Egalitarnie

przy­słó­wek

 (1.1) filoz. w spo­sób zgod­ny z za­sa­da­mi ega­li­ta­ryz­mu; w spo­sób dą­żą­cy do rów­no­ści, rów­no­u­praw­nie­nia


Źródła:

Wiktionary

Egalitarność

dą­że­nie do zrów­na­nia ludzi pod wzglę­dem wa­run­ków ży­cio­wych i praw; wy­rów­na­nie


Źródła:

SJP.pl

Egalitarny

dą­żą­cy do rów­no­u­praw­nie­nia, zrów­na­nia


przy­miot­nik

 (1.1) filoz. zgod­ny z za­sa­da­mi ega­li­ta­ryz­mu; dą­żą­cy do rów­no­ści, rów­no­u­praw­nie­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egalitarysta

zwo­len­nik ega­li­ta­ryz­mu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) polit. zwo­len­nik ega­li­ta­ryz­mu spo­łecz­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egalitarystka

→ ega­li­ta­ry­sta


Patrz:egalitarysta

Źródła:

SJP.pl

Egalitarystyczny

wy­ra­ża­ją­cy dą­że­nie do ni­we­lo­wa­nia róż­nic, rów­no­u­praw­nie­nia ludzi; rów­no­ścio­wy


Źródła:

SJP.pl

Egalitaryzacja

zrów­na­nie, ujed­no­li­ce­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) so­cjol. polit. książk. zrów­na­nie, ujed­no­li­ce­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egalitaryzm

po­gląd spo­łecz­no-po­li­tycz­ny uz­na­ją­cy za pod­sta­wę spra­wied­li­we­go ustro­ju spo­łecz­ne­go za­sa­dę rów­no­ści wszyst­kich ludzi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) polit. so­cjol. kon­cep­cja gło­szą­ca, iż za­sa­da rów­no­ści oby­wa­te­li po­win­na być pod­sta­wą spra­wied­li­we­go ustro­ju spo­łecz­ne­go;


Ega­li­ta­ryzm (od égalitairé – dą­żą­cy do rów­no­ści) – po­gląd spo­łecz­no-po­li­tycz­ny uz­na­ją­cy za pod­sta­wę spra­wied­li­we­go ustro­ju spo­łecz­ne­go za­sa­dy cał­ko­wi­tej rów­no­ści mię­dzy ludź­mi pod wzglę­dem eko­no­micz­nym, spo­łecz­nym i po­li­tycz­nym (prze­ci­wień­stwo eli­ta­ryz­mu).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egalizacja

rów­no­u­praw­nie­nie pod każ­dym wzglę­dem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zrów­na­nie w pra­wach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egalizacyjny

→ ega­li­za­cja


Patrz:egalizacja

Źródła:

SJP.pl

Egbert

imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egea

nazwa okre­śla­ją­ca ze­spół kul­tur kształ­tu­ją­cych się w III i II ty­siąc­le­ciu p.n.e. w ba­se­nie Morza Egej­skie­go; kul­tu­ra egej­ska


Źródła:

SJP.pl

Egejski

1. zwią­za­ny z Mo­rzem Egej­skim;
2. kul­tu­ra egej­ska - cy­wi­li­za­cje, które roz­wi­nę­ły się w ba­se­nie Morza Egej­skie­go w II i III ty­siąc­le­ciu p.n.e.


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Morza Egej­skie­go

 (1.2) do­ty­czą­cy kul­tu­ry egej­skiej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eger

mia­sto na Wę­grzech


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w pół­noc­no-wschod­nich Wę­grzech;


Eger (chorw. "Jegar", serb. "Jegra", niem. "Erlau", tur. "Eğri", łac. "Agria", Jager, Jáger, Ja­gier) – mia­sto (56,5 tys. miesz­kań­ców w I 2011) na Wę­grzech, po­ło­żo­ne nad po­to­kiem Eger, mię­dzy Gó­ra­mi Bu­ko­wy­mi i gó­ra­mi Mátra. Sto­li­ca ko­mi­ta­tu Heves. Znane z ba­ro­ko­wych za­byt­ków, wina Egri Bikavér oraz obro­ny zamku przed Tur­ka­mi. Uz­dro­wi­sko – źró­dła wód ter­mal­nych. Sie­dzi­ba rzym­sko­ka­to­lic­kiej ar­chi­die­cez­ji ja­gier­skiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egerczyk

miesz­ka­niec Egeru


Źródła:

SJP.pl

Egeria

ina­czej: po­wier­ni­ca, do­rad­czy­ni


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egerka

miesz­kan­ka Egeru


Źródła:

SJP.pl

Egerski

→ Eger


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ege­rem, do­ty­czą­cy Egeru


Patrz:Eger

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egestia

daw­niej: wy­dzie­la­nie, wy­da­la­nie


Źródła:

SJP.pl

Egeusz

mit. gr. król ateń­ski, oj­ciec Te­ze­u­sza


Ege­usz (także Aj­ge­us, gr. Αἰγεύς Aigeús, łac. Ae­ge­us) – w mi­to­lo­gii grec­kiej król Aten.

Ucho­dził za syna Pan­dio­na i ojca (we­dług in­nych wer­sji oj­czy­ma) Te­ze­u­sza. Z Medeą, która była jego drugą żoną, miał syna Me­do­sa.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egeuszowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ege­u­sza lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Eggert

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egghead

[czy­taj: eghed] iro­nicz­nie o in­te­lek­tu­a­li­ście; ja­jo­gło­wy


Źródła:

SJP.pl

Eggnog

[czy­taj: egnog] poncz z su­ro­wych żół­tek ku­rzych jaj i mleka, z do­dat­kiem wa­ni­lii, miodu, cy­na­mo­nu i gałki musz­ka­to­ło­wej; egg nog


Źródła:

SJP.pl

Egida

1. w mi­to­lo­gii grec­kiej: tar­cza Zeusa wy­ko­na­na przez He­faj­sto­sa, po­kry­ta kozią skórą;
2. pa­tro­nat, opie­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mitgr. tar­cza Zeusa wy­ku­ta przez He­faj­sto­sa;

 (1.2) przen. opie­ka, pa­tro­nat


Egida (gr. αἰγίς "aigís" ‘kozia skóra’, łac. "aegis") – w mi­to­lo­gii grec­kiej tar­cza boga Zeusa i bo­gi­ni Ateny.

Zo­sta­ła wy­ku­ta przez He­faj­sto­sa (w innej wer­sji: zro­bio­na ze skóry kozy Amal­tei). Była ona atry­bu­tem boga nieba i pio­ru­nów (Zeusa). Dała (je­szcze wtedy bar­dzo mło­de­mu) Ze­u­so­wi zwy­cię­stwo nad jego ojcem Kro­no­sem, który wcze­śniej po­żarł swoje dzie­ci – star­sze ro­dzeń­stwo Zeusa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egidiusz

imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egiertowo

wieś w Pol­sce


Egier­to­wo (ka­szub. Egertowò, niem. "Eggertshütte") – wieś ka­szub­ska w Pol­sce na wschod­nich obrze­żach Ka­szub­skie­go Parku Kra­jo­bra­zo­we­go, po­ło­żo­na w wo­je­wództ­wie po­mor­skim, w po­wie­cie kar­tu­skim, w gmi­nie So­mo­ni­no. Leży na skrzy­żo­wa­niu drogi kra­jo­wej nr 20 Star­gard – Szcze­ci­nek – Gdy­nia z drogą wo­je­wódz­ka nr 224 Wej­he­ro­wo – Tczew. Ma sta­tus so­łect­wa


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. wyspa grec­ka na Morzu Egej­skim, w ar­chi­pe­la­gu Wysp Ar­go­sa­roń­skich;

 (1.2) geogr. adm. gmina (dimos) w Gre­cji obej­mu­ją­ca wyspy Eginę (1.1) i Moni

 (1.3) geogr. grec­kie mia­sto por­to­we, sto­li­ca wyspy Eginy (1.1)

 (1.4) mitgr. nimfa z mitów grec­kich, córka boga Aso­po­sa upro­wa­dzo­na przez Zeusa


Egina (stgr. Αἴγινα Ai­gi­na; ngr. Αίγινα [Ejina]) – wyspa grec­ka w Za­to­ce Sa­roń­skiej, na­le­żą­ca do ar­chi­pe­la­gu Wysp Sa­roń­skich.

Leży w ad­mi­ni­stra­cji zde­cen­tra­li­zo­wa­nej At­ty­ka, w re­gio­nie At­ty­ka, w jed­nost­ce re­gio­nal­nej Wyspy, w gmi­nie Egina.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Eginecki

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Eginą, do­ty­czą­cy Eginy


Źródła:

Wiktionary

Egip.

skrót od: egip­ski


Źródła:

SJP.pl

Egipcjanin

oby­wa­tel Egip­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Egip­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egipcjanka

oby­wa­tel­ka Egip­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ty­pogr. sze­ry­fo­wy krój pisma z moc­ny­mi, bel­ko­wy­mi sze­ry­fa­mi


Egip­cjan­ka – po­tocz­na nazwa an­tyk­wy li­ne­ar­nej sze­ry­fo­wej, cha­rak­te­ry­zu­ją­cej się pro­sty­mi for­ma­mi wy­ko­rzy­stu­ją­cy­mi pra­wi­dła ge­o­me­trii (pro­sto­kąt, kwa­drat, trój­kąt, koło, owal) i pio­no­wą lub pra­wie pio­no­wą osią liter okrą­głych (cechy wspól­ne z gro­te­skiem), obec­no­ścią wy­raź­nych, pro­sto­kąt­nych (bel­ko­wych) sze­ry­fów (cecha odróż­nia­ją­ca od gro­te­sku) i silną kon­struk­cją zna­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egipski

do­ty­czą­cy Egip­tu


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) od­no­szą­cy się do Egip­tu, do­ty­czą­cy Egip­tu, po­cho­dzą­cy z Egip­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egipskość

→ egip­ski


Patrz:egipski

Źródła:

SJP.pl

Egipt

pań­stwo w Afry­ce ze sto­li­cą w Ka­i­rze; Arab­ska Re­pu­bli­ka Egip­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. polit. pań­stwo w Afry­ce i czę­ścio­wo w Azji, ze sto­li­cą w Ka­i­rze;

 (1.2) geogr. hist. sta­ro­żyt­na cy­wi­li­za­cja na te­re­nie współ­czes­ne­go Egip­tu (1.1)


Zo­bacz też: Egipt w in­nych zna­cze­niach tej nazwy.

Egipt ( ‏مصر‎, Miṣr; dia­lekt egip­ski Máṣr, //; Ae­gyp­tus; Αίγυπτος, Aígyptos), nazwa ofi­cjal­na Arab­ska Re­pu­bli­ka Egip­tu (arab. ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎, "Dżum­hu­rij­jat Misr al-Ara­bij­ja") – pań­stwo po­ło­żo­ne w pół­noc­no-wschod­niej Afry­ce z pół­wy­spem Synaj w za­chod­niej Azji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egiptolog

ba­dacz dzie­jów i kul­tu­ry sta­ro­żyt­ne­go Egip­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie egip­to­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egiptologia

nauka ba­da­ją­ca dzie­je i kul­tu­rę sta­ro­żyt­ne­go Egip­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ar­che­ol. nauka ba­da­ją­ca hi­sto­rię i kul­tu­rę sta­ro­żyt­ne­go Egip­tu;


Egip­to­lo­gia – nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem hi­sto­rii sta­ro­żyt­ne­go Egip­tu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egiptologiczny

zwią­za­ny z ba­da­niem dzie­jów i kul­tu­ry sta­ro­żyt­ne­go Egip­tu


przy­miot­nik

 (1.1) ar­che­ol. hist. do­ty­czą­cy egip­to­lo­ga lub egip­to­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egiptolożka

→ egip­to­log


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) spe­cja­list­ka w dzie­dzi­nie egip­to­lo­gii


Patrz:egiptolog

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egiptomania

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fa­scy­na­cja kul­tu­rą sta­ro­żyt­ne­go Egip­tu


Egip­to­ma­nia (ang. "Egyp­tian re­vi­val", "Nile style") – zja­wi­sko pow­sta­łe na grun­cie fa­scy­na­cji Eu­ro­pej­czy­ków kul­tu­rą sta­ro­żyt­ne­go Egip­tu w wy­ni­ku od­kryć na­u­ko­wych do­ko­na­nych w XVIII - XX wie­kach.

