko­rzy­sty­wa­ne go­spo­dar­czo przez czło­wie­ka.

Po­cząt­ko­wo za eku­me­nę uwa­ża­no tylko ob­szar znany lud­no­ści kręgu śró­dziem­no­mor­skie­go. Ob­sza­ry niez­na­ne uwa­ża­ne były błęd­nie za nie­za­miesz­ka­ne i na­zy­wa­no ją ane­ku­me­ną. Od wielu wie­ków, zwła­szcza od epoki wiel­kich od­kryć ge­o­gra­ficz­nych, a także wraz z po­stę­pem tech­nicz­nym, eku­me­na po­więk­sza się kosz­tem ane­ku­me­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekumenia

wspól­no­ta chrze­ści­jań­ska; chrze­ści­jań­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. filoz. nurt świa­to­po­glą­do­wy pro­kla­mu­ją­cy po­ro­zu­mie­nie mię­dzy wyz­na­nia­mi chrze­ści­jań­ski­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekumenicznie

przy­słó­wek

 (1.1) wła­ści­wie dla eku­me­niz­mu


Źródła:

Wiktionary

Ekumeniczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co eku­me­nicz­ne; eku­me­nicz­ny cha­rak­ter cze­goś


Źródła:

Wiktionary

Ekumeniczny

→ eku­me­nia, → eku­me­nizm


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) książk. po­wszech­ny, ot­war­ty

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (2.1) rel. zwią­za­ny z eku­me­niz­mem, do­ty­czą­cy eku­me­niz­mu


Patrz:ekumenia, → ekumenizm

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekumenista

zwo­len­nik, pro­pa­ga­tor eku­me­niz­mu, ruchu w chrze­ści­jań­stwie dą­żą­ce­go do przy­wró­ce­nia jed­no­ści wszyst­kich wyz­nań


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pro­pa­ga­tor eku­me­niz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekumenistka

→ eku­me­ni­sta


Patrz:ekumenista

Źródła:

SJP.pl

Ekumenizacja

cza­sow­nik

 (1.1) rel. kośc. filoz. dzia­ła­nie ma­ją­ce na celu pro­mo­wa­nie jed­no­ści mię­dzy ko­ścio­ła­mi lub re­li­gia­mi


Źródła:

Wiktionary

Ekumenizm

ruch w chrze­ści­jań­stwie dą­żą­cy do przy­wró­ce­nia jed­no­ści wszyst­kich wyz­nań w ra­mach jed­ne­go Ko­ścio­ła


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rel. kośc. filoz. nurt świa­to­po­glą­do­wy pro­kla­mu­ją­cy po­ro­zu­mie­nie mię­dzy wyz­na­nia­mi;


Eku­me­nizm lub ruch eku­me­nicz­ny (z gr. οικουμένη "oi­ku­me­ne" „za­miesz­ka­na zie­mia”) – ruch po­mię­dzy róż­ny­mi tra­dy­cja­mi chrze­ści­jań­stwa dą­żą­cy do roz­wi­nię­cia bliż­szej współ­pra­cy i lep­sze­go zro­zu­mie­nia. Głów­nym na­rzę­dziem eku­me­niz­mu jest dia­log i wspól­na mod­lit­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekuz

skró­to­wiec

 (1.1) = adm. Eu­ro­pej­ska Karta Ubez­pie­cze­nia Zdro­wot­ne­go;


Źródła:

Wiktionary

Ekw.

skrót od: ek­wi­wa­lent


Źródła:

SJP.pl

Ekwador

pań­stwo w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej ze sto­li­cą w Quito; Re­pu­bli­ka Ek­wa­do­ru


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. polit. pań­stwo w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej ze sto­li­cą w Quito;