Znaj­du­jąc od­bi­cie w wielu dzie­dzi­nach ów­czes­ne­go życia, szcze­gól­nie uwi­docz­ni­ło się w ar­chi­tek­tu­rze i sztu­kach pla­stycz­nych oraz w li­te­ra­tu­rze.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Egiptowo

żar­to­bli­wie: Egipt jako atrak­cja tu­ry­stycz­na


Źródła:

SJP.pl

Egiptozaur

ro­dzaj ro­śli­no­żer­ne­go di­no­za­u­ra z ro­dzi­ny ty­ta­no­za­u­rów


Egip­to­za­ur ("Ae­gyp­to­sa­u­rus") – ro­śli­no­żer­ny di­no­za­ur ży­ją­cy w kre­dzie - około 95 mi­lio­nów lat temu - na te­re­nie dzi­siej­sze­go Egip­tu. Jego nazwa oz­na­cza "egip­skie­go ja­szczu­ra". Za­u­ro­pod spo­krew­nio­ny z sal­ta­za­u­rem

Czwo­ro­noż­ny, wagi około 30 ton i osią­gał około 15 - 16 me­trów dłu­go­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egiryn

mi­ne­rał z grupy pi­rok­se­nów, krze­mian sodu i że­la­za


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. miner. mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów łań­cu­cho­wych, za­li­cza­ny do grupy pi­rok­se­nów, wzór che­micz­ny NaFe3+(Si2O6);


Egi­ryn – mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów łań­cu­cho­wych, za­li­cza­ny do grupy pi­rok­se­nów – kli­no­pi­rok­sen. Mi­ne­rał na­le­ży do grupy mi­ne­ra­łów rzad­kich.

Wraz z ja­de­i­tem oraz kos­moch­lo­rem two­rzy sze­reg ja­de­i­tu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egirynowy

→ egi­ryn


Patrz:egiryn

Źródła:

SJP.pl

Egist

mit. gr. syn Ty­e­ste­sa, ko­cha­nek Kli­taj­me­stry, żony Aga­mem­no­na


Źródła:

SJP.pl

Eglomizowanie

tech­ni­ka zdo­bie­nia szkła


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|eglo­mi­zo­wać.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Eglomizować

zdo­bić szkło, wy­ko­rzy­stu­jąc ciem­ny la­kier do wy­ko­na­nia or­na­men­tu na szy­bie oraz złotą lub srebr­ną folię jako tło


Źródła:

SJP.pl

Eglon

Eglon ( ‏עֶגְלוֹן‎ trb. "'Eglon") – po­stać bi­blij­na ze Sta­re­go Te­sta­men­tu.

Król Moabu w cza­sach Sę­dziów. Po­ko­nał Iz­ra­el i zdo­był Je­ry­cho, utrzy­mu­jąc wła­dzę nad Iz­ra­e­li­ta­mi przez osiem­na­ście lat. Zo­stał za­mor­do­wa­ny przez Ehuda.


Źródła:

Wikipedia

Egmont

1. naz­wi­sko, np. hra­bia Eg­mont, ksią­żę de Gavre (1522 - 1568) bo­ha­ter wojny o wyz­wo­le­nie Ni­der­lan­dów od do­mi­na­cji hisz­pań­skiej;
2. tytuł uwer­tu­ry ope­ro­wej Be­et­ho­ve­na in­spi­ro­wa­nej ży­ciem tego bo­ha­te­ra


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ego

1. prze­no­śnie: god­ność, duma, honor;
2. w psy­cho­a­na­li­zie:
a) część psy­chi­ki czło­wie­ka (obok id i su­pe­re­go) de­cy­du­ją­ca o przy­stą­pie­niu do dzia­ła­nia; świa­do­mość;
b) me­cha­niz­my wew­nętrz­ne i cechy psy­chicz­ne re­gu­lu­ją­ce za­cho­wa­nie czło­wie­ka; jaźń, in­dy­wi­du­al­ność, oso­bo­wość


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) psych. świa­do­ma część oso­bo­wo­ści;


Ego (pol. "ja", jaźń; ego; Ich) – jedna z trzech struk­tur oso­bo­wo­ści w mo­de­lu psy­cho­a­na­li­tycz­nym, obok id i su­pe­re­go; czę­sto ro­zu­mia­ne w zna­cze­niu ja jed­nost­ki ludz­kiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egocasting

[czy­taj: ego­ka­sting] zin­dy­wi­du­a­li­zo­wa­ne ko­rzy­sta­nie z me­diów, kon­cen­tro­wa­nie się na tym, co jest nam znane


Źródła:

SJP.pl

Egocentryczka

ko­bie­ta prze­sad­nie zaj­mu­ją­ca się włas­ną osobą, włas­ny­mi prze­ży­cia­mi, prze­ce­nia­ją­ca sie­bie przy jed­no­czes­nym nie­do­ce­nia­niu i nie­uwz­ględ­nia­niu punk­tu wi­dze­nia in­nych osób; sa­mo­lub­ka, ego­tyst­ka, ego­ist­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta uwa­ża­ją­ca, że świat „kręci się” wokół niej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egocentrycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ego­cen­trycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Egocentryczność

po­sta­wa ży­cio­wa, zgod­nie z którą trak­tu­je się włas­ną osobę jako naj­waż­niej­szy punkt świa­ta, prze­ce­nia się sie­bie przy jed­no­czes­nym nie­do­ce­nia­niu i nie­uwz­ględ­nia­niu punk­tu wi­dze­nia in­nych ludzi; ego­cen­tryzm, ego­tyzm, sa­mo­lub­stwo, sa­mo­lub­ność, sob­ko­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ego­cen­trycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ego­cen­trycz­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egocentryczny

skon­cen­tro­wa­ny wy­łącz­nie na sobie, sa­mo­lub­ny


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ego­cen­tryz­mem, świad­czą­cy o trak­to­wa­niu sie­bie jako naj­waż­niej­szy/cen­tral­ny punkt świa­ta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egocentryk

czło­wiek prze­sad­nie zaj­mu­ją­cy się włas­ną osobą, włas­ny­mi prze­ży­cia­mi, prze­ce­nia­ją­cy sie­bie przy jed­no­czes­nym nie­do­ce­nia­niu i nie­uwz­ględ­nia­niu punk­tu wi­dze­nia in­nych osób; sa­mo­lub, ego­ty­sta, ego­i­sta, sobek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba nie bio­rą­ca pod uwagę czy­ichś opi­nii, uwa­ża­ją­ca, że „świat kręci się wokół niej”


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egocentryzm

książ­ko­wo: po­sta­wa ży­cio­wa, zgod­nie z którą trak­tu­je się włas­ną osobę jako naj­waż­niej­szy punkt świa­ta, prze­ce­nia się sie­bie przy jed­no­czes­nym nie­do­ce­nia­niu i nie­uwz­ględ­nia­niu punk­tu wi­dze­nia in­nych ludzi; ego­izm, ego­tyzm, sa­mo­lub­stwo, sa­mo­lub­ność, sob­ko­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) psych. tok ro­zu­mo­wa­nia, który po­le­ga na cen­tral­nym umiej­sco­wie­niu włas­nej osoby w świe­cie;

 (1.2) pejor. prze­ce­nia­nie swo­je­go zna­cze­nia w świe­cie, po­strze­ga­nie sie­bie jako oś­rod­ka wszyst­kie­go, od­bie­ra­nie wszyst­kich wy­da­rzeń w sto­sun­ku do włas­nej osoby


Ego­cen­tryzm (łac. "ego" – ja + "cen­trum" – śro­dek) – po­strze­ga­nie świa­ta zew­nętrz­ne­go po­le­ga­ją­ce na cen­tral­nym umiej­sco­wie­niu włas­nej osoby w świe­cie. Nie­zdol­ność do to­le­ro­wa­nia in­nych po­glą­dów i po­staw niż włas­ne.

Ego­cen­tryzm jest po­ję­ciem na­ce­cho­wa­nym pe­jo­ra­tyw­nie, cho­ciaż nie za­wsze jest uwa­ża­ny za zja­wi­sko złe etycz­nie w nauce (np. u Jana Pia­ge­ta lub jako funk­cja two­rze­nia włas­ne­go ja).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egodokument

w hi­sto­rii i so­cjo­lo­gii: tekst pi­sa­ny w pier­wszej oso­bie, opi­su­ją­cy wy­da­rze­nia hi­sto­rycz­ne, zmia­ny spo­łecz­ne, np. list, au­to­bio­gra­fia, pa­mięt­nik


Źródła:

SJP.pl

Egofonia

cha­rak­te­ry­stycz­ne, no­so­we brzmie­nie głosu cho­re­go na za­pa­le­nie płuc i opłuc­nej


Ego­fo­nia ( ægophonia), rza­dziej kozi bek – objaw cho­ro­bo­wy wy­stę­pu­ją­cy przy za­pa­le­niu opłuc­nej lub za­pa­le­niu płuc. Pod­czas osłu­chi­wa­nia klat­ki pier­sio­wej pa­cjent wy­po­wia­da słowo "Ee". Dla osłu­chu­ją­ce­go le­ka­rza sły­szal­ne jest na­to­miast słowo "A".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egofuturyzm

kie­ru­nek w li­te­ra­tu­rze po­cząt­ku XX w., zwła­szcza w Rosji, od­mia­na fu­tu­ryz­mu gło­szą­ca po­strze­ga­nie świa­ta przez swoją in­tu­i­cję i kon­cen­tro­wa­nie się au­to­ra na sobie


Źródła:

SJP.pl

Egoista

czło­wiek, któ­re­go ce­chu­je ego­izm, sa­mo­lub­ny, my­ślą­cy tylko o swoim szczę­ściu; sa­mo­lub, ego­ty­sta, ego­cen­tryk, sobek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba kie­ru­ją­ca się włas­nym in­te­re­sem bez zwra­ca­nia uwagi na po­trze­by in­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egoistka

ko­bie­ta, którą ce­chu­je ego­izm, sa­mo­lub­na, my­ślą­ca tylko o swoim szczę­ściu; ko­bie­ta sa­mo­lub, ego­tyst­ka, ego­cen­trycz­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta kie­ru­ją­ca się włas­nym in­te­re­sem bez zwra­ca­nia uwagi na po­trze­by in­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egoistycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ego­i­stycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Egoistyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ego­i­stycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Egoistyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ego­i­stycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ego­i­stycz­ni


Źródła:

Wiktionary

Egoistyczny

sa­mo­lub­ny;
1. my­ślą­cy tylko o swoim szczę­ściu, lek­ce­wa­żą­cy po­trze­by in­nych ludzi;
2. świad­czą­cy o ta­kich ce­chach, np. ego­i­stycz­ne za­cho­wa­nie


przy­miot­nik

 (1.1) cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ego­i­sty i ego­iz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egoizm

po­sta­wa cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się nad­mier­ną lub wy­łącz­ną mi­ło­ścią sa­me­go sie­bie, pod­po­rząd­ko­wa­niem włas­nym po­trze­bom in­te­re­sów in­nych ludzi, my­śle­niem wy­łącz­nie o sobie i swo­ich ko­rzy­ściach; ego­cen­tryzm, ego­tyzm, sa­mo­lub­stwo, sob­ko­stwo, sa­mo­lub­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. psych. po­sta­wa ży­cio­wa ce­chu­ją­ca się przed­kła­da­niem włas­ne­go dobra lub ko­rzy­ści ponad wszyst­ko inne;

 (1.2) pot. pejor. dba­nie tylko o sie­bie, o włas­ną wy­go­dę


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egologia

1. w fi­lo­zo­fii: ba­da­nie jaźni, świa­do­me­go ist­nie­nia; we­dług niek­tó­rych kon­cep­cji isto­ta fi­lo­zo­fii;
2. w psy­cho­lo­gii: po­strze­ga­nie zew­nętrz­ne­go świa­ta i in­nych ludzi przez pryz­mat włas­nej osoby


Źródła:

SJP.pl

Egologiczny

→ ego­lo­gia


Patrz:egologia

Źródła:

SJP.pl

Egomania

nad­mier­ne kon­cen­tro­wa­nie się na samym sobie


Źródła:

SJP.pl

Egomaniak

→ ego­ma­nia


Patrz:egomania

Źródła:

SJP.pl

Egon

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Egon – imię mę­skie, al­ter­na­tyw­na forma imie­nia Eg­bert.

Egon imie­ni­ny ob­cho­dzi: 15 lipca, 1 wrze­śnia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egonek

zdrob­nie­nie od: Egon (imię mę­skie)


Źródła:

SJP.pl

Egonostwo

Egon z mał­żon­ką; Ego­no­wie


Źródła:

SJP.pl

Egonowie

Egon z mał­żon­ką; Ego­no­stwo


Źródła:

SJP.pl

Egonowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Egona lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Egorefleksja

za­sta­na­wia­nie się nad włas­ny­mi pro­ce­sa­mi psy­chicz­ny­mi, doz­na­nia­mi, mo­ty­wa­mi po­stę­po­wa­nia, ce­cha­mi cha­rak­te­ru itp.


Źródła:

SJP.pl

Egoteizm

uwa­ża­nie sa­me­go sie­bie za boga


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. uwa­ża­nie sie­bie sa­me­go za boga


Ego­te­izm (łac. ego "ja" + gr. "theos" bóg) – ter­min fi­lo­zo­ficz­ny, oz­na­cza­ją­cy uwa­ża­nie przez jed­nost­kę samej sie­bie za boga.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egotop

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) młodz. pot. osoba nar­cy­stycz­na, wy­wyż­sza­ją­ca się, trak­tu­ją­ca in­nych z góry

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) młodz. pot. ego­izm, nar­cyzm


Źródła:

Wiktionary

Egotyczka

→ ego­ty­sta


Patrz:egotysta

Źródła:

SJP.pl

Egotyczność

w psy­cho­lo­gii: ten­den­cja do prze­sad­ne­go zaj­mo­wa­nia się włas­ną osobą, włas­ny­mi prze­ży­cia­mi, kie­ro­wa­nie uwagi oto­cze­nia na sie­bie; ego­tyzm, ego­cen­tryzm, ego­izm, sa­mo­lub­stwo, sob­ko­stwo, sa­mo­lub­ność


Źródła:

SJP.pl

Egotyczny

odz­na­cza­ją­cy się ego­tyz­mem


Źródła:

SJP.pl

Egotyk

czło­wiek, któ­re­go ce­chu­je ego­tyzm, prze­sad­nie zaj­mu­ją­cy się włas­ną osobą, włas­ny­mi prze­ży­cia­mi, kie­ru­ją­cy na sie­bie uwagę oto­cze­nia; sa­mo­lub, ego­cen­tryk, ego­ty­sta, sobek


Źródła:

SJP.pl

Egotysta

czło­wiek, któ­re­go ce­chu­je ego­tyzm, prze­sad­nie zaj­mu­ją­cy się włas­ną osobą, włas­ny­mi prze­ży­cia­mi, kie­ru­ją­cy na sie­bie uwagę oto­cze­nia; sa­mo­lub, ego­cen­tryk, ego­i­sta, sobek


Źródła:

SJP.pl

Egotystka

ko­bie­ta, którą ce­chu­je ego­tyzm, prze­sad­nie zaj­mu­ją­ca się włas­ną osobą, włas­ny­mi prze­ży­cia­mi, kie­ru­ją­ca na sie­bie uwagę oto­cze­nia; ko­bie­ta sa­mo­lub, ego­cen­trycz­ka, ego­ist­ka


Źródła:

SJP.pl

Egotystyczny

→ ego­tyzm


Patrz:egotyzm

Źródła:

SJP.pl

Egotyzm

w psy­cho­lo­gii: ten­den­cja do prze­sad­ne­go zaj­mo­wa­nia się włas­ną osobą, włas­ny­mi prze­ży­cia­mi, kie­ro­wa­nie uwagi oto­cze­nia na sie­bie; ego­cen­tryzm, ego­izm, sa­mo­lub­stwo, sob­ko­stwo, sa­mo­lub­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) psych. prze­sad­ne kie­ro­wa­nie włas­nej i cu­dzej uwagi na sie­bie, zaj­mo­wa­nie się tylko swoją osobą;


"Nie mylić z ego­iz­mem."

Ego­tyzm ( ego – ja) – pęd do utrzy­my­wa­nia i roz­wi­ja­nia ko­rzyst­nej opi­nii o włas­nej oso­bie. Zaz­wy­czaj to­wa­rzy­szy mu wy­ol­brzy­mio­na po­zy­tyw­na opi­nia o swo­ich ce­chach oso­bi­stych i włas­nej waż­no­ści. Zaz­wy­czaj za­wie­ra in­te­lek­tu­al­ne, fi­zycz­ne, spo­łecz­ne i inne typy prze­sza­co­wa­nia. Czę­sto wy­stę­pu­je wraz z ego­ma­nią.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egranizacja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) neol. okre­śle­nie na prze­nie­sie­nie fil­mo­we­go lub książ­ko­we­go pier­wow­zo­ru do po­sta­ci gry kom­pu­te­ro­wej lub kon­so­lo­wej


Egra­ni­za­cja – stwo­rze­nie gry kom­pu­te­ro­wej na pod­sta­wie dzie­ła li­te­rac­kie­go lub fil­mo­we­go. Jest to ne­o­lo­gizm pow­sta­ły z po­łą­cze­nia słów ekra­ni­za­cja i gra. Pro­duk­cja może ba­zo­wać na całym ut­wo­rze lub na fil­mie albo jego czę­ści. Niek­tó­re egra­ni­za­cje nie są do­kład­nym odz­wier­cied­le­niem pier­wow­zo­rów – opie­ra­ją się na świe­cie przed­sta­wio­nym np. w książ­ce lub do­ty­czą odręb­nej, ory­gi­nal­nej hi­sto­rii z da­ne­go uni­wer­sum. Ter­min ten jest czę­sto uży­wa­ny przez re­dak­to­rów „CD-Ac­tion”.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Egreta

1. dawna ozdo­ba ka­pe­lu­sza z piór lub dro­gich ka­mie­ni po­pu­lar­na w końcu XVIII wieku;
2. cza­pla biała;
3. wy­ła­do­wa­nie elek­trycz­no­ści w po­sta­ci bla­do­nie­bie­skie­go wach­la­rzy­ka świetl­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. pióra, zwy­kle go­do­we pióra cza­pli, wy­ko­rzy­sty­wa­ne jako ozdo­ba ka­pe­lu­sza i ko­bie­cej fry­zu­ry albo ich imi­ta­cja z me­ta­lu i klej­no­tów

 (1.2) ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Egret­ta alba|ref=tak., duży śnież­no­bia­ły ptak; cza­pla biała

 (1.3) ornit. dłu­gie, ozdob­ne pióra cza­pli wy­ra­sta­ją­ce na ich grzbie­tach w okre­sie go­do­wym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egretka

ozdo­ba w po­sta­ci ko­lo­ro­we­go pió­ro­pu­sza przyt­wier­dza­na do ka­pe­lu­szy lub in­nych na­kryć głowy, a także zdo­bią­ca nieg­dyś hełmy śred­nio­wiecz­nych ry­ce­rzy; forga


Źródła:

SJP.pl

Egri

czer­wo­ne wino wę­gier­skie, prze­waż­nie o cha­rak­te­rze pół­wy­traw­nym lub wy­traw­nym


Źródła:

SJP.pl

Eguter

walec ma­szy­ny pa­pier­ni­czej, wy­rów­nu­ją­cy struk­tu­rę i po­wierzch­nię pa­pie­ru


Źródła:

SJP.pl

Eguterzysta

zawód po­le­ga­ją­cy na wy­ko­ny­wa­niu os­przę­tu słu­żą­ce­go do spo­rzą­dza­nia ho­lo­gra­mów lub zna­ków wod­nych pa­pie­rów war­to­ścio­wych za po­mo­cą pre­cy­zyj­nych urzą­dzeń po­mia­ro­wych i wy­ko­naw­czych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) zawód po­le­ga­ją­cy na wy­ko­ny­wa­niu os­przę­tu do na­no­sze­nia ho­lo­gra­mów i zna­ków wod­nych na pa­pie­ry war­to­ścio­we


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egz.

skrót od: eg­zem­plarz; eg­zempl.


skrót

 (1.1) = eg­zem­plarz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzacerbować

cza­sow­nik prze­chod­ni do­ko­na­ny (ndk. brak)

 (1.1) śrpol. wy­wo­łać u kogoś gniew


Źródła:

Wiktionary

Egzageracja

prze­sta­rza­le: przy­pi­sy­wa­nie cze­muś nad­mier­ne­go zna­cze­nia; wy­ol­brzy­mia­nie cze­goś, prze­ja­skra­wia­nie


Źródła:

SJP.pl

Egzagerowany

prze­sta­rza­le: wy­ol­brzy­miać, prze­ja­skra­wiać, prze­sa­dzać


Źródła:

SJP.pl

Egzagerować

prze­sta­rza­le: wy­ol­brzy­miać, prze­ja­skra­wiać, prze­sa­dzać


Źródła:

SJP.pl

Egzakcja

1. daw­niej: przy­mu­so­we ścią­ga­nie na­leż­no­ści pań­stwa w na­tu­rze i pie­nią­dzach;
2. obwód, w któ­rym po­bie­ra­no po­dat­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. pobór po­dat­ków przez pań­stwo

 (1.2) hist. obwód, w któ­rym po­bie­ra­no po­da­tek


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzaktor

prze­sta­rza­le: po­bor­ca po­dat­ków sta­łych; ek­sak­tor


Źródła:

SJP.pl

Egzaltacja

zbyt­nia wy­lew­ność w oka­zy­wa­niu uczuć i nie­na­tu­ral­ność w uzew­nętrz­nia­niu myśli; afek­ta­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) prze­sad­ne de­mon­stro­wa­nie uczuć, niew­spół­mier­ne do ich siły, nie­a­dek­wat­ne do po­zio­mu emo­cjo­nal­ne­go sy­tu­a­cji, oraz nad­mier­ne lub pełne za­an­ga­żo­wa­nia i za­chwy­tu wy­ra­ża­nie myśli


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzaltolid

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny sto­so­wa­ny w per­fu­me­rii jako utr­wa­lacz za­pa­chu