Ek­wa­dor (Re­pu­bli­ka Ek­wa­do­ru; Ecu­a­dor, República del Ecu­a­dor) – pań­stwo w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej po­ło­żo­ne nad Oce­a­nem Spo­koj­nym, jedno z czte­rech państw pow­sta­łych w wy­ni­ku roz­pa­du Wiel­kiej Ko­lum­bii w 1830 r. Są­sia­du­je od pół­no­cy z Ko­lum­bią, a od po­łud­nia z Peru. W skład Ek­wa­do­ru wcho­dzą także po­ło­żo­ne na Oce­a­nie Spo­koj­nym Wyspy Ga­la­pa­gos – są jego naj­więk­szą atrak­cją tu­ry­stycz­ną. Nazwa kraju po­cho­dzi od hisz­pań­skie­go słowa oz­na­cza­ją­ce­go rów­nik.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekwadorczyk

oby­wa­tel Ek­wa­do­ru


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) oby­wa­tel Ek­wa­do­ru


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwadorka

oby­wa­tel­ka Ek­wa­do­ru


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) oby­wa­tel­ka Ek­wa­do­ru


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwadorski

zwią­za­ny z Ek­wa­do­rem


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do pań­stwa Ek­wa­dor


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwans

w ge­o­cen­trycz­nej te­o­rii Pto­le­me­u­sza: punkt, wzglę­dem któ­re­go pla­ne­ta ma stałą pręd­kość ką­to­wą; ek­want, punkt wy­rów­naw­czy


Źródła:

SJP.pl

Ekwant

w ge­o­cen­trycz­nej te­o­rii Pto­le­me­u­sza: punkt, wzglę­dem któ­re­go pla­ne­ta ma stałą pręd­kość ką­to­wą; ek­wans, punkt wy­rów­naw­czy


Ek­want, punkt wy­rów­naw­czy (łac. "Punc­tum ae­qu­ans") – po­ję­cie wpro­wa­dzo­ne do te­o­rii ge­o­cen­trycz­nej przez Pto­le­me­u­sza, poz­wa­la­ją­ce na do­kład­niej­szy opis ruchu pla­net. Był to punkt po­ło­żo­ny na linii łą­czą­cej śro­dek koła de­fe­ren­tu i Zie­mię, wzglę­dem któ­re­go ciało nie­bie­skie (lub epi­cykl, po któ­rym się po­ru­sza­ło) miało stałą pręd­kość ką­to­wą.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekwator

daw­niej: rów­nik (ziem­ski)


Źródła:

SJP.pl

Ekwatorial

daw­niej: te­le­skop umie­szczo­ny na urzą­dze­niu umoż­li­wia­ją­cym cią­głą ob­ser­wa­cję obiek­tu astro­no­micz­ne­go, zmie­nia­ją­ce­go swe po­ło­że­nie wsku­tek ruchu do­bo­we­go; ek­wa­to­riał


Źródła:

SJP.pl

Ekwatorialny

→ ek­wa­tor; rów­ni­ko­wy


Źródła:

SJP.pl

Ekwatoriał

te­le­skop umie­szczo­ny na urzą­dze­niu umoż­li­wia­ją­cym cią­głą ob­ser­wa­cję obiek­tu astro­no­micz­ne­go, zmie­nia­ją­ce­go swe po­ło­że­nie wsku­tek ruchu do­bo­we­go; ek­wa­to­rial (daw­niej)


Źródła:

SJP.pl

Ekwici

w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie: grupa spo­łecz­na o wy­so­kim sta­tu­sie ma­te­rial­nym


Zo­bacz też: Eques (licz­ba mnoga Equ­i­tes).

Ek­wi­ci (łac. "equ­i­tes", l.poj. "eques") – śred­nio za­moż­na rzym­ska klasa spo­łecz­na, w skład któ­rej wcho­dzi­li kupcy, przed­się­bior­cy, ban­kie­rzy, po­sia­da­ją­cy ma­jąt­ki o war­to­ści mi­ni­mum 400 000 se­ster­ców (III w.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekwicki

→ ek­wi­ta, → ek­wi­ci


Patrz:ekwita, → ekwici

Źródła:

SJP.pl

Ekwidensytometria

me­to­da fo­to­gra­ficz­na


Źródła:

SJP.pl

Ekwidystanta

linia na mapie łą­czą­ca punk­ty o jed­na­ko­wej od­le­gło­ści od okre­ślo­ne­go punk­tu, linii lub ob­sza­ru, np. o jed­na­ko­wej od­le­gło­ści od brze­gu je­zio­ra, od gra­ni­cy pań­stwo­wej