Eg­zal­to­lid (lak­ton kwasu 15-hy­drok­sy­pen­ta­de­ka­no­we­go) – ma­kro­cy­klicz­ny zwią­zek za­pa­cho­wy, sto­so­wa­ny w pro­duk­cji per­fum do utr­wa­la­nia i har­mo­ni­zo­wa­nia za­pa­chu. Ma za­pach przy­po­mi­na­ją­cy piżmo (z nutą ambry), dzię­ki czemu może być za­mien­ni­kiem tych na­tu­ral­nych sub­stan­cji za­pa­cho­wych po­cho­dze­nia zwie­rzę­ce­go, za­wie­ra­ją­cych po­dob­ne związ­ki wiel­ko­pier­ście­nio­we (np. mu­skon, cy­we­ton, am­bre­to­lid).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzalton

keton cy­klicz­ny, be­zbarw­na, kry­sta­licz­na sub­stan­cja o za­pa­chu piżma; sto­so­wa­ny w prze­my­śle per­fu­me­ryj­nym


Źródła:

SJP.pl

Egzaltowany

afek­to­wa­ny;
1. nie­na­tu­ral­ny, wy­ra­ża­ny w prze­sad­ny spo­sób;
2. ma­ją­cy skłon­no­ści do ta­kie­go wy­ra­ża­nia


przy­miot­nik

 (1.1) ma­ją­cy cechy eg­zal­ta­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzaltować

eg­zal­to­wać się - wpa­dać w stan pod­nie­ce­nia, ogól­ne­go za­chwy­tu, za­pa­lać się


Źródła:

SJP.pl

Egzamen

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. eg­za­min


Źródła:

Wiktionary

Egzamenacyjny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) daw. eg­za­mi­na­cyj­ny


Źródła:

Wiktionary

Egzamin

spraw­dzian;
1. ofi­cjal­ne spraw­dze­nie czy­jejś wie­dzy lub umie­jęt­no­ści;
2. sy­tu­a­cja, w któ­rej uka­zu­je się praw­dzi­wa war­tość kogoś lub cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) eduk. pro­ce­du­ra spraw­dza­nia wie­dzy te­o­re­tycz­nej lub prak­tycz­nej

 (1.2) przen. sy­tu­a­cja, w któ­rej uka­zu­je się praw­dzi­wa war­tość kogoś lub cze­goś


Eg­za­min ( exa­men – ba­da­nie) – jedna z form spraw­dza­nia wie­dzy. Sto­su­je się ją w szko­łach, w in­sty­tu­cjach, np. w ra­mach re­kru­ta­cji na sta­no­wi­ska w urzę­dach pań­stwo­wych albo w we­ry­fi­ka­cji kan­dy­da­tów na du­chow­nych.

W kla­sy­fi­ka­cji sy­ste­mów eg­za­mi­na­cyj­nych wy­róż­nia się:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzaminacyjnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób eg­za­mi­na­cyj­ny; tak, jak na eg­za­mi­nie


Źródła:

Wiktionary

Egzaminacyjny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z eg­za­mi­nem, do­ty­czą­cy eg­za­mi­nu


Źródła:

Wiktionary

Egzaminator

osoba prze­pro­wa­dza­ją­ca eg­za­min


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba prze­pro­wa­dza­ją­ca eg­za­min, także. osoba oce­nia­ją­ca ar­ku­sze eg­za­mi­na­cyj­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzaminatorka

ko­bie­ta prze­pro­wa­dza­ją­ca eg­za­min


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta prze­pro­wa­dza­ją­ca eg­za­min


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzaminatorski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z osobą lub sta­no­wi­skiem eg­za­mi­na­to­ra


Źródła:

Wiktionary

Egzaminatorskość

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. rzad. cecha tego, co eg­za­mi­na­tor­skie; to, co cha­rak­te­ry­stycz­ne dla eg­za­mi­na­to­ra (eg­za­mi­na­to­rów)


Źródła:

Wiktionary

Egzaminowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) prze­pro­wa­dza­nie eg­za­mi­nu, pod­da­wa­nie cze­goś lub kogoś eg­za­mi­no­wi

 (1.2) przen. ba­da­nie, ob­ser­wo­wa­nie, wy­py­ty­wa­nie


Źródła:

Wiktionary

Egzaminować

1. spraw­dzać czy­jeś wia­do­mo­ści lub umie­jęt­no­ści;
2. być spraw­dzia­nem czy­ichś wia­do­mo­ści lub umie­jęt­no­ści, np. eg­za­mi­nu­je nas życie;
3. do­cie­kli­wie wy­py­ty­wać kogoś;
4. spraw­dzać stan lub uży­tecz­ność cze­goś, np. eg­za­mi­no­wać swoją talię


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) prze­pro­wa­dzać eg­za­min, pod­da­wać coś lub kogoś eg­za­mi­no­wi

 (1.2) przen. badać, ob­ser­wo­wać, wy­py­ty­wać


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzaminowy

→ eg­za­min


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z eg­za­mi­nem, do­ty­czą­cy eg­za­mi­nu


Patrz:egzamin

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzantema

wyk­wi­ty skór­ne to­wa­rzy­szą­ce niek­tó­rym in­fek­cjom wi­ru­so­wym


Źródła:

SJP.pl

Egzaracja

eroz­ja lo­dow­co­wa, żło­bie­nie, ry­so­wa­nie i wy­gła­dza­nie skał po­dło­ża przez prze­su­wa­ją­cy się lo­do­wiec


Eg­za­ra­cja – jeden z trzech pro­ce­sów eroz­ji gla­cjal­nej (obok de­trak­cji i de­ter­sji), tłu­ma­czo­ny jako zdzie­ra­nie.

Do­ty­czy ut­wo­rów nie­skon­so­li­do­wa­nych, znaj­du­ją­cych się w po­dło­żu lo­dow­ca. Są one de­for­mo­wa­ne i prze­su­wa­ne pod wpły­wem prze­mie­szcza­ją­ce­go się lodu, a część przy­ma­rza do stopy lo­dow­ca i jest włą­cza­na w jego obręb.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzarcha

na­miest­nik ce­sa­rza Bi­zan­cjum w po­sia­dło­ściach ital­skich i afry­kań­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. tytuł na­czel­ni­ka pro­win­cji eg­zar­cha­tu;

 (1.2) bi­skup za­rzą­dza­ją­cy eg­zar­cha­tem

 (1.3) na­miest­nik pa­triar­chy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzarchat

1. teren ju­rys­dyk­cji eg­zar­chy w Ko­ście­le wschod­nim;
2. w ce­sar­stwie bi­zan­tyj­skim: teren pod­le­gły wła­dzy na­miest­ni­ka ce­sar­skie­go;
3. eg­zar­chat buł­gar­ski - Ko­ściół pra­wo­sław­ny w Buł­ga­rii, który zo­stał wy­łą­czo­ny spod wła­dzy pa­triar­cha­tu w 1870 roku


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. urząd na­miest­ni­ka w ce­sar­stwie bi­zan­tyń­skim

 (1.2) hist. jed­nost­ka po­dzia­łu ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go w ce­sar­stwie bi­zan­tyń­skim znaj­du­ją­ca się pod za­rzą­dem eg­zar­chy

 (1.3) rel. ob­szar po­ło­żo­ny poza głów­nym te­re­nem dzia­ła­nia da­ne­go Ko­ścio­ła pod­da­ny wła­dzy ka­no­nicz­nej przed­sta­wi­cie­la pa­triar­chy;


Eg­zar­chat – typ jed­nost­ki ko­ściel­ne­go po­dzia­łu ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go wy­stę­pu­ją­cy w wielu Ko­ścio­łach pra­wo­sław­nych oraz ka­to­lic­kich Ko­ścio­łach wschod­nich.

Ter­min ten wy­wo­dzi się z Ce­sar­stwa Bi­zan­tyj­skie­go, gdzie eg­zar­cha­mi ty­tu­ło­wa­ni byli na­miest­ni­cy ce­sar­scy naj­waż­niej­szych pro­win­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzasperacja

prze­sta­rza­łe: stan wiel­kie­go roz­draż­nie­nia; furia, roz­ją­trze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. stan wiel­kie­go roz­draż­nie­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzasperować

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. wy­eg­za­spe­ro­wać)

 (1.1) przest. do­pro­wa­dzać do roz­pa­czy lub roz­draż­nie­nia


Źródła:

Wiktionary

Egzegeta

1. te­o­log ko­men­tu­ją­cy tek­sty bi­blij­ne
2. fi­lo­log zaj­mu­ją­cy się eg­ze­ge­zą; ko­men­ta­tor
3. w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: tłu­macz wy­rocz­ni, praw i oby­cza­jów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) jęz. ję­zy­koz­naw­ca zaj­mu­ją­cy się eg­ze­ge­zą

 (1.2) teol. bi­bli­sta ba­da­ją­cy tek­sty bi­blij­ne

 (1.3) hist. tłu­ma­czą­cy i ko­men­tu­ją­cy wy­rocz­nie w an­tycz­nej Hel­la­dzie

 (1.4) hist. urzęd­nik od­po­wie­dzial­ny za na­dzór nad kul­tem ateń­skim


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzegetka

→ eg­ze­ge­ta


Patrz:egzegeta

Źródła:

SJP.pl

Egzegetyczny

zwią­za­ny z eg­ze­ge­zą Pisma Świę­te­go i eg­ze­ge­ty­ką


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z eg­ze­ge­zą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzegetyka

w re­li­gioz­naw­stwie: nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem, ob­ja­śnia­niem i ko­men­to­wa­niem tek­stu Bi­blii


Źródła:

SJP.pl

Egzegeza

1. fi­lo­lo­gicz­na kry­ty­ka tek­stu;
2. ob­ja­śnia­nie, in­ter­pre­ta­cja tek­stów bi­blij­nych;
3. w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: ob­ja­śnia­nie sensu wy­rocz­ni, praw


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. teol. ba­da­nie, wy­ja­śnia­nie i ko­men­to­wa­nie tek­stów;


Eg­ze­ge­za ( ἐξήγησις "exḗgēsis" – „wy­ja­śnie­nie, wy­pro­wa­dze­nie”) – ba­da­nie i kry­tycz­na in­ter­pre­ta­cja tek­stów, zwła­szcza świę­tych i ut­wo­rów ha­gio­gra­ficz­nych (opo­wia­da­ją­cych o ży­wo­tach świę­tych). Eg­ze­ge­za jest sztu­ką ro­zu­mie­nia i wy­kład­ni ukry­tych w ut­wo­rach prawd, ale­go­rii, sym­bo­licz­nych kodów sen­sów te­o­lo­gicz­nych; poz­na­wa­nia war­stwy me­ta­fo­rycz­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzekucja

1. wy­ko­na­nie za­są­dzo­nej kary:
a) stra­ce­nie osoby ska­za­nej na karę śmier­ci;
b) ścią­gnię­cie uz­na­nej praw­nie na­leż­no­ści;
c) daw­niej: wy­ko­na­nie kary cie­les­nej; wy­chło­sta­nie, ubi­czo­wa­nie;
2. re­a­li­za­cja np. uchwał sej­mo­wych lub in­nych aktów praw­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­ko­na­nie wy­ro­ku śmier­ci

 (1.2) praw. przy­mu­so­we ścią­ga­nie na­leż­no­ści, z któ­rych za­pła­ce­niem jakaś osoba lub in­sty­tu­cja za­le­ga

 (1.3) praw. wy­ko­na­nie wy­ro­ku, orze­cze­nia, de­cyz­ji ad­mi­ni­stra­cyj­nej lub uchwa­ły or­ga­nu ko­le­gial­ne­go


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzekucyjny

zwią­za­ny z eg­ze­ku­cją


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z eg­ze­ku­cja­mi, stra­ce­nia­mi, słu­żą­cy do stra­ceń

 (1.2) praw. zwią­za­ny z pro­ce­sem odzy­ski­wa­nia na­leż­ne­go sobie ma­jąt­ku po­przez in­sty­tu­cje sądu, ko­mor­ni­ka lub in­nych or­ga­nów

 (1.3) hist. zwią­za­ny z szes­na­sto­wiecz­nym ru­chem re­for­ma­tor­skim szlach­ty pol­skiej;

 (1.4) książk. zwią­za­ny z wy­ko­na­niem, wpro­wa­dze­niem cze­goś w życie np. usta­wy, wy­ro­ków są­do­wych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzekutor

1. urzęd­nik pań­stwo­wy ścią­ga­ją­cy na­leż­ność od dłuż­ni­ków na pod­sta­wie orze­czeń są­do­wych; ko­mor­nik;
2. wy­ko­naw­ca wy­ro­ków są­do­wych;
3. śro­do­wi­sko­wo: pił­karz wy­ko­nu­ją­cy rzut karny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) wy­ko­naw­ca wy­ro­ku są­do­we­go, te­sta­men­tu, za­rzą­dzeń władz itp.

 (1.2) środ. sport. pił­karz wy­ko­nu­ją­cy rzut karny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzekutorka

1. urzęd­nicz­ka pań­stwo­wa ścią­ga­ją­ca na­leż­ność od dłuż­ni­ków na pod­sta­wie orze­czeń są­do­wych
2. ko­bie­ta, peł­nią­ca funk­cję wy­ko­naw­cy wy­ro­ków są­do­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­ko­naw­czy­ni wy­ro­ku są­do­we­go, te­sta­men­tu, za­rzą­dzeń władz itp.

 (1.2) środ. sport. pił­kar­ka wy­ko­nu­ją­ca rzut karny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzekutywa

1. wła­dza wy­ko­naw­cza re­a­li­zu­ją­ca po­sta­no­wie­nia wła­dzy usta­wo­daw­czej;
2. organ wy­ko­naw­czy pań­stwa lub par­tii; za­rząd, rząd


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) praw. polit. wła­dza wy­ko­naw­cza w pań­stwie

 (1.2) polit. organ wy­ko­naw­czy w par­tiach po­li­tycz­nych i or­ga­ni­za­cjach spo­łecz­nych

 (1.3) pot. po­sie­dze­nie, sesja, obra­dy eg­ze­ku­ty­wy (1.2)

 (1.4) przest. zdol­ność wy­ko­na­nia aktu praw­ne­go

 (1.5) hist. w cza­sie II wojny świa­to­wej za­kon­spi­ro­wa­na ko­mór­ka Armii Kra­jo­wej, która wy­ko­ny­wa­ła wy­ro­ki śmier­ci wy­da­ne przez Pol­skie Pań­stwo Po­dziem­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzekwie

część ce­re­mo­nia­łu po­grze­bo­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) ele­ment ce­re­mo­nii po­grze­bo­wej


Eg­zek­wie (łac. "exe­qu­iae") – to­wa­rzy­sze­nie do grobu. W Ko­ście­le ka­to­lic­kim ce­re­mo­nie po­grze­bo­we ze wszyst­ki­mi obrzę­da­mi lub część li­tur­gii bre­wia­rzo­wej za zmar­łych (jutrz­nia czy niesz­po­ry).

Li­tur­gia ża­łob­na (łac. "Of­fi­cium de­func­to­rum") ma szcze­gól­ne zna­cze­nie dla chrze­ści­jan, jest bo­wiem eta­pem "przej­ścia" z życia do­czes­ne­go do życia wiecz­ne­go. ""Exe­qu­ia­rum Ordo" -" "mod­lit­wy za zmar­łych" się­ga­ją do hym­nów i psal­mów mó­wią­cych o zba­wie­niu wiecz­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzekwowalność

→ eg­zek­wo­wal­ny


Patrz:egzekwowalny

Źródła:

SJP.pl

Egzekwowalny

da­ją­cy się eg­zek­wo­wać


Źródła:

SJP.pl

Egzekwowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|eg­zek­wo­wać.


Źródła:

Wiktionary

Egzekwować

1. wy­ma­gać wy­ko­na­nia cze­goś, np. za­da­nia lub obo­wiąz­ku;
2. do­cho­dzić wy­ko­na­nia orze­czeń są­do­wych


cza­sow­nik prze­chod­ni

 (1.1) wy­ma­gać wy­ko­na­nia cze­goś

 (1.2) zmu­szać, do­pro­wa­dzać do speł­nie­nia pew­nych zo­bo­wią­zań


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzema

aler­gicz­na cho­ro­ba skóry


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. nie­in­fek­cyj­ny stan za­pal­ny głów­nie wierzch­niej war­stwy skóry ob­ja­wia­ją­cy się świą­dem, za­czer­wie­nie­niem, pę­che­rzy­ka­mi i złu­szcza­niem na­skór­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzemat

struk­tu­ra tek­to­nicz­na pow­sta­ła wsku­tek prze­bi­cia się pla­stycz­ne­go jądra an­ty­kli­ny przez młod­sze, sztyw­niej­sze skały nad­kła­du; dia­pir, wysad


Źródła:

SJP.pl

Egzempcja

1. w pra­wie ka­no­nicz­nym: prze­nie­sie­nie osoby lub za­ko­nu pod ju­rys­dyk­cję in­ne­go (zwy­kle wyż­sze­go) prze­ło­żo­ne­go ko­ściel­ne­go;
2. daw­niej: przy­wi­lej zwal­nia­ją­cy z ja­kie­goś obo­wiąz­ku praw­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przy­wi­lej uwal­nia­ją­cy od obo­wiąz­ku na­ka­za­ne­go pra­wem

 (1.2) uwol­nie­nie spod ju­rys­dyk­cji bez­poś­red­nie­go zwierzch­ni­ka ko­ściel­ne­go, a pod­da­nie wyż­sze­mu;

 (1.3) daw. wykup ma­jąt­ku od­da­ne­go w za­staw

 (1.4) hist. w pra­wie sta­ro­pol­skim: cza­so­wy im­mu­ni­tet żoł­nie­rzy od sądów in­nych niż woj­sko­we, na­da­wa­ny przez sejm lub het­ma­nów


Eg­zemp­cja ( exemp­tio 'wy­bra­nie; wy­ję­cie' od "ex" 'od-, wy-, z' i "emp­tio" od "emere" 'brać; ku­po­wać') – okre­śle­nie po­cho­dzą­ce z prawa ka­no­nicz­ne­go, oz­na­cza­ją­ce prze­nie­sie­nie osoby albo ze­spo­łu osób (np. za­ko­nu) spod ju­rys­dyk­cji jed­ne­go prze­ło­żo­ne­go ko­ściel­ne­go pod wła­dzę in­ne­go, naj­czę­ściej wyżej po­sta­wio­ne­go w hie­rar­chii, np. spod wła­dzy or­dy­na­riu­sza lub pro­bo­szcza i pod­da­nie go bez­poś­red­nio wyż­sze­mu prze­ło­żo­ne­mu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzempcyjny

zwią­za­ny z eg­zemp­cją


Źródła:

SJP.pl

Egzempl.

skrót od: eg­zem­plarz; egz.


Źródła:

SJP.pl

Egzemplaryczny

okre­śla­ją­cy kon­kret­ną jed­nost­kę; osob­ni­czy; spe­cy­ficz­ny


Źródła:

SJP.pl

Egzemplarz

1. jedna sztu­ka z grupy jed­no­rod­nych przed­mio­tów;
2. przed­sta­wi­ciel ja­kie­goś typu, ga­tun­ku; okaz;
3. iro­nicz­nie: ktoś po­sia­da­ją­cy ne­ga­tyw­ną cechę lub wy­róż­nia­ją­cy się z grupy in­nych osób; in­dy­wi­du­um


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jeden przed­miot z grupy jed­no­rod­nych przed­mio­tów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzemplarzowy

→ eg­zem­plarz


Patrz:egzemplarz

Źródła:

SJP.pl

Egzemplifikacja

1. wy­ja­śnia­nie cze­goś przy po­mo­cy przy­kła­dów;
2. przy­kład


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­ja­śnia­nie cze­goś za po­mo­cą przy­kła­dów

 (1.2) wy­ja­śnia­ją­cy przy­kład


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzemplifikacyjny

zwią­za­ny z eg­zem­pli­fi­ka­cją


Źródła:

SJP.pl

Egzemplifikować

do­ko­ny­wać eg­zem­pli­fi­ka­cji


Źródła:

SJP.pl

Egzercerunek

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. wojsk. ćwi­cze­nia woj­sko­we, musz­tra


Źródła:

Wiktionary

Egzercytowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|eg­zer­cy­to­wać.


Źródła:

Wiktionary

Egzercytować

cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) przest. ćwi­czyć

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny eg­zer­cy­to­wać się (dk. brak)

 (2.1) przest. ćwi­czyć się, wpra­wiać się


Źródła:

Wiktionary

Egzerga

miej­sce na napis na mo­ne­cie lub me­da­lu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nu­mizm. od­dzie­lo­na od ry­ci­ny prze­strzeń u dołu me­da­lu lub mo­ne­ty, na któ­rej zwy­kle za­war­ta jest de­wi­za lub data wy­bi­cia;


Ek­ser­ga (łac. "exer­gum" od gr. εξεργον – dosł. „spoza dzie­ła”) albo eg­zer­ga (z wy­mo­wy fr. "exer­gue") – dolna część pola mo­ne­ty, od­dzie­lo­na od niego po­zio­mą linią, zwaną cię­ci­wą.

Okre­śla­na pol­skim ter­mi­nem od­ci­nek (za­po­ży­czo­nym z niem. "Absch­nitt"). Naj­czę­ściej znaj­du­ją się w nim oz­na­cze­nia men­ni­cze (np. sym­bol men­ni­cy, znak emi­syj­ny, cyfra włas­na itp.) bądź data wy­bi­cia da­ne­go nu­miz­ma­tu; rza­dziej bywa nie­wy­peł­nio­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzergia

mak­sy­mal­na praca, jaką okre­ślo­na ma­te­ria może wy­ko­nać w pro­ce­sie ter­mo­dy­na­micz­nym przy prze­cho­dze­niu do stanu rów­no­wa­gi z oto­cze­niem


Eg­zer­gia – mak­sy­mal­na praca, jaką układ ter­mo­dy­na­micz­nie ot­war­ty może wy­ko­nać w danym oto­cze­niu prze­cho­dząc do stanu rów­no­wa­gi z oto­cze­niem. Oto­cze­nie trak­tu­je się jako zbior­nik nie­u­ży­tecz­nej ener­gii i ma­te­rii o sta­łej tem­pe­ra­tu­rze. Mak­sy­mal­ną ener­gię uzy­sku­je się w pro­ce­sie od­wra­cal­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzoamylaza

od­mia­na amy­la­zy - en­zy­mu od­gry­wa­ją­ce­go ważną rolę w tra­wie­niu


Źródła:

SJP.pl

Egzobiolog

uczo­ny spe­cja­li­zu­ją­cy się w eg­zo­bio­lo­gii; kos­mo­bio­log, astro­bio­log


Źródła:

SJP.pl

Egzobiologia

dzie­dzi­na bio­lo­gii, nauka ba­da­ją­ca moż­li­wość wy­stę­po­wa­nia życia poza Zie­mią; astro­bio­lo­gia, kos­mo­bio­lo­gia, kse­no­bio­lo­gia