Ar­ty­kuł przed­sta­wia dwa zna­cze­nia po­ję­cia ek­wi­dy­stan­ta.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekwilibrysta

gim­na­styk upra­wia­ją­cy ek­wi­li­bry­sty­kę, sztu­kę cyr­ko­wą obej­mu­ją­cą ćwi­cze­nia wy­ma­ga­ją­ce za­cho­wa­nia rów­no­wa­gi w utrud­nio­nych wa­run­kach (cho­dze­nie po linie, wol­ty­żer­ka itp.); akro­ba­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) akro­ba­ta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwilibrystka

ar­tyst­ka cyr­ko­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) akro­bat­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwilibrystyczny

1. wy­jąt­ko­wo zręcz­ny,
2. zwią­za­ny ze sztu­ką cyr­ko­wą obej­mu­ją­cą ćwi­cze­nia wy­ma­ga­ją­ce za­cho­wa­nia rów­no­wa­gi w utrud­nio­nych wa­run­kach


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ek­wi­li­bry­sty­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwilibrystyka

1. akro­ba­tycz­ne ćwi­cze­nia gim­na­stycz­ne, po­le­ga­ją­ce na za­cho­wa­niu rów­no­wa­gi w utrud­nio­nych wa­run­kach, np. na linie
2. po­tocz­nie: zręcz­ność la­wi­ro­wa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) za­cho­wy­wa­nie rów­no­wa­gi w trud­nych wa­run­kach, np. na linie

 (1.2) zręcz­ne wy­po­wia­da­nie się


Ek­wi­li­bry­sty­ka – ga­tu­nek akro­ba­cji cyr­ko­wych po­le­ga­ją­cych na wy­ko­ny­wa­niu ćwi­czeń gim­na­stycz­nych przy jed­no­czes­nym utrzy­my­wa­niu rów­no­wa­gi. Ek­wi­li­bry­sta utrzy­mu­je rów­no­wa­gę w wa­run­kach ce­lo­wo utrud­nio­nych, np. tzw. "stój­ka" lub ba­lans, "wałki".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekwinokcjalny

w astro­no­mii: rów­no­noc­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekwinokcjum

chwi­la, w któ­rej Słoń­ce prze­cho­dzi przez jeden z dwóch punk­tów prze­cię­cia się eklip­ty­ki z rów­ni­kiem nie­bie­skim; rów­no­noc


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) astr. rów­no­noc, zrów­na­nie dnia i nocy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwipartycja

ek­wi­par­ty­cja ener­gii - rów­no­mier­ny roz­kład ener­gii ki­ne­tycz­nej na wszyst­kie stop­nie swo­bo­dy czą­stek ciała


Źródła:

SJP.pl

Ekwipaż

1. prze­sta­rza­le: lekki, luk­su­so­wy po­jazd konny
2. ek­wi­pu­nek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przest. ro­dzaj lek­kie­go po­wo­zu, po­ja­zdu kon­ne­go z za­przę­giem, znany w XIX wieku;

 (1.2) daw. za­ło­ga okrę­tu


Ek­wi­paż (fr. "équiper") – ro­dzaj luk­su­so­we­go, lek­kie­go po­wo­zu, po­ja­zdu kon­ne­go z za­przę­giem, znany w XIX wieku.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekwipolentny

rów­no­waż­ny, rów­no­rzęd­ny;
1. równy lub po­dob­ny pod wzglę­dem zna­cze­nia, siły, moż­li­wo­ści;
2. w lo­gi­ce, o dwóch zda­niach, twier­dze­niach: da­ją­cy się wy­wieść jeden z dru­gie­go


Źródła:

SJP.pl

Ekwipotencjalność

→ ek­wi­po­ten­cjal­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Patrz:ekwipotencjalny

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ekwipotencjalny

po­wierzch­nie lub linie ek­wi­po­ten­cjal­ne - zbio­ry punk­tów o sta­łym po­ten­cja­le (np. elek­trycz­nym)


Źródła:

SJP.pl

Ekwipować

wy­po­sa­żać w przed­mio­ty i urzą­dze­nia nie­zbęd­ne przy pod­ję­tej dzia­łal­no­ści


Źródła:

SJP.pl

Ekwipunek

ogół rze­czy sta­no­wią­cych czy­jeś wy­po­sa­że­nie lub za­o­pa­trze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rze­czy, które sta­no­wią czy­jeś wy­po­sa­że­nie na wy­pra­wę lub po­dróż