Źródła:

SJP.pl

Egzobiologiczny

zwią­za­ny z eg­zo­bio­lo­gią (np. eg­zo­bio­lo­gicz­ne po­szu­ki­wa­nia wody, eg­zo­bio­lo­gicz­ne ek­spe­ry­men­ty); kos­mo­bio­lo­gicz­ny, astro­bio­lo­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Egzobiolożka

→ eg­zo­bio­log


Patrz:egzobiolog

Źródła:

SJP.pl

Egzobiotyczny

bę­dą­cy or­ga­niz­mem ży­ją­cym w kos­mo­sie lub zwią­za­ny z takim or­ga­niz­mem


Źródła:

SJP.pl

Egzocytoza

pro­ces wy­da­la­nia pę­che­rzy­ków, za­wie­ra­ją­cych tran­spor­to­wa­ną sub­stan­cję, z ko­mór­ki wraz z czę­ścią jej błony


Eg­zo­cy­to­za (gr. "éxō" ‘na zew­nątrz’, "kýtos" ‘ko­mór­ka’) – pro­ces usu­wa­nia z ko­mór­ki eu­ka­rio­tycz­nej róż­nych sub­stan­cji, dla któ­rych błona ko­mór­ko­wa jest nie­prze­pu­szczal­na. Od­by­wa się on za poś­red­nict­wem bło­nia­stych pę­che­rzy­ków, które zle­wa­ją się z błoną ko­mór­ko­wą, uwal­nia­jąc zgro­ma­dzo­ną wew­nątrz sub­stan­cję do prze­strze­ni mię­dzy­ko­mór­ko­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzoderma

tkan­ka wy­stę­pu­ją­ca w ko­rze­niu więk­szo­ści ro­ślin, peł­nią­ca funk­cję ochron­ną; pod­skór­nia


Eg­zo­der­ma, skór­nia, pod­skór­nia – tkan­ka ro­ślin­na po­cho­dze­nia mię­ki­szo­we­go, znaj­du­ją­ca się pod ry­zo­der­mą. Ścia­ny ko­mó­rek eg­zo­der­my ule­ga­ją kor­ko­wa­ce­niu, przez co eg­zo­der­ma pełni po­wy­żej stre­fy wło­śni­ko­wej ko­rze­nia funk­cję ochron­ną. Do kor­ko­wa­ce­nia do­cho­dzi gdy wło­śni­ki za­czy­na­ją więd­nąć. W star­szych stre­fach ko­rze­nia eg­zo­der­ma za­stę­pu­je skór­kę ko­rze­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzoenergetyczny

prze­bie­ga­ją­cy z wy­dzie­le­niem ener­gii


Źródła:

SJP.pl

Egzoenzym

enzym pro­du­ko­wa­ny przez ko­mór­kę w jej wnę­trzu a dzia­ła­ją­cy poza nią


Źródła:

SJP.pl

Egzoforia

ro­dzaj zeza (zez uta­jo­ny ro­zbież­ny)


Źródła:

SJP.pl

Egzoftalmia

wy­trzeszcz gałek ocz­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. rzad. wy­trzeszcz; nad­mier­ne, cho­ro­bli­we wy­su­nię­cie gałek ocz­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzogamia

nakaz za­wie­ra­nia mał­żeństw z osobą spoza danej grupy spo­łecz­nej, szcze­pu, or­ga­ni­za­cji, na­ro­do­wo­ści, ze­spo­łu krew­nych itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kult. etn. sy­stem norm kul­tu­ro­wych, który wy­mu­sza mał­żeń­stwo poza włas­ną grupą;


Eg­zo­ga­mia – zakaz za­wie­ra­nia mał­żeństw wew­nątrz okre­ślo­nej grupy (po­sze­rzo­nej ro­dzi­ny, klanu eg­zo­ga­micz­ne­go), utoż­sa­mia­ny przez jej człon­ków z za­ka­zem ka­zi­rodzt­wa, mimo że wyz­na­cza szer­szą grupę, niż jed­nost­ki bli­sko spo­krew­nio­ne.

Naj­częst­szą zbio­ro­wo­ścią eg­zo­ga­micz­ną w spo­łe­czeń­stwach pier­wot­nych jest klan eg­zo­ga­micz­ny, zaz­wy­czaj po­sia­da­ją­cy włas­ny totem. W spo­łe­czeń­stwach po­dzie­lo­nych na dwa klany lub inne jed­nost­ki eg­zo­ga­micz­ne, okre­śla­ne są one mia­nem mo­je­tów (połów).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzogeniczność

cecha cze­goś do­ty­czą­ce­go przy­czyn i od­dzia­ły­wań zew­nętrz­nych; eg­zo­gen­ność


Źródła:

SJP.pl

Egzogeniczny

do­ty­czą­cy przy­czyn i od­dzia­ły­wań zew­nętrz­nych; eg­zo­gen­ny


przy­miot­nik

 (1.1) po­cho­dzą­cy z zew­nątrz

 (1.2) wy­wo­ła­ny przez czyn­nik z zew­nątrz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzogenność

cecha cze­goś do­ty­czą­ce­go przy­czyn i od­dzia­ły­wań zew­nętrz­nych; eg­zo­ge­nicz­ność


Źródła:

SJP.pl

Egzogenny

do­ty­czą­cy przy­czyn i od­dzia­ły­wań zew­nętrz­nych; eg­zo­ge­nicz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) biol. po­cho­dzą­cy z zew­nątrz or­ga­niz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzojądro

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) in­form. jądro sy­ste­mu ope­ra­cyj­ne­go o mi­ni­mal­nym po­zio­mie ab­strak­cji, za­pew­nia­ją­ce je­dy­nie ochro­nę za­so­bów


Źródła:

Wiktionary

Egzokarp

cien­ka war­stwa zew­nętrz­na owoc­ni two­rzą­ca skór­kę owocu


Eg­zo­karp – zew­nętrz­na war­stwa okry­wa­ją­ca owoc, która pow­sta­je z zew­nętrz­nej skór­ki słup­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzoksiężyc

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) astr. księ­życ obie­ga­ją­cy eg­zo­pla­ne­tę itp.;


Eg­zok­się­życ – na­tu­ral­ny sa­te­li­ta or­bi­tu­ją­cy wokół pla­ne­ty po­za­sło­necz­nej lub in­ne­go po­dob­ne­go obiek­tu niez­naj­du­ją­ce­go się w Ukła­dzie Sło­necz­nym. Bio­rąc pod uwagę ist­nie­nie licz­nych księ­ży­ców w na­szym ukła­dzie pla­ne­tar­nym, wnio­sku­je się, że naj­praw­do­po­dob­niej ist­nie­ją one także wokół wielu in­nych pla­net po­za­sło­necz­nych.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Egzolitofit

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. li­to­fit za­sied­la­ją­cy po­wierzch­nię skał


Źródła:

Wiktionary

Egzon

sek­wen­cja genu ko­du­ją­ca ami­nok­wa­sy w czą­stecz­ce biał­ka; ekson


Źródła:

SJP.pl

Egzoneracja

w pra­wie: uwol­nie­nie się od od­po­wie­dzial­no­ści na za­sa­dzie ry­zy­ka


Eg­zo­ne­ra­cja ("oko­licz­no­ści eg­zo­ne­ra­cyj­ne") – stany fak­tycz­ne oraz praw­ne, na które może po­wo­łać się zo­bo­wią­za­ny do na­pra­wie­nia szko­dy w celu zwol­nie­nia się od od­po­wie­dzial­no­ści na za­sa­dzie ry­zy­ka. Są nimi:

Wy­star­cza­ją­ce do zwol­nie­nia się z od­po­wie­dzial­no­ści jest wy­ka­za­nie przy­najm­niej jed­nej z ww. oko­licz­no­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzoneracyjny

→ eg­zo­ne­ra­cja


Patrz:egzoneracja

Źródła:

SJP.pl

Egzonim

za­a­dop­to­wa­na do włas­ne­go ję­zy­ka obca nazwa ge­o­gra­ficz­na np. Paryż (fr. Paris)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. geogr. za­a­dap­to­wa­na na po­trze­by włas­ne­go ję­zy­ka nazwa obiek­tu ge­o­gra­ficz­ne­go inna od nazwy uży­wa­nej w ję­zy­ku lub ję­zy­kach ofi­cjal­nych na ob­sza­rze, gdzie dany obiekt ge­o­gra­ficz­ny się znaj­du­je;


Eg­zo­nim (od ἔξω – poza i ónoma – nazwa) – nazwa uży­wa­na w danym ję­zy­ku dla obiek­tu ge­o­gra­ficz­ne­go znaj­du­ją­ce­go się poza ob­sza­rem, na któ­rym ten język jest po­wszech­nie uży­wa­ny. Eg­zo­nim odróż­nia się swoją formą od en­do­ni­mu, czyli nazwy funk­cjo­nu­ją­cej w ję­zy­ku uży­wa­nym na ob­sza­rze, gdzie znaj­du­je się ten ob­szar ge­o­gra­ficz­ny. Np. an­giel­ski eg­zo­nim Pra­gue, od­no­szą­cy się do mia­sta Pragi, od­po­wia­da cze­skie­mu en­do­ni­mo­wi Praha.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzoplaneta

pla­ne­ta krą­żą­ca wokół gwia­zdy innej niż Słoń­ce; pla­ne­ta po­za­sło­necz­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) astr. pla­ne­ta po­ło­żo­na poza Ukła­dem Sło­necz­nym, naj­czę­ściej w innym ukła­dzie pla­ne­tar­nym;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzoplazma

zew­nętrz­na, ob­wo­do­wa część cy­to­plaz­my ko­mór­ko­wej


Źródła:

SJP.pl

Egzorbitancja

w daw­nej Pol­sce: na­du­ży­cie wła­dzy, głów­nie kró­lew­skiej


Źródła:

SJP.pl

Egzorbitant

daw­niej: czło­wiek wy­kra­cza­ją­cy prze­ciw obo­wią­zu­ją­ce­mu prawu; prze­stęp­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. czło­wiek ła­mią­cy prawo, prze­stęp­ca


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzorcysta

osoba od­pra­wia­ją­ca eg­zor­cyz­my


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) kośc. osoba upraw­nio­na do od­pra­wie­nia eg­zor­cyz­mu;


Eg­zor­cy­sta – osoba spra­wu­ją­ca eg­zor­cyzm, czyli li­tur­gicz­ny obrzęd wy­pę­dza­nia złego ducha bądź de­mo­na, bądź też ni­szcze­nia jego wpły­wów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzorcystat

ro­dzaj niż­szych, nie­sa­kra­men­tal­nych świę­ceń w Ko­ście­le ka­to­lic­kim i wschod­nim


Źródła:

SJP.pl

Egzorcystka

→ eg­zor­cy­sta


Patrz:egzorcysta

Źródła:

SJP.pl

Egzorcystyczny

cha­rak­te­ry­stycz­ny dla eg­zor­cyz­mu i zwią­za­nych z nim ry­tu­a­łów


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rel. zwią­za­ny z eg­zor­cyz­ma­mi, do­ty­czą­cy eg­zor­cyz­mów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzorcyzm

1. w Ko­ście­le ka­to­lic­kim: obrzęd li­tur­gicz­ny ma­ją­cy na celu wy­pę­dze­nie sza­ta­na;
2. za­klę­cie ne­gu­ją­ce wpływ groź­nych sił nad­przy­ro­dzo­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kośc. obrzęd li­tur­gicz­ny, który ma usu­wać wpływ sza­ta­na na osoby, miej­sca lub rze­czy;

 (1.2) kośc. mod­lit­wa, która ma usu­wać wpływ sza­ta­na


Eg­zor­cyzm (gr. ἐξορκισμός, "exor­kis­mós" – za­przy­się­że­nie, za­klę­cie) – obrzęd poś­wię­ce­nia ma­ją­cy na celu uwol­nie­nie czło­wie­ka, zwie­rzę­cia, miej­sca lub przed­mio­tu od wpły­wu złego ducha.

W Ko­ście­le ka­to­lic­kim eg­zor­cyz­mem na­zy­wa­ny jest obrzęd li­tur­gicz­ny ma­ją­cy na celu usu­nię­cie bez­poś­red­nie­go wpły­wu Sza­ta­na na osobę, ewen­tu­al­nie (rza­dziej) zwie­rzę, miej­sce lub przed­miot w for­mie opę­ta­nia, drę­cze­nia lub znie­wo­le­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzorcyzmowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|eg­zor­cyz­mo­wać.


Źródła:

Wiktionary

Egzorcyzmowany

forma cza­sow­ni­ka.

 (1.1) imie­słów przy­miot­ni­ko­wy bier­ny od cza­sow­ni­ka: eg­zor­cyz­mo­wać

przy­miot­nik

 (2.1) taki, nad któ­rym od­pra­wio­no eg­zor­cyz­my


Źródła:

Wiktionary

Egzorcyzmować

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) rel. od­pra­wiać eg­zor­cyz­my


Źródła:

Wiktionary

Egzorcyzmy

1. w Ko­ście­le ka­to­lic­kim: obrzęd li­tur­gicz­ny ma­ją­cy na celu wy­pę­dze­nie sza­ta­na;
2. za­klę­cie ne­gu­ją­ce wpływ groź­nych sił nad­przy­ro­dzo­nych


Źródła:

SJP.pl

Egzorfina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. ogól­na nazwa związ­ku or­ga­nicz­ne­go, pep­ty­du opio­i­do­we­go o wła­ści­wo­ściach mor­fi­no­po­dob­nych, po­dob­ne­go w dzia­ła­niu do en­dor­fin a po­cho­dzą­ce­go głów­nie z mąki pszen­nej


Źródła:

Wiktionary

Egzorta

ka­za­nie wy­gła­sza­ne po po­grze­bie lub w rocz­ni­cę śmier­ci


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. ka­za­nie po­grze­bo­we lub rocz­ni­co­we

 (1.2) rel. krót­ka za­chę­ta w for­mie ka­za­nia wy­gła­sza­na przed spo­wie­dzią

 (1.3) przen. żart. mo­ra­li­zu­ją­ca prze­mo­wa


Eg­zor­ta (łac. "ex­hor­ta­tio" – na­pom­nie­nie) – ro­dzaj krót­kie­go ka­za­nia, wy­gła­sza­ne­go przez ka­pła­na pod­czas po­grze­bu bądź w rocz­ni­cę śmier­ci.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzosfera

nazwa sto­so­wa­na cza­sem na okre­śle­nie naj­bar­dziej zew­nętrz­nej czę­ści at­mos­fe­ry ziem­skiej, po­wy­żej 600-1000 km


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) me­te­o­rol. zew­nętrz­na war­stwa at­mos­fe­ry Ziemi;


Eg­zos­fe­ra – naj­bar­dziej zew­nętrz­na war­stwa at­mos­fe­ry pla­ne­ty lub księ­ży­ca. Eg­zos­fe­ra zwana jest ina­czej sferą roz­pra­sza­nia, sferą dys­sy­pa­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzosom

sfe­rycz­ny pę­che­rzyk bło­no­wy wy­dzie­la­ny przez więk­szość ko­mó­rek eu­ka­rio­tycz­nych


Źródła:

SJP.pl

Egzosomalny

→ eg­zo­som


Patrz:egzosom

Źródła:

SJP.pl

Egzosomowy

→ eg­zo­som


Patrz:egzosom

Źródła:

SJP.pl

Egzospora

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. ro­dzaj za­rod­ni­ków wyt­wa­rza­nych na zew­nątrz ko­mór­ki ma­cie­rzy­stej po­przez od­ci­na­nie ich suk­ce­syw­nie na koń­cach tej ko­mór­ki;


Eg­zo­spo­ry – ro­dzaj za­rod­ni­ków wyt­wa­rza­nych poza za­rod­nią po­przez od­ci­na­nie po­je­dyn­czych ko­mó­rek na koń­cach ko­ni­diów (strzę­pek za­rod­ni­kot­wór­czych, u grzy­bów) lub przez od­ci­na­nie czę­ści ko­mór­ki ma­cie­rzy­stej u niek­tó­rych sinic, np. z ro­dza­ju Cha­ma­e­sip­hon. W odróż­nie­niu od en­do­spor eg­zo­spo­ry pow­sta­ją na zew­nątrz ko­mór­ki lub struk­tu­ry ma­cie­rzy­stej; u grzy­bów na­le­żą do nich m.in. za­rod­ni­ki ko­ni­dial­ne oraz ba­zy­dio­spo­ry.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Egzosporium

zew­nętrz­na war­stwa błony ko­mór­ko­wej ziar­na pyłku kwia­to­we­go; eg­zy­na


Źródła:

SJP.pl

Egzostoza

zro­śnię­cie zęba z ko­ścią lub na­rośl kost­na two­rzą­ca się na koń­co­wej czę­ści ki­ku­ta po am­pu­ta­cji koń­czy­ny


Źródła:

SJP.pl

Egzoszkielet

1. szkie­let zew­nętrz­ny, wy­stę­pu­ją­cy u niek­tó­rych mię­cza­ków i sta­wo­no­gów;
2. ro­dzaj pan­ce­rza za­kła­da­ne­go na ciało, który dzię­ki za­in­sta­lo­wa­nym si­łow­ni­kom zwięk­sza moż­li­wo­ści fi­zycz­ne, np. siłę mię­śni


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzot

ro­śli­na po­cho­dzą­ca z in­ne­go kli­ma­tu


Źródła:

SJP.pl

Egzotarium

po­mie­szcze­nie dla eg­zo­tycz­nych ro­ślin i zwie­rząt


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) obiekt lub po­mie­szcze­nie, w któ­rym trzy­ma­ne są eg­zo­tycz­ne ro­śli­ny lub zwie­rzę­ta;


Eg­zo­ta­rium (z gr. "ἔξω" 'na zew­nątrz') – po­mie­szcze­nie, w któ­rym prze­trzy­mu­je się zwie­rzę­ta i ro­śli­ny eg­zo­tycz­ne. Może peł­nić wiele funk­cji, naj­czę­ściej pełni funk­cje edu­ka­cyj­ne i de­mon­stra­cyj­ne dla zwie­dza­ją­cych (po­dob­nie jak ogród zo­o­lo­gicz­ny czy ak­wa­rium). Nie­kie­dy może także peł­nić funk­cję schro­ni­ska dla zwie­rząt eg­zo­tycz­nych czy cen­trum re­ha­bi­li­ta­cji gadów i pła­zów eg­zo­tycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzotermia

1. wy­dzie­la­nie cie­pła po­wią­za­ne z re­ak­cją che­micz­ną;
2. utrzy­my­wa­nie tem­pe­ra­tu­ry ciała zwie­rzę­cia wyż­szej niż tem­pe­ra­tu­ra oto­cze­nia dzię­ki zew­nętrz­nym źró­dłom cie­pła; ek­to­ter­mia


Źródła:

SJP.pl

Egzotermiczność

1. cecha zwie­rzę­cia zmie­nia­ją­ce­go tem­pe­ra­tu­rę ciała w za­leż­no­ści od tem­pe­ra­tu­ry oto­cze­nia; ek­to­ter­micz­ność, zim­nokr­wi­stość, zmien­no­ciepl­ność, po­i­ki­lo­ter­mia, poj­ki­lo­ter­mia, po­i­ki­lo­ter­micz­ność;
2. cecha pro­ce­sów, w któ­rych do­cho­dzi do wy­dzie­la­nia cie­pła


Źródła:

SJP.pl

Egzotermiczny

1. w che­mii: zwią­za­ny z wy­dzie­la­niem cie­pła;
2. o zwie­rzę­ciu: zmie­nia­ją­cy tem­pe­ra­tu­rę ciała w za­leż­no­ści od tem­pe­ra­tu­ry oto­cze­nia; zim­nokr­wi­sty, ek­to­ter­micz­ny, zmien­no­ciepl­ny, po­i­ki­lo­ter­micz­ny, poj­ki­lo­ter­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Egzoteryczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: eg­zo­te­rycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Egzoteryczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: eg­zo­te­rycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Egzoteryczność

cecha cze­goś, co jest przez­na­czo­ne dla ogółu


Źródła:

SJP.pl

Egzoteryczny

przez­na­czo­ny dla ogółu, do­stęp­ny, po­pu­lar­ny


przy­miot­nik

 (1.1) książk. przez­na­czo­ny dla ogółu, do­stęp­ny, po­pu­lar­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzotoksyczność

→ eg­zo­tok­sycz­ny


Patrz:egzotoksyczny

Źródła:

SJP.pl

Egzotoksyczny

o or­ga­niz­mie: wy­da­la­ją­cy tok­sy­ny na zew­nątrz


Źródła:

SJP.pl

Egzotoksyna

tok­sy­na pro­du­ko­wa­na przez bak­te­rie, wy­da­la­na na zew­nątrz ich or­ga­niz­mu; ek­to­tok­sy­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mi­kro­biol. tok­sycz­na sub­stan­cja pro­du­ko­wa­na przez żywe bak­te­rie, wy­da­la­na na zew­nątrz ich or­ga­niz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzotyczka

→ eg­zo­tyk


Patrz:egzotyk

Źródła:

SJP.pl

Egzotycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób eg­zo­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Egzotyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: eg­zo­tycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Egzotyczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: eg­zo­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Egzotyczność

eg­zo­ty­ka, eg­zo­tyzm;
1. cecha cze­goś ty­po­we­go dla kra­jów o od­mien­nym kli­ma­cie, kra­jo­bra­zie i kul­tu­rze;
2. cecha cze­goś od­mien­ne­go, rzad­ko spo­ty­ka­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest eg­zo­tycz­ne; cecha tych, któ­rzy są eg­zo­tycz­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzotyczny

1. wła­ści­wy kra­jom o cał­ko­wi­cie od­mien­nym kli­ma­cie i cy­wi­li­za­cji; obcy, cu­dzo­ziem­ski
2. nie­co­dzien­ny, niez­wy­kły, cie­ka­wy, oso­bli­wy


przy­miot­nik

 (1.1) ty­po­wy dla da­le­kich kra­jów o od­mien­nej kul­tu­rze i kli­ma­cie

 (1.2) o ur­lo­pie, wy­jeź­dzie, itp.: spę­dza­ny w da­le­kich kra­jach

 (1.3) niez­wy­kły, oso­bli­wy, rzad­ko spo­ty­ka­ny

 (1.4) fiz. o ma­te­rii, cząst­ce: nie zło­żo­na z ba­rio­nów pod­le­ga­ją­cych Mo­de­lo­wi Stan­dar­do­we­mu;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzotyk

1. ro­śli­na lub zwie­rzę po­cho­dzą­ce z kra­jów eg­zo­tycz­nych
2. przed­miot, wyt­wór ma­ją­cy cechy eg­zo­tycz­ne