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwipunkowy

→ ek­wi­pu­nek


Patrz:ekwipunek

Źródła:

SJP.pl

Ekwita

w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie: żoł­nierz słu­żą­cy w ka­wa­le­rii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. wojsk. żoł­nierz jazdy rzym­skiej, w cza­sach re­pu­bli­ki po­cho­dzą­cy zwy­kle z wyż­szych warstw spo­łecz­nych

 (1.2) hist. czło­nek śred­nio­za­moż­nej rzym­skiej klasy spo­łecz­nej zło­żo­nej z kup­ców, przed­się­bior­ców czy ban­kie­rów;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwitacja

daw­niej: nauka jazdy kon­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. umie­jęt­ność jazdy kon­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwiwalencja

rów­noz­nacz­ność, rów­no­waż­ność


Źródła:

SJP.pl

Ekwiwalencyjny

→ ek­wi­wa­len­cja


Patrz:ekwiwalencja

Źródła:

SJP.pl

Ekwiwalent

rów­no­war­tość, rzecz za­wie­ra­ją­ca w sobie war­tość innej rze­czy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rzecz, która jest równa innej war­to­ścią


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekwiwalentniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ek­wi­wa­lent­nie


Źródła:

SJP.pl

Ekwiwalentniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ek­wi­wa­lent­ny; bar­dziej ek­wi­wa­lent­ny


Źródła:

SJP.pl

Ekwiwalentność

rół­no­war­tość, za­mien­ność np. to­wa­ru za towar


Źródła:

SJP.pl

Ekwiwalentny

bę­dą­cy w rów­no­wa­dze z czymś; rów­no­waż­ny


przy­miot­nik

 (1.1) ma­ją­cy tę samą war­tość; od­po­wia­da­ją­cy cze­muś pod wzglę­dem funk­cji lub zna­cze­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ekwiwalentor

ele­ment lo­gicz­ny re­a­li­zu­ją­cy funk­cję lo­gicz­ną, któ­rej war­tość jest równa 1 wtedy i tylko wtedy, gdy wszyst­kie zmien­ne nie­za­leż­ne przyj­mu­ją tę samą war­tość


Źródła:

SJP.pl

Ekwiwalentyzacja

prze­ka­zy­wa­nie cze­goś nie wprost, a za po­mo­cą od­po­wied­ni­ków, me­ta­for, kon­struk­cji słow­nych itp.


Źródła:

SJP.pl

Ekwiwok

daw­niej: gra słów, ze­sta­wie­nie słów jed­na­ko­wo brzmią­cych, ale o róż­nym zna­cze­niu, dwuz­nacz­nik, ka­lam­bur; eki­wok


Źródła:

SJP.pl

Ekwiwokacja

błąd ję­zy­ko­wo-lo­gicz­ny po­le­ga­ją­cy na uży­ciu w jed­nym zda­niu lub wy­po­wie­dzi wy­ra­zu o dwóch róż­nych zna­cze­niach, kiedy lo­gi­ka zda­nia na­ka­zu­je uży­cie tego wy­ra­zu w jed­nym zna­cze­niu, np. Zło­dziej do­pu­ścił się kra­dzie­ży kozy (zwie­rzę­cia), więc po­szedł do kozy (do aresz­tu, ale może do tego zwie­rzę­cia?)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) log. błąd lo­gicz­ny po­le­ga­ją­cy na uży­ciu słowa w dwóch róż­nych jego zna­cze­niach w jed­nej wy­po­wie­dzi;

 (1.2) wie­loz­nacz­ność wy­ra­zu spo­wo­do­wa­na ho­mo­ni­mią


Ek­wi­wo­ka­cja (fr. "équivoque" – dwuz­nacz­nik z łac. "ae­qu­us" „równy, gład­ki”, "vox", dpn. "vocis" „głos, dźwięk, (wy)mowa”) – jeden z błę­dów lo­gicz­no-ję­zy­ko­wych, z grupy wie­loz­nacz­no­ści ak­tu­al­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ekworyna

ro­dzaj biał­ka wskaź­ni­ko­we­go


Źródła:

SJP.pl