Eg­zo­tyk – frag­ment zwię­złej skały (oto­czak, blok skal­ny i więk­sze od blo­ków) nie zwią­za­ny ge­ne­tycz­nie z osa­dem, w któ­rym się za­wie­ra i bar­dzo sil­nie się od niego róż­nią­cy. Czę­sto też o niez­na­nym miej­scu ut­wo­rze­nia. Przy­kła­dem eg­zo­ty­ków są bloki skal­ne spo­ty­ka­ne we fli­szu kar­pac­kim, po­cho­dzą­ce ze skał bu­du­ją­cych wy­brze­ża mórz, w któ­rych od­kła­dał się ma­te­riał, z któ­re­go z cza­sem wyksz­tał­cił się flisz.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzotyka

eg­zo­tyzm;
1. ogół cech ty­po­wych dla kra­jów o od­mien­nym kli­ma­cie, kra­jo­bra­zie i kul­tu­rze;
2. przed­mio­ty lub zja­wi­ska ma­ją­ce takie cechy;
3. ogół cech cze­goś od­mien­ne­go, rzad­ko spo­ty­ka­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ze­spół cech wła­ści­wych kra­jom/re­gio­nom o innym kli­ma­cie i cy­wi­li­za­cji

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. B. lp. od: eg­zo­tyk


Eg­zo­ty­ka (gr. "exōtikós" – „obcy”, „cu­dzo­ziem­ski”) – ogół cech wła­ści­wych kra­jom o od­mien­nym kli­ma­cie, kul­tu­rze, cy­wi­li­za­cji (zwła­szcza za­mor­skich i podz­wrot­ni­ko­wych) lub przed­mio­ty i zja­wi­ska ma­ją­ce takie cechy; ob­cość, od­mien­ność. To także trend w sztu­ce, w któ­rym twór­cy in­spi­ru­ją się po­my­sła­mi i sty­la­mi z od­le­głych re­gio­nów, pre­zen­tu­jąc świat od­le­gły i niez­na­ny w Eu­ro­pie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzotyzacja

czy­nie­nie cze­goś eg­zo­tycz­nym; uży­wa­nie, wpro­wa­dza­nie eg­zo­tyz­mów


Źródła:

SJP.pl

Egzotyzm

1. wyraz lub fra­ze­o­lo­gizm po­cho­dze­nia ob­ce­go, na­zy­wa­ją­cy obce re­a­lia, szcze­gól­nie ob­sza­rów i kul­tur od­le­głych; kse­nizm;
2. ogół cech ty­po­wych dla kra­jów o od­mien­nym kli­ma­cie, kra­jo­bra­zie i kul­tu­rze; eg­zo­ty­ka;
3. ogół cech cze­goś od­mien­ne­go, rzad­ko spo­ty­ka­ne­go; eg­zo­ty­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) za­fa­scy­no­wa­nie obcą kul­tu­rą


Eg­zo­tyzm (gr. "ek­so­ti­kos" – da­le­ki, cu­dzo­ziem­ski) – za­po­ży­cze­nie ję­zy­ko­we, na­zy­wa­ją­ce obce re­a­lia. Z po­wo­du związ­ku tego typu nazw z ob­cy­mi dla ję­zy­ka pol­skie­go de­sy­gna­ta­mi ich sto­so­wa­nie w okre­ślo­nych sy­tu­a­cjach jest ko­niecz­ne. Eg­zo­tyz­my nie świad­czą o hi­sto­rycz­nych kon­tak­tach pol­szczyz­ny z ję­zy­ka­mi, z któ­rych po­cho­dzą. Przy­kła­dy eg­zo­tyz­mów: aja­tol­lah, hun­wej­bin, ki­mo­no itd.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzotyzować

czy­nić coś eg­zo­tycz­nym - wła­ści­wym kra­jom o od­mien­nym kli­ma­cie i o od­mien­nej cy­wi­li­za­cji


Źródła:

SJP.pl

Egzul

daw­niej: wy­gna­niec, ba­ni­ta; eg­zu­lant, ek­su­lant, wy­wo­ła­niec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. ba­ni­ta, osoba wy­gna­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzulant

daw­niej: wy­gna­niec, ba­ni­ta; egzul, ek­su­lant, wy­wo­ła­niec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw., dziś książk. ba­ni­ta, osoba wy­gna­na


Eg­zu­lant, ek­su­lant (od łac. "ex­su­lans, ex­su­lan­tis" - wy­gna­niec) – szlach­cic, który opu­ścił swój ma­ją­tek po utra­cie przez Rzecz­po­spo­li­tą te­re­nów, na któ­rych on się znaj­do­wał, na rzecz Rosji lub Im­pe­rium Os­mań­skie­go, ucho­dząc w nowe gra­ni­ce pań­stwa. Szlach­ta ta za­cho­wa­ła peł­nię praw po­li­tycz­nych. Zbie­ra­ły się sej­mi­ki utra­co­nych ziem, wy­bie­ra­no po­słów na Sejm oraz na­da­wa­no urzę­dy zwią­za­ne z wo­je­wództ­wa­mi, które nie wcho­dzi­ły już w skład Rze­czy­po­spo­li­tej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzyna

zew­nętrz­na war­stwa błony ko­mór­ko­wej ziar­na pyłku kwia­to­we­go; eg­zo­spo­rium


Eg­zy­na – zew­nętrz­na war­stwa ścia­ny ko­mór­ko­wej za­rod­ni­ków msza­ków, pa­prot­ni­ków i mi­kro­spo­ry u na­sien­nych. W wą­skim zna­cze­niu ścia­na ota­cza­ją­ca ziar­no pyłku u ro­ślin na­sien­nych, pod­czas gdy jej od­po­wied­nik u za­rod­ni­ków okre­śla­ny jest nazwą "exo­spo­rium" (eg­zo­spo­ra).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Egzystencja

wa­run­ki życia, ist­nie­nie, byt


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ist­nie­nie, byt, życie i jego wa­run­ki

 (1.2) filoz. rze­czy­wi­stość, ist­nie­nie, byt


Eg­zy­sten­cja ( exi­ste­re z "ex" „na zew­nątrz” i "si­ste­re" „stać, znaj­do­wać się”) – byt, ist­nie­nie, wa­run­ki życia.

Do fi­lo­zo­fii eg­zy­sten­cja­li­stycz­nej ter­min wpro­wa­dził Søren Kier­ke­ga­ard, a roz­wi­jał m.in. Jean-Paul Sar­tre. Eg­zy­sten­cja oz­na­cza tu spo­sób ist­nie­nia cha­rak­te­ry­stycz­ny wy­łącz­nie dla czło­wie­ka i po­prze­dza esen­cję – czło­wiek naj­pierw ist­nie­je, a do­pie­ro póź­niej się de­fi­niu­je.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzystencjalista

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) filoz. zwo­len­nik eg­zy­sten­cja­liz­mu


Źródła:

Wiktionary

Egzystencjalistka

→ eg­zy­sten­cja­li­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) filoz. zwo­len­nicz­ka eg­zy­sten­cja­liz­mu


Patrz:egzystencjalista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzystencjalistyczny

w fi­lo­zo­fii: do­ty­czą­cy eg­zy­sten­cja­li­sty lub eg­zy­sten­cja­liz­mu - kie­run­ku fi­lo­zo­ficz­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Egzystencjalizm

kie­ru­nek fi­lo­zo­ficz­ny, któ­re­go przed­mio­tem ana­li­zy jest in­dy­wi­du­al­na eg­zy­sten­cja czło­wie­ka, pod­kre­śla­ją­cy od­po­wie­dzial­ność czło­wie­ka za jego czyny; fi­lo­zo­fia eg­zy­sten­cjal­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. współ­czes­ny kie­ru­nek fi­lo­zo­ficz­ny, któ­re­go przed­mio­tem badań są in­dy­wi­du­al­ne losy jed­nost­ki ludz­kiej;

 (1.2) psych. ho­li­stycz­na te­o­ria oso­bo­wo­ści i szko­ła te­ra­pe­u­tycz­na, zro­dzo­na na grun­cie ruchu hu­ma­ni­stycz­ne­go w psy­cho­lo­gii;


Eg­zy­sten­cja­lizm (od ła­ciń­skie­go słowa "exi­sten­tia" — ist­nie­nie), czyli „fi­lo­zo­fia eg­zy­sten­cji” – XX-wiecz­ny nurt fi­lo­zo­ficz­ny, li­te­rac­ki i kul­tu­ro­wy do­ty­czą­cy życia i ludz­kiej eg­zy­sten­cji w świe­cie, wy­bo­rów mo­ral­nych oraz ról ży­cio­wych, a także miej­sca, w któ­rym się znaj­du­je­my.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Egzystencjalność

cecha cze­goś od­no­szą­ce­go się do ist­nie­nia czło­wie­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) filoz. zdol­ność ist­nie­nia bę­dą­ca cechą bytu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzystencjalny

1. w fi­lo­zo­fii: od­no­szą­cy się do ist­nie­nia, do­ty­czą­cy ist­nie­nia;
2. fi­lo­zo­fia eg­zy­sten­cjal­na - kie­ru­nek fi­lo­zo­ficz­ny, któ­re­go przed­mio­tem ana­li­zy jest in­dy­wi­du­al­na eg­zy­sten­cja czło­wie­ka, jego miej­sce i rola w świe­cie oraz który odrzu­cał spo­łecz­ny i hi­sto­rycz­ny de­ter­mi­nizm, któ­re­mu pod­le­gać mia­ło­by życie jed­nost­ki ludz­kiej; eg­zy­sten­cja­lizm;
3. w ję­zy­koz­naw­stwie: zda­nie eg­zy­sten­cjal­ne - zda­nie lo­gicz­ne, pro­ste, ma­ją­ce cha­rak­ter stwier­dze­nia, że coś ist­nie­je lub nie ist­nie­je;
4. w lo­gi­ce: kwan­ty­fi­ka­tor eg­zy­sten­cjal­ny - ope­ra­tor, który wiąże zmien­ne wolne w funk­cji zda­nio­wej, czy­niąc z niej zda­nie stwier­dza­ją­ce ist­nie­nie obiek­tów; czyta się go naj­czę­ściej "ist­nie­je takie x, że..."


przy­miot­nik

 (1.1) książk. do­ty­czą­cy eg­zy­sten­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzystencjonalny

prze­sta­rza­le: eg­zy­sten­cjal­ny


Źródła:

SJP.pl

Egzystowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|eg­zy­sto­wać.


Źródła:

Wiktionary

Egzystować

1. być, ist­nieć; by­to­wać;
2. funk­cjo­no­wać w świa­do­mo­ści, w kul­tu­rze itp.;
3. wieść ogra­ni­czo­ne życie, nie móc roz­wi­jać się w pełni


cza­sow­nik

 (1.1) być, ist­nieć


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Egzyt

płat po zew­nętrz­nej ścia­nie od­nó­ża sta­wo­no­gów


Egzyt, egzit – zew­nętrz­ny płat pro­to­po­di­tu od­nó­ża niek­tó­rych sta­wo­no­gów.

Egzyt pre­kok­so­po­di­tu okre­śla­ny jest jako pre­e­pi­po­dit i spo­ty­ka­ny m.in. u bez­pan­ce­rzow­ców i cien­ko­pan­ce­rzow­ców. Bar­dziej po­wszech­nie wy­stę­pu­je egzyt kok­so­po­di­tu zwany epi­po­di­tem, spo­ty­ka­ny u try­lo­bi­tów, ostro­go­nów i niek­tó­rych sko­ru­pia­ków. Czę­sto pełni funk­cje od­de­cho­we. Egzyt ba­zi­po­di­tu ma zwy­kle czę­sto formę czło­no­wa­nej ga­łę­zi, zwa­nej eg­zo­po­di­tem, a jego obec­ność uwa­ża­na jest za pier­wot­ną wśród sta­wo­no­gów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia