Di-

prze­dro­stek

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych oz­na­cza­ją­cych dwu­krot­ne wy­stą­pie­nie cze­goś


Źródła:

Wiktionary

Diabatyczny

w fi­zy­ce: zwią­za­ny z prze­pły­wem ener­gii, np. pro­ces dia­ba­tycz­ny - pro­ces, w któ­rym na­stę­pu­je wy­mia­na cie­pła z oto­cze­niem


Źródła:

SJP.pl

Diabaz

mag­mo­wa skała ży­ło­wa; do­le­ryt


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. mag­mo­wa skała ży­ło­wa;


Dia­baz (inna nazwa do­le­ryt) – mag­mo­wa skała wul­ka­nicz­na o skła­dzie mi­ne­ral­nym ba­zal­tu, ale o grub­szym ziar­nie (pa­le­o­ba­zalt). Naj­czę­ściej na­zy­wa się tak skały pow­sta­łe w erze pa­le­o­zo­icz­nej, zwła­szcza w dol­nej jej czę­ści. Za­wie­ra dużo wap­nia. Skła­da się z pla­gio­kla­zu i pi­rok­se­nu, ma struk­tu­rę ofi­to­wą.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diabazowy

przy­miot­nik od: dia­baz


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) wy­ko­na­ny z dia­ba­zu, za­wie­ra­ją­cy dia­baz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabelec

czło­wiek niez­no­śny, prze­kor­ny


Dia­be­lec – osada w Pol­sce po­ło­żo­na w wo­je­wództ­wie ku­jaw­sko-po­mor­skim, w po­wie­cie brod­nic­kim, w gmi­nie Górz­no.

W la­tach 1975–1998 miej­sco­wość ad­mi­ni­stra­cyj­nie na­le­ża­ła do wo­je­wództ­wa to­ruń­skie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diabelnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) pot. ekspr. w spo­sób bar­dzo silny


Źródła:

Wiktionary

Diabelny

prze­no­śnie: ogrom­ny, nie­sa­mo­wi­ty; dia­bo­licz­ny, dia­bel­ski, pie­kiel­ny


przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (1.1) książk. na­le­żą­cy do dia­bła

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (2.1) książk. zwią­za­ny z dia­błem, do­ty­czą­cy dia­bła

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (3.1) książk. ma­ją­cy cechy dia­bel­skie

 (3.2) pot. taki, o któ­rym mó­wią­cy ma złe zda­nie

 (3.3) pot. niez­wy­kły


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabelski

dia­bo­licz­ny;
1. ma­ją­cy cechy przy­pi­sy­wa­ne dia­błu; sza­tań­ski;
2. prze­bie­gły, nie­bez­piecz­ny; sza­tań­ski;
3. prze­no­śnie: ogrom­ny, nie­sa­mo­wi­ty; dia­bel­ny, pie­kiel­ny


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z dia­błem, do­ty­czą­cy dia­bła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabelsko

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób dia­bel­ski, prze­bie­gły

 (1.2) pot. bar­dzo mocno


Źródła:

Wiktionary

Diabelskość

→ dia­bel­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest dia­bel­skie; cecha tych, któ­rzy są dia­bel­scy


Patrz:diabelski

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabelstwo

po­tocz­nie:
1. cechy przy­pi­sy­wa­ne dia­błu, np. zło, prze­bie­głość;
2. coś zło­śli­we­go, de­ner­wu­ją­ce­go, nie­bez­piecz­ne­go lub ktoś o ta­kich ce­chach


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) dzia­ła­nie lub skut­ki dzia­ła­nia dia­bła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabetol

nazwa hand­lo­wa leku prze­ciw­cu­krzy­co­we­go za­wie­ra­ją­ce­go tol­bu­ta­mid


Źródła:

SJP.pl

Diabetolog

spe­cja­li­sta zaj­mu­ją­cy się le­cze­niem cu­krzy­cy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. le­karz spe­cja­li­sta zaj­mu­ją­cy się pro­fi­lak­ty­ką, roz­poz­na­wa­niem i le­cze­niem cu­krzy­cy i jej po­wi­kłań

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) med. le­kar­ka spe­cja­list­ka dia­be­to­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabetologia

dział me­dy­cy­ny, nauka zaj­mu­ją­ca się przy­czy­na­mi, roz­poz­na­niem i le­cze­niem cu­krzy­cy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. dzie­dzi­na me­dy­cy­ny zaj­mu­ją­ca się pro­fi­lak­ty­ką, roz­poz­na­wa­niem i le­cze­niem cu­krzy­cy oraz jej po­wi­kłań;


Dia­be­to­lo­gia – dzie­dzi­na me­dy­cy­ny zaj­mu­ją­ca się le­cze­niem cu­krzy­cy i jej po­wi­kłań, a także in­nych scho­rzeń zwią­za­nych z za­bu­rze­nia­mi ho­me­o­sta­zy gli­ke­mii. W Pol­sce spe­cja­li­za­cja z dia­be­to­lo­gii trwa 4 lata (2 lata mo­du­łu pod­sta­wo­we­go z cho­rób wew­nętrz­nych i 2 lata mo­du­łu spe­cja­li­stycz­ne­go z dia­be­to­lo­gii).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diabetologiczny

→ dia­be­to­lo­gia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z dia­be­to­lo­gią, do­ty­czą­cy dia­be­to­lo­gii, le­cze­nia cu­krzy­cy


Patrz:diabetologia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabetolożka

→ dia­be­to­log


Patrz:diabetolog

Źródła:

SJP.pl

Diabetyczka

chora na cu­krzy­cę


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta chora na cu­krzy­cę, cu­krzycz­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabetyczny

→ dia­be­tyk; cu­krzy­co­wy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z cu­krzy­cą, do­ty­czą­cy cu­krzy­cy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabetyk

czło­wiek chory na cu­krzy­cę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. osoba chora na cu­krzy­cę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabeł

1. zły duch, wy­o­bra­ża­ny jako isto­ta z ro­ga­mi, ogo­nem i ko­py­ta­mi; sza­tan, czart, bies;
2. po­tocz­nie: ktoś zły, nie­bez­piecz­ny, niez­no­śny;
3. po­tocz­nie: ktoś zdol­ny, od­waż­ny, spryt­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy lub mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) rel. mit. upa­dły anioł, ku­szą­cy do grze­chu;

 (1.2) pot. przen. o kimś nie­bez­piecz­nym, de­ner­wu­ją­cym lub złym

 (1.3) pot. przen. o czło­wie­ku ze szcze­gól­ny­mi zdol­no­ścia­mi

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Sar­cop­hi­lus|ref=tak., ro­dzaj ssaka z ro­dzi­ny nie­ła­zów;

 (2.2) icht. zob. dia­beł mor­ski.


Demon (z gr. δαίμων "da­i­mon" – dosł. ten, który coś roz­dzie­la lub ten, który wie; dæmon) – w wielu re­li­giach i wie­rze­niach uo­so­bie­nie nie­ma­te­rial­ne­go bytu du­cho­we­go.

W sta­ro­żyt­nej Gre­cji po­ję­cie to pier­wot­nie miało cha­rak­ter ne­u­tral­ny lub po­zy­tyw­ny, oz­na­cza­jąc pom­niej­sze bó­stwa, duchy opie­kuń­cze lub wręcz głos su­mie­nia. Z cza­sem, głów­nie pod wpły­wem re­li­gii abra­ha­mo­wych (ju­da­iz­mu, a na­stęp­nie chrze­ści­jań­stwa), po­ję­cie to na­bra­ło nie­mal wy­łącz­nie zna­cze­nia pe­jo­ra­tyw­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diabełek

zdrob­nie­nie od: dia­beł


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy lub mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zdrobn. od dia­beł

 (1.2) mały dia­beł

 (1.3) pot. przen. urwis, ło­bu­ziak

 (1.4) lud. kukła po­sta­ci dia­bła, rek­wi­zyt zabaw lu­do­wych

 (1.5) daw. ha­zar­do­wa gra kar­cia­na

 (1.6) me­te­o­rol. wir py­ło­wy


Dia­be­łek – po­ło­żo­ne na wy­so­ko­ści ok. 1470 m sio­deł­ko po­mię­dzy Wiel­ką Kopą Kró­lo­wą (1531 m) a Skup­nio­wym Upła­zem (ok. 1475 m) w pol­skich Ta­trach Za­chod­nich. Nazwa po­cho­dzi od tego, że pod­czas wi­chu­ry wiatr po­ry­wa tutaj zia­ren­ka pia­sku i sypie nimi w oczy „jak sam dia­beł”. Do Do­li­ny Ol­czy­skiej opada z niej na pół­noc Żleb Roja o de­ni­we­la­cji ok. 300 m, w po­łud­nio­wo-za­chod­nim kie­run­ku do Dłu­gie­go Żlebu w Ja­wo­rzyn­ce opada stro­my, ska­li­sto-tra­wia­sty stok.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diablak

Dia­blak lub Babia Góra ( Babia hora, 1724 m) – naj­wyż­szy szczyt ma­sy­wu Ba­biej Góry w Pa­śmie Ba­bio­gór­skim w Be­ski­dzie Ży­wiec­ko-Oraw­skim (w re­gio­na­li­za­cji we­dług Je­rze­go Kon­drac­kie­go w Be­ski­dzie Ży­wiec­kim, w sło­wac­kiej Oravské Be­sky­dy). W ma­sy­wie Ba­biej Góry wy­róż­nio­no wiele wierz­choł­ków, aby więc spre­cy­zo­wać, o który do­kład­nie z nich cho­dzi, dla naj­wyż­sze­go używa się odręb­nej nazwy Dia­blak.


Źródła:

Wikipedia

Diable

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) Ms., W. lp. od: dia­beł


Dia­ble (zapis sty­li­zo­wa­ny: D I A B L E) – piąty sin­gel pol­skie­go pio­sen­ka­rza Da­wi­da Pod­sia­dły z jego czwar­te­go al­bu­mu stu­dyj­ne­go, za­ty­tu­ło­wa­ne­go "Lata dwu­dzie­ste". Sin­gel zo­stał wy­da­ny 13 wrze­śnia 2023.

Kom­po­zy­cja zna­la­zła się na 8. miej­scu listy OLiA, naj­czę­ściej odt­wa­rza­nych ut­wo­rów w pol­skich roz­gło­śniach ra­dio­wych. Na­gra­nie otrzy­ma­ło w Pol­sce sta­tus pla­ty­no­we­go sin­gla, prze­kra­cza­jąc licz­bę 50 ty­się­cy sprze­da­nych kopii.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Diabli

zwią­za­ny z dia­błem; dia­bel­ski


przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (1.1) na­le­żą­cy do dia­bła

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (2.1) zwią­za­ny z dia­błem, do­ty­czą­cy dia­bła

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (3.1) cha­rak­te­ry­stycz­ny dla dia­bła, ma­ją­cy cechy dia­bła

forma rze­czow­ni­ka.

 (4.1) M. i W. lm. zob. dia­beł.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diablica

→ dia­beł


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) folk. mit. żeń­ska forma dia­bła

 (1.2) przen. zła ko­bie­ta

 (1.3) przen. wiedź­ma, cza­row­ni­ca


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Patrz:diabeł

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diablik

ma­lut­ki demon, imp


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy lub mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) dia­be­łek, zło­śli­wy du­szek


Dia­blik ( Te­u­fels­gra­ben, Höllen Gra­ben) – stru­ga na ziemi prud­nic­kiej, w po­łud­nio­wo-za­chod­niej Pol­sce, w wo­je­wództ­wie opol­skim, po­wie­cie prud­nic­kim, gmi­nie Biała. Do­pływ Brod­ni.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diablisko

zgru­bie­nie od: dia­beł


Źródła:

SJP.pl

Diablo

przy­słó­wek

 (1.1) pot. bar­dzo


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Diablotka

krą­żek albo pa­łecz­ka z kru­che­go lub fran­cu­skie­go cia­sta, po­da­wa­ne do zup czy­stych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kulin. do­da­tek do czy­stych zup, po­da­wa­ny na go­rą­co, w po­sta­ci za­pie­ka­nych kro­mek bułki pa­ry­skiej lub pa­lusz­ków bądź krąż­ków z kru­che­go lub fran­cu­skie­go cia­sta;


Dia­blot­ka ( dia­blo­tins „dia­beł­ki, ła­ko­cie”) – wy­piek z cia­sta fran­cu­skie­go lub kru­che­go w kształ­cie krąż­ka lub pa­łecz­ki, po­da­wa­ny do bu­lio­nu lub bar­szczu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diablątko

zdrob­nie­nie od: dia­blę


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) zdrobn. od dia­blę

 (1.2) mit. mały dia­beł

 (1.3) pot. fi­glar­ne dziec­ko


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diablę

mały dia­beł, po­to­mek dia­bła


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) mit. mały dia­beł

 (1.2) pot. fi­glar­ny malec


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabolicznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ty­po­wy dla dia­bel­skie­go za­cho­wa­nia


Źródła:

Wiktionary

Diaboliczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: dia­bo­licz­nie


Źródła:

SJP.pl

Diaboliczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: dia­bo­licz­ny; bar­dziej dia­bo­licz­ny


Źródła:

SJP.pl

Diaboliczność

→ dia­bo­licz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest dia­bo­licz­ne; cecha tych, któ­rzy są dia­bo­licz­ni


Patrz:diaboliczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diaboliczny

dia­bel­ski;
1. ma­ją­cy cechy przy­pi­sy­wa­ne dia­błu; sza­tań­ski;
2. prze­bie­gły, nie­bez­piecz­ny; sza­tań­ski;
3. prze­no­śnie: ogrom­ny, nie­sa­mo­wi­ty; dia­bel­ny, pie­kiel­ny


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) taki, który prze­ja­wia cechy dia­bła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabolizacja

przy­pi­sy­wa­nie komuś lub cze­muś cech dia­bel­skich, sza­tań­skich


Źródła:

SJP.pl

Diabolizm

ogół cech zwy­kle przy­pi­sy­wa­nych dia­błu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) cecha tego co dia­bo­licz­ne, cecha tego co prze­ja­wia dia­beł


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diabolizować

przy­pi­sy­wać cechy dia­bła; de­mo­ni­zo­wać


Źródła:

SJP.pl

Diabolo

ro­dzaj gry zręcz­no­ścio­wej po­le­ga­ją­cej na po­drzu­ca­niu i chwy­ta­niu obra­ca­ją­cej się szpul­ki sznur­kiem umo­co­wa­nym na dwóch pa­łecz­kach


Dia­bo­lo – za­ba­wa zręcz­no­ścio­wa wy­my­ślo­na ok. 2000 roku p.n.e. w Chi­nach, po­le­ga­ją­ca na obra­ca­niu za po­mo­cą dwóch kij­ków po­łą­czo­nych ze sobą cien­ką linką, za­baw­ki w kształ­cie klep­sy­dry, zwa­nej wła­śnie dia­bo­lo. W 1906 roku Fran­cuz Gu­sta­ve Phi­lip­part opra­co­wał dia­bo­lo skła­da­ją­ce się z dwóch po­łą­czo­nych ze sobą za po­mo­cą śruby me­ta­lo­wych pół­kul. Z cza­sem za­czę­to sto­so­wać pół­ku­le z two­rzyw sztucz­nych (naj­czę­ściej z gumy).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diabulimia

za­bu­rze­nie odży­wia­nia u cu­krzy­ków po­le­ga­ją­ce na po­mi­ja­niu wstrzy­ki­wa­nia in­su­li­ny w celu utra­ty na wadze


Dia­bu­li­mia – za­bu­rze­nie odży­wia­nia spe­cy­ficz­ne dla osób cho­ru­ją­cych na cu­krzy­cę typu 1. Od in­nych za­bu­rzeń tego typu, uję­tych w kla­sy­fi­ka­cji DSM-5, odróż­nia ją in­ten­cjo­nal­ne uni­ka­nie lub re­du­ko­wa­nie przyj­mo­wa­nych dawek in­su­li­ny w celu re­duk­cji lub utrzy­ma­nia masy ciała.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diacetyl

[czy­taj: di-ace­tyl] or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny zbu­do­wa­ny z dwóch grup ace­ty­lo­wych; dwu­a­ce­tyl, bia­ce­tyl


Dia­ce­tyl, 2,3-bu­ta­no­dion, di­me­ty­lo­gliok­sal, – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny zbu­do­wa­ny z dwóch grup ace­ty­lo­wych ().


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diacetylomorfina

silny nar­ko­tyk z grupy opia­tów, po­chod­na mor­fi­ny; he­ro­i­na, dia­mor­fi­na


Źródła:

SJP.pl

Diacetylowy

→ dia­ce­tyl; dwu­a­ce­ty­lo­wy


Źródła:

SJP.pl

Diachil

ro­dzaj zmięk­cza­ją­ce­go tynku


Źródła:

SJP.pl

Diachronia

dia­chro­nicz­ność;
1. na­stęp­stwo zja­wisk, czyn­no­ści lub pro­ce­sów w cza­sie;
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: ana­li­za fak­tów ję­zy­ko­wych uwz­ględ­nia­ją­ca ich roz­wój w cza­sie


Źródła:

SJP.pl

Diachroniczność

dia­chro­nia;
1. na­stęp­stwo zja­wisk, czyn­no­ści lub pro­ce­sów w cza­sie;
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: ana­li­za fak­tów ję­zy­ko­wych uwz­ględ­nia­ją­ca ich roz­wój w cza­sie


Źródła:

SJP.pl

Diachroniczny

do­ty­czą­cy dia­chro­nii


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) jęz. uwa­run­ko­wa­ny cza­so­wo


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diaczek

zdrob­nie­nie od: diak


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) zdrobn. od diak


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diaczenko

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diada

ze­spół dwóch ele­men­tów


Diada (para) – zbiór spo­łecz­ny skła­da­ją­cy się z dwóch osób, okre­śla­ny przez niek­tó­rych jako grupa spo­łecz­na, po­nie­waż wy­stę­pu­ją w niej in­te­rak­cje, odróż­nia­nie się od in­nych oraz to, że człon­ko­wie diady mogą o sobie mówić „my”.

Ar­gu­men­ta­mi za nie­uz­na­wa­niem diady za grupę spo­łecz­ną są: brak moż­li­wo­ści usto­sun­ko­wa­nia się do re­la­cji mię­dzy człon­ka­mi grupy – two­rze­nia so­ju­szy lub wspól­ne­go prze­ciw­sta­wia­nia się in­ne­mu człon­ko­wi grupy; nie­skom­pli­ko­wa­na i nie­dy­na­micz­na ca­łość.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diadektomorf

przed­sta­wi­ciel po­drzę­du du­żych czwo­ro­no­gów ży­ją­cych w kar­bo­nie i per­mie


Źródła:

SJP.pl

Diadektomorfy

przed­sta­wi­ciel po­drzę­du du­żych czwo­ro­no­gów ży­ją­cych w kar­bo­nie i per­mie


Dia­dek­to­mor­fy (Dia­dec­to­morp­ha) – klad du­żych czwo­ro­no­gów ży­ją­cych w Eu­ro­a­me­ry­ce w kar­bo­nie i wczes­nym per­mie oraz na ob­sza­rze dzi­siej­szych Chin w póź­nym per­mie, bli­sko spo­krew­nio­nych z przod­ka­mi owod­niow­ców. Obej­mu­je duże (do 2 me­trów dłu­go­ści) formy dra­pież­ne i je­szcze więk­sze (do 3 me­trów) ros­li­no­żer­ne, czę­ścio­wo wodne lub w pełni lą­do­we.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diadem

złota lub srebr­na prze­pa­ska na głowę wy­sa­dza­na dro­gi­mi ka­mie­nia­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) złota lub srebr­na opa­ska na głowę, za­kła­da­na przez kró­lów, ksią­żę­ta i du­chow­nych jako oz­na­ka ich wła­dzy;


Dia­dem (z fr. "diadème" od διάδημα diádēma, łac. "dĭădēmă" – prze­pa­ska, prze­wiąz­ka) – ozdob­na opa­ska z dro­giej tka­ni­ny lub obręcz ze szla­chet­ne­go me­ta­lu (złota, sre­bra), na ogół do­dat­ko­wo wy­sa­dza­na szla­chet­ny­mi ka­mie­nia­mi.

No­szo­na na gło­wie jako oz­na­ka wła­dzy kró­lew­skiej (ksią­żę­cej, ce­sar­skiej) lub ka­płań­skiej (pier­wow­zór ko­ro­ny). Znana od cza­sów sta­ro­żyt­nych; od śred­nio­wie­cza coraz czę­ściej uży­wa­na jako ozdo­ba fry­zu­ry – zwła­szcza ko­bie­cej, aż do cza­sów dzi­siej­szych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diademkowate

ro­dzi­na mor­skich ryb z rzędu oko­nioksz­tałt­nych


Dia­dem­ko­wa­te (Pse­u­do­chro­mi­dae) – ro­dzi­na mor­skich ryb oko­nioksz­tałt­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diademowy

→ dia­dem


Patrz:diadem

Źródła:

SJP.pl

Diadoch

1. wódz ma­ce­doń­ski, który po śmier­ci Alek­san­dra Wiel­kie­go wła­dał jego im­pe­rium;
2. dzie­dzic, po­to­mek, na­stęp­ca;
3. epoka (wojny) dia­do­chów - okres po śmier­ci Alek­san­dra Wiel­kie­go, kiedy dosz­ło do wielu kon­flik­tów o wła­dzę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. jeden z wo­dzów wojsk Alek­san­dra Wiel­kie­go, któ­rzy po śmier­ci wład­cy po­dzie­li­li mię­dzy sie­bie jego pań­stwo;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diadochia

zdol­ność wza­jem­ne­go za­stę­po­wa­nia się ato­mów, jonów lub czą­ste­czek w obrę­bie sieci kry­sta­licz­nych mie­sza­nin ciał sta­łych o po­dob­nej bu­do­wie


Dia­do­chia – zdol­ność wza­jem­ne­go za­stę­po­wa­nia się ato­mów, jonów lub czą­ste­czek w obrę­bie sieci kry­sta­licz­nych mie­sza­nin ciał sta­łych o po­dob­nej bu­do­wie.

Zdol­ność za­stę­po­wa­nia się jonów (anion za anion; ka­tion za ka­tion) w struk­tu­rach krysz­ta­łów jest na­stęp­stwem kry­sta­lo­che­micz­ne­go po­kre­wień­stwa pier­wiast­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diadumenos

Dia­du­me­nos – rzeź­ba Po­li­kle­ta, obok "Do­ry­fo­ro­sa" naj­bar­dziej znana rzeź­ba tego ar­ty­sty, przed­sta­wia­ją­ca Kanon w kla­sycz­nej rzeź­bie grec­kiej.

Jest to posąg na­gie­go męż­czyz­ny z opa­ską wokół głowy, ma­ją­cy 1,86 metra wy­so­ko­ści. Zo­stał wy­ko­na­ny ok. 420 roku p.n.e.


Źródła:

Wikipedia

Diadyczny

1. zło­żo­ny z dwóch ele­men­tów;
2. w ma­te­ma­ty­ce: ilo­czyn dia­dycz­ny - ilo­czyn dwóch wek­to­rów da­ją­cy w wy­ni­ku ten­sor


Źródła:

SJP.pl

Diadynamiczny

prąd dia­dy­micz­ny - prąd elek­trycz­ny o ni­skiej czę­stot­li­wo­ści, pow­sta­ły z na­ło­że­nia dwóch prą­dów zmien­nych o róż­nych re­la­cjach fazy i am­pli­tu­dy


Źródła:

SJP.pl

Diadynamik

ro­dzaj za­bie­gu fiz­jo­te­ra­pe­u­tycz­ne­go, sty­mu­la­cja prą­da­mi o ni­skiej czę­stot­li­wo­ści; dia­dy­na­mi­ka


Źródła:

SJP.pl

Diadynamika

ro­dzaj za­bie­gu fiz­jo­te­ra­pe­u­tycz­ne­go, sty­mu­la­cja prą­da­mi o ni­skiej czę­stot­li­wo­ści; dia­dy­na­mik


Źródła:

SJP.pl

Diafanometr

przy­rząd do ba­da­nia pły­nów za po­mo­cą prześ­wiet­la­nia pro­mie­nia­mi świetl­ny­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rzad. hist. techn. pa­pier. przy­rząd do spraw­dza­nia prześ­wie­cal­no­ści pa­pie­ru

 (1.2) techn. med. chem. przy­rząd do spraw­dza­nia przez­ro­czy­sto­ści cie­czy lub gazu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diafanoskop

Dia­fa­no­skop ( diap­ha­no­sco­pe) – apa­rat me­dycz­ny do oś­wiet­la­nia jam lub tka­nek ciała za po­mo­cą tran­si­lu­mi­na­cji (prześ­wiet­la­nia). Cza­sa­mi sto­so­wa­ny jest w dia­gno­sty­ce guzów pier­si.


Źródła:

Wikipedia

Diafazyczny

przy­miot­nik

 (1.1) jęz. uwa­run­ko­wa­ny sty­li­stycz­nie


Źródła:

Wiktionary

Diafon

urzą­dze­nie do na­da­wa­nia po­wietrz­nych sy­gna­łów dźwię­ko­wych pod­czas mgły, po­przez na­brzeż­ne sta­cje ostrze­gaw­cze lub inne stat­ki


Dia­fon – urzą­dze­nie okrę­to­we lub na­brzeż­ne do na­da­wa­nia sy­gna­łów dźwię­ko­wych pod­czas mgły.

Dźwięk wyt­wa­rza­ny jest przy prze­cho­dze­niu sprę­żo­ne­go po­wie­trza (lub pary pod ci­śnie­niem) przez szcze­li­ny na­daj­ni­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diafonia

1. dawna forma śpie­wu dwu­gło­so­we­go, spo­ty­ka­na w mu­zy­ce lu­do­wej;
2. rozdź­więk, dys­har­mo­nia, dy­so­nans;
3. w te­le­ko­mu­ni­ka­cji: ro­dzaj za­kłó­ce­nia w prze­sy­le sy­gna­łu, prze­słuch mię­dzy­ka­na­ło­wy


Źródła:

SJP.pl

Diafoniczny

→ dia­fo­nia


Patrz:diafonia

Źródła:

SJP.pl

Diafonometr

mier­nik prze­słu­chu sto­sow­ny do oceny ja­ko­ści linii te­le­ko­mu­ni­ka­cyj­nych


Źródła:

SJP.pl

Diafora

pow­tó­rze­nie re­to­rycz­ne wzmac­nia­ją­ce ek­spre­syw­no­ści wy­po­wie­dzi


Dia­fo­ra (gr. διαφορά "diaphorá" – "prze­su­nię­cie, róż­ni­ca, od­mien­ność") – fi­gu­ra re­to­rycz­na po­le­ga­ją­ca na pow­ta­rza­niu tego sa­me­go wy­ra­zu, jed­nak za każ­dym razem w innym jego zna­cze­niu, bu­du­jąc w ten spo­sób ka­lam­bur, grę słów. Dia­fo­ra może być zbli­żo­na do ta­u­to­lo­gii lub ple­o­naz­mu (okre­śla­na jest wtedy mia­nem di­lo­gii), np.:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diaforetyczny

po­wo­du­ją­cy dia­fo­re­zę (ob­fi­te po­ce­nie się na całym ciele); na­pot­ny


Źródła:

SJP.pl

Diaforeza

ob­fi­te po­ce­nie się na całym ciele, zwła­szcza wy­wo­ła­ne za­bie­ga­mi me­dycz­ny­mi lub środ­ka­mi far­ma­ko­lo­gicz­ny­mi


Źródła:

SJP.pl

Diafragma

1. w ana­to­mii: duży mię­sień w kształ­cie ko­pu­ły, od­dzie­la­ją­cy klat­kę pier­sio­wą od niżej po­ło­żo­nych na­rzą­dów; prze­po­na;
2. urzą­dze­nie na­staw­cze w obiek­ty­wie, które służy do re­gu­lo­wa­nia ilo­ści świa­tła wpa­da­ją­ce­go do apa­ra­tu; prze­sło­na, przy­sło­na;
3. tar­cza z ot­wo­rem w środ­ku umie­szcza­na w rurze w celu po­mia­ru lub ogra­ni­cze­nia ilo­ści prze­pły­wa­ją­cej sub­stan­cji; kryza;
4. przy­rząd do pra­wi­dło­we­go usta­wia­nia musz­ki i szczer­bi­ny w broni strze­lec­kiej;
5. krą­żek do­po­chwo­wy sto­so­wa­ny jako śro­dek an­ty­kon­cep­cyj­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diafragmować

re­gu­lo­wać do­pływ świa­tła w przy­rzą­dzie op­tycz­nym za po­mo­cą prze­sło­ny


Źródła:

SJP.pl

Diafragmowy

przy­miot­nik od: dia­frag­ma


Źródła:

SJP.pl

Diaftoreza

pro­ces pow­tór­ne­go prze­o­bra­że­nia skał me­ta­mor­ficz­nych, które wsku­tek ru­chów gó­rot­wór­czych wydź­wi­gnię­te zo­sta­ły w płyt­sze stre­fy sko­ru­py ziem­skiej i zna­la­zły się w wa­run­kach niż­szych ci­śnień i tem­pe­ra­tur; me­ta­mor­fizm wstecz­ny


Źródła:

SJP.pl

Diagenetyczny

→ dia­ge­ne­za


Patrz:diageneza

Źródła:

SJP.pl

Diageneza

ze­spół pro­ce­sów za­cho­dzą­cych przy względ­nie ni­skiej tem­pe­ra­tu­rze i ni­skim ci­śnie­niu, pro­wa­dzą­cych do wyt­wo­rze­nia li­tych skał z ma­te­ria­łów osa­do­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geol. ze­spół pro­ce­sów fi­zycz­nych, che­micz­nych i bio­lo­gicz­nych, któ­rym pod­le­ga­ją osady po ich pier­wot­nym od­kła­da­niu, pro­wa­dzą­cych do ich za­gę­szcze­nia, ze­sta­la­nia i przeksz­tał­ce­nia w skały osa­do­we


Dia­ge­ne­za (gr. δια „przez, na wskroś“ i γένεσις „pow­sta­wa­nie“) – zbiór pro­ce­sów fi­zycz­nych i che­micz­nych dzia­ła­ją­cych na osad po jego de­po­zy­cji, ale przed jego osta­tecz­ną li­ty­fi­ka­cją. Jako dia­ge­ne­tycz­ne po­strze­ga się pro­ce­sy które za­cho­dzą przy względ­nie ni­skim ci­śnie­niu i ni­skiej tem­pe­ra­tu­rze w prze­ci­wień­stwie do pro­ce­sów me­ta­mor­fiz­mu, które za­cho­dzą przy względ­nie wyż­szym ci­śnie­niu i tem­pe­ra­tu­rze.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diagnoskop

urzą­dze­nie do ba­da­nia prą­dów ste­ru­ją­cych dzia­ła­niem ukła­dów sa­mo­cho­du


Źródła:

SJP.pl

Diagnosta

1. osoba oce­nia­ją­ca i wy­da­ją­ca opi­nię o sta­nie lub wła­ści­wo­ściach cze­goś;
2. me­cha­nik upraw­nio­ny do wy­ko­ny­wa­nia prze­glą­dów po­ja­zdów me­cha­nicz­nych;
3. sa­mo­dziel­ny pra­cow­nik la­bo­ra­to­rium me­dycz­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) med. le­karz, który sta­wia dia­gno­zę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diagnostka

→ dia­gno­sta


Patrz:diagnosta

Źródła:

SJP.pl

Diagnostyczka

→ dia­gno­styk


Patrz:diagnostyk

Źródła:

SJP.pl

Diagnostycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób dia­gno­stycz­ny, w spo­sób do­ty­czą­cy dia­gno­sty­ki


Źródła:

Wiktionary

Diagnostyczność

→ dia­gno­stycz­ny


Patrz:diagnostyczny

Źródła:

SJP.pl

Diagnostyczny

słu­żą­cy do dia­gno­zo­wa­nia, opar­ty na dia­gno­zie, do­ty­czą­cy dia­gno­zy


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy dia­gno­sty­ki, słu­żą­cy do oceny stanu cze­goś lub kogoś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diagnostyk

le­karz sta­wia­ją­cy dia­gno­zę; dia­gno­sta


Źródła:

SJP.pl

Diagnostyka

1. roz­poz­na­wa­nie cho­rób na pod­sta­wie wy­wia­du, ba­da­nia le­kar­skie­go, ana­li­zy ob­ja­wów i wy­ni­ków badań la­bo­ra­to­ryj­nych;
2. okre­śla­nie stanu tech­nicz­ne­go urzą­dze­nia i usta­la­nie źró­deł awa­rii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. roz­poz­na­wa­nie cho­rób na pod­sta­wie prze­pro­wa­dzo­nych badań (za­rów­no u ludzi, jak i u zwie­rząt);

 (1.2) psych. pro­ces oceny cech i sta­nów psy­chicz­nych czło­wie­ka do­ko­ny­wa­ny przez psy­cho­lo­ga za po­mo­cą metod psy­cho­lo­gicz­nych, któ­ry­mi naj­czę­ściej są testy psy­cho­lo­gicz­ne, ob­ser­wa­cja psy­cho­lo­gicz­na i wy­wiad;

 (1.3) techn. ocena stanu tech­nicz­ne­go ma­szy­ny lub urzą­dze­nia tech­nicz­ne­go;

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: dia­gno­styk


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diagnoza

1. roz­poz­na­nie cho­ro­by na pod­sta­wie jej ob­ja­wów, ba­da­nia cho­re­go, wy­wia­du le­kar­skie­go i badań la­bo­ra­to­ryj­nych;
2. ocena stanu cze­goś wy­sta­wio­na na pod­sta­wie badań i ana­liz


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. roz­poz­na­nie cho­ro­by

 (1.2) okre­śle­nie stanu rze­czy lub zja­wi­ska na pod­sta­wie do­głęb­nej ana­li­zy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diagnozowalny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. da­ją­cy się zdia­gno­zo­wać


Źródła:

Wiktionary

Diagnozowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) med. sta­wia­nie dia­gno­zy

 (1.2) usta­la­nie przy­czyn ja­kie­goś zja­wi­ska i tego, jaki jest stan rze­czy


Źródła:

Wiktionary

Diagnozować

1. roz­poz­na­wać cho­ro­bę na pod­sta­wie od­po­wied­nich badań;
2. oce­niać coś, wy­da­wać opi­nię


cza­sow­nik

 (1.1) wy­sta­wiać dia­gno­zę, roz­poz­na­wać daną cho­ro­bę po prze­pro­wa­dze­niu badań


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diagnozowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z dia­gno­zą, do­ty­czą­cy dia­gno­zy


Źródła:

Wiktionary

Diagonal

1. linia, oś uko­śna; prze­kąt­na, dia­go­na­la;
2. tka­ni­na weł­nia­na lub ba­weł­nia­na o splo­cie uko­śnym;
3. uko­śny (bie­gną­cy po prze­kąt­nej) chod­nik w ko­pal­ni


Dia­go­nal – ro­dzaj tka­ni­ny weł­nia­nej o splo­cie sko­śnym z bar­dzo dużym na­chy­le­niem prąż­ków. Jest sto­so­wa­na na odzież oraz pod­szew­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diagonala

linia, oś uko­śna; prze­kąt­na, dia­go­nal


Dia­go­na­la – wy­ro­bi­sko po­dziem­ne drą­żo­ne w kie­run­ku poś­red­nim mię­dzy roz­cią­gło­ścią a na­chy­le­niem po­kła­du.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diagonalizacja

w ma­te­ma­ty­ce: trans­for­ma­cja ma­cie­rzy do po­sta­ci dia­go­nal­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mat. przeksz­tał­ce­nie ma­cie­rzy w ma­cierz dia­go­nal­ną przez pom­no­że­nie jej przez drugą ma­cierz oraz jej od­wrot­ność


Dia­go­na­li­za­cja – spro­wa­dze­nie ma­cie­rzy kwa­dra­to­wej do po­sta­ci dia­go­nal­nej, a kon­kret­niej roz­kład ma­cie­rzy for­mu­la_1 na ilo­czyn ma­cie­rzy for­mu­la_2


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diagonalizm

w sztu­ce: za­sa­da kom­po­no­wa­nia obra­zu lub rzeź­by, po­le­ga­ją­ca na ak­cen­to­wa­niu osi uko­śnych


Dia­go­na­lizm ( linea dia­go­na­lis „linia sko­śna, prze­kąt­na”) – w sztu­kach pla­stycz­nych za­sa­da kom­po­no­wa­nia obra­zu lub rzeź­by, po­le­ga­ją­ca na ak­cen­to­wa­niu jed­nej lub kilku osi uko­śnych i ogra­ni­cze­niu kom­po­zy­cyj­ne­go zna­cze­nia pio­nów i po­zio­mów.

Uko­śny kie­ru­nek kom­po­zy­cji na­zy­wa­my dia­go­na­lą.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diagonalny

o ukła­dzie uko­śnym


przy­miot­nik

 (1.1) geom. bie­gną­cy po uko­sie; po­ło­żo­ny pod kątem; prze­bie­ga­ją­cy po prze­kąt­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diagraf

przy­rząd op­tycz­ny poz­wa­la­ją­cy na prze­ry­so­wa­nie z na­tu­ry kon­tu­rów przed­mio­tu


Źródła:

SJP.pl

Diagram

1. przed­sta­wie­nie w umow­ny, okre­ślo­ny spo­sób za­leż­no­ści po­mię­dzy róż­ny­mi wiel­ko­ścia­mi lub po­ję­cia­mi; wy­kres;
2. urzę­do­wo: gra­ficz­nie przed­sta­wio­ny plan ja­kichś czyn­no­ści; ta­be­la;
3. ry­su­nek pu­stych pól krzy­żów­ki;
4. ry­sun­ko­wy zapis po­zy­cji sza­cho­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gra­ficz­na, sche­ma­tycz­na ilu­stra­cja cze­goś, np. struk­tu­ry, idei, pro­ce­su, war­to­ści;

 (1.2) ry­su­nek pól krzy­żów­ki bądź su­do­ku


Dia­gram (gr. "διάγραμμα" – zarys, fi­gu­ra ge­o­me­trycz­na) – upro­szczo­na re­pre­zen­ta­cja gra­ficz­na pew­nych po­my­słów, idei, kon­struk­cji, za­leż­no­ści, da­nych sta­ty­stycz­nych, bądź struk­tur ana­to­micz­nych, wy­ko­rzy­sty­wa­na we wszyst­kich dzie­dzi­nach życia do obra­zo­wej re­pre­zen­ta­cji wie­dzy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diagramik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od dia­gram


Źródła:

Wiktionary

Diagramowy

→ dia­gram


Patrz:diagram

Źródła:

SJP.pl

Diak

1. kle­ryk, psal­mi­sta w Ko­ście­le pra­wo­sław­nym i grec­ko­ka­to­lic­kim
2. pi­sarz kan­ce­la­rii ksią­żę­cej na Rusi
3. urzęd­nik sto­ją­cy na czele re­sor­tu w Rosji car­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) kośc. muz. śpie­wak cer­kiew­ny;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) elek­tron. ty­ry­stor skła­da­ją­cy się z dwóch po­łą­czo­nych an­ty­rów­no­le­gle dy­ni­sto­rów;


Diak (ang. "diode for al­ter­na­ting cur­rent, DIAC") – od­mia­na ty­ry­sto­ra, dwu­kie­run­ko­wy pół­prze­wod­ni­ko­wy przy­rząd wyz­wa­la­ją­cy, skła­da­ją­cy się z dwóch po­łą­czo­nych an­ty­rów­no­le­gle (rów­no­le­gle i prze­ciw­sob­nie) dy­ni­sto­rów. Diak prze­łą­cza się ze stanu blo­ko­wa­nia do stanu prze­wo­dze­nia na ogół przy na­pię­ciu około 30 V (w za­leż­no­ści od mo­de­lu – na­pię­cie to nie prze­kra­cza kil­ku­set wol­tów), a ty­po­wa war­tość prądu prze­wo­dze­nia nie prze­kra­cza kil­ku­dzie­się­ciu am­pe­rów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diakaustyczny

→ dia­ka­u­sty­ka


Patrz:diakaustyka

Źródła:

SJP.pl

Diakaustyka

stoż­ko­wa­to wklę­sła po­wierzch­nia ut­wo­rzo­na przez za­ła­mu­ją­ce się ogni­sko­wa­ne pro­mie­nie


Źródła:

SJP.pl

Diakineza

piąte sta­dium pro­fa­zy pier­wsze­go po­dzia­łu me­jo­tycz­ne­go


Dia­ki­ne­za (z gr. "dia" – przy­pa­dek, "ki­ne­sis" – ruch) – ostat­ni, piąty etap pro­fa­zy I me­jo­zy, za­cho­dzą­cy po di­plo­te­nie. Po dia­ki­ne­zie na­stę­pu­je me­ta­fa­za I.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diaklaza

pę­knię­cie skały pow­sta­łe na sku­tek ci­śnie­nia wew­nątrz sko­ru­py ziem­skiej, bie­gną­ce w wielu kie­run­kach


Źródła:

SJP.pl

Diakon

1. w Ko­ście­le ka­to­lic­kim i pra­wo­sław­nym: du­chow­ny bez peł­nych świę­ceń ka­płań­skich;
2. w Ko­ście­le pro­te­stanc­kim: pa­stor na­dzo­ru­ją­cy akcje cha­ry­ta­tyw­ne;
3. we wczes­nym chrze­ści­jań­stwie: opie­kun ubo­gich i cho­rych, po­moc­nik bi­sku­pa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) kośc. du­chow­ny z naj­niż­szym stop­niem świę­ceń sa­kra­men­tal­nych;


Dia­kon (gr. διάκονος "diákonos" „sługa”) – pier­wszy z trzech stop­ni świę­ceń sa­kra­men­tal­nych w ka­to­li­cyz­mie i pra­wo­sła­wiu oraz trze­cia po­słu­ga urzę­du du­chow­ne­go w Ko­ścio­łach pro­te­stanc­kich.

Dia­kon w sta­ro­żyt­no­ści chrze­ści­jań­skiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diakonacki

→ dia­ko­nat


Patrz:diakonat

Źródła:

SJP.pl

Diakonalny

→ dia­kon


Patrz:diakon

Źródła:

SJP.pl

Diakonat

1. w Ko­ście­le ka­to­lic­kim i pra­wo­sław­nym: pier­wszy sto­pień świę­ceń, upraw­nia­ją­cych do spra­wo­wa­nia niek­tó­rych czyn­no­ści ka­płań­skich;
2. w Ko­ście­le pro­te­stanc­kim: in­sty­tu­cja do­bro­czyn­na bę­dą­ca pod opie­ką dia­ko­na;
3. urząd, god­ność dia­ko­na


Źródła:

SJP.pl

Diakoni

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) plu­ral| dia­kon.


Źródła:

Wiktionary

Diakonia

1. nie­od­płat­na po­słu­ga w Ko­ście­le ka­to­lic­kim;
2. grupa ludzi peł­nią­ca okre­ślo­ną po­słu­gę w ra­mach ja­kiejś wspól­no­ty;
3. daw­niej: rzym­ska ka­pli­ca, przy któ­rej re­zy­do­wa­li dia­ko­ni;
4. daw­niej: przy­tu­łek dla cho­rych i ubo­gich


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­słu­ga ludzi Ko­ścio­ła na rzecz wspól­not chrze­ści­jań­skich


Dia­ko­nia ( διακονία, "dia­ko­nia" – służ­ba) – okre­śle­nie nie­od­płat­nej po­słu­gi. W Ko­ście­le ka­to­lic­kim słowo dia­ko­nia do­ty­czy róż­nych form dzia­łal­no­ści, może być np. dia­ko­nia li­tur­gicz­na, mu­zycz­na, itp. W ko­ścio­łach pro­te­stanc­kich po­słu­ga dia­ko­nac­ka wiąże się głów­nie z pracą so­cjal­ną, oraz po­mo­cą po­trze­bu­ją­cym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diakonijny

→ dia­ko­nia


Patrz:diakonia

Źródła:

SJP.pl

Diakonikon

po­mie­szcze­nie w ko­ścio­łach przez­na­czo­ne dla ka­pła­nów przy­go­to­wu­ją­cych się do mszy


Źródła:

SJP.pl

Diakonisa

1. w Ko­ście­le pro­te­stanc­kim: sio­stra zaj­mu­ją­ca się dzia­łal­no­ścią cha­ry­ta­tyw­ną; dia­ko­ni­ska;
2. w okre­sie wczes­no­chrze­ści­jań­skim: dzie­wi­ca lub wdowa peł­nią­ca po­słu­gi re­li­gij­ne i cha­ry­ta­tyw­ne


Źródła:

SJP.pl

Diakoniska

w Ko­ście­le pro­te­stanc­kim: sio­stra zaj­mu­ją­ca się dzia­łal­no­ścią cha­ry­ta­tyw­ną; dia­ko­ni­sa


Źródła:

SJP.pl

Diakonka

1. w Ko­ście­le pro­te­stanc­kim: pa­stor­ka na­dzo­ru­ją­ca akcje cha­ry­ta­tyw­ne;
2. w Ko­ście­le an­gli­kań­skim: ko­bie­ta ma­ją­ca świę­ce­nia dia­ko­na­tu


Źródła:

SJP.pl

Diakonówka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) dom, w któ­rym miesz­ka śpie­wak cer­kiew­ny


Źródła:

Wiktionary

Diakopa

w ut­wo­rze li­te­rac­kim: wtrą­ce­nie prze­dzie­la­ją­ce pow­tó­rze­nie wy­ra­zów


Źródła:

SJP.pl

Diakope

prze­dzie­le­nie pow­tó­rzo­nych słów w zda­niu przez wtrą­ce­nie (np. pójdź­cie, o dziat­ki, pójdź­cie wszyst­kie razem)


Źródła:

SJP.pl

Diakoński

od­no­szą­cy się do dia­ko­na, dia­ko­na­tu


przy­miot­nik

 (1.1) kośc. zwią­za­ny z osobą lub ty­tu­łem dia­ko­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diakrostych

ro­dzaj roz­ryw­ki umy­sło­wej, w któ­rej wszyst­kie li­te­ry od­ga­dy­wa­nych wy­ra­zów two­rzą ca­łość (np. frag­ment wier­sza)


Dia­kro­stych – ro­dzaj za­da­nia sza­ra­dziar­skie­go, po­dob­ny do szy­fro­gra­mu.

Dia­gram dia­kro­sty­chu skła­da się z nu­me­ro­wa­nych pól, do któ­rych prze­no­si się li­te­ry od­ga­dy­wa­nych wy­ra­zów. Te two­rzą jedną część roz­wią­za­nia, która naj­czę­ściej jest frag­men­tem wier­sza.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diakryt

znak gra­ficz­ny in­for­mu­ją­cy o spo­so­bie wy­ma­wia­nia gło­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. ty­pogr. do­dat­ko­wy znak w po­sta­ci krop­ki, kre­secz­ki, dasz­ka, ha­czy­ka itp. umie­szcza­ny przy li­te­rze


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diakrytyczny

w ję­zy­koz­naw­stwie:
1. odróż­nia­ją­cy, wy­róż­nia­ją­cy;
2. znak dia­kry­tycz­ny - znak gra­ficz­ny do­da­wa­ny do li­te­ry w celu oz­na­cze­nia brzmień od­po­wia­da­ją­cych danym li­te­rom


przy­miot­nik

 (1.1) jęz. odróż­nia­ją­cy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diakrytyka

ogół zna­ków dia­kry­tycz­nych, cha­rak­te­ry­stycz­nych dla okre­ślo­ne­go ję­zy­ka


Źródła:

SJP.pl

Dial

zwią­zek or­ga­nicz­ny o dzia­ła­niu uspo­ka­ja­ją­cym i na­sen­nym, sto­so­wa­ny w bez­sen­no­ści, ner­wi­cach i sta­nach lę­ko­wych; dwu­al­lyl; al­lo­bar­bi­tal


Źródła:

SJP.pl

Dial-Up

[czy­taj: dia­lap] ro­dzaj po­łą­cze­nia z in­ter­ne­tem; prze­ci­wień­stwo sta­łe­go łącza


Źródła:

SJP.pl

Dial.

skrót od: dia­lekt, dia­lek­tal­ny, dia­lek­ty­ka, dia­lek­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Dialag

mi­ne­rał z grupy pi­rok­se­nów, skład­nik skał mag­mo­wych; dial­lag


Źródła:

SJP.pl

Dialekt

w ję­zy­koz­naw­stwie: od­mia­na ję­zy­ka ogól­ne­go (na­ro­do­we­go) cha­rak­te­ry­stycz­na dla ja­kie­goś te­ry­to­rium, np. dia­lekt ślą­ski, ma­zo­wiec­ki; gwara, na­rze­cze


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. swo­i­sta od­mia­na ję­zy­ka, wła­ści­wa dla pew­nej spo­łecz­no­ści, grupy spo­łecz­nej lub pew­ne­go te­ry­to­rium;

 (1.2) jęz. te­ry­to­rial­na od­mia­na ję­zy­ka, prze­ciw­sta­wia­na jego for­mie ogól­no­et­nicz­nej, stan­dar­do­wej;

 (1.3) pot. jęz. język po­zba­wio­ny formy pi­sa­nej lub stan­da­ry­za­cji, uży­wa­ny w kraju roz­wi­ja­ją­cym się lub w odi­zo­lo­wa­nej czę­ści świa­ta, język wer­na­ku­lar­ny;


Dia­lekt – wie­loz­nacz­ny ter­min ling­wi­stycz­ny. W na­jo­gól­niej­szym zna­cze­niu dia­lekt to od­mia­na ję­zy­ka, która odz­na­cza się swo­i­sty­mi ce­cha­mi fo­ne­tycz­ny­mi, lek­sy­kal­ny­mi czy gra­ma­tycz­ny­mi, odróż­nia­ją­cy­mi ją od in­nych form tego ję­zy­ka. W sze­ro­kim uję­ciu dia­lek­tem jest każda od­mia­na ję­zy­ka zwią­za­na z pewną grupą osób, za­rów­no nie­stan­dar­do­wa od­mia­na re­gio­nal­na lub spo­łecz­na, jak i język stan­dar­do­wy lub od­mia­na sto­sun­ko­wo bli­ska stan­dar­do­wi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dialektalny

→ dia­lekt; dia­lek­to­wy, dia­lek­tycz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) jęz. bę­dą­cy czę­ścią dia­lek­tu; na­le­żą­cy do dia­lek­tu; do­ty­czą­cy dia­lek­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialektolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie ję­zy­koz­naw­stwa zaj­mu­ją­cej się gwa­ra­mi i dia­lek­ta­mi; gwa­roz­naw­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) jęz. ba­dacz dia­lek­tów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialektologia

dzie­dzi­na ję­zy­koz­naw­stwa zaj­mu­ją­ca się gwa­ra­mi i dia­lek­ta­mi; gwa­roz­naw­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. jęz. nauka o dia­lek­tach i gwa­rach;


Dia­lek­to­lo­gia (gr. "dia­lek­tos" „gwara” i "logos" „słowo, nauka”), także gwa­roz­naw­stwo – dział ję­zy­koz­naw­stwa zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem, ge­ne­zą i sy­ste­ma­ty­ką dia­lek­tów w obrę­bie ja­kie­goś ję­zy­ka lub ję­zy­ków. Dy­scy­pli­na ta bada od­mia­ny po­szcze­gól­nych ję­zy­ków opar­te głów­nie na uwa­run­ko­wa­niach ge­o­gra­ficz­nych (w prze­ci­wień­stwie do od­mian o po­dło­żu spo­łecz­nym – so­cjo­lek­tów, które są przed­mio­tem za­in­te­re­so­wań so­cjo­ling­wi­sty­ki, czy też form hi­sto­rycz­nych, któ­rych kla­sy­fi­ka­cji i opisu do­ko­nu­je ję­zy­koz­naw­stwo dia­chro­nicz­ne).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dialektologiczny

do­ty­czą­cy dzie­dzi­ny ję­zy­koz­naw­stwa zaj­mu­ją­cej się gwa­ra­mi i dia­lek­ta­mi; gwa­roz­naw­czy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) jęz. zwią­za­ny z dia­lek­to­lo­gią, nauką o dia­lek­tach i gwa­rach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialektolożka

→ dia­lek­to­log


Patrz:dialektolog

Źródła:

SJP.pl

Dialektowy

→ dia­lekt; dia­lek­tal­ny, dia­lek­tycz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) jęz. zwią­za­ny z dia­lek­tem; wła­ści­wy dla da­ne­go dia­lek­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialektyczka

→ dia­lek­tyk


Patrz:dialektyk

Źródła:

SJP.pl

Dialektycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób dia­lek­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Dialektyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: dia­lek­tycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Dialektyczność

→ dia­lek­tycz­ny


Patrz:dialektyczny

Źródła:

SJP.pl

Dialektyczny

1. opar­ty na dia­lek­ty­ce;
2. prze­sta­rza­łe: do­ty­czą­cy dia­lek­tu, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla dia­lek­tu; dia­lek­tal­ny, dia­lek­to­wy


przy­miot­nik

 (1.1) filoz. zwią­za­ny z dia­lek­ty­ką, zgod­ny z za­sa­da­mi dia­lek­ty­ki

 (1.2) przest. cha­rak­te­ry­stycz­ny dla dia­lek­tu, zwią­za­ny z dia­lek­tem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialektyk

1. fi­lo­zof po­słu­gu­ją­cy się me­to­dą dia­lek­tycz­ną;
2. re­pre­zen­tant dia­lek­tycz­nej fi­lo­zo­fii mark­si­stow­skiej;
3. prze­sta­rza­łe: czło­wiek wyć­wi­czo­ny w pro­wa­dze­niu dy­sku­sji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) filoz. zwo­len­nik te­o­rii fi­lo­zo­ficz­nej, która za na­drzęd­ne prawo uz­na­je roz­wój przez prze­ci­wień­stwa

 (1.2) ktoś, kto umie­jęt­nie po­słu­gu­je się ro­zu­mo­wa­niem, w któ­rym wy­cią­ga się wnio­ski ze sprzecz­no­ści

 (1.3) pot. ktoś bie­gły w dy­sku­sji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialektyka

1. nauka uj­mu­ją­ca wszyst­kie zja­wi­ska we wza­jem­nym po­wią­za­niu, trak­tu­ją­ca roz­wój jako walkę wew­nętrz­nych prze­ci­wieństw;
2. sztu­ka ro­zu­mo­wa­nia i dy­sku­sji po­le­ga­ją­ca na do­cho­dze­niu do praw­dy po­przez ujaw­nia­nie sprzecz­no­ści tkwią­cych w po­ję­ciach i są­dach;
3. sprzecz­no­ści i prze­ci­wień­stwa wła­ści­we ja­kie­muś zja­wi­sku;
4. umie­jęt­ność udo­wad­nia­nia swo­ich racji; ar­gu­men­ta­cja, tłu­ma­cze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) filoz. te­o­ria rze­czy­wi­sto­ści po­strze­ga­nej jako cią­głe zmia­ny

 (1.2) filoz. me­to­da wy­ra­ża­nia myśli po­le­ga­ją­ca na do­cho­dze­niu do praw­dy po­przez uka­zy­wa­nie sprzecz­no­ści za­war­tych w po­ję­ciach i prze­ko­na­niach

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: dia­lek­tyk


Dia­lek­ty­ka ( διαλεκτική τέχνη, dia­lec­ti­ca, ars dia­lec­ti­ca, ratio dia­lec­ti­ca) – nauka zaj­mu­ją­ca się po­praw­no­ścią ar­gu­men­ta­cji i re­fu­ta­cji pod­czas wy­po­wie­dzi. Ko­dy­fi­ku­je ona za­sa­dy po­praw­ne­go ro­zu­mo­wa­nia słu­żą­ce do ana­li­zy ar­gu­men­tów pot­wier­dza­ją­cych lub kwe­stio­nu­ją­cych udo­wad­nia­ną w cza­sie dy­skur­su tezę, a także spo­so­by pro­wa­dze­nia de­ba­ty, w cza­sie któ­rej jeden z uczest­ni­ków stara się udo­wod­nić tezę, a drugi ją oba­lić. Przez niek­tó­rych au­to­rów nie­kie­dy my­lo­na z lo­gi­ką.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dialektyzacja

sty­li­za­cja po­le­ga­ją­ca na wpro­wa­dza­niu dia­lek­tyz­mów do tek­stów ję­zy­ka ogól­ne­go


Dia­lek­ty­za­cja, gwa­ry­za­cja – sty­li­za­cja po­le­ga­ją­ca na wpro­wa­dze­niu do ut­wo­ru li­te­rac­kie­go (ca­ło­ści lub jego czę­ści) słow­nict­wa, zwro­tów, form gra­ma­tycz­nych po­cho­dzą­cych z okre­ślo­ne­go dia­lek­tu lu­do­we­go, tzw. dia­lek­tyz­mów. Dia­lek­ty­za­cja jest świa­do­mym za­bie­giem li­te­rac­kim słu­żą­cym odt­wo­rze­niu lo­kal­ne­go ko­lo­ry­tu, cha­rak­te­ry­sty­ce śro­do­wi­ska lub po­szcze­gól­nych bo­ha­te­rów, np. "Chło­pi" W. Re­y­mon­ta, "Na Skal­nym Pod­ha­lu" K. Przer­wy Tet­ma­je­ra.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dialektyzm

wyraz, forma gra­ma­tycz­na lub zda­nie po­cho­dzą­ce z dia­lek­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. cecha lub ele­ment ję­zy­ko­wy wła­ści­we ja­kie­muś dia­lek­to­wi wer­na­ku­lar­ne­mu;


Dia­lek­tyzm ( "diálogos" „roz­mo­wa” i "dialektikē" „dia­lek­ty­ka” z "diálektos" „spo­sób mó­wie­nia”), gwa­ryzm – ele­ment ję­zy­ko­wy wła­ści­wy dla dia­lek­tu lub grupy dia­lek­tów, uży­wa­ny głów­nie w ko­mu­ni­ka­cji ust­nej. Dia­lek­tyz­mem może być np. po­je­dyn­czy wyraz (np. "uś­wier­knąć" za­miast "zmarz­nąć") lub po­łą­cze­nie wy­ra­zo­we (fra­ze­o­lo­gizm); wy­róż­nia się także dia­lek­tyz­my gra­ma­tycz­ne ("pójdź­wa" zam. "pójdź­my"), skład­nio­we (np. "gęsi le­cie­li") i fo­ne­tycz­ne (np. "kóń" zam. "koń").


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dialektyzować

wpro­wa­dzać dia­lek­tyz­my do tek­stów ję­zy­ka ogól­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Dialer

pro­gram kom­pu­te­ro­wy do łą­cze­nia się z in­ter­ne­tem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) in­form. te­le­kom. pro­gram ob­słu­gu­ją­cy po­łą­cze­nie kom­pu­te­ra z sie­cią te­le­fo­nicz­ną


Dia­ler – wy­spe­cja­li­zo­wa­ny ro­dzaj pro­gra­mu kom­pu­te­ro­we­go do łą­cze­nia się z In­ter­ne­tem za po­mo­cą mo­de­mu. Nie­kie­dy pro­gram tego ro­dza­ju, za­in­sta­lo­wa­ny w kom­pu­te­rze bez wie­dzy i zgody użyt­kow­ni­ka, jest wy­ko­rzy­sty­wa­ny do na­wią­zy­wa­nia po­łą­cze­nia z sie­cią.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dialit

rzad­ki mi­ne­rał wy­wo­dzą­cy się z al­ka­licz­ne­go gra­ni­tu


Źródła:

SJP.pl

Dializa

za­bieg sto­so­wa­ny w ostrej nie­wy­dol­no­ści nerek, któ­re­go celem jest oczy­szcze­nie krwi z nad­mia­ru mocz­ni­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) me­to­da oczy­szcza­nia rozt­wo­rów ko­lo­i­dal­nych z elek­tro­li­tów przy uży­ciu błony pół­prze­pu­szczal­nej.

 (1.2) med. za­bieg wy­ko­ny­wa­ny u cho­rych z nie­wy­dol­no­ścią nerek, sto­so­wa­ny by usu­nąć szkod­li­we pro­duk­ty prze­mia­ny ma­te­rii;


Dia­li­za (gr. "diálysis" = „roz­pu­szcza­nie”, „roz­dzie­la­nie”) – me­to­da oczy­szcza­nia rozt­wo­rów ko­lo­i­dal­nych z elek­tro­li­tów przy uży­ciu błony pół­prze­pu­szczal­nej.

W ne­fro­lo­gii sto­su­je się za­bie­gi dia­li­za­cyj­ne u pa­cjen­tów ze schył­ko­wą nie­wy­dol­no­ścią nerek, któ­rzy nie kwa­li­fi­ku­ją się do za­bie­gu prze­szcze­pie­nia nerki albo ocze­ku­ją na ten za­bieg.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dializacyjny

zwią­za­ny z dia­li­zą


przy­miot­nik

 (1.1) med. ma­ją­cy zwią­zek z dia­li­zą - za­bie­giem lecz­ni­czym

 (1.2) chem. ma­ją­cy zwią­zek z dia­li­zą - roz­dzie­la­niem sub­stan­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dializat

pre­pa­rat pod­da­wa­ny dia­li­zie


Źródła:

SJP.pl

Dializator

przy­rząd do dia­li­zy


Źródła:

SJP.pl

Dializoterapia

le­cze­nie po­le­ga­ją­ce na oczy­szcza­niu krwi z sub­stan­cji tok­sycz­nych dla or­ga­niz­mu


Źródła:

SJP.pl

Dializować

po­tocz­nie: pod­da­wać pa­cjen­ta za­bie­go­wi dia­li­zy - me­to­dzie lecz­ni­czej po­le­ga­ją­cej na usu­wa­niu z or­ga­niz­mu nad­mia­ru pro­duk­tów od­pa­do­wych


Źródła:

SJP.pl

Dializowy

→ dia­li­za


Patrz:dializa

Źródła:

SJP.pl

Diallag

mi­ne­rał z grupy pi­rok­se­nów, skład­nik skał mag­mo­wych; dia­lag


Dial­lag – mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów łań­cu­cho­wych, za­li­cza­ny do pi­rok­se­nów jed­no­sko­śnych (kli­no­pi­rok­sen).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dialog

1. roz­mo­wa co najm­niej dwóch osób na okre­ślo­ny temat; po­le­mi­ka, dy­sku­sja, kon­wer­sa­cja, roz­mo­wa;
2. forma wy­po­wie­dzi li­te­rac­kiej, ma­ją­ca po­stać roz­mo­wy co najm­niej dwóch osób;
3. utwór li­te­rac­ki zło­żo­ny z odręb­nych wy­po­wie­dzi dwóch lub wię­cej osób, nie ma­ją­cy jed­nak cha­rak­te­ru dzie­ła dra­ma­tycz­no-sce­nicz­ne­go;
4. ga­tu­nek, który wy­stę­po­wał w li­te­ra­tu­rze sta­ro­pol­skiej, czę­sto o przez­na­cze­niu dra­ma­tycz­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) roz­mo­wa dwóch osób

 (1.2) liter. utwór li­te­rac­ki nie­sce­nicz­ny, na­pi­sa­ny w for­mie roz­mo­wy

 (1.3) film. teatr. roz­mo­wa to­czo­na przez bo­ha­te­rów po­wie­ści, filmu, sztu­ki te­a­tral­nej itp.

 (1.4) przen. dłu­gotr­wa­łe ne­go­cja­cje, roz­mo­wy mię­dzy stro­na­mi w celu uz­god­nie­nia sta­no­wisk


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dialogiczność

1. → dia­lo­gicz­ny;
2. w kul­tu­roz­naw­stwie: cecha dzieł na­wią­zu­ją­cych do róż­nych in­nych ut­wo­rów, wy­po­wie­dzi, po­glą­dów itp.


Źródła:

SJP.pl

Dialogiczny

rzad­ko: na­pi­sa­ny w for­mie dia­lo­gu, za­wie­ra­ją­cy dia­lo­gi, bę­dą­cy dia­lo­giem - roz­mo­wą co najm­niej dwóch osób; dia­lo­go­wy


przy­miot­nik

 (1.1) rzad. zob. dia­lo­go­wy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialogista

1. książ­ko­wo: czło­wiek bie­gły w sztu­ce roz­mo­wy;
2. śro­do­wi­sko­wo: osoba opra­co­wu­ją­ca dia­lo­gi w fil­mach


Dia­lo­gi­sta – osoba za­wo­do­wo zaj­mu­ją­ca się tłu­ma­cze­niem lub opra­co­wy­wa­niem ścież­ki dia­lo­go­wej w fil­mach.

Ter­min „dia­lo­gi­sta” w od­nie­sie­niu do dia­lo­gów fil­mo­wych jest naj­czę­ściej ko­ja­rzo­ny z dub­bin­giem, jed­nak od­no­si się on rów­nież do opra­co­wy­wa­nia dia­lo­gów w for­mie na­pi­sów oraz nar­ra­cji, po­tocz­nie zwa­nych „szep­tan­ka­mi” (czy­ta­ne przez lek­to­ra). Z kolei osoba pi­szą­ca dia­lo­gi do se­ria­li w ory­gi­nal­nej wer­sji ję­zy­ko­wej na­zy­wa­na jest dia­lo­gi­stą scrip­te­rem.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dialogistka

→ dia­lo­gi­sta


Patrz:dialogista

Źródła:

SJP.pl

Dialogit

mi­ne­rał, wę­glan man­ga­nu; ro­do­chro­zyt


Źródła:

SJP.pl

Dialogitowy

→ dia­lo­git


Patrz:dialogit

Źródła:

SJP.pl

Dialogizacja

wpro­wa­dze­nie dia­lo­gu (roz­mo­wy co najm­niej dwu osób) do ut­wo­ru li­te­rac­kie­go


Źródła:

SJP.pl

Dialogizm

Dia­lo­gizm (gr. διαλογισμός "dia­lo­gis­mós") – fi­gu­ra re­to­rycz­na po­le­ga­ją­ca na wple­ce­niu w nar­ra­cję krót­kie­go dia­lo­gu, wy­ko­rzy­sta­ne­go zwy­kle jako aluz­ja lub re­mi­ni­scen­cja.


Źródła:

Wikipedia

Dialogizować

wpro­wa­dzać dia­log (roz­mo­wę co najm­niej dwu osób) do ut­wo­ru li­te­rac­kie­go; dia­lo­go­wać


Źródła:

SJP.pl

Dialogowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|dia­lo­go­wać.


Źródła:

Wiktionary

Dialogować

1. pro­wa­dzić dzia­log, roz­ma­wiać co najm­niej w dwie osoby; roz­ma­wiać, dy­sku­to­wać, kon­wer­so­wać;
2. wpro­wa­dzać dia­log (roz­mo­wę co najm­niej dwu osób) do ut­wo­ru li­te­rac­kie­go; dia­lo­gi­zo­wać


cza­sow­nik

 (1.1) pro­wa­dzić dia­log


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialogowość

1. wy­stę­po­wa­nie w for­mie dia­lo­gu - roz­mo­wy co najm­niej dwu osób, np. dia­lo­go­wość wier­sza;
2. we­dług Mi­cha­ła Bach­ti­na: pod­sta­wo­wa forma funk­cjo­no­wa­nia ję­zy­ka, który żyje w sfe­rze dia­lo­go­we­go ob­co­wa­nia


Źródła:

SJP.pl

Dialogowy

na­pi­sa­ny w for­mie dia­lo­gu, za­wie­ra­ją­cy dia­lo­gi, bę­dą­cy dia­lo­giem - roz­mo­wą co najm­niej dwóch osób; dia­lo­gicz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z dia­lo­giem, do­ty­czą­cy dia­lo­gu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dialować

[czy­taj: da­ja­lo­wać] po­tocz­nie: łą­czyć się z In­ter­ne­tem za po­mo­cą łącza te­le­fo­nicz­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Diamagnetyczny

→ dia­ma­gne­tyk


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) fiz. ma­ją­cy mniej­szą prze­ni­kal­ność ma­gne­tycz­ną niż próż­nia, słabo od­py­cha­ny przez ma­gnes


Patrz:diamagnetyk

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diamagnetyk

ciało o prze­ni­kal­no­ści ma­gne­tycz­nej mniej­szej od jed­no­ści (od prze­ni­kal­no­ści ma­gne­tycz­nej próż­ni)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fiz. ciało o prze­ni­kal­no­ści ma­gne­tycz­nej mniej­szej od próż­ni, słabo od­py­cha­ne przez ma­gnes


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diamagnetyzm

cecha lub zja­wi­sko sła­bej za­leż­no­ści na­ma­gne­so­wa­nia ciała od pola ma­gne­tycz­ne­go


Dia­ma­gne­tyzm – zja­wi­sko po­le­ga­ją­ce na in­duk­cji w ciele znaj­du­ją­cym się w zew­nętrz­nym polu ma­gne­tycz­nym pola prze­ciw­ne­go, osła­bia­ją­ce­go dzia­ła­nie zew­nętrz­ne­go pola.

Na­ma­gne­so­wa­nie dia­ma­gne­ty­ka jest pro­por­cjo­nal­ne do na­tę­że­nia pola ma­gne­tycz­ne­go, w któ­rym się znaj­du­je i nie za­le­ży od tem­pe­ra­tu­ry. Jest ono za­wsze bar­dzo słabe.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diamant

sto­pień (wiel­kość) czcion­ki dru­kar­skiej


Źródła:

SJP.pl

Diamantina

rzeka w Au­stra­lii


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diamat

skrót od: ma­te­ria­lizm dia­lek­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Diamencik

zdrob­nie­nie od: dia­ment


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od: dia­ment


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diament

1. po­li­mor­ficz­na od­mia­na pier­wiast­ka węgla, najt­ward­szy mi­ne­rał wy­stę­pu­ją­cy w przy­ro­dzie
2. przy­rząd słu­żą­cy do rżnię­cia szkła i szli­fo­wa­nia dro­gich ka­mie­ni
3. sto­pień pisma równy czte­rem punk­tom ty­po­gra­ficz­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. miner. mi­ne­rał, przez­ro­czy­sta od­mia­na węgla wy­stę­pu­ją­ca w przy­ro­dzie;

 (1.2) pot. ka­mień szla­chet­ny osz­li­fo­wa­ny z dia­men­tu (1.1) zob. bry­lant.

 (1.3) techn. przy­rząd przez­na­czo­ny do rżnię­cia szkła i szli­fo­wa­nia ka­mie­ni szla­chet­nych, zaz­wy­czaj z dia­men­to­wym ostrzem

 (1.4) ty­pogr. druk. w sy­ste­mie miar ty­po­gra­ficz­nych Di­do­ta, sto­pień pisma od­po­wia­da­ją­cy czte­rem punk­tom (1,5036 mm)


Dia­ment – mi­ne­rał z gro­ma­dy pier­wiast­ków ro­dzi­mych. Nazwa po­cho­dzi od ἀδάμας "ada­mas" (do­peł­niacz ἀδάμαντος "ada­man­tos", dia­men­tum) ‛nie­po­ko­na­ny, niez­ni­szczal­ny’ i na­wią­zu­je do jego wy­jąt­ko­wej twar­do­ści. Jest najt­ward­szą znaną sub­stan­cją wy­stę­pu­ją­cą w przy­ro­dzie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diamentodajny

ob­fi­tu­ją­cy w dia­men­ty, do­star­cza­ją­cy dia­men­tów; dia­men­to­no­śny


Źródła:

SJP.pl

Diamentonośny

ob­fi­tu­ją­cy w dia­men­ty


Źródła:

SJP.pl

Diamentopodobny

ma­ją­cy niek­tó­re wła­ści­wo­ści dia­men­tu


Źródła:

SJP.pl

Diamentować

to­czyć, wy­ta­czać coś na­rzę­dzia­mi o dia­men­to­wych ostrzach


Źródła:

SJP.pl

Diamentowo

przy­słó­wek

 (1.1) tak jak dia­ment, w spo­sób dia­men­to­wy


Źródła:

Wiktionary

Diamentowy

przy­miot­nik od: dia­ment


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z dia­men­tem, do­ty­czą­cy dia­men­tu

 (1.2) zbu­do­wa­ny z dia­men­tów

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (2.1) taki jak dia­ment, po­sia­da­ją­cy cechy dia­men­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diamentówka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) obra­biar­ka do dia­men­to­wa­nia


Źródła:

Wiktionary

Diameter

daw­niej: śred­ni­ca, dia­metr


Źródła:

SJP.pl

Diametr

daw­niej: śred­ni­ca, dia­me­ter


Źródła:

SJP.pl

Diametralnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) prze­ciw­staw­nie, krań­co­wo róż­nie


Źródła:

Wiktionary

Diametralny

1. prze­bie­ga­ją­cy wzdłuż śred­ni­cy, zwią­za­ny z nią;
2. krań­co­wo różny, od­mien­ny, prze­ciw­staw­ny


Źródła:

SJP.pl

Diamezyczny

przy­miot­nik

 (1.1) jęz. uwa­run­ko­wa­ny środ­kiem prze­ka­zu


Źródła:

Wiktionary

Diamid

[czy­taj: di-amid] zwią­zek che­micz­ny za­wie­ra­ją­cy dwie grupy ami­do­we, np. dia­mid kwasu wę­glo­we­go; dwu­a­mid


Źródła:

SJP.pl

Diamina

[czy­taj: di-amina] zwią­zek che­micz­ny, któ­re­go czą­stecz­ka za­wie­ra dwie grupy ami­no­we; dwu­a­mi­na


Źródła:

SJP.pl

Diaminowy

→ dia­mi­na; dwu­a­mi­no­wy


Źródła:

SJP.pl

Diamondyt

nazwa tech­nicz­na wę­gli­ka wap­nia, wy­ka­zu­ją­ce­go bar­dzo dużą twar­dość


Źródła:

SJP.pl

Diamorfina

silny nar­ko­tyk z grupy opia­tów, po­chod­na mor­fi­ny; dia­ce­ty­lo­mor­fi­na, he­ro­i­na


Źródła:

SJP.pl

Diamynt

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. techn. dia­ment


Źródła:

Wiktionary

Dian

zwią­zek or­ga­nicz­ny, ciało stałe do­brze roz­pu­szczal­ne w rozt­wo­rach wo­do­rot­len­ków li­tow­ców, ace­to­nie, al­ko­ho­lu ety­lo­wym; otrzy­my­wa­ny przez kon­den­sa­cję fe­no­lu z ace­to­nem


Źródła:

SJP.pl

Diana

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) mi­trzym. bo­gi­ni łowów i przy­ro­dy, utoż­sa­mia­na z grec­ką Ar­te­mi­dą;

 (1.2) imię|pol­ski|ż.;

 (1.3) astr. pla­ne­to­i­da o nu­me­rze ka­ta­lo­go­wym 78;

 (1.4) zo­o­nim imię dla suki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dianetyczny

→ dia­ne­ty­ka


Patrz:dianetyka

Źródła:

SJP.pl

Dianetyka

ogół idei i metod psy­cho­te­ra­pii bę­dą­cych pod­sta­wą scjen­to­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Dianiny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Diany lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Dianna

imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Dianoja

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji, głów­nie u Pla­to­na i Ary­sto­te­le­sa: stop­nio­we poz­na­nie, prze­ciw­ne do poz­na­nia bez­poś­red­nie­go


Źródła:

SJP.pl

Diapauza

u sta­wo­no­gów (głów­nie owa­dów): okre­so­we zwol­nie­nie pro­ce­sów roz­wo­jo­wych or­ga­niz­mu, bę­dą­ce formą przy­sto­so­wa­nia do przetr­wa­nia nie­ko­rzyst­nych wa­run­ków śro­do­wi­ska, np. suszy, chło­dów


Dia­pa­u­za – wy­wo­ły­wa­ny czyn­ni­ka­mi zew­nętrz­ny­mi, ste­ro­wa­ny wew­nętrz­nie (hor­mo­nal­nie lub ne­u­ro­hor­mo­nal­nie) okre­so­wy stan za­ha­mo­wa­nia roz­wo­ju on­to­ge­ne­tycz­ne­go, wy­ko­rzy­sty­wa­ny po­wszech­nie przez or­ga­niz­my w sied­li­skach pod­le­ga­ją­cych sil­nym zmia­nom wa­run­ków śro­do­wi­sko­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diapazon

skala dźwię­ków in­stru­men­tu lub głosu śpie­wa­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) muz. pełen za­kres dźwię­ków, jakie jest w sta­nie wy­do­być jakiś in­stru­ment lub głos ludz­ki

 (1.2) muz. przy­rząd wy­da­ją­cy wzor­co­wy dźwięk o okre­ślo­nej wy­so­ko­ści, we­dług któ­re­go stroi się in­stru­men­ty mu­zycz­ne

 (1.3) sze­ro­ki za­kres dzia­łań lub zja­wisk

 (1.4) mar­ket. ta­bli­ca re­kla­mo­wa wspar­ta na me­ta­lo­wej kon­struk­cji, po­sta­wio­na pro­sto­pad­le do ulicy lub chod­ni­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diapedeza

zdol­ność do prze­ni­ka­nia krwi­nek poza świa­tło na­czy­nia krwio­no­śne­go


Dia­pe­de­za ( dia­pe­de­sis) – pro­ces prze­cho­dze­nia le­u­ko­cy­tów przez śród­bło­nek żyłek z udzia­łem ad­he­zyj­nych gli­ko­pro­te­in (in­te­gryn i se­lek­tyn) do płynu śród­miąż­szo­we­go tka­nek, w któ­rych wy­stą­pi­ło za­pa­le­nie. Za po­mo­cą se­lek­ty­ny pły­ną­ce z krwią le­u­ko­cy­ty naj­pierw wiążą się słabo z gli­ko­pro­te­i­na­mi ko­mó­rek śród­błon­ka (np.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diapir

struk­tu­ra tek­to­nicz­na pow­sta­ła wsku­tek prze­bi­cia się pla­stycz­ne­go jądra an­ty­kli­ny przez młod­sze, sztyw­niej­sze skały nad­kła­du; wysad, eg­ze­mat


Dia­pir – struk­tu­ra ge­o­lo­gicz­na, pow­sta­ła w wy­ni­ku mi­gra­cji skał ku po­wierzch­ni Ziemi, gdy star­sze skały o mniej­szej gę­sto­ści prze­bi­ja­ją skały młod­sze (naj­czę­ściej osa­do­we) o gę­sto­ści więk­szej (mi­gra­cja skały ku po­wierzch­ni wy­wo­ła­na jest głów­nie róż­ni­cą gę­sto­ści skał).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diapirowy

→ dia­pir


Patrz:diapir

Źródła:

SJP.pl

Diaporama

pokaz z uży­ciem przez­ro­czy i pod­kła­du dźwię­ko­we­go


Dia­po­ra­ma – spek­takl mul­ti­me­dial­ny, któ­re­go two­rzy­wem są nie­ru­cho­me obra­zy w po­sta­ci przez­ro­czy rzu­to­wa­nych na ekran i zsyn­chro­ni­zo­wa­ny z nimi dźwięk. Ścież­kę dźwię­ko­wą może sta­no­wić mu­zy­ka, na­gra­ne dźwię­ki, słowo czy­ta­ne itp.

Dźwięk i obraz sta­no­wią­cą w tej for­mie wy­ra­zu nie­ro­zer­wal­ną ca­łość. W efek­cie otrzy­mu­je­my ory­gi­nal­ną formę prze­ka­zu au­tor­skie­go pla­su­ją­cą się po­mię­dzy fil­mem a nie­za­leż­ny­mi od sie­bie pre­zen­ta­cja­mi zdjęć i form dźwię­ko­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diapozytyw

obraz po­zy­ty­wo­wy fo­to­gra­ficz­ny (czar­no-biały lub ko­lo­ro­wy), słu­żą­cy do pro­jek­cji za po­mo­cą rzut­ni­ka; przez­ro­cze; slajd


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fot. slajd, przez­ro­cze

 (1.2) po­ligr. przez­ro­czy­sty po­zy­tyw fo­to­gra­ficz­ny uży­wa­ny w dru­kar­stwie


Dia­po­zy­tyw – po­zy­ty­wo­wy obraz (mo­no­chro­ma­tycz­ny lub wie­lo­barw­ny) na­nie­sio­ny na ma­te­riał przez­ro­czy­sty lub wyt­wo­rzo­ny w jego wnę­trzu. Aby móc go obej­rzeć lub wy­ko­rzy­stać do in­nych celów, nie­zbęd­ne jest uży­cie świa­tła prze­cho­dzą­ce­go. Naj­czę­ściej dia­po­zy­ty­wy wy­stę­pu­ją w po­sta­ci błon fo­to­gra­ficz­nych, rza­dziej w po­sta­ci płyt szkla­nych lub wy­so­ko­przez­ro­czy­stych two­rzyw sztucz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diapozytywowy

zwią­za­ny z dia­po­zy­ty­wem


Źródła:

SJP.pl

Diapsyd

przed­sta­wi­ciel wy­mar­łej grupy gadów z gro­ma­dy za­u­rop­sy­dów


Źródła:

SJP.pl

Diapsydy

przed­sta­wi­ciel wy­mar­łej grupy gadów z gro­ma­dy za­u­rop­sy­dów


Diap­sy­dy (Diap­si­da, z gr. "di" – dwa + "apsis" – łuk) – grupa owod­niow­ców z gro­ma­dy za­u­rop­sy­dów (Sa­u­rop­si­da), w któ­rych czasz­ce roz­wi­nę­ły się dwie pary ot­wo­rów skro­nio­wych (po dwa – górny i dolny – za każ­dym okiem), przez które przew­le­czo­ne są silne mię­śnie szczęk. Dzię­ki temu czasz­ka stała się lżej­sza a szczę­ki ruch­li­wsze. Choć część diap­sy­dów wtór­nie stra­ci­ła jedną lub obie pary ot­wo­rów skro­nio­wych (m.in. węże), są nadal za­li­cza­ne do tej grupy, gdyż ich przod­ko­wie mieli diap­sy­dal­ną bu­do­wę czasz­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diar.

skrót od: dia­riusz


Źródła:

SJP.pl

Diarchia

forma ad­mi­ni­stra­cji i za­rzą­dza­nia, po­le­ga­ją­ca na ist­nie­niu dwu au­to­ry­ta­tyw­nych władz, np. władz lo­kal­nych i gu­ber­na­to­rów; rządy dwu osób, rząd dwu­o­so­bo­wy


Diar­chia – sy­stem rzą­dów, w któ­rym funk­cję głowy pań­stwa spra­wu­ją dwie osoby. Jest to rzad­ka forma ustro­ju.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diariusz

1. pa­mięt­nik, dzien­nik;
2. księ­ga pro­to­ko­łów z obrad par­la­men­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) dzien­nik

 (1.2) dzien­nik obrad par­la­men­tu


Dia­riusz ( diārium) – ro­dzaj pa­mięt­ni­ka lub dzien­ni­ka, w któ­rym opi­sa­ne wy­da­rze­nia są upo­rząd­ko­wa­ne w spo­sób chro­no­lo­gicz­ny. Po­da­ne w nim in­for­ma­cje opi­su­ją naj­waż­niej­sze wy­da­rze­nia z życia co­dzien­ne­go da­ne­go czło­wie­ka, który je opi­su­je. Dia­riu­sze cha­rak­te­ry­zu­ją się tym, że nie jest w nich ważna li­te­rac­ka forma prze­ka­zu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diariuszowy

przy­miot­nik od: dia­riusz


Źródła:

SJP.pl

Diartrognatus

gad ssa­ko­zęb­ny z gór­ne­go tria­su


Źródła:

SJP.pl

Diarysta

osoba pi­szą­ca dia­riusz


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) książk. osoba pro­wa­dzą­ca dia­riusz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diarystka

ko­bie­ta pi­szą­ca dia­riusz


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta pro­wa­dzą­ca dia­riusz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diarystyczny

→ dia­ry­sty­ka


Patrz:diarystyka

Źródła:

SJP.pl

Diarystyka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. dział pi­śmien­nict­wa, który obej­mu­je pa­mięt­ni­ki i dia­riu­sze


Źródła:

Wiktionary

Dias

daw­niej: dia­beł


Źródła:

SJP.pl

Diasek

eu­fe­mi­stycz­ne okre­śle­nie dia­bła


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) daw. dia­beł


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diaskia

jed­no­rocz­na ozdob­na ro­śli­na do­nicz­ko­wa


Źródła:

SJP.pl

Diaskop

apa­rat pro­jek­cyj­ny do wyś­wiet­la­nia po­je­dyn­czych obra­zów w świet­le prze­cho­dzą­cym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. urzą­dze­nie pro­jek­cyj­ne słu­żą­ce do wyś­wiet­la­nia przez­ro­czy na ekra­nie;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diaskopia

test bled­nię­cia wy­ko­ny­wa­ny po­przez na­pię­cie skóry pal­cem lub szkla­ną płyt­ką i ob­ser­wa­cję zmia­ny barwy skóry


Dia­sko­pia jest sto­so­wa­nym w dia­gno­sty­ce der­ma­to­lo­gicz­nej i sto­ma­to­lo­gicz­nej te­stem bled­nię­cia wy­ko­ny­wa­nym w pro­sty spo­sób − po­przez na­pię­cie skóry pal­cem lub szkla­ną płyt­ką i ob­ser­wa­cję zmia­ny barwy. Ucisk wy­wo­łu­je chwi­lo­wy od­pływ krwi z na­czyń w obrę­bie uci­ska­ne­go ob­sza­ru.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diaskopowy

zwią­za­ny ze świa­tłem prze­cho­dzą­cym przez coś, z dia­sko­pem lub dia­sko­pią


Źródła:

SJP.pl

Diaspor

mi­ne­rał o do­sko­na­łej łu­pli­wo­ści, wo­do­rot­le­nek glinu


Dia­spor (gr. "dia­spo­ra" = roz­pro­szyć, roz­sy­py­wać się) – rzad­ki mi­ne­rał z gro­ma­dy wo­do­rot­len­ków.

Jego nazwa na­wią­zu­je do za­cho­wa­nia tego mi­ne­ra­łu pod­czas ogrze­wa­nia. Ogrza­ny do wy­so­kich tem­pe­ra­tur prze­cho­dzi w ko­rund.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diaspora

1. roz­pro­sze­nie ja­kiejś na­ro­do­wo­ści wśród innej; grupa tych ludzi, a także te­ry­to­rium, na któ­rym żyją;
2. ogół czę­ści ro­ślin słu­żą­cych do rozm­na­ża­nia, prze­no­szo­ne przez wiatr, wodę itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. roz­pro­sze­nie wspól­no­ty na­ro­do­wej lub re­li­gij­nej poza ob­szar jej ba­zo­we­go za­miesz­ka­nia

 (1.2) książk. człon­ko­wie ja­kie­goś na­ro­du lub wyz­naw­cy ja­kiejś re­li­gii ży­ją­cy na ob­czyź­nie lub poza miej­scem tra­dy­cyj­ne­go za­miesz­ka­nia;

 (1.3) bot. mykol. twór słu­żą­cy do rozm­na­ża­nia i roz­prze­strze­nia­nia ro­śli­ny lub grzy­ba;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diasporowy

→ dia­spo­ra


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z dia­spo­rą, do­ty­czą­cy dia­spo­ry


Patrz:diaspora

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diasporyczny

→ dia­spo­ra


przy­miot­nik

 (1.1) przym. od dia­spo­ra


Patrz:diaspora

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diastatyczny

→ dia­sta­za


Patrz:diastaza

Źródła:

SJP.pl

Diastaza

enzym roz­kła­da­ją­cy wie­lo­cu­kry na cukry o mniej­szych czą­stecz­kach; amy­la­za


Źródła:

SJP.pl

Diastea

krót­ka przer­wa w se­dy­men­ta­cji osadu, spo­wo­do­wa­na roz­my­ciem osadu głów­nie przez prądy denne; dia­stem; dia­ste­ma


Źródła:

SJP.pl

Diastem

krót­ka przer­wa w se­dy­men­ta­cji osadu, spo­wo­do­wa­na roz­my­ciem osadu głów­nie przez prądy denne; dia­ste­ma; dia­stea


Źródła:

SJP.pl

Diastema

1. krót­ka przer­wa w se­dy­men­ta­cji osadu, spo­wo­do­wa­na roz­my­ciem osadu głów­nie przez prądy denne; dia­stem; dia­stea
2. sy­me­trycz­na obu­stron­na przer­wa w sze­re­gu zę­bo­wym u niek­tó­rych ssa­ków


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) anat. sto­mat. prze­strzeń mię­dzy zę­ba­mi u niek­tó­rych ssa­ków;

 (1.2) geol. zob. dia­stem.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diastereoizomeria

izo­me­ria prze­strzen­na obej­mu­ją­ca m.in. izo­me­rię cis-trans i izo­me­rię op­tycz­ną


Źródła:

SJP.pl

Diastola

w me­try­ce an­tycz­nej: wy­dłu­że­nie krót­kiej sa­mo­gło­ski, wy­stę­pu­ją­ce pod wpły­wem wzor­ca me­trycz­ne­go


Dia­sto­la – pro­ces fo­ne­tycz­ny po­le­ga­ją­cy na wy­dłu­że­niu sa­mo­gło­ski wew­nątrz wy­ra­zu: "do­o­o­bra", "Red Bull doda ci skrzy­y­y­y­deł",


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diastole

faza cyklu pracy serca, w któ­rej ko­mo­ry serca bę­dą­ce w roz­kur­czu na­peł­nia­ją się krwią; roz­kurcz serca


Dia­sto­le (roz­kurcz) – faza w cyklu pracy serca, w któ­rej serce jest w spo­czyn­ku (włó­kna mię­śnia ser­co­we­go wy­dłu­ża­ją się), a ko­mo­ry serca i przed­sion­ki wy­peł­nia­ją się krwią. Roz­kurcz ko­mo­ro­wy roz­po­czy­na się wraz z po­ja­wie­niem się dru­gie­go tonu serca i koń­czy się pier­wszym tonem serca.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diastoliczny

→ dia­sto­le


Patrz:diastole

Źródła:

SJP.pl

Diastratyczny

przy­miot­nik

 (1.1) jęz. uwa­run­ko­wa­ny so­cjo­kul­tu­ro­wo


Źródła:

Wiktionary

Diastrofizm

ogół pro­ce­sów po­wo­du­ją­cych de­for­ma­cje sko­ru­py ziem­skiej


Dia­stro­fizm to w ge­o­lo­gii ogół pro­ce­sów po­wo­du­ją­cych me­cha­nicz­ne de­for­ma­cje sko­ru­py ziem­skiej w jej ge­o­lo­gicz­nej ewo­lu­cji, np.: wy­pię­trze­nia i za­pad­nię­cia ca­łych ob­sza­rów, fał­do­wa­nia, pow­sta­wa­nie usko­ków, trzę­sie­nia ziemi, zmia­ny linii brze­go­wej, trans­gre­sje i re­gre­sje mórz.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diastyl

ro­dzaj ko­lum­na­dy, w któ­rej roz­stęp mię­dzy ko­lum­na­mi jest równy czte­ro­krot­no­ści śred­ni­cy ko­lum­ny


Źródła:

SJP.pl

Diat.

skrót od: dia­to­nicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Diatermia

lecz­ni­czy za­bieg prze­grze­wa­nia tka­nek or­ga­niz­mu za po­mo­cą ener­gii ciepl­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) te­ra­pia cie­płem z wy­ko­rzy­sta­niem fal wy­so­kiej czę­stot­li­wo­ści


Dia­ter­mia (z gr. "dia", czyli „przez”, oraz "thérme", czyli „cie­pło”) − za­bieg fi­zy­ko­te­ra­pe­u­tycz­ny po­le­ga­ją­cy na miej­sco­wym na­grze­wa­niu tka­nek pod wpły­wem sil­ne­go pola elek­tro­ma­gne­tycz­ne­go, co przy­czy­nia się do roz­luź­nie­nia mię­śni i ła­go­dzi od­czu­cia bólu.

W dia­ter­mii te­ra­pe­u­tycz­nej sto­so­wa­nej w re­ha­bi­li­ta­cji sto­su­je się pola ma­gne­tycz­ne lub elek­trycz­ne o czę­stot­li­wo­ści 2,45–27,12 MHz i mocy kil­ku­set watów. W tej ka­te­go­rii wy­róż­nia się dwa ro­dza­je dia­ter­mii:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diatermiczność

→ dia­ter­micz­ny


Patrz:diatermiczny

Źródła:

SJP.pl

Diatermiczny

1. zwią­za­ny z dia­ter­mią, te­ra­pe­u­tycz­nym prze­grze­wa­niem tka­nek;
2. nóż dia­ter­micz­ny - przy­rząd chi­rur­gicz­ny, któ­re­go ostrze na­grze­wa­ne jest prą­dem elek­trycz­nym w celu przy­pa­le­nia lub roz­cię­cia tkan­ki z ogra­ni­cze­niem krwa­wie­nia


Źródła:

SJP.pl

Diatest

na­rzę­dzie kon­trol­ne do stwier­dza­nia czy wy­miar lub kształt spraw­dza­ne­go przed­mio­tu nie wy­kra­cza­ją poza gra­ni­ce prze­wi­dzia­nej to­le­ran­cji; spraw­dzian


Źródła:

SJP.pl

Diateza

1. skłon­ność or­ga­niz­mu do za­pa­da­nia na okre­ślo­ne scho­rze­nia; skaza;
2. roz­róż­nia­nie cza­sow­ni­ków ze wzglę­du na stro­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. skłon­ność do za­cho­ro­wa­nia na okre­ślo­ną cho­ro­bę;

 (1.2) jęz. roz­róż­nia­nie cza­sow­ni­ków ze wzglę­du na stro­ny


Dia­te­za – wro­dzo­na lub na­by­ta pre­dy­spo­zy­cja do za­cho­ro­wa­nia na jakąś okre­ślo­ną cho­ro­bę. Skłon­ność ta po­wo­do­wa­na jest nie­pra­wi­dło­wym dzia­ła­niem niek­tó­rych funk­cji or­ga­niz­mu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diatlon

dy­scy­pli­na spor­tu zi­mo­we­go skła­da­ją­ca się z biegu nar­ciar­skie­go i strze­la­nia; biath­lon; biat­lon; diath­lon; dwu­bój zi­mo­wy


Źródła:

SJP.pl

Diatomeae

[czy­taj: dja­to­me] gro­ma­da mi­kro­sko­pij­nych glo­nów jed­no­ko­mór­ko­wych, obej­mu­ją­ca około 10 ty­się­cy ga­tun­ków; okrzem­ki


Źródła:

SJP.pl

Diatomit

osa­do­wa skała krze­mion­ko­wa po­cho­dze­nia or­ga­nicz­ne­go; skła­da­ją­ca się głów­nie z opa­lo­wych szcząt­ków okrze­mek, czę­ścio­wo prze­kry­sta­li­zo­wa­nych w chal­ce­don


Źródła:

SJP.pl

Diatomitowy

→ dia­to­mit


Patrz:diatomit

Źródła:

SJP.pl

Diatomowy

zło­żo­ny z dwóch ato­mów; dwu­a­to­mo­wy


Źródła:

SJP.pl

Diatoniczny

w mu­zy­ce:
1. sze­reg dia­to­nicz­ny - sze­reg dźwię­ków od­po­wia­da­ją­cy gamie C-dur; sze­reg za­sad­ni­czy;
2. skala dia­to­nicz­na - skala mu­zycz­na zło­żo­na z pię­ciu ca­łych tonów i dwóch pół­to­nów w obrę­bie ok­ta­wy;
3. dźwięk dia­to­nicz­ny - dźwięk z ta­kiej skali;
4. pół­ton dia­to­nicz­ny - ut­wo­rzo­ny przez dwa są­sia­du­ją­ce stop­nie gamy znaj­du­ją­ce się w od­le­gło­ści se­kun­dy małej lub prymy zwięk­szo­nej


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z dia­to­ni­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diatonika

w mu­zy­ce: ogra­ni­cze­nie się do wy­ko­rzy­sty­wa­nia tylko dźwię­ków z sze­re­gu dia­to­nicz­ne­go


Dia­to­ni­ka – po­ję­cie z ję­zy­ka grec­kie­go, oz­na­cza­ją­ce w mu­zy­ce za­sa­dę opar­cia jej prze­bie­gu wy­łącz­nie na dźwię­kach jed­nej skali dia­to­nicz­nej.

Prze­ci­wień­stwem dia­to­ni­ki jest chro­ma­ty­ka, gdzie pod­sta­wo­wą za­sa­dą jest pod­wyż­sza­nie i ob­ni­ża­nie dźwię­ków skali dia­to­nicz­nej za po­mo­cą zna­ków chro­ma­tycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diatopiczny

przy­miot­nik

 (1.1) jęz. uwa­run­ko­wa­ny te­ry­to­rial­nie, re­gio­nal­nie


Źródła:

Wiktionary

Diatrema

erup­cyj­ny komin czyn­ne­go wul­ka­nu


Dia­tre­ma – część ka­na­łu do­pro­wa­dza­ją­ca magmę do kra­te­ru wul­ka­nu. Naj­bar­dziej znany jest w mie­ście Kim­ber­ley (RPA).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diatryba

kry­tycz­ny utwór li­te­rac­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. upra­wia­ny w sta­ro­żyt­no­ści przez fi­lo­zo­fów mo­ra­li­za­tor­ski ga­tu­nek li­te­rac­ki w for­mie swo­bod­ne­go dia­lo­gu lub mowy, łą­czą­cy pro­sto­tę stylu z wy­wo­dem re­to­rycz­nym

 (1.2) liter. po­le­micz­ny utwór li­te­rac­ki wy­wo­dzą­cy się z dia­try­by (1.1), wy­ra­ża­ją­cy za po­mo­cą ostrych środ­ków wy­ra­zu gwał­tow­ną kry­ty­kę lub pro­test

 (1.3) książk. emo­cjo­nal­na wy­po­wiedź w gwał­tow­nym tonie, za­wie­ra­ją­ca ostrą kry­ty­kę kogoś lub cze­goś


Dia­try­ba – ga­tu­nek fi­lo­zo­ficz­no-li­te­rac­ki uksz­tał­to­wa­ny w sta­ro­żyt­nej Gre­cji. Miał formę dia­lo­gu, mowy, ka­za­nia lub wy­kła­du o cha­rak­te­rze mo­ra­li­za­tor­skim. Łą­czył pro­sto­tę i ocie­ra­ją­cą się nie­kie­dy o ru­basz­ność swo­bo­dę stylu z wy­wo­dem re­to­rycz­nym okra­szo­nym aneg­do­ta­mi i dow­ci­pa­mi. Formę tę upo­do­ba­li sobie szcze­gól­nie cy­ni­cy z III w. p.n.e., głów­nie Tales i Bion z Bo­ry­ste­nes.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diatryma

wiel­ki, nie­lot­ny ptak ko­pal­ny, spo­krew­nio­ny z żu­ra­wia­mi


Źródła:

SJP.pl

Diaulos

w sta­ro­żyt­nych za­wo­dach: kon­ku­ren­cja po­le­ga­ją­ca na dwu­krot­nym prze­bie­gnię­ciu sta­dio­nu


Dia­u­los (gr. δίαυλος) – dy­scy­pli­na spor­to­wa upra­wia­na w sta­ro­żyt­nej Gre­cji, bieg roz­gry­wa­ny na dy­stan­sie dwóch sta­dio­nów – „bieg tam i z po­wro­tem”. Po raz pier­wszy wpro­wa­dzo­ny do pro­gra­mu XIV igrzysk olim­pij­skich w 724 p.n.e. Pier­wszym zwy­cięz­cą był Hy­pe­nos z Elidy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diaz

naz­wi­sko, m.in. Ca­me­ron Díaz, ame­ry­kań­ska ak­tor­ka


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diazepam

lek psy­cho­tro­po­wy z grupy ben­zo­dia­ze­pin, o dzia­ła­niu uspo­ka­ja­ją­cym, prze­ciw­lę­ko­wym, prze­ciwdr­gaw­ko­wym, roz­luź­nia­ją­cym mię­śnie i ułat­wia­ją­cym za­sy­pia­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) farm. ank­sjo­li­tyk z grupy ben­zo­dia­ze­pin o wzo­rze su­ma­rycz­nym wzór che­micz­ny|C16H13ClN2O., ma­ją­cy dzia­ła­nie uspo­ka­ja­ją­ce, prze­ciwdr­gaw­ko­we oraz zwiot­cza­ją­ce mię­śnie;


Dia­ze­pam ( dia­ze­pa­mum) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, lek psy­cho­tro­po­wy z grupy po­chod­nych benzo-1,4-dia­ze­pi­ny. Zo­stał zsyn­te­ty­zo­wa­ny w 1959 przez Leona Hen­ry­ka Stern­ba­cha, wpro­wa­dzo­ny zaś do lecz­nict­wa w 1963 przez kon­cern far­ma­ce­u­tycz­ny Hoff­man-La Roche (pod nazwą hand­lo­wą "Va­lium"). Wy­ka­zu­je dzia­ła­nie uspo­ka­ja­ją­ce, prze­ciw­lę­ko­we, prze­ciwdr­gaw­ko­we, roz­luź­nia­ją­ce mię­śnie i ułat­wia­ją­ce za­sy­pia­nie. Wy­ka­zu­je około pięć razy sil­niej­sze dzia­ła­nie niż chlo­ro­dia­ze­pok­syd ("Ele­nium").


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diazoniowy

sole dia­zo­nio­we - związ­ki che­micz­ne pow­sta­ją­ce w re­ak­cji dia­zo­wa­nia pier­wszo­rzę­do­wych amin aro­ma­tycz­nych za po­mo­cą kwasu azo­ta­we­go; dwu­a­zo­nio­wy


Źródła:

SJP.pl

Diazotan

[czy­taj: di-azo­tan] zwią­zek za­wie­ra­ją­cy dwie grupy azo­ta­no­we; dwu­a­zo­tan


Źródła:

SJP.pl

Diazotypia

me­to­da wy­ko­ny­wa­nia sty­ko­wych kopii ry­sun­ków wy­ko­na­nych na ma­te­ria­łach przez­ro­czy­stych; dwu­a­zo­ty­pia


Dia­zo­gra­fia, dia­zo­ty­pia – me­to­da sty­ko­we­go ko­pio­wa­nia kon­tra­sto­wych ry­sun­ków i do­ku­men­tów o po­dło­żu przez­ro­czy­stym lub pół­przez­ro­czy­stych, wy­ko­rzy­stu­ją­ca wła­ści­wo­ści ma­te­ria­łów dia­zo­gra­ficz­nych


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diazotypowy

→ dia­zo­ty­pia


Patrz:diazotypia

Źródła:

SJP.pl

Diazowanie

[czy­taj: di-azo­wa­nie] re­ak­cja che­micz­na aminy aro­ma­tycz­nej z kwa­sem azo­ta­wym, w któ­rej pow­sta­je zwią­zek dia­zo­nio­wy; dwu­a­zo­wa­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|dia­zo­wać.


Dia­zo­wa­nie – re­ak­cja che­micz­na mię­dzy pier­wszo­rzę­do­wą aminą aro­ma­tycz­ną i kwa­sem azo­ta­wym, w wy­ni­ku któ­rej pow­sta­je zwią­zek dia­zo­nio­wy. Re­ak­cja dia­zo­wa­nia prze­bie­ga tylko w śro­do­wi­sku kwa­śnym, więc amina, która bie­rze udział w ta­kiej re­ak­cji ulega roz­pu­szcze­niu w rozt­wo­rze kwasu sol­ne­go lub też kwasu siar­ko­we­go, a na­stęp­nie two­rzy chlo­ro­wo­do­rek lub siar­czan. Re­ak­cja taka prze­bie­ga we­dług wzoru:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diazowy

[czy­taj: di-azowy] za­wie­ra­ją­cy dwa atomy azotu zwią­za­ne ze sobą pod­wój­nie; dwu­a­zo­wy


Źródła:

SJP.pl

Dibatag

daw­niej: ga­tu­nek ssaka pa­rzy­sto­ko­pyt­ne­go z ro­dzi­ny wo­ło­wa­tych; an­ty­lo­pik oga­deń­ski


Źródła:

SJP.pl

Dibetou

[czy­taj: di­be­tu] afry­kań­ski ga­tu­nek drze­wa z ro­dzi­ny me­lio­wa­tych


Źródła:

SJP.pl

Dicaprio

[czy­taj: di­ka­prio] naz­wi­sko, m.in. Le­o­nar­do DiCaprio, ame­ry­kań­ski aktor


Źródła:

SJP.pl

Dichlorek

zwią­zek che­micz­ny za­wie­ra­ją­cy w czą­stecz­ce dwa atomy chlo­ru, np. dwuch­lo­rek siar­ki; dwuch­lo­rek


Źródła:

SJP.pl

Dichlorodifenylotrichloroetan

zwią­zek che­micz­ny uży­wa­ny daw­niej jako śro­dek owa­do­bój­czy; dwuch­lo­rod­wu­fe­ny­lo­trójch­lo­ro­e­tan, DDT


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. roln. wy­so­ko­tok­sycz­ny che­micz­ny zwią­zek or­ga­nicz­ny z grupy chlo­ro­wa­nych wę­glo­wo­do­rów, sto­so­wa­ny jako śro­dek owa­do­bój­czy;


Dich­lo­ro­di­fe­ny­lo­trich­lo­ro­e­tan (łac. "Clo­fe­no­ta­num"; DDT, "Azo­tox") – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy chlo­ro­wa­nych wę­glo­wo­do­rów. Sto­so­wa­ny jest jako śro­dek owa­do­bój­czy. Syn­te­zę DDT prze­pro­wa­dził po raz pier­wszy w 1874 au­striac­ki che­mik Oth­mar Ze­id­ler. Wła­ści­wo­ści owa­do­bój­cze tego związ­ku od­krył Szwaj­car Paul Müller, za co otrzy­mał Na­gro­dę Nobla w 1948 r.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dichlorodifluorometan

Dich­lo­ro­di­flu­o­ro­me­tan (R-12), – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy fre­o­nów o naz­wie hand­lo­wej "Freon-12". Był uży­wa­ny jako czyn­nik chło­dzą­cy i jako śro­dek na­pę­do­wy w ae­ro­zo­lach. Jego pro­duk­cja zo­sta­ła wstrzy­ma­na w 1995 roku (na mocy Pro­to­ko­łu mon­tre­al­skie­go z 1987 r.), ze wzglę­du na de­struk­tyw­ne dzia­ła­nie na war­stwę ozo­no­wą, co po­wo­du­je po­więk­sza­nie dziu­ry ozo­no­wej (po­ten­cjał ni­szcze­nia war­stwy ozo­no­wej "ODP" = 1).


Źródła:

Wikipedia

Dichloroetan

skró­to­wa nazwa 1,2-dich­lo­ro­e­ta­nu (dich­lor­ku ety­le­nu) - związ­ku che­micz­ne­go uży­wa­ne­go jako roz­pu­szczal­nik np. żywic; dwuch­lo­ro­e­tan


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dichlorometan

zwią­zek che­micz­ny uży­wa­ny jako roz­pu­szczal­nik do re­ak­cji oraz ek­strak­cji; dwuch­lo­ro­me­tan, chlo­rek me­ty­le­nu


Dich­lo­ro­me­tan, chlo­rek me­ty­le­nu, – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ha­lo­gen­ków al­ki­lo­wych, chlo­ro­wa po­chod­na me­ta­nu. W tem­pe­ra­tu­rze po­ko­jo­wej i przy ci­śnie­niu at­mos­fe­rycz­nym jest be­zbarw­ną, szyb­ko pa­ru­ją­cą cie­czą. Ma cha­rak­te­ry­stycz­ny, słod­ka­wy za­pach[].


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dicho

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) slang. uczn. dy­sko­te­ka

 (1.2) slang. ro­dzaj mu­zy­ki


Dicho – dwu­dzie­sty ósmy album ze­spo­łu Boys wy­da­ny w sierp­niu 2009 roku w fir­mie fo­no­gra­ficz­nej Green Star. Do pio­se­nek "Tu jest", "Ko­chać to ko­chać" oraz "Bę­dziesz moja" zo­sta­ły na­krę­co­ne te­le­dy­ski.

W pio­sen­ce "Polo dicho" wy­ko­rzy­sta­no frag­men­ty ut­wo­rów "Radia Chlew" i "Żi­że­ja Skwar­ki".


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Dichogamia

wyt­wa­rza­nie przez jed­ne­go osob­ni­ka gamet mę­skich i żeń­skich w róż­nym cza­sie, za­po­bie­ga­ją­ce sa­mo­za­płod­nie­niu


Di­cho­ga­mia, dy­cho­ga­mia – wyt­wa­rza­nie przez jed­ne­go osob­ni­ka gamet mę­skich i żeń­skich w róż­nym cza­sie. Jest to jeden z me­cha­niz­mów ma­ją­cy na celu za­po­bie­ga­nie nie­ko­rzyst­ne­mu sa­mo­za­płod­nie­niu. Wy­róż­nia się dwa ro­dza­je di­cho­ga­mii:

Di­cho­ga­mia może być cał­ko­wi­ta, gdy róż­ni­ce w ter­mi­nie doj­rze­wa­nia gamet mę­skich i żeń­skich u jed­ne­go osob­ni­ka są tak duże, że prak­tycz­nie wy­klu­cza­ją moż­li­wość sa­mo­za­płod­nie­nia, lub czę­ścio­wa, gdy ter­mi­ny te czę­ścio­wo się po­kry­wa­ją i przez pe­wien czas ist­nie­je moż­li­wość sa­mo­za­płod­nie­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dichondra

ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny po­wo­jo­wa­tych


Źródła:

SJP.pl

Dichorej

w sta­ro­żyt­nej wer­sy­fi­ka­cji: czte­roz­gło­sko­wa stopa wier­szo­wa; pod­wój­ny cho­rej (tro­chej), dy­cho­rej, dy­tro­chej


Źródła:

SJP.pl

Dichotomia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. zob. dy­cho­to­mia.


Źródła:

Wiktionary

Dichotomiczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) przest. zob. dy­cho­to­micz­ny.


Źródła:

Wiktionary

Dichroiczny

→ di­chro­izm; dy­chro­icz­ny


Źródła:

SJP.pl

Dichroit

mi­ne­rał, gli­no­krze­mian ma­gne­zu i glinu; kor­die­ryt


Źródła:

SJP.pl

Dichroizm

dwu­barw­ność wy­ka­zy­wa­na przez niek­tó­re op­tycz­nie czyn­ne sub­stan­cje


Di­chro­izm (od grec­kie­go "dikh­ro­os" – dwu­barw­ny) – po­cząt­ko­wo oz­na­czał wła­ści­wość ma­te­ria­łu czy urzą­dze­nia po­le­ga­ją­cą na po­dzia­le pa­da­ją­cej wiąz­ki świa­tła na dwie wiąz­ki o róż­nych bar­wach. Obec­nie od­no­si się prze­de wszyst­kim do wła­ści­wo­ści ma­te­ria­łów po­le­ga­ją­cej na róż­nym po­chła­nia­niu świa­tła, w za­leż­no­ści od jego po­la­ry­za­cji, np. dla świa­tła spo­la­ry­zo­wa­ne­go li­nio­wo w kie­run­kach wza­jem­nie pro­sto­pa­dłych czy też spo­la­ry­zo­wa­ne­go ko­ło­wo prawo- i le­wo­skręt­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dichromatyczny

dwu­barw­ny, dwu­ko­lo­ro­wy; dy­chro­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Dichromian

sól kwasu chro­mo­we­go; dwu­chro­mian


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zob. dwu­chro­mian.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dichromianowy

→ di­chro­mian; dwu­chro­mia­no­wy


Źródła:

SJP.pl

Dichtować

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. techn. uszczel­niać


Źródła:

Wiktionary

Dick

[czy­taj: dik] obce imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dickens

naz­wi­sko an­giel­skie, m.in. Char­les (Karol) Dic­kens [czy­taj: czarls di­kens] - po­wie­ścio­pi­sarz an­giel­ski (1812-70)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dickensowski

[czy­taj: di­ken­sow­ski] wła­ści­wy Dic­ken­so­wi, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla stylu Dic­ken­sa itp.


Źródła:

SJP.pl

Dickinson

[czy­taj: DIkinson] naz­wi­sko, m.in. Emily Dic­kin­son (1830-1886), ame­ry­kań­ska po­et­ka


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dickit

[czy­taj: dikit] mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów


Dic­kit (dykit) – mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów, za­li­cza­ny do grupy mi­ne­ra­łów ila­stych. Na­le­ży do grupy mi­ne­ra­łów rzad­kich.

Nazwa po­cho­dzi od naz­wi­ska szkoc­kie­go che­mi­ka Al­la­na Brugh Dicka (1833-1926).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dickpic

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fo­to­gra­fia pe­ni­sa wy­sy­ła­na przez In­ter­net lub te­le­fon


Źródła:

Wiktionary

Dickshaming

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) so­cjol. kry­ty­ko­wa­na prak­ty­ka zaw­sty­dza­nia, ośmie­sza­nia lub obra­ża­nia kogoś twier­dze­niem o nie­wiel­kim roz­mia­rze pe­ni­sa


Źródła:

Wiktionary

Dickson

[czy­taj: dik­son] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dictamen

[czy­taj: DIktamen] sztu­ka pi­sa­nia prozą; pro­za­tor­stwo


Źródła:

SJP.pl

Dictum

[czy­taj: dik­tum] po­wie­dze­nie, wy­po­wiedź


Źródła:

SJP.pl

Dicyjan

zwią­zek węgla z azo­tem, be­zbarw­ny, tru­ją­cy gaz o cha­rak­te­ry­stycz­nym za­pa­chu gorz­kich mig­da­łów; dwu­cy­jan, cyjan


Źródła:

SJP.pl

Dicynodont

wy­mar­ły gad ssa­koksz­tałt­ny za­miesz­ku­ją­cy śro­do­wi­ska błot­ne


Źródła:

SJP.pl

Didache

wczes­no­chrze­ści­jań­ski utwór, bę­dą­cy kom­pi­la­cję wielu źró­deł, za­wie­ra­ją­cy opis prak­tyk re­li­gij­nych


Di­da­che lub Nauka dwu­na­stu apo­sto­łów ( "Διδαχὴ") – ano­ni­mo­wy krót­ki trak­tat sta­ro­żyt­ne­go chrze­ści­jań­stwa, jedno ze star­szych pism Ojców apo­stol­skich. Nie­włą­cza­ny do ka­no­nu No­we­go Te­sta­men­tu (apo­kryf), z wy­jąt­kiem 81-księ­go­we­go ka­no­nu etiop­skie­go. Pow­stał praw­do­po­dob­nie w pier­wszej po­ło­wie II wieku, choć część ba­da­czy jest zda­nia, że tekst ten jest star­szy od niek­tó­rych naj­młod­szych ksiąg No­we­go Te­sta­men­tu. Tekst Di­da­che za­cho­wał się w rę­ko­pi­sie Codex Hie­ro­so­ly­mi­ta­nus z 1056 roku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Didaskalia

wska­zów­ka au­to­ra do­ty­czą­ca spo­so­bu wy­sta­wie­nia ut­wo­ru


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) wska­zów­ki au­to­ra, tekst po­bocz­ny za­wie­ra­ją­cy ob­ja­śnie­nia do­ty­czą­ce spo­so­bu wy­sta­wie­nia sztu­ki


Di­da­ska­lia (gr. διδασκαλία "didaskalía" „nauka, in­struk­cja; pro­to­ko­ły z przed­sta­wień w te­a­trze”), ina­czej tekst po­bocz­ny − wska­zów­ki pi­sa­rza dla wy­sta­wia­ją­cych dra­mat.

Są one pi­sa­ne obok głów­ne­go tek­stu, zwy­kle innym kro­jem (cza­sa­mi rów­nież ko­lo­rem) czcion­ki (po­chy­łym bądź pod­kre­ślo­nym).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Didaskaliowy

→ di­da­ska­lia


Patrz:didaskalia

Źródła:

SJP.pl

Didaskalium

wska­zów­ka au­to­ra do­ty­czą­ca spo­so­bu wy­sta­wie­nia ut­wo­ru


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) zob. di­da­ska­lia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diderot

naz­wi­sko fran­cu­skie, m.in. Denis Di­de­rot [czy­taj deNI diDRO albo dideRO] - fran­cu­ski fi­lo­zof, kry­tyk li­te­ra­tu­ry i sztu­ki, pi­sarz i en­cy­klo­pe­dy­sta (1713-84)


Źródła:

SJP.pl

Didgeridoo

[czy­taj: di­dże­ri­du] in­stru­ment dęty au­stra­lij­skich abo­ry­ge­nów; did­je­ri­doo


Did­ge­ri­doo (IPA [dɪdʒərɪˈduː]) – in­stru­ment dęty au­stra­lij­skich Abo­ry­ge­nów.

Nie ist­nie­ją żadne wia­ry­god­ne źró­dła, we­dług któ­rych można by okre­ślić do­kład­nie, kiedy in­stru­ment ten zo­stał wy­na­le­zio­ny. Ba­da­nia ar­che­o­lo­gicz­ne abo­ry­geń­skich ma­lo­wi­deł skal­nych w pół­noc­nej Au­stra­lii su­ge­ru­ją, że miesz­kań­cy re­jo­nu Ka­ka­du uży­wa­ją did­ge­ri­doo od przy­najm­niej 1500 lat.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Didier

[czy­taj: diDJE] naz­wi­sko fran­cu­skie


Źródła:

SJP.pl

Didjeridoo

[czy­taj: di­dże­ri­du] in­stru­ment dęty au­stra­lij­skich abo­ry­ge­nów; did­ge­ri­doo


Źródła:

SJP.pl

Didot

krój pisma dru­kar­skie­go opra­co­wa­ny ok. 1775 r. przez François-Am­bro­i­se Di­do­ta


Źródła:

SJP.pl

Didrachma

mo­ne­ta grec­ka o war­to­ści dwóch drachm


Źródła:

SJP.pl

Diduch

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) etn. tra­dy­cyj­na ozdo­ba bo­żo­na­ro­dze­nio­wa w po­sta­ci snopu zboża,


Di­duch (dosł. "dziad"), okłót – w tra­dy­cji wschod­nio­sło­wiań­skiej i gó­ral­skiej pier­wszy sko­szo­ny pod­czas żniw snop psze­ni­cy i owsa lub nie­młó­co­ne­go żyta, usta­wia­ny kło­sem do góry w kącie izby na Szczo­dre Gody, a obec­nie na Boże Na­ro­dze­nie. Uwa­ża­ny był za wróż­bę uro­dza­ju w na­stęp­nym roku i trak­to­wa­ny jako swego ro­dza­ju ta­liz­man prze­ciw złym mocom.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Didur

naz­wi­sko, m.in. Adam Didur (1874-1946), pol­ski śpie­wak


Źródła:

SJP.pl

Didymos

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Didżej

osoba pro­wa­dzą­ca pro­gram mu­zycz­ny w radiu, te­le­wiz­ji, klu­bie mu­zycz­nym itp., utrzy­mu­ją­ca kon­takt z od­bior­ca­mi przez różne ko­men­ta­rze, nie­ko­niecz­nie zwią­za­ne z mu­zy­ką; dysk­dżo­kej; disc joc­key


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) muz. osoba pro­wa­dzą­ca pro­gram mu­zycz­ny w radiu, te­le­wiz­ji, klu­bie mu­zycz­nym itp., utrzy­mu­ją­ca kon­takt z od­bior­ca­mi przez różne ko­men­ta­rze, nie­ko­niecz­nie zwią­za­ne z mu­zy­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Didżejka

ko­bie­ta pro­wa­dzą­ca pro­gram mu­zycz­ny w radiu, te­le­wiz­ji, klu­bie mu­zycz­nym itp., utrzy­mu­ją­ca kon­takt z od­bior­ca­mi przez różne ko­men­ta­rze, nie­ko­niecz­nie zwią­za­ne z mu­zy­ką


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. ko­bie­ta pro­wa­dzą­ca pro­gram mu­zycz­ny w radiu, te­le­wiz­ji, klu­bie mu­zycz­nym itp.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Didżejować

po­tocz­nie: peł­nić rolę di­dże­ja


Źródła:

SJP.pl

Didżejowski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rzad. di­dżej­ski


Źródła:

Wiktionary

Didżejski

→ di­dżej


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z di­dże­jem, do­ty­czą­cy di­dże­ja


Patrz:didżej

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diec.

skrót od: die­cez­ja, die­cez­jal­ny


skrót

 (1.1) = kośc. die­cez­ja


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diecezja

1. ko­ściel­na jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na pod za­rzą­dem bi­sku­pa, dzie­lą­ca się na de­ka­na­ty i pa­ra­fie;
2. jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na w im­pe­rium rzym­skim, za­rzą­dza­na przez wi­ka­riu­sza


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kośc. jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na za­rzą­dza­na przez bi­sku­pa;

 (1.2) hist. jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie;


Zo­bacz też: Die­cez­ja (sta­ro­żyt­ność).

Die­cez­ja (pot. bi­skup­stwo, daw­niej rów­nież ko­ściół par­ty­ku­lar­ny) – jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na w ko­ścio­łach chrze­ści­jań­skich pod­le­gła bi­sku­po­wi.

Jest za­rzą­dza­na przez bi­sku­pa die­cez­jal­ne­go, któ­re­go w za­rzą­dza­niu wspie­ra­ją kuria, synod, ka­pi­tu­ła ka­te­dral­na, kon­sul­to­rzy, rada ka­płań­ska i rada dusz­pa­ster­ska.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diecezjalny

→ die­cez­ja


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy die­cez­ji, zwią­za­ny z die­cez­ją


Patrz:diecezja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diecezjanin

miesz­ka­niec danej die­cez­ji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) kośc. czło­nek wspól­no­ty die­cez­jal­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diecezjanka

miesz­kan­ka danej die­cez­ji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kośc. człon­ki­ni wspól­no­ty die­cez­jal­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diecezyjo

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. rel. die­cez­ja


Źródła:

Wiktionary

Dieffenbachia

ro­śli­na ziel­na z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych; dif­fen­ba­chia; di­fen­ba­chia


Źródła:

SJP.pl

Diegetyczny

1. w fil­moz­naw­stwie: bę­dą­cy czę­ścią świa­ta przed­sta­wio­ne­go w fil­mie;
2. opo­wia­da­ją­cy hi­sto­rię przy uży­ciu słów; nar­ra­cyj­ny


przy­miot­nik

 (1.1) książk. nar­ra­cyj­ny

 (1.2) film. (np. o mu­zy­ce fil­mo­wej, dźwię­ku) nar­ra­cyj­ny (nie bę­dą­cy tłem), na­le­żą­cy do świa­ta przed­sta­wio­ne­go w fil­mie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diegeza

1. w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: ka­te­go­ria este­tycz­na prze­ciw­sta­wia­na mi­me­sis, oz­na­cza­ją­ca na­śla­do­wa­nie zda­rzeń po­przez opo­wia­da­nie hi­sto­rii przy uży­ciu słów, a nie przez przed­sta­wie­nie una­ocz­nia­ją­ce;
2. w fil­mo­lo­gii: fik­cyj­ny byt na ekra­nie, two­rzo­ny przez widza na pod­sta­wie li­te­ral­nych wska­zó­wek au­to­ra


Die­ge­za (z gr. "διηγεῖσθαι" dihgeῖsthai 'opo­wia­dać (szcze­gó­ło­wo)') – po­ję­cie z za­kre­su nar­ra­to­lo­gii okre­śla­ją­ce wszyst­kie ele­men­ty skła­da­ją­ce się na świat przed­sta­wio­ny dzie­ła.

Po­ję­cie die­ge­zy jest sto­so­wa­ne zwła­szcza w od­nie­sie­niu do struk­tu­ry dzie­ła fil­mo­we­go. Po­szcze­gól­ne skła­do­we, takie jak war­stwa dźwię­ko­wa: efek­ty aku­stycz­ne, mu­zy­ka, ko­men­tarz nar­ra­to­ra można okre­ślić jako die­ge­tycz­ne, a więc usy­tu­o­wa­ne nie­ja­ko „wew­nątrz” świa­ta filmu, bądź jako nie­die­ge­tycz­ne – po­cho­dzą­ce spoza niego.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diego

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Dieldryna

syn­te­tycz­ny śro­dek owa­do­bój­czy, sil­nie tok­sycz­ny, wy­ko­rzy­sty­wa­ny w rol­nict­wie do ochro­ny gleby i ziar­na, w we­te­ry­na­rii jako śro­dek od­ka­ża­ją­cy dla owiec oraz jako śro­dek kon­ser­wu­ją­cy drew­no i chro­nią­cy pro­duk­ty weł­nia­ne przed mo­la­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. tok­sycz­ny zwią­zek chlo­ro­or­ga­nicz­ny o wzo­rze su­ma­rycz­nym wzór che­micz­ny|C12H8Cl6O., trwa­ły w śro­do­wi­sku, uży­wa­ny, zwła­szcza daw­niej, jako in­sek­ty­cyd;


Diel­dry­na ( diel­dri­num) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, syn­te­tycz­ny in­sek­ty­cyd chlo­ro­or­ga­nicz­ny. W śro­do­wi­sku lub we wnę­trzu or­ga­niz­mu diel­dry­na pow­sta­je po szyb­kim roz­pa­dzie al­dry­ny i ma do niej po­dob­ną struk­tu­rę che­micz­ną. Jest ona trwa­ła w śro­do­wi­sku i ulega bio­a­ku­mu­la­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dielektryczny

→ die­lek­tryk


przy­miot­nik

 (1.1) fiz. słabo lub w ogóle nie prze­wo­dzą­cy ła­dun­ków elek­trycz­nych


Patrz:dielektryk

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dielektryk

[czy­taj: di-elek­tryk] ma­te­riał źle prze­wo­dzą­cy prąd elek­trycz­ny, o bar­dzo dużej opor­no­ści; izo­la­tor


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ma­te­riał, który bar­dzo słabo prze­wo­dzi prąd;


Die­lek­tryk, izo­la­tor elek­trycz­ny – ma­te­riał, w któ­rym bar­dzo słabo prze­wo­dzo­ny jest prąd elek­trycz­ny. Może to być re­zul­ta­tem ni­skiej kon­cen­tra­cji ła­dun­ków swo­bod­nych, ni­skiej ich ruch­li­wo­ści, lub obu tych czyn­ni­ków rów­no­cze­śnie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diemjanka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hy­dron. rzeka w Rosji, prawy do­pływ Ir­ty­sza;


Diem­jan­ka (ros. Демьянка) – rzeka w Rosji, prawy do­pływ Ir­ty­szu. Dłu­gość rzeki wy­no­si 1160 km, po­wierzch­nia do­rze­cza 34 800 km².


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Dien

wę­glo­wo­dór nie­na­sy­co­ny o dwóch wią­za­niach pod­wój­nych; dio­le­fi­na


Źródła:

SJP.pl

Dienowy

→ dien


Patrz:dien

Źródła:

SJP.pl

Dieny

w che­mii: grupa związ­ków or­ga­nicz­nych obej­mu­ją­ca acy­klicz­ne i cy­klicz­ne wę­glo­wo­do­ry nie­na­sy­co­ne, w czą­stecz­kach któ­rych wy­stę­pu­ją 2 wią­za­nia pod­wój­ne; dio­le­fi­ny (rza­dziej)


Dieny – grupa or­ga­nicz­nych związ­ków che­micz­nych, wę­glo­wo­do­ry nie­na­sy­co­ne, w czą­stecz­kach któ­rych wy­stę­pu­ją dwa wią­za­nia pod­wój­ne mię­dzy ato­ma­mi węgla. Ogól­ny wzór die­nów ot­war­to-łań­cu­cho­wych to CnH2n-2, zaś die­nów cy­klicz­nych to CnH2n-4.

W za­leż­no­ści od licz­by wią­zań po­je­dyn­czych znaj­du­ją­cych się po­mię­dzy wią­za­nia­mi pod­wój­ny­mi w łań­cu­chu wę­glo­wym roz­róż­nia się trzy ro­dza­je die­nów:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dieppe

[czy­taj: dip] mia­sto we Fran­cji


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diera

sta­ro­grec­ka ga­le­ra o dwóch rzę­dach wio­seł


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. sta­roż. mar. ga­le­ra z dwoma rzę­da­mi wio­seł, po­cząt­ko­wo tylko wio­sło­wa, a na­stęp­nie ża­glo­wo-wio­sło­wa;


Diera, bi­re­ma (od stgr. "diērēs", łac. "bi­re­mis") – okre­śle­nie sta­ro­żyt­nych galer wy­po­sa­żo­nych w dwa rzędy wio­seł, bę­dą­cych roz­wi­nię­ciem kon­struk­cji mo­ne­ry. Inne grec­kie okre­śle­nie ta­kie­go dwu­rzę­dow­ca to di­kro­tos.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diereza

1. w ję­zy­koz­naw­stwie: po­zio­my dwu­kro­pek (..) wpi­sa­ny nad drugą sa­mo­gło­ską dyf­ton­gu, sy­gna­li­zu­ją­cy od­dziel­ne wy­ma­wia­nie każ­dej sa­mo­gło­ski;
2. w me­try­ce an­tycz­nej i w wier­szu sy­la­bo­to­nicz­nym: zbie­ga­nie się końca stopy i końca wy­ra­zu lub ze­stro­ju ak­cen­to­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ty­pogr. dia­kryt w po­sta­ci dwóch kro­pek umie­szcza­nych nad li­te­rą w celu zaz­na­cze­nia jej wy­mo­wy jako część od­dziel­nej sy­la­by;

 (1.2) jęz. w me­try­ce: zbież­ność gra­ni­cy stopy ak­cen­to­wej z gra­ni­cą wy­ra­zu;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dierezowy

→ die­re­za


Patrz:diereza

Źródła:

SJP.pl

Diesel

[czy­taj: dizel] dizel;
1. typ tło­ko­we­go sil­ni­ka spa­li­no­we­go, na­pę­dza­ne­go ole­jem na­pę­do­wym; sil­nik dies­low­ski, sil­nik Dies­la; rop­niak;
2. po­tocz­nie:
a) sa­mo­chód z sil­ni­kiem Dies­la; rop­niak;
b) olej na­pę­do­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. sil­nik wy­so­ko­pręż­ny;

 (1.2) mot. pot. po­jazd z dies­lem (1.1)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dieselek

[czy­taj: di­ze­lek] zdrob­nie­nie od: die­sel


Źródła:

SJP.pl

Dieselizacja

daw­niej: za­stę­po­wa­nie pa­ro­wo­zów lo­ko­mo­ty­wa­mi z sil­ni­kiem wy­so­ko­pręż­nym


Źródła:

SJP.pl

Diesis

[czy­taj dies-is] in­ter­wał sta­no­wią­cy róż­ni­cę po­mię­dzy ok­ta­wą czy­stą a trze­ma nie­tem­pe­ro­wa­ny­mi ter­cja­mi wiel­ki­mi, od­po­wia­da­ją­cy sto­sun­ko­wi czę­stot­li­wo­ści dźwię­ków rów­ne­mu 128:125


Źródła:

SJP.pl

Dieslowski

[czy­taj: diz­low­ski] sil­nik dies­low­ski - sil­nik wy­so­ko­pręż­ny; die­sel, sil­nik Dies­la


Źródła:

SJP.pl

Dieslowy

→ die­sel [czy­taj: diz­lo­wy]


Źródła:

SJP.pl

Dieta

1. spo­sób odży­wia­nia się;
2. wy­na­gro­dze­nie z ty­tu­łu peł­nie­nia szcze­gól­nej funk­cji, suma przez­na­czo­na na kosz­ty utrzy­ma­nia w po­dró­ży służ­bo­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. spo­sób odży­wia­nia się

 (1.2) pot. od­chu­dza­nie się, ni­sko­ka­lo­rycz­ne je­dze­nie

 (1.3) pie­nią­dze na po­dróż służ­bo­wą

 (1.4) wy­na­gro­dze­nie dzien­ne (za każdy dzień pracy) za peł­nie­nie szcze­gól­nych funk­cji (np. posła)


Dieta (z δίαιτα "dia­i­ta" – „styl życia”) – spo­sób odży­wia­nia. Po­tocz­nie uży­wa­ne nie­pra­wi­dło­wo, w sto­sun­ku do diet od­chu­dza­ją­cych.

Ter­min dieta, sto­so­wa­ny w nauce o ży­wie­niu czło­wie­ka ma różne zna­cze­nia. Ogól­nie wy­róż­nia się 4 ro­dza­je diet:

Wy­róż­nia się rów­nież dietę mo­dy­fi­ko­wa­ną lub ina­czej dietę pod­sta­wo­wą mo­dy­fi­ko­wa­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dietariusz

urzęd­nik nie bę­dą­cy na eta­cie, po­bie­ra­ją­cy wy­na­gro­dze­nie dzien­ne, diety; diur­ni­sta


Źródła:

SJP.pl

Dieter

[czy­taj: diter] imię nie­miec­kie


Źródła:

SJP.pl

Dietetyczka

→ die­te­tyk


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) forma żeń­ska od: die­te­tyk


Patrz:dietetyk

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dietetyczność

1. od­po­wia­da­nie wy­ma­ga­niom diety lub die­te­ty­ki, np. die­te­tycz­ność kuch­ni;
2. o po­tra­wach: zdro­wość, ni­sko­ka­lo­rycz­ność, de­li­kat­ność, np. die­te­tycz­ność po­sił­ku


Źródła:

SJP.pl

Dietetyczny

1. speł­nia­ją­cy wy­ma­ga­nia diety lub die­te­ty­ki;
2. o po­tra­wach: zdro­wy, ni­sko­ka­lo­rycz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) med. speł­nia­ją­cy wy­ma­ga­nia diety lub die­te­ty­ki albo z nimi zwią­za­ny

 (1.2) książk. o po­sił­ku: ni­sko­ka­lo­rycz­ny, zdro­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dietetyk

spe­cja­li­sta opra­co­wu­ją­cy diety


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. spe­cja­li­sta w za­kre­sie ra­cjo­nal­ne­go ży­wie­nia, opra­co­wu­ją­cy diety do­sto­so­wa­ne do po­trzeb ludzi zdro­wych oraz do róż­nych scho­rzeń;


Die­te­tyk (fr. diététique, łac. dia­e­te­ti­ca, gr. d~aita) – wyk­wa­li­fi­ko­wa­ny spe­cja­li­sta ochro­ny zdro­wia, który po­sia­da sze­ro­ką wie­dzę w za­kre­sie ży­wie­nia czło­wie­ka zdro­we­go i cho­re­go. Po­przez dobór od­po­wied­niej diety pro­wa­dzi pro­fi­lak­ty­kę cho­rób die­to­za­leż­nych oraz jest od­po­wie­dzial­ny za le­cze­nie ży­wie­nio­we w róż­nych sta­nach cho­ro­bo­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dietetyka

1. nauka zaj­mu­ją­ca się za­sa­da­mi ra­cjo­nal­ne­go odży­wia­nia czło­wie­ka;
2. prak­tycz­ne sto­so­wa­nie od­po­wied­nich prze­pi­sów odży­wia­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. nauka zaj­mu­ją­ca się za­sa­da­mi ra­cjo­nal­ne­go ży­wie­nia czło­wie­ka, w za­leż­no­ści od wy­ko­ny­wa­nej pracy lub stanu zdro­wia;

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: die­te­tyk


Die­te­ty­ka – nauka me­dycz­na o ży­wie­niu czło­wie­ka zaj­mu­ją­ca się:

Die­te­ty­ka do­star­cza in­for­ma­cje nie­zbęd­ne do opra­co­wa­nia zasad zdro­we­go odży­wia­nia, które w po­łą­cze­niu z wła­ści­wym sty­lem życia są naj­sku­tecz­niej­szą me­to­dą za­po­bie­ga­nia cho­ro­bom cy­wi­li­za­cyj­nym.

Die­te­ty­ka po­wią­za­na jest ści­śle z: me­dy­cy­ną, far­ma­ko­lo­gią, che­mią lub ści­ślej bro­ma­to­lo­gią, bio­lo­gią i mi­kro­bio­lo­gią, psy­cho­lo­gią.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dietka

zdrob­nie­nie od: dieta


Źródła:

SJP.pl

Dietl

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Dietmar

[czy­taj: dit­mar] nie­miec­kie imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Dietoholiczka

ko­bie­ta sto­su­ją­ca róż­ne­go ro­dza­ju diety


Źródła:

SJP.pl

Dietoholik

osoba sto­su­ją­ca róż­ne­go ro­dza­ju diety


Źródła:

SJP.pl

Dietoholizm

sto­so­wa­nie róż­ne­go ro­dza­ju diet trak­to­wa­ne jako objaw cho­ro­by


Źródła:

SJP.pl

Dietoterapia

me­to­da le­cze­nia lub wspo­ma­ga­nia te­ra­pii od­po­wied­nio do­bra­ną dietą


Die­to­te­ra­pia – ina­czej sto­so­wa­nie diet te­ra­pe­u­tycz­nych lub lecz­ni­czych to spo­sób ży­wie­nia, w któ­rym ce­lo­wo mo­dy­fi­ku­je się podaż skład­ni­ków ener­ge­tycz­nych i sub­stan­cji odżyw­czych w celu osią­gnię­cia efek­tu te­ra­pe­u­tycz­ne­go. Jest sto­so­wa­na jako ele­ment le­cze­nia w wielu scho­rze­niach, zwła­szcza tych, któ­rych roz­wój jest zwią­za­ny z nie­pra­wi­dło­wym ży­wie­niem. W za­leż­no­ści od celu kli­nicz­ne­go, diety te­ra­pe­u­tycz­ne mogą:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dietować

po­tocz­nie: być na die­cie


Źródła:

SJP.pl

Dietowy

→ dieta


Patrz:dieta

Źródła:

SJP.pl

Dietozależny

za­leż­ny od diety


przy­miot­nik

 (1.1) taki, który za­le­ży od diety


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dietozerowy

zwią­za­ny z dietą zero, gło­dów­ką


Źródła:

SJP.pl

Dietrich

[czy­taj: di­trich] naz­wi­sko nie­miec­kie, m.in. Mar­le­na Die­trich (wła­ści­wie Maria Mag­da­le­na von Losch) (1904-92), ame­ry­kań­ska ak­tor­ka fil­mo­wa po­cho­dze­nia nie­miec­kie­go


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dietro

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: od tyłu, co­fa­jąc się; sto­so­wa­ne w od­nie­sie­niu do imi­ta­cji wstecz­nej


Źródła:

SJP.pl

Dietyl

[czy­taj: di-etyl] zwią­zek che­micz­ny, np. szcza­wian die­ty­lu; dwu­e­tyl


Źródła:

SJP.pl

Dietyloamid

[czy­taj: di-ety­lo­a­mid] die­ty­lo­a­mid kwasu li­zer­go­we­go - or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, sub­stan­cja psy­cho­ak­tyw­na; LSD, dwu­e­ty­lo­a­mid


Źródła:

SJP.pl

Dietyloamina

[czy­taj: di-ety­lo­a­mi­na] amina dru­go­rzę­do­wa sto­so­wa­na do pro­duk­cji gum, farb, żywic; dwu­e­ty­lo­a­mi­na


Die­ty­lo­a­mi­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, amina dru­go­rzę­do­wa.

Jest bar­dzo łat­wo­pal­na, roz­pu­szczal­na w wo­dzie i eta­no­lu.

Die­ty­lo­a­mi­nę otrzy­mu­je się z amo­nia­ku i eta­no­lu. W wy­ni­ku re­ak­cji pow­sta­ją także ety­lo­a­mi­na i trie­ty­lo­a­mi­na. Die­ty­lo­a­mi­na uży­wa­na jest jako czyn­nik an­ty­ko­ro­zyj­ny oraz przy pro­duk­cji gum, farb, leków i żywic.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dietylowy

→ die­tyl [czy­taj: di-ety­lo­wy]; dwu­e­ty­lo­wy


Źródła:

SJP.pl

Difalia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) anat. seks. wada wro­dzo­na po­le­ga­ją­ca na po­sia­da­niu pod­wój­ne­go pe­ni­sa


Di­fa­lia, du­pli­ka­cja prą­cia – rzad­kie za­bu­rze­nie roz­wo­jo­we, w któ­rym sa­miec przy­cho­dzi na świat z dwoma prą­cia­mi. Pier­wszy od­no­to­wa­ny przy­pa­dek opi­sał Jo­han­nes Jacob Wec­ker w 1609. Za­bu­rze­nie to wy­stę­pu­je z czę­sto­ścią około 1 na 5,5 mi­lio­na uro­dzeń.

Wy­stę­po­wa­nie di­fa­lii wiąże się zaz­wy­czaj z in­ny­mi za­bu­rze­nia­mi wro­dzo­ny­mi, które mogą do­ty­czyć nerek, krę­gów, dy­stal­ne­go je­li­ta czy też oko­li­cy ano­rek­tal­nej. Di­fa­lia wiąże się też z wyż­szym ry­zy­kiem roz­szcze­pu krę­go­słu­pa.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Difenbachia

ro­śli­na ziel­na z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych; dief­fen­ba­chia; dif­fen­ba­chia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. do­nicz­ko­wa ro­śli­na ozdob­na o na­kra­pia­nych li­ściach i sil­nie tru­ją­cym soku;


Di­fen­ba­chia, dif­fen­ba­chia ("Dief­fen­ba­chia") – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych, obej­mu­ją­cy 60 ga­tun­ków, po­cho­dzą­cych z tro­pi­kal­nej Ame­ry­ki, od Mek­sy­ku do Ar­gen­ty­ny i Pa­rag­wa­ju.

Wbrew po­wszech­nej opi­nii di­fen­ba­chie nie za­wie­ra­ją strych­ni­ny. Wszyst­kie czę­ści di­fen­ba­chii za­wie­ra­ją w idio­bla­stach igieł­ko­wa­te krysz­ta­ły szcza­wia­nu wap­nia (ra­fi­dy), które po usz­ko­dze­niu ko­mór­ki są wy­rzu­ca­ne z pewną siłą na zew­nątrz, a także czy­sty kwas szcza­wio­wy i roz­pu­szczal­ne szcza­wia­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Difenol

zwią­zek z dwoma gru­pa­mi fe­no­lo­wy­mi; dwu­fe­nol


Źródła:

SJP.pl

Difenyl

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, dimer ben­ze­nu; dwu­fe­nyl, bi­fe­nyl


Źródła:

SJP.pl

Difenyloamina

zwią­zek che­micz­ny uży­wa­ny jako fun­gi­cyd; dwu­fe­ny­lo­a­mi­na


Di­fe­ny­lo­a­mi­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy amin. Jest to be­zbarw­ne ciało stałe o cha­rak­te­ry­stycz­nym za­pa­chu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Difenyloetan

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny; dwu­fe­ny­lo­e­tan


Źródła:

SJP.pl

Difenylometan

zwią­zek che­micz­ny pow­sta­ją­cy z ben­zo­lu przez dzia­ła­nie chlor­ku ben­zy­lu w obec­no­ści chlor­ku gli­no­we­go; dwu­fe­ny­lo­me­tan


Di­fe­ny­lo­me­tan – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, za­li­cza­ny do wę­glo­wo­do­rów aro­ma­tycz­nych, cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się tem­pe­ra­tu­rą top­nie­nia około 22–24 °C. Jest sub­stan­cją o przy­jem­nym aro­ma­tycz­nym za­pa­chu, rów­nież opi­sy­wa­ny jako za­pach przy­po­mi­na­ją­cy ge­ra­nium (pe­lar­go­nię).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Difenylowy

→ di­fe­nyl; dwu­fe­ny­lo­wy


Źródła:

SJP.pl

Diff

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) in­form. pro­gram kom­pu­te­ro­wy wyś­wiet­la­ją­cy róż­ni­ce mię­dzy dwoma pli­ka­mi tek­sto­wy­mi;

 (1.2) środ. w ser­wi­sach typu wiki: stro­na uka­zu­ją­ca róż­ni­ce po­mię­dzy dwoma wer­sja­mi ar­ty­ku­łu; także link do ta­kiej stro­ny


diff – pro­gram kom­pu­te­ro­wy dzia­ła­ją­cy w kon­so­li, wyś­wiet­la­ją­cy róż­ni­ce mię­dzy dwoma pli­ka­mi tek­sto­wy­mi na po­zio­mie po­szcze­gól­nych wier­szy. Uka­zu­je, które wier­sze wy­stę­pu­ją w obu pli­kach, a które są uni­kal­ne.

Po­ni­żej przy­kła­do­we wyj­ście pro­gra­mu: wier­sze wspól­ne dla po­rów­ny­wa­nych pli­ków nie są oz­na­cza­ne, wier­sze wy­stę­pu­ją­ce tylko w pier­wszym pliku są po­prze­dzo­ne mi­nu­sem, a tylko w dru­gim – plu­sem:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Diffenbachia

ro­śli­na ziel­na z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych; dief­fen­ba­chia; di­fen­ba­chia


Źródła:

SJP.pl

Diflugia

pier­wot­niak z rzędu te­ka­meb


Źródła:

SJP.pl

Difoltowo

śro­do­wi­sko­wo: do­myśl­nie


Źródła:

SJP.pl

Difosforan

sól lub ester kwasu di­fos­fo­ro­we­go; dwu­fos­fo­ran


Źródła:

SJP.pl

Difosforanowy

→ di­fos­fo­ran; dwu­fos­fo­ra­no­wy


Źródła:

SJP.pl

Difosfotiamina

po­chod­na tia­mi­ny; pi­ro­fos­fo­ran tia­mi­ny


Źródła:

SJP.pl

Digambara

zwo­len­nik jed­ne­go z dwóch kie­run­ków dżi­niz­mu


Źródła:

SJP.pl

Digambarowie

zakon asce­tów o su­ro­wej re­gu­le, zwo­len­ni­cy jed­ne­go z dwóch kie­run­ków dżi­niz­mu


Di­gam­ba­ro­wie (de­wa­na­ga­ri: दिगंबर) – jeden z dwóch głów­nych (obok śwe­tam­ba­rów) kie­run­ków w łonie dźi­niz­mu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Digamma

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. li­te­ra z ar­cha­icz­ne­go al­fa­be­tu grec­kie­go, oz­na­cza­ją­ca gło­skę IPA4|v. lub IPA4|w. oraz licz­bę 6


Di­gam­ma ( ϝαύ/δίγάμμα, pi­sa­na Ϝϝ lub Ͷͷ) – li­te­ra, która wy­stę­po­wa­ła w ar­cha­icz­nym al­fa­be­cie grec­kim, w któ­rym oz­na­cza­ła gło­skę // lub //. W grec­kim sy­ste­mie licz­bo­wym oz­na­cza licz­bę 6. Po­cho­dzi praw­do­po­dob­nie (tak jak i yp­si­lon) od fe­nic­kiej li­te­ry waw.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Digeniczny

przy­wry di­ge­nicz­ne - pod­gro­ma­da pła­ziń­ców, obej­mu­ją­ca bez­wa­run­ko­we pa­so­ży­ty wew­nętrz­ne krę­gow­ców o ciele niecz­ło­no­wa­nym i list­ko­wa­nym; przy­wry di­ge­ne­tycz­ne, przy­wry dwu­rod­ne


Źródła:

SJP.pl

Digenit

ciem­no­nie­bie­ski mi­ne­rał, siar­czek mie­dzi; dy­ge­nit


Di­ge­nit – mi­ne­rał z klasy siarcz­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Digesta

duża część ko­dek­su na­pi­sa­ne­go przez Ju­sty­nia­na I Wiel­kie­go na pod­sta­wie pism praw­ni­ków rzym­skich; fak­tycz­na ko­dy­fi­ka­cja prawa rzym­skie­go; pan­dek­ta, pan­dek­ty


Źródła:

SJP.pl

Digestif

[czy­taj: di­że­stif] napój al­ko­ho­lo­wy po­da­wa­ny po po­sił­ku, ułat­wia­ją­cy tra­wie­nie


Źródła:

SJP.pl

Digestorium

osz­klo­na ko­mo­ra la­bo­ra­to­ryj­na, z któ­rej za po­mo­cą wen­ty­la­to­ra lub na­tu­ral­ne­go ciągu usu­wa­ne są szkod­li­we gazy; dy­ge­sto­rium


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) chem. la­bo­ra­to­ryj­na przesz­klo­na ko­mo­ra, za­o­pa­trzo­na w wen­ty­la­cję wy­wiew­ną


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Digger

czło­nek an­giel­skiej le­wi­co­wej or­ga­ni­za­cji chłop­skiej; ko­pacz


Nie mylić z: "Dig­gers" (gra z 1993).

Dig­ger – kom­pu­te­ro­wa gra zręcz­no­ścio­wa wy­da­na w 1983 roku przez ka­na­dyj­skie przed­się­bior­stwo Wind­mill Soft­wa­re na plat­for­mę PC. Gra po­le­ga na ste­ro­wa­niu po­ja­zdem ko­pią­cym tu­ne­le w ziemi i zbie­ra­ją­cym roz­mie­szczo­ne na plan­szy szma­rag­dy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diggerzy

an­giel­ska le­wi­co­wa or­ga­ni­za­cja chłop­ska pow­sta­ła w po­ło­wie XVII w., pro­pa­gu­ją­ca ko­mu­nizm uto­pij­ny, dą­żą­ca do rów­no­ści spo­łecz­nej, znie­sie­nia włas­no­ści ziem­skiej i pow­sta­nia re­pu­bli­ki de­mo­kra­tycz­nej; ko­pa­cze


Dig­ge­rzy (z ang. "Ko­pa­cze") – an­ty­fe­u­dal­na i an­ty­kle­ry­kal­na an­giel­ska or­ga­ni­za­cja chłop­ska, odłam le­wel­le­rów (tzw. "praw­dzi­wi le­wel­le­rzy") w cza­sie re­wo­lu­cji an­giel­skiej.

Dig­ge­rzy wy­wo­dzi­li się z naj­bied­niej­szych warstw spo­łecz­nych. Re­pre­zen­to­wa­li ra­dy­kal­ne po­glą­dy, wśród któ­rych były: po­tę­pie­nie wojen i nie­rów­no­ści spo­łecz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Digi

[czy­taj: didżi] cy­fro­wy; di­gi­tal


Źródła:

SJP.pl

Digibook

[czy­taj: digiBUK] książ­ka bę­dą­ca jed­no­cze­śnie opa­ko­wa­niem na płytę kom­pak­to­wą


Źródła:

SJP.pl

Digilanid

ze­spół gli­ko­zy­dów wy­i­zo­lo­wa­nych z liści na­parst­ni­cy weł­ni­stej, wzmac­nia­ją­cy mię­sień ser­co­wy, sto­so­wa­ny głów­nie w nie­wy­dol­no­ści krą­że­nia


Źródła:

SJP.pl

Digipack

[czy­taj: di­gi­pak] opa­ko­wa­nie na płytę kom­pak­to­wą


Źródła:

SJP.pl

Digital

[czy­taj: di­dżi­tal] cy­fro­wy; digi


Źródła:

SJP.pl

Digitalina

tru­ją­ca sub­stan­cja uzy­ski­wa­na z liści na­parst­ni­cy, w bar­dzo ma­łych daw­kach uży­wa­na także jako skład­nik leków na­ser­co­wych


Źródła:

SJP.pl

Digitalis

na­parst­ni­ca;
1. tru­ją­ca by­li­na z ro­dzi­ny trę­dow­ni­ko­wa­tych;
2. śro­dek na­ser­co­wy otrzy­my­wa­ny z liści tej ro­śli­ny


Źródła:

SJP.pl

Digitalizacja

dy­gi­ta­li­za­cja, cy­fry­za­cja;
1. na­da­wa­nie po­sta­ci cy­fro­wej róż­ne­go ro­dza­ju danym; di­gi­ty­za­cja;
2. upo­wszech­nie­nie się umie­jęt­no­ści ko­rzy­sta­nia z tech­ni­ki cy­fro­wej w róż­nych dzie­dzi­nach życia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) in­form. przet­wa­rza­nie da­nych ana­lo­go­wych, pi­sa­nych do po­sta­ci cy­fro­wej, także. roz­po­wszech­nia­nie tech­ni­ki cy­fro­wej;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Digitalizacyjny

→ di­gi­ta­li­za­cja; dy­gi­ta­li­za­cyj­ny


Źródła:

SJP.pl

Digitalizator

urzą­dze­nie przet­wa­rza­ją­ce sy­gnał ana­lo­go­wy na sy­gnał cy­fro­wy; dy­gi­ta­li­za­tor, di­gi­ti­zer, dy­gi­ta­li­zer, dy­skre­ty­za­tor, kon­wer­tor ana­lo­go­wo-cy­fro­wy


Źródła:

SJP.pl

Digitalizować

na­da­wać cze­muś (mu­zy­ce, obra­zo­wi, danym) po­stać cy­fro­wą; dy­gi­ta­li­zo­wać, cy­fry­zo­wać


Źródła:

SJP.pl

Digitalny

wy­ko­rzy­stu­ją­cy tech­ni­kę cy­fro­wą; cy­fro­wy, dy­gi­tal­ny, di­gi­ta­lo­wy, dy­gi­ta­lo­wy


Źródła:

SJP.pl

Digitalowy

wy­ko­rzy­stu­ją­cy tech­ni­kę cy­fro­wą; cy­fro­wy, di­gi­tal­ny, dy­gi­tal­ny, dy­gi­ta­lo­wy


Źródła:

SJP.pl

Digitizer

[czy­taj: digiTAJzer] urzą­dze­nie przet­wa­rza­ją­ce sy­gnał ana­lo­go­wy na sy­gnał cy­fro­wy; dy­gi­ta­li­zer, di­gi­ta­li­za­tor, dy­gi­ta­li­za­tor, dy­skre­ty­za­tor, kon­wer­tor ana­lo­go­wo-cy­fro­wy


Źródła:

SJP.pl

Digitoksyna

gli­ko­zyd na­ser­co­wy po­zy­ski­wa­ny (obok di­gok­sy­ny) z liści na­parst­ni­cy pur­pu­ro­wej i weł­ni­stej, sto­so­wa­ny w nie­wy­dol­no­ści mię­śnia ser­co­we­go


Di­gi­tok­sy­na (łac. "Di­gi­to­xi­num") – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy gli­ko­zy­dów, jego agli­kon za­wie­ra po­chod­ną ste­ra­nu. Jest silną tru­ciz­ną.

Za­li­cza­na jest do leków z grupy gli­ko­zy­dów na­ser­co­wych. Sto­su­je się ją w cho­ro­bach serca. Jest otrzy­my­wa­na z na­parst­ni­cy pur­pu­ro­wej ("Di­gi­ta­lis pur­pu­rea").


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Digitopresura

od­prę­ża­ją­cy i re­lak­su­ją­cy masaż punk­tów ener­ge­tycz­nych ciała


Źródła:

SJP.pl

Digitopunktura

te­ra­pia po­le­ga­ją­ca na uci­ska­niu od­po­wied­nich punk­tów ciała koń­ca­mi pal­ców, sto­so­wa­na zwła­szcza w kos­me­ty­ce


Źródła:

SJP.pl

Digitron

lampa elek­tro­no­wa o dzie­się­ciu ka­to­dach (po­nu­me­ro­wa­nych cy­fra­mi od 0 do 9), sto­so­wa­na jako wyś­wiet­lacz cy­fro­wy


Źródła:

SJP.pl

Digityzacja

na­da­wa­nie po­sta­ci cy­fro­wej róż­ne­go ro­dza­ju danym; dy­gi­ta­li­za­cja, di­gi­ta­li­za­cja, cy­fry­za­cja


Źródła:

SJP.pl

Diglosja

dwu­ję­zycz­ność


Źródła:

SJP.pl

Digoksyna

gli­ko­zyd na­ser­co­wy po­zy­ski­wa­ny (obok di­gi­tok­sy­ny) z liści na­parst­ni­cy pur­pu­ro­wej i weł­ni­stej, sto­so­wa­ny w nie­wy­dol­no­ści mię­śnia ser­co­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) farm. jeden z gli­ko­zy­dów na­parst­ni­cy, lek kar­dio­to­nicz­ny;


Di­gok­sy­na (łac. "Di­go­xi­num") – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy gli­ko­zy­dów, uzy­ski­wa­ny z na­parst­ni­cy weł­ni­stej (łac. "Di­gi­ta­lis la­na­ta"), sto­so­wa­ny w me­dy­cy­nie głów­nie do le­cze­nia nie­wy­dol­no­ści serca i mi­go­ta­nia przed­sion­ków z szyb­ką akcją komór. Zwięk­sza siłę i po­bud­li­wość mię­śnia ser­co­we­go oraz po­wo­du­je zwol­nie­nie prze­wod­nict­wa w węźle przed­sion­ko­wo-ko­mo­ro­wym i zmniej­sze­nie czę­sto­ści akcji serca.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Digraf

1. wy­kres ma­te­ma­tycz­ny, w któ­rym zbiór po­łą­czeń, zwa­nych łu­ka­mi, jest zbio­rem upo­rząd­ko­wa­nych par wierz­choł­ków; graf skie­ro­wa­ny;
2. gło­ska za­pi­sa­na dwie­ma li­te­ra­mi; dwuz­nak


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dihydralazyna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) farm. lek roz­sze­rza­ją­cy ob­wo­do­we na­czy­nia tęt­ni­cze, bę­dą­cy po­chod­ną hy­dra­zy­nof­ta­la­zy­ny


Di­hy­dra­la­zy­na ( di­hy­dra­la­zi­num) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, lek hi­po­ten­syj­ny, po­chod­na hy­dra­zy­nof­ta­la­zy­ny. Ob­ni­ża prze­de wszyst­kim ci­śnie­nie roz­kur­czo­we roz­sze­rza­jąc bez­poś­red­nio tęt­nicz­ki ob­wo­do­we, roz­sze­rza na­czy­nia krwio­no­śne, zwięk­sza prze­pływ krwi oraz zmniej­sza ob­cią­że­nie na­stęp­cze.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Dihydrotachysterol

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, ana­log wi­ta­mi­ny D, re­gu­lu­ją­cy pra­wi­dło­we stę­że­nie wap­nia we krwi


Źródła:

SJP.pl

Dijon

[czy­taj: diżon]
1. ga­tu­nek musz­tar­dy; musz­tar­da di­żoń­ska;
2. sos na bazie musz­tar­dy di­żoń­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy lub ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. mia­sto i gmina we Fran­cji, w re­gio­nie Bur­gun­dia, któ­re­go jest hi­sto­rycz­ną sto­li­cą;


Nie mylić z: mia­stem Gijón w Hisz­pa­nii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dikamba

nazwa zwy­cza­jo­wa her­bi­cy­du z grupy po­chod­nych kwasu ben­zo­e­so­we­go


Źródła:

SJP.pl

Dikarboksylowy

kwasy di­kar­bok­sy­lo­we - kwasy kar­bok­sy­lo­we za­wie­ra­ją­ce dwie grupy kar­bok­sy­lo­we (−COOH)


Źródła:

SJP.pl

Dikarion

ko­mór­ka (lub sta­dium) za­wie­ra­ją­ca dwa jądra ko­mór­ko­we


Di­ka­rion lub jądra sprzę­żo­ne – dwa ha­plo­i­dal­ne, zróż­ni­co­wa­ne płcio­wo jądra wy­stę­pu­ją­ce w jed­nej ko­mór­ce. Taka sy­tu­a­cja, zwana di­ka­rio­fa­zą jest cha­rak­te­ry­stycz­na dla grzy­bów na­le­żą­cych do klas pod­staw­cza­ki ("Ba­si­dio­my­co­ta") i wor­kow­ce ("Asco­my­co­ta"). Zróż­ni­co­wa­ne płcio­wo jądra daw­niej oz­na­cza­no jako (+) i (–), obec­nie naj­czę­ściej opi­sy­wa­ne są jako "Mat1" i "Mat2".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dikasterion

ko­le­gial­ny organ wła­dzy są­dow­ni­czej w sta­ro­żyt­nej Gre­cji


Źródła:

SJP.pl

Dikastikon

za­pła­ta, którą otrzy­my­wa­li po roz­pra­wie sę­dzio­wie ateń­scy


Źródła:

SJP.pl

Dikaustyka

pod­wój­na ka­u­sty­ka


Źródła:

SJP.pl

Dikdik

mała an­ty­lo­pa z ro­dzi­ny krę­to­ro­gich


Dik­dik ("Ma­do­qua") – ro­dzaj ssa­ków ko­pyt­nych z po­dro­dzi­ny an­ty­lop (An­ti­lo­pi­nae) w obrę­bie ro­dzi­ny wo­ło­wa­tych (Bo­vi­dae). Pier­wsze ślady po­by­tu an­ty­lo­py na Ziemi sza­cu­je się na okres 3,5 mln lat temu, kiedy to w pół­noc­nej Tan­za­nii w jed­nym z wy­ko­pa­lisk w La­e­to­li na­tra­fio­no na ślady zo­sta­wia­ne w po­pie­le wy­rzu­ca­nym przez wul­kan. Zna­le­zio­no tam też ich od­cho­dy, tzw. ko­pro­li­ty w po­sta­ci ska­mie­nia­łych kulek.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dike

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. bo­gi­ni i uo­so­bie­nie spra­wied­li­wo­ści, utoż­sa­mia­na z rzym­ską Ju­sty­cją; jedna z Hor;

 (1.2) astr. pla­ne­to­i­da o nu­me­rze ka­ta­lo­go­wym 99;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Diketon

zwią­zek or­ga­nicz­ny o czą­stecz­kach za­wie­ra­ją­cych 2 grupy kar­bo­ny­lo­we (ke­to­no­we); dwu­ke­ton


Źródła:

SJP.pl

Diketonowy

przy­miot­nik od: di­ke­ton


Źródła:

SJP.pl

Dikka

po­dium w me­cze­cie dla czy­ta­ją­ce­go gło­śno Koran; dakka


Źródła:

SJP.pl

Diklofenak

nie­ste­ro­i­do­wy lek o sil­nym dzia­ła­niu prze­ciw­za­pal­nym, prze­ciw­bó­lo­wym i prze­ciw­go­rącz­ko­wym


Di­klo­fe­nak ( dic­lo­fe­na­cum) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, nie­ste­ro­i­do­wy lek prze­ciw­za­pal­ny (NLPZ). po­chod­na kwasu ami­no­fe­ny­lo­oc­to­we­go o sil­nym dzia­ła­niu prze­ciw­za­pal­nym, prze­ciw­bó­lo­wym i prze­ciw­go­rącz­ko­wym, wy­ka­zu­ją­ca też dzia­ła­nie bak­te­rio­bój­cze.

Dzia­ła­nie leku po­le­ga głów­nie na ha­mo­wa­niu cy­klo­ok­sy­ge­naz: w więk­szym stop­niu in­du­ko­wal­nej (COX-2), od­po­wie­dzial­nej za syn­te­zę pro­sta­glan­dyn pro­za­pal­nych w miej­scu za­pa­le­nia, niż kon­sty­tu­tyw­nej (COX-1), od­po­wie­dzial­nej za syn­te­zę pro­sta­glan­dyn speł­nia­ją­cych funk­cję fiz­jo­lo­gicz­ne w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym i ner­kach (po­wi­no­wact­wo do (COX-2) po­rów­ny­wal­ne z ce­le­kok­sy­bem).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dikolon

w po­ez­ji an­tycz­nej: stro­fa zło­żo­na z dwu czło­nów, która łączy wersy o dwu róż­nych mia­rach


Źródła:

SJP.pl

Dikreozaur

ro­dzaj di­no­za­u­ra z in­fra­rzę­du za­u­ro­po­dów


Di­kre­o­za­ur ("Di­cra­e­o­sa­u­rus") – ro­dzaj di­no­za­u­ra z in­fra­rzę­du za­u­ro­po­dów, umie­szcza­ny w jed­nej na­dro­dzi­nie z di­plo­do­kiem, wy­dzie­la­ny wspól­nie z amar­ga­za­u­rem do osob­nej ro­dzi­ny i two­rzą­cy ze swym naj­bliż­szym krew­nym bra­chy­tra­che­lo­pa­nem po­dro­dzi­nę w jej obrę­bie, dla któ­rych di­kre­o­za­ur jest epo­ni­mem.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diks

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Diktiosom

część ukła­du Gol­gie­go


Dik­tio­som, stos Gol­gie­go – wy­stę­pu­ją­cy u wszyst­kich or­ga­niz­mów eu­ka­rio­tycz­nych ele­ment apa­ra­tu Gol­gie­go skła­da­ją­cy się z 5-8 łu­ko­wa­to wy­gię­tych, spła­szczo­nych cy­stern oraz od­pącz­ko­wu­ją­cych pę­che­rzy­ków. Ich licz­ba za­le­ży od ak­tyw­no­ści wy­dziel­ni­czej ko­mór­ki. W dik­tio­so­mie wy­róż­nia­ne są dwa bie­gu­ny: "cis" (for­mo­wa­nia) i "trans" (doj­rze­wa­nia).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dikumarol

po­chod­na ku­ma­ry­ny, zwią­zek pow­sta­ją­cy w zgni­łej ko­ni­czy­nie; me­li­tok­sy­na, an­ty­pro­trom­bi­na, an­ty­wi­ta­mi­na K


Di­ku­ma­rol ( di­co­u­ma­ro­lum), #PATRZ me­li­tok­sy­na – na­tu­ral­nie wy­stę­pu­ją­cy i syn­te­tycz­ny he­te­ro­cy­klicz­ny, or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, po­chod­na ku­ma­ry­ny, an­ty­wi­ta­mi­na wi­ta­min K, an­ty­pro­trom­bi­na. Na po­cząt­ku lat 20. XX ka­na­dyj­ski le­karz we­te­ry­na­rii prof. od­krył, że zwią­zek ten pow­sta­je w zgni­łej ko­ni­czy­nie. W przesz­ło­ści był wy­ko­rzy­sty­wa­ny jako lek prze­ciw­krze­pli­wy, ale w krót­kim cza­sie zo­stał wy­par­ty z tego za­sto­so­wa­nia przez no­wsze syn­te­tycz­ne po­chod­ne np. war­fa­ry­nę.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dikwat

nazwa zwy­cza­jo­wa her­bi­cy­du po­wo­du­ją­ce­go wy­su­sze­nie ro­śli­ny


Źródła:

SJP.pl

Dil

po­tocz­nie: ubity in­te­res, za­war­ta umowa; deal


Dil (hindi: दल, urdu: دل) – bol­ly­wo­odz­ki ko­me­dio­dra­mat wy­re­ży­se­ro­wa­ny w 1990 przez de­biu­tan­ta Indra Ku­ma­ra. W ro­lach głów­nych sław­ni in­dyj­scy ak­to­rzy Aamir Khan, Mad­hu­ri Dixit i Anu­pam Kher. Te­ma­tem filmu są na­ro­dzi­ny i obro­na mi­ło­ści także przed nie­ak­cep­ta­cją ro­dzi­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dilbert

ko­mik­so­wa po­stać pra­cow­ni­ka kor­po­ra­cji, stwo­rzo­na przez Scot­ta Adam­sa


Dil­bert – po­stać ko­mik­so­wa stwo­rzo­na przez Scot­ta Adam­sa, bo­ha­ter serii jego ksią­żek oraz two­rzo­nych co­dzien­nie pa­sków ko­mik­so­wych. Jest ale­go­rią in­ży­nie­ra pra­cu­ją­ce­go w ame­ry­kań­skiej kor­po­ra­cji. Sa­mot­ny ka­wa­ler przed czter­dziest­ką, wiecz­nie prze­pra­co­wa­ny, drę­czo­ny przez de­cyz­je nie­kom­pe­tent­ne­go za­rzą­du (przy­dział nie­wy­ko­nal­nych zadań, uczest­ni­cze­nie w nic nie wno­szą­cych spot­ka­niach, etc.).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dildo

sztucz­ny czło­nek słu­żą­cy do ma­stur­ba­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) seks. sztucz­ny penis


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diler

de­a­ler;
1. osoba lub firma poś­red­ni­czą­ca w sprze­da­ży to­wa­rów, zwła­szcza dro­gich
2. osoba zaj­mu­ją­ca się roz­pro­wa­dza­niem nar­ko­ty­ków


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) sprze­daw­ca-dy­stry­bu­tor


Diler – an­gli­cyzm, spol­szczo­na wer­sja an­giel­skie­go słowa "de­a­ler", oz­na­cza­ją­ce­go osobę poś­red­ni­czą­cą w tran­sak­cjach kupna i sprze­da­ży.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dilerka

de­a­ler­ka;
1. ko­bie­ta poś­red­ni­czą­ca w sprze­da­ży to­wa­rów, zwła­szcza dro­gich;
2. ko­bie­ta zaj­mu­ją­ca się roz­pro­wa­dza­niem nar­ko­ty­ków;
3. po­tocz­nie: za­ję­cie, praca di­le­ra, di­ler­ki; di­ler­stwo, de­a­ler­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta poś­red­ni­czą­ca w tran­sak­cjach hand­lo­wych

 (1.2) ko­bie­ta, która di­lu­je nar­ko­ty­ka­mi

 (1.3) di­ler­stwo


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dilerski

→ diler; de­a­ler­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z di­le­rem, do­ty­czą­cy di­le­ra


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dilerstwo

de­a­ler­stwo;
1. poś­red­ni­cze­nie w sprze­da­ży pro­duk­tów okre­ślo­nej firmy, zwła­szcza dro­gich, np. sa­mo­cho­dów;
2. roz­pro­wa­dza­nie nar­ko­ty­ków


Źródła:

SJP.pl

Dili

po­tocz­nie: ubity in­te­res, za­war­ta umowa; deal


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca Ti­mo­ru Wschod­nie­go;


Dili ( Díli) – sto­li­ca Ti­mo­ru Wschod­nie­go, po­ło­żo­na na pół­noc­nym wy­brze­żu wyspy Timor, w ar­chi­pe­la­gu Ma­łych Wysp Sun­daj­skich, nad cie­śni­ną Ombai. Licz­ba miesz­kań­ców mia­sta 59 ty­się­cy, 163 000 w aglo­me­ra­cji (2006). Mia­sto sta­no­wi cen­trum go­spo­dar­cze i hand­lo­we kraju – znaj­du­je się tu głów­ny port mor­ski i port lot­ni­czy. Prze­mysł włó­kien­ni­czy, che­micz­ny, spo­żyw­czy; rze­mio­sło.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dilijczyk

miesz­ka­niec Dili (sto­li­cy Ti­mo­ru Wschod­nie­go)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Dili


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dilijka

miesz­kan­ka Dili (sto­li­cy Ti­mo­ru Wschod­nie­go)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Dili


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dilijski

→ Dili (sto­li­ca Ti­mo­ru Wschod­nie­go)


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do mia­sta Dili


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dilmah

marka her­ba­ty i firma


Źródła:

SJP.pl

Dilofozaur

ro­dzaj di­no­za­u­ra z po­drzę­du te­ro­po­dów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zool. pa­le­ont. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Di­lop­ho­sa­u­rus|ref=tak., ro­dzaj di­no­za­u­ra ży­ją­ce­go w epoce jury wczes­nej na te­re­nie Ame­ry­ki Pół­noc­nej;

 (1.2) zool. zwie­rzę z ro­dza­ju di­lo­fo­za­ur (1.1)


Di­lo­fo­za­ur ("Di­lop­ho­sa­u­rus") – ro­dzaj di­no­za­u­ra, te­ro­po­da ży­ją­ce­go w Ame­ry­ce Pół­noc­nej w epoce jury wczes­nej, około 193 mi­lio­nów lat temu. Trzy szkie­le­ty od­kry­to w pół­noc­nej Ari­zo­nie w 1940, dwa naj­le­piej za­cho­wa­ne ze­bra­no w 1942. Naj­więk­szą kom­plet­no­ścią ce­chu­je się ho­lo­typ umie­szczo­ny po­cząt­ko­wo w nowym ga­tun­ku ro­dza­ju me­ga­lo­za­ur jako "M.wet­he­ril­li" przez Sa­mu­e­la Wel­le­sa w 1954.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dilować

po­tocz­nie: roz­pro­wa­dzać nar­ko­ty­ki; de­a­lo­wać


cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) sprze­da­wać nar­ko­ty­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dilthey

naz­wi­sko, m.in. Wil­helm Dilt­hey (1833-1911), nie­miec­ki fi­lo­zof


Źródła:

SJP.pl

Diltiazem

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, lek z grupy an­ta­go­ni­stów wap­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) farm. lek roz­sze­rza­ją­cy na­czy­nia, sto­so­wa­ny m.in. w nad­ci­śnie­niu tęt­ni­czym i cho­ro­bie wień­co­wej, na­le­żą­cy do pier­wszej ge­ne­ra­cji an­ta­go­ni­stów wap­nia; po­chod­na ben­zo­tia­ze­pi­ny


Dil­tia­zem ( dil­tia­ze­mum) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, lek z grupy an­ta­go­ni­stów wap­nia, po­chod­na ben­zo­tia­ze­pi­ny, blo­ku­ją­cy kanał wap­nio­wy typu L, a przez to zmniej­sza­ją­cy nie­zbęd­ną do skur­czu ilość wap­nia w ko­mór­kach. Jego dzia­ła­nie obej­mu­je na­czy­nia tęt­ni­cze, w naj­wyż­szym stop­niu wień­co­we, sła­biej ob­wo­do­we, bar­dzo słabo żylne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diluendo

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: gas­ną­co, za­mie­ra­ją­co


Źródła:

SJP.pl

Dim

wy­miar prze­strze­ni li­nio­wej


DiM (do 2006 roku jako Dusza i Mer­cik) – pol­ski ze­spół reg­gae, dzia­ła­ją­cy w la­tach 2005–2009.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimas

naz­wi­sko, m.in. Sta­wros Dimas, grec­ki po­li­tyk


Źródła:

SJP.pl

Dimenhydrinat

nazwa hand­lo­wa leku sto­so­wa­ne­go w le­cze­niu mdło­ści i wy­mio­tów, za­wie­ra­ją­ce­go di­men­hy­dra­mi­nę; Di­men­hy­dri­nat, Awio­ma­ri­na


Źródła:

SJP.pl

Dimer

czą­stecz­ka pow­sta­ła z po­łą­cze­nia się dwóch mo­no­me­rów, czą­ste­czek pro­stych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. oli­go­mer zbu­do­wa­ny z dwóch merów;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dimerkaprol

syn­te­tycz­ny zwią­zek sto­so­wa­ny jako od­trut­ka w za­tru­ciach me­ta­la­mi cięż­ki­mi


Di­mer­ka­prol, BAL ( di­mer­ca­pro­lum) – che­la­tu­ją­cy zwią­zek che­micz­ny stwo­rzo­ny przez bry­tyj­skich bio­che­mi­ków na Uni­wer­sy­te­cie Ox­fordz­kim pod­czas II wojny świa­to­wej. Zo­stał wy­na­le­zio­ny w se­kre­cie jako an­ti­do­tum na bo­jo­wy śro­dek tru­ją­cy o naz­wie lu­i­zyt.

BAL obec­nie jest uży­wa­ny w me­dy­cy­nie jako an­ti­do­tum w le­cze­niu za­truć ar­se­nem, rtę­cią i in­ny­mi me­ta­la­mi cięż­ki­mi. Do­dat­ko­wo zna­lazł też za­sto­so­wa­nie przy le­cze­niu cho­ro­by Wil­so­na, ge­ne­tycz­ne­go za­bu­rze­nia po­le­ga­ją­ce­go na spi­chrza­niu mie­dzi w tkan­kach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimeryczny

w che­mii: pow­sta­ły z po­łą­cze­nia się dwóch mo­no­me­rów, ta­kich sa­mych czą­ste­czek pro­stych


Źródła:

SJP.pl

Dimeryzacja

re­ak­cja che­micz­na, w cza­sie któ­rej z mo­no­me­rów pow­sta­ją di­me­ry


Di­me­ry­za­cja – re­ak­cja che­micz­na (ro­dzaj po­li­me­ry­za­cji), w któ­rej dwa mo­no­me­ry łączą się w dimer (czę­sto w obec­no­ści ka­ta­li­za­to­ra). Przy­kła­dem tej re­ak­cji może być kon­den­sa­cja tri­me­ty­lo­si­la­no­lu:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimeryzować

1. za­mie­niać w dimer;
2. di­me­ry­zo­wać się - sta­wać się di­me­rem


Źródła:

SJP.pl

Dimetoat

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny uży­wa­ny do zwal­cza­nia in­sek­tów i roz­to­czy na ro­śli­nach upraw­nych


Di­me­to­at – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy estrów, in­sek­ty­cyd fos­fo­ra­no­or­ga­nicz­ny słu­żą­cy do zwal­cza­nia in­sek­tów i roz­to­czy na upra­wach ro­ślin­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimetria

w ma­te­ma­ty­ce: ro­dzaj rzutu ak­so­no­me­trycz­ne­go


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimetrodon

Di­me­tro­don – mię­so­żer­ny sy­nap­syd za­miesz­ku­ją­cy we wczes­nym i środ­ko­wym per­mie około 280–265 mln lat temu te­re­ny dzi­siej­szej Ame­ry­ki Pół­noc­nej i Eu­ro­py (więk­szość jego ska­mie­nia­ło­ści od­kry­to na ob­sza­rze USA, w Tek­sa­sie, Okla­ho­mie i frag­men­ta­rycz­ne w Nowym Mek­sy­ku; ska­mie­nia­ło­ści jed­ne­go ga­tun­ku "D. te­u­to­nis" od­kry­to w środ­ko­wych Niem­czech).


Źródła:

Wikipedia

Dimetryczny

→ di­me­tria


Patrz:dimetria

Źródła:

SJP.pl

Dimetyl

zwią­zek che­micz­ny, np. siar­czan di­me­ty­lu; dwu­me­tyl


Źródła:

SJP.pl

Dimetyloamina

amina ali­fa­tycz­na, gaz o za­pa­chu zgni­łych ryb; dwu­me­ty­lo­a­mi­na


Di­me­ty­lo­a­mi­na, #PATRZ dwu­me­ty­lo­a­mi­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy amin, naj­prost­sza dru­go­rzę­do­wa amina ali­fa­tycz­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimetyloeter

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ete­rów, pro­du­ko­wa­ny z gazu ziem­ne­go, węgla lub bio­ma­sy; di­me­ty­lo­e­ter, eter di­me­ty­lo­wy, eter dwu­me­ty­lo­wy


Źródła:

SJP.pl

Dimetyloformamid

po­chod­na kwasu mrów­ko­we­go; ciecz bę­dą­ca do­sko­na­łym roz­pu­szczal­ni­kiem wielu związ­ków or­ga­nicz­nych


Di­me­ty­lo­for­ma­mid, DMF, DMFA, "N","N"-di­me­ty­lo­for­ma­mid – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ami­dów. Sto­so­wa­ny jako po­lar­ny roz­pu­szczal­nik apro­tycz­ny. Mie­sza się w do­wol­nym sto­sun­ku z wodą oraz wie­lo­ma roz­pu­szczal­ni­ka­mi or­ga­nicz­ny­mi. Czy­sty zwią­zek jest po­zba­wio­ny za­pa­chu, jed­nak­że pro­dukt tech­nicz­ny wy­ka­zu­je rybny za­pach z uwagi na obec­ność di­me­ty­lo­a­mi­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimetyloglioksym

krysz­tał nie­roz­pu­szczal­ny w wo­dzie, sto­so­wa­ny w ana­li­zie che­micz­nej


Di­me­ty­lo­gliok­sym – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ok­sy­mów. Jest sto­so­wa­ny w ana­li­zie che­micz­nej (jako od­czyn­nik Czu­ga­je­wa) do wy­kry­wa­nia sze­re­gu me­ta­li, zwła­szcza jonów niklu ():

Re­ak­cja ta jest bar­dzo czuła – poz­wa­la wy­kryć jedną część niklu w 400 ty­sią­cach czę­ści wody (tj. 2,5 ppm).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimetylowy

eter di­me­ty­lo­wy - or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ete­rów, pro­du­ko­wa­ny z gazu ziem­ne­go, węgla lub bio­ma­sy; di­me­ty­lo­e­ter, eter dwu­me­ty­lo­wy


Źródła:

SJP.pl

Diminuendo

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: coraz ci­szej; de­cre­scen­do


Di­mi­nu­en­do (wł. "zmniej­szać"; także de­cre­scen­do) – stop­nio­we ści­sza­nie dźwię­ków, osła­bia­nie na­tę­że­nia dy­na­mi­ki w ut­wo­rze mu­zycz­nym.

W no­ta­cji mu­zycz­nej di­mi­nu­en­do przed­sta­wia­ne jest jako sym­bol gra­ficz­ny (po­dob­ny do od­po­wied­nio "wy­dłu­żo­ne­go" znaku więk­szo­ści uży­wa­ne­go w ma­te­ma­ty­ce – ">") lub w po­sta­ci skró­tu ("dim.", "de­cresc."


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimm

ro­dzaj złą­cza na pły­cie głów­nej kom­pu­te­ra


DIMM ( Dual In-Line Me­mo­ry Mo­du­le) – sze­reg stan­dar­dów mo­du­łów pa­mię­ci RAM, w któ­rych styki złą­cza kra­wę­dzio­we­go mo­du­łu znaj­du­ją się po obu stro­nach płyt­ki dru­ko­wa­nej. Wcze­śniej sto­so­wa­ne mo­du­ły miały styki tylko z jed­nej stro­ny i były oz­na­cza­ne jako SIMM.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimocznik

zwią­zek che­micz­ny sto­so­wa­ny w ana­li­zie che­micz­nej; dwu­mocz­nik


Źródła:

SJP.pl

Dimorficzny

→ di­mor­fizm; dy­mor­fizm


Źródła:

SJP.pl

Dimorfizm

wy­stę­po­wa­nie or­ga­niz­mów jed­ne­go ga­tun­ku w dwu róż­nych for­mach (np. dy­mor­fizm płcio­wy); dy­mor­fizm


Źródła:

SJP.pl

Dimorfoteka

ro­śli­na kwia­to­wa z ro­dzi­ny astro­wa­tych, upra­wia­na dla celów ozdob­nych


Di­mor­fo­te­ka ("Di­morp­hot­he­ca") – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny astro­wa­tych. Obej­mu­je 19 ga­tun­ków. Wy­stę­pu­ją w po­łud­nio­wej Afry­ce – na po­łud­nie od Na­mi­bii, Bots­wa­ny i Zim­bab­we. Są to ro­śli­ny jed­no­rocz­ne, by­li­ny lub krze­win­ki po­cho­dzą­ce z Afry­ki Po­łud­nio­wej i są spo­krew­nio­ne z ga­tun­ka­mi ro­dza­ju ko­ścia­nik "Oste­o­sper­mum". W Pol­sce ro­śli­ny te są upra­wia­ne. Di­mor­fo­te­ka gru­czo­ło­wa­ta "D. plu­via­lis" przej­ścio­wo dzi­cze­je z upraw (ma sta­tus efe­me­ro­fi­ta).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dimos

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) adm. grec­ki od­po­wied­nik gminy ad­mi­ni­stra­cyj­nej;


Źródła:

Wiktionary

Din

1. De­uts­ches In­sti­tu­te für Nor­mung, Nie­miec­ki In­sty­tut Nor­ma­li­za­cyj­ny, in­sty­tut na­u­ko­wy w Niem­czech;
2. (od in­sty­tu­tu DIN) świa­tło­czu­łość; oz­na­cze­nie stop­nia świa­tło­czu­ło­ści


rze­czow­nik

 (1.1) miar. fot. miara świa­tło­czu­ło­ści;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dina

imię żeń­skie


Dina – imię żeń­skie po­cho­dze­nia bi­blij­ne­go. Wy­wo­dzi się od he­braj­skie­go słowa דִּינָה oz­na­cza­ją­ce­go „sę­dzia”. Naj­bar­dziej znaną osobą o tym imie­niu była bi­blij­na Dina córka Ja­ku­ba i Lei.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dinar

dynar;
1. pod­sta­wo­wa jed­nost­ka mo­ne­tar­na byłej Ju­go­sła­wii, Iraku, Jor­da­nii i in­nych państw
2. dawna złota mo­ne­ta arab­ska


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) monet. współ­czes­ny i hi­sto­rycz­ny pie­niądz wielu kra­jów;


Dinar – złota mo­ne­ta arab­ska, bita od VII do XV wieku, uży­wa­na głów­nie w hand­lu mię­dzy­na­ro­do­wym. Po­cząt­ko­wo mo­ne­ta wa­ży­ła około 4,25 grama.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dinarowy

→ dinar


Patrz:dinar

Źródła:

SJP.pl

Diner

din­ner;
1. re­sta­u­ra­cja, w któ­rej od­by­wa­ją się pro­duk­cje te­a­tral­ne w cza­sie ko­la­cji albo po niej;
2. ro­dzaj szyb­kie­go w przy­go­to­wa­niu po­sił­ku spo­ży­wa­ne­go pod­czas oglą­da­nia te­le­wiz­ji


Diner – pa­miąt­ko­wa jed­nost­ka mo­ne­tar­na An­do­ry, wy­da­wa­na ofi­cjal­nie od roku 1977 (wcze­śniej je­dy­nie w krót­kich nie­o­fi­cjal­nych se­riach). Przez­na­czo­na do celów ko­lek­cjo­ner­skich, nie jest uży­wa­na w nor­mal­nym obie­gu pie­nięż­nym. Wy­stę­pu­je je­dy­nie w for­mie monet – srebr­nych, zło­tych i bi­me­ta­licz­nych (m.in. brąz z mie­dzio­ni­klem, także złoto z pla­ty­ną) oraz tri-me­ta­licz­nych. Jed­nost­ką pod­wie­lo­krot­ną wobec di­ne­ra jest cen­tym ("cèntim"): 1 D. = 100 c.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ding-Dong

Ding-dong – utwór mu­zycz­ny pol­skie­go ze­spo­łu 2 plus 1 z 1978 roku.


Źródła:

Wikipedia

Dinghy

[czy­taj: dingi] dingi;
1. gu­mo­wa pne­u­ma­tycz­na trat­wa uży­wa­na jako łódka ra­tun­ko­wa;
2. mały jacht mie­czo­wy


Źródła:

SJP.pl

Dingi

ding­hy;
1. gu­mo­wa pne­u­ma­tycz­na trat­wa uży­wa­na jako łódka ra­tun­ko­wa;
2. jed­no­masz­to­wy mały jacht mie­czo­wy


Źródła:

SJP.pl

Dingo

dziki pies au­stra­lij­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Canis lupus dingo|ref=tak., ssak z ro­dzi­ny pso­wa­tych, za­miesz­ku­ją­cy Au­stra­lię, Nową Gwi­neę, oraz Azję Po­łud­nio­wo-Wschod­nią;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dingue

[czy­taj: dęg] z fran­cu­skie­go: dzi­wacz­ny, cu­dacz­ny, ek­stra­wa­ganc­ki (w od­nie­sie­niu do przed­mio­tów)


Din­gue – so­lo­wy album fran­cu­skiej ak­tor­ki, Em­ma­nu­el­le Se­i­gner.

Au­to­ra­mi pio­se­nek są fran­cu­ski pio­sen­karz Do­riand (właśc. La­u­rent Le­scar­ret) oraz iz­ra­el­ska pio­sen­kar­ka Keren Ann Ze­i­del. W prze­ci­wień­stwie do al­bu­mu "Ultra Oran­ge & Em­ma­nu­el­le", Em­ma­nu­el­le Se­i­gner zaś­pie­wa­ła tu w swoim oj­czy­stym ję­zy­ku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dink

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Dinka

język za­chod­nio­ni­lo­tyc­ki na­le­żą­cy do ro­dzi­ny ję­zy­ków nilo-sa­ha­ryj­skich, uży­wa­ny przez kilka mi­lio­nów Ni­lo­tów (głów­nie przez ple­mię Din­ków)


Źródła:

SJP.pl

Dinkowie

lud afry­kań­ski miesz­ka­ją­cy w po­łud­nio­wym Su­da­nie, w do­rze­czu Nilu


Din­ko­wie, Dinka – afry­kań­skie ple­mię za­miesz­ku­ją­ce Sudan Po­łud­nio­wy, odłam Ni­lo­tów.

Licz­bę Din­ków sza­cu­je się na ok. 2,9 mln (dane z końca XX wieku). Język dinka na­le­ży do ro­dzi­ny nilo-sa­ha­ryj­skiej, a w jej obrę­bie do za­chod­nie­go odła­mu ni­lo­tyc­kiej ga­łę­zi ję­zy­ków wschod­nio­su­dań­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dinks

po­tocz­nie: nie­wiel­ka rzecz, któ­rej mó­wią­cy nie po­tra­fi naz­wać; dynks


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) zob. dynks.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dinner

[czy­taj: diner] diner;
1. re­sta­u­ra­cja, w któ­rej od­by­wa­ją się pro­duk­cje te­a­tral­ne w cza­sie ko­la­cji albo po niej;
2. ro­dzaj szyb­kie­go w przy­go­to­wa­niu po­sił­ku spo­ży­wa­ne­go pod­czas oglą­da­nia te­le­wiz­ji


Źródła:

SJP.pl

Dino

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy, nazwa włas­na

 (1.1) zo­o­nim imię dla psa


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Dinoceras

wy­mar­ły ssak ko­pyt­ny z ro­dzi­ny Di­no­ce­ra­ta; di­no­ce­rat


Źródła:

SJP.pl

Dinocerat

wy­mar­ły ssak ko­pyt­ny z ro­dzi­ny Di­no­ce­ra­ta; di­no­ce­ras


Źródła:

SJP.pl

Dinofit

or­ga­nizm jed­no­ko­mór­ko­wy za­o­pa­trzo­ny w wici, za­li­cza­ny do kró­le­stwa pro­ti­stów; bruzd­ni­ca


Źródła:

SJP.pl

Dinornis

jeden z wy­mar­łych ro­dza­jów pta­ków z rzędu moa


Źródła:

SJP.pl

Dinozaur

[czy­taj: diNOzałr]
1. przed­sta­wi­ciel wy­mar­łej grupy gadów zna­nych od póź­ne­go tria­su do końca ery me­zo­zo­icz­nej;
2. prze­no­śnie: osoba ży­ją­ca bar­dzo długo lub zaj­mu­ją­ca się czymś do póź­nych lat


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zool. pa­le­ont. wy­mar­ły gad na­czel­ny z grupy ar­cho­za­u­rów, która zdo­mi­no­wa­ły ziem­skie eko­sy­ste­my na ponad 160 mln lat, po­ja­wia­jąc się w środ­ko­wym tria­sie;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) przen. pejor. pot. stary czło­wiek

 (2.2) po­gard. osoba prze­ja­wia­ją­ca prze­sta­rza­łe po­glą­dy

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (3.1) pejor. in­sty­tu­cja o skost­nia­łych struk­tu­rach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dinozaurek

zdrob­nie­nie od: di­no­za­ur


Źródła:

SJP.pl

Dinozaurowy

→ di­no­za­ur; di­no­za­u­rzy


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy di­no­za­u­ra


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dinozaury

[czy­taj: diNOzałr]
1. przed­sta­wi­ciel wy­mar­łej grupy gadów zna­nych od póź­ne­go tria­su do końca ery me­zo­zo­icz­nej;
2. prze­no­śnie: osoba ży­ją­ca bar­dzo długo lub zaj­mu­ją­ca się czymś do póź­nych lat


Zo­bacz też: Di­no­za­u­ry (cza­so­pis­mo). Na tę stro­nę wska­zu­je także „di­no­za­ur”. Zo­bacz też: Di­no­za­ur (film).

Di­no­za­u­ry (Di­no­sa­u­ria) – zróż­ni­co­wa­ny klad za­u­rop­sy­dów. Po­ja­wi­ły się w tria­sie, około 237 mi­lio­nów lat temu. Sta­no­wi­ły do­mi­nu­ją­cą grupę krę­gow­ców lą­do­wych od po­cząt­ku jury (około 201 mi­lio­nów lat temu) przez 135 mi­lio­nów lat, do końca kredy (66 mi­lio­nów lat temu), kiedy wy­mie­ra­nie kre­do­we (wyz­na­cza­ją­ce gra­ni­cę kreda-trze­cio­rzęd i ko­niec me­zo­zo­i­ku) do­pro­wa­dzi­ło do zni­knię­cia więk­szo­ści linii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dinozaurzy

→ di­no­za­ur; di­no­za­u­ro­wy


Źródła:

SJP.pl

Dinozaurzyca

sa­mi­ca di­no­za­u­ra


Źródła:

SJP.pl

Dintojra

1. sąd po­lu­bow­ny, roz­strzy­gnię­cie sporu mię­dzy Ży­da­mi przez ra­bi­na;
2. krwa­wa roz­pra­wa wy­rów­nu­ją­ca po­ra­chun­ki w śro­do­wi­sku prze­stęp­czym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. praw. sąd po­lu­bow­ny przed ra­bi­nem, roz­strzy­ga­ją­cy cy­wil­ny spór mię­dzy Ży­da­mi;

 (1.2) gw-pl|War­sza­wa. więz. ho­no­ro­wy sąd prze­stęp­czy albo krwa­wa roz­pra­wa wy­rów­nu­ją­ca prze­stęp­cze po­ra­chun­ki


Din­toj­ra – nazwa sądu ra­bi­nac­kie­go wy­da­ją­ce­go orze­cze­nia w spra­wach cy­wil­nych Żydów w ra­mach au­to­no­mii gmin ży­dow­skich w dia­spo­rze.

Nazwa po­cho­dzi z ję­zy­ka he­braj­skie­go, gdzie słowo "din" oz­na­cza sąd, a słowo "tora" prawo. W póź­niej­szym cza­sie nazwa zo­sta­ła prze­ję­ta przez śro­do­wi­sko prze­stęp­cze, w któ­re­go żar­go­nie oz­na­cza krwa­wą roz­pra­wę wy­rów­nu­ją­cą ra­chun­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dinukleotyd

di­nu­kle­o­tyd ni­ko­ty­no­a­mi­do­a­de­ni­no­wy - ko­en­zym uczest­ni­czą­cy w pro­ce­sie od­dy­cha­nia ko­mór­ko­we­go, nie­zbęd­ny czyn­nik prze­mia­ny glu­ko­zy w or­ga­niz­mie; NAD, dwu­nu­kle­o­tyd


Źródła:

SJP.pl

Dinuś

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zdrobn. od: Dino


Źródła:

Wiktionary

Dinx

śro­do­wi­sko­wo: mocny napój al­ko­ho­lo­wy, np. de­na­tu­rat, wódka; dinks, dynks


Źródła:

SJP.pl

Diobelnie

przy­słó­wek

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. ekspr. okrop­nie


Źródła:

Wiktionary

Diobelny

przy­miot­nik

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. ekspr. okrop­ny


Źródła:

Wiktionary

Diobelski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. dia­bel­ski


Źródła:

Wiktionary

Diobli

przy­miot­nik

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. dia­bel­ski, dia­bli


Źródła:

Wiktionary

Dioboł

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy lub mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. dia­beł


Źródła:

Wiktionary

Diobłowina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. zgor­sze­nie

 (1.2) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. ro­bie­nie be­ze­ceń­stwa

 (1.3) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. nie­go­dzi­wość, po­dłość


Źródła:

Wiktionary

Dioda

przy­rząd elek­tro­nicz­ny prze­wo­dzą­cy prąd tylko w jed­nym kie­run­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) elek­tron. ele­ment elek­tro­nicz­ny wy­ka­zu­ją­cy różny opór w za­leż­no­ści od kie­run­ku prze­pły­wu prądu;

 (1.2) slang. przen. pryszcz


Dioda – dwu­za­ci­sko­we (dwu­e­lek­tro­do­we) urzą­dze­nie elek­tro­nicz­ne, które prze­wo­dzi prąd elek­trycz­ny w spo­sób nie­sy­me­trycz­ny (ge­ne­ral­nie – w jed­nym kie­run­ku).

Hi­sto­rycz­nie pier­wszy­mi dio­da­mi były de­tek­to­ry krysz­tał­ko­we i diody próż­nio­we. Obec­nie naj­czę­ściej spo­ty­ka­nym ro­dza­jem są diody pół­prze­wod­ni­ko­we, zbu­do­wa­ne z dwóch warstw od­mien­nie do­miesz­ko­wa­ne­go pół­prze­wod­ni­ka, two­rzą­cych razem złą­cze p-n.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diodka

zdrob­nie­nie od: dioda


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od dioda


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diodon

tro­pi­kal­na ryba mor­ska z rzędu na­jeż­koksz­tałt­nych; je­żów­ka; na­jeż­ka; je­żo­ryb; ry­bo­jeż


Dio­don – ro­dzaj mor­skich ryb ro­zdym­koksz­tałt­nych z ro­dzi­ny na­jeż­ko­wa­tych (Dio­don­ti­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diodor

imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go


Dio­dor – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go, od "Διοδωρος (Dio­do­ros)", co oz­na­cza "dar Zeusa" ("dar Boga"). Imię to jest zło­żo­ne z czło­nów "Διος (Dios)" ("Zeusa") i "δωρον (doron)" ("dar") – por. Te­o­dor i Bo­ży­dar. Imię to nosił grec­ki hi­sto­ryk z I wieku p.n.e., a także wielu świę­tych ka­to­lic­kich.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diodowy

przy­miot­nik od: dioda


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) elektr. zwią­za­ny z diodą, do­ty­czą­cy diod; zbu­do­wa­ny z diod


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diodrast

śro­dek kon­tra­sto­wy prze­pu­szcza­ją­cy pro­mie­nio­wa­nie rent­ge­now­skie, sto­so­wa­ny do­żyl­nie w uro­gra­fii


Źródła:

SJP.pl

Diofantos

Dio­fan­tos (2 po­ło­wa III wieku), ma­te­ma­tyk grec­ki


Dio­fan­tos (gr. Διόφαντος = "Diop­han­tos", łac. "Diop­han­tus"; ur. ok. 200/214 n.e., zm. ok. 284/298 n.e.) – ma­te­ma­tyk grec­ki ży­ją­cy w III wieku n.e. w Alek­san­drii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diofantyczny

w te­o­rii liczb: do­ty­czą­cy liczb na­tu­ral­nych jako roz­wią­zań al­ge­bra­icz­nych rów­nań lub nie­rów­no­ści, np. rów­na­nie dio­fan­tycz­ne - pro­blem usta­le­nia ist­nie­nia roz­wią­zań rów­na­nia w licz­bach na­tu­ral­nych


Źródła:

SJP.pl

Diogenes

1. Dio­ge­nes La­er­tios (III w.), grec­ki fi­lo­zof i dok­so­graf;
2. Dio­ge­nes z Sy­no­py (ok. 413-323 p.n.e.), fi­lo­zof grec­ki (cynik)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;

 (1.2) filoz. sta­ro­żyt­ny grec­ki fi­lo­zof o przy­dom­ku Pies, po­cho­dzą­cy z Sy­no­py, gło­si­ciel ubó­stwa i po­wro­tu do na­tu­ry, pre­kur­sor cy­ni­ków;


Dio­ge­nes – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go. Wy­wo­dzi się z po­łą­cze­nia słów "Dios" - "Bóg" i "genes" - "uro­dzo­ny", oz­na­cza­ją­ce­go "uro­dzo­ny z Boga".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diogenesowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Dio­ge­ne­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Diogenit

me­te­o­ryt ka­mien­ny zbu­do­wa­ny głów­nie z zia­ren pi­rok­se­nu


Dio­ge­nit – typ me­te­o­ry­tu ka­mien­ne­go na­le­żą­ce­go do achon­dry­tów. Jest skałą mag­mo­wą, w któ­rej skład wcho­dzą głów­nie pi­rok­se­ny. Dio­ge­ni­ty wcho­dzą w skład pod­gru­py achon­dry­tów na­zy­wa­nej też HED, do któ­rej za­li­cza­ją się je­szcze ho­war­dy­ty i eu­kry­ty. Ba­da­nia me­te­o­ry­tów za­li­cza­nych do dio­ge­ni­tów wy­ka­za­ły, że two­rzy­ły się one pod po­wierzch­nią pla­ne­to­id.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dioklecjan

ce­sarz rzym­ski w la­tach 284-305


Dio­kle­cjan, Gaius Au­re­lius Va­le­rius Dioc­le­tia­nus (ur. 22 grud­nia 244 w Sa­lo­nie, zm. 3 grud­nia 313 lub 316 w Spa­la­tum) – ce­sarz rzym­ski od 20 li­sto­pa­da 284 do 1 maja 305.

Był nie­za­moż­nym czło­wie­kiem ni­skie­go po­cho­dze­nia, przez całe życie zwią­za­ny z armią.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dioklecjanowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Dio­kle­cja­na lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Dioksan

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny w po­sta­ci be­zbarw­nej, ole­i­stej cie­czy; dwu­ok­san, dwut­le­nek dwu­e­ty­le­nu


Diok­san – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy cy­klicz­nych ete­rów. Wy­stę­pu­je w for­mie trzech izo­me­rów o róż­nym uło­że­niu ato­mów tlenu w pier­ście­niu: 1,2-diok­sa­nu, 1,3-diok­sa­nu i 1,4-diok­sa­nu.

Do­stęp­ny w hand­lu od­czyn­nik, sto­so­wa­ny jako roz­pu­szczal­nik, za­wie­ra zwy­kle pra­wie wy­łącz­nie 1,4-diok­san i dla­te­go czę­sto nazwa „diok­san”, w upro­szczo­nym uży­ciu, oz­na­cza tylko ten jeden izo­mer.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dioksyna

bar­dzo tok­sycz­ny zwią­zek che­micz­ny pow­sta­ją­cy w wy­ni­ku spa­la­nia pew­nych two­rzyw sztucz­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. po­tocz­na nazwa chlo­ro­wa­nych di­ben­zo­diok­syn


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dioksynowy

→ diok­sy­na


Patrz:dioksyna

Źródła:

SJP.pl

Dioksyny

bar­dzo tok­sycz­ny zwią­zek che­micz­ny pow­sta­ją­cy w wy­ni­ku spa­la­nia pew­nych two­rzyw sztucz­nych


Diok­sy­ny, po­lich­lo­ro­wa­ne di­ben­zo-"p"-diok­sy­ny ( po­lych­lo­ri­na­ted di­ben­zo­dio­xins, PCDDs) – grupa or­ga­nicz­nych związ­ków che­micz­nych, bę­dą­cych po­chod­ny­mi di­ben­zo-1,4-diok­sy­ny (ok­san­tre­nu). Ich szkie­let two­rzy jeden, cen­tral­nie po­ło­żo­ny, pier­ścień diok­sa­no­wy oraz dwa po­łą­czo­ne z nim pier­ście­nie ben­ze­no­we, w któ­rych atomy wo­do­ru pod­sta­wio­ne są ato­ma­mi chlo­ru w róż­nych kon­fi­gu­ra­cjach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diol

al­ko­hol za­wie­ra­ją­cy dwie grupy hy­drok­sy­lo­we


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) chem. or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, al­ko­hol, za­wie­ra­ją­cy dwie grupy hy­drok­sy­lo­we


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diolefina

wę­glo­wo­dór nie­na­sy­co­ny o dwóch wią­za­niach pod­wój­nych; dien


Źródła:

SJP.pl

Diolefiny

w che­mii: grupa związ­ków or­ga­nicz­nych obej­mu­ją­ca acy­klicz­ne i cy­klicz­ne wę­glo­wo­do­ry nie­na­sy­co­ne, w czą­stecz­kach któ­rych wy­stę­pu­ją 2 wią­za­nia pod­wój­ne; dieny (czę­ściej)


Źródła:

SJP.pl

Diolowy

→ diol


Patrz:diol

Źródła:

SJP.pl

Dioma

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. rzeka w Rosji, w Basz­kor­to­sta­nie i ob­wo­dzie oren­bur­skim, ucho­dzi do Bie­łej w do­rze­czu Wołgi;


Dioma (ros. Дёма, baszk. Дим, "Dim") – rzeka w Rosji, w Basz­kor­to­sta­nie. Ma 535 km dłu­go­ści, po­wierzch­nię zlew­ni 12 800 km² i śred­ni prze­pływ 42,3 m³/s.

Źró­dła rzeki znaj­du­ją się na zbo­czach wy­ży­ny Wiel­ki Syrt, na gra­ni­cy z ob­wo­dem oren­bur­skim. Pły­nie w kie­run­ku pół­noc­no-wschod­nim do Basz­kor­to­sta­nu, gdzie two­rzy do­li­nę. Ucho­dzi do Bie­łej w gra­ni­cach Ufy, w po­bli­żu uj­ścia rzeki Ufa. Nad Diomą leży m.in. mia­sto Daw­le­ka­no­wo.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Diomedes

1. Cato Dio­me­des (1570-po 1615), muzyk po­cho­dze­nia wło­skie­go;
2. mit. gr.:
a) bo­ha­ter wojny tro­jań­skiej;
b) król trac­ki, wła­ści­ciel koni kar­mio­nych ludz­kim mię­sem, skra­dzio­nych przez He­ra­kle­sa w ra­mach 12 słyn­nych prac


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diomedesowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Dio­me­de­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Dion

naz­wi­sko, m.in. Céline Dion, ka­na­dyj­ska pio­sen­kar­ka


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dione

dwu­na­sty księ­życ Sa­tur­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dionina

po­chod­na mor­fi­ny (ety­lo­mor­fi­na) o wła­ści­wo­ściach prze­ciw­bó­lo­wych i prze­ciw­kasz­lo­wych


Źródła:

SJP.pl

Dioniza

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.


Dio­ni­za – żeń­ski od­po­wied­nik imie­nia Dio­ni­zy. Imię to po­cho­dzi z Gre­cji, od Dio­ni­zo­sa, grec­kie­go boga wina.

Dio­ni­za imie­ni­ny ob­cho­dzi 15 maja, 2 paź­dzier­ni­ka, 6 grud­nia.

Inną formą imie­nia Dio­ni­za jest Dio­niz­ja.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dioniziny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Dio­ni­zy lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Dionizja

imię żeń­skie


Dio­niz­ja – żeń­ski od­po­wied­nik imie­nia Dio­ni­zy.

Dio­niz­ja imie­ni­ny ob­cho­dzi: 14 lu­te­go, 15 maja, 2 paź­dzier­ni­ka, 6 grud­nia i 12 grud­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dionizjak

rzad­ko: wino


Źródła:

SJP.pl

Dionizje

obrzę­dy ku czci boga Dio­ni­zo­sa, od­pra­wia­ne w sta­ro­żyt­nej Gre­cji; Dio­niz­je (trak­to­wa­ne jako świę­to)


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) hist. an­tycz­ne uro­czy­sto­ści ku czci boga Dio­ni­zo­sa


Dio­niz­je – at­tyc­kie świę­ta w sta­ro­żyt­nej Gre­cji na cześć Dio­ni­zo­sa, boga wina (Ba­chu­sa).

Po­cząt­ki Dio­niz­ji od­naj­du­je się w ostat­niej de­ka­dzie szó­ste­go wieku p.n.e., tuż po pow­sta­niu de­mo­kra­cji ateń­skiej, nazwa dio­ni­zyj­skiej osady mogła więc wzbu­dzać wów­czas uza­sad­nio­ny en­tuz­jazm, bo­wiem ele­ut­he­ria oz­na­cza po grec­ku „wol­ność”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dionizjusz

imię mę­skie


Dio­niz­jusz – obocz­na forma imie­nia Dio­ni­zy.

Dio­niz­jusz imie­ni­ny ob­cho­dzi 8 kwiet­nia, 19 kwiet­nia, 3 paź­dzier­ni­ka, 9 paź­dzier­ni­ka, 10 paź­dzier­ni­ka i 29 grud­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dionizjuszowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Dio­niz­ju­sza lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Dionizos

mit. gr. bóg sił wi­tal­nych na­tu­ry, ek­sta­zy re­li­gij­nej i wina, zwią­za­ny też z ży­ciem po­za­gro­bo­wym; Bak­chos; Ba­chus


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. bóg la­to­ro­śli win­nej, wina, mi­stycz­ne­go szału, ek­sta­zy, we­so­ło­ści, sił wi­tal­nych na­tu­ry i form sce­nicz­nych, utoż­sa­mia­ny z rzym­skim Li­be­rem;


Dio­ni­zos (także Bak­chos, Ba­chus; gr. Διώνυσος "Diṓnysos", Διόνυσος "Dió­ny­sos", Βάκχος "Bákchos", Dio­ny­sus, Bac­chus) – w mi­to­lo­gii grec­kiej bóg płod­no­ści, dzi­kiej na­tu­ry, win­nej la­to­ro­śli, te­a­tru i wina jako na­po­ju upa­ja­ją­ce­go i ma­ją­ce­go do­bro­czyn­ny wpływ na czło­wie­ka. Syn Zeusa i śmier­tel­nicz­ki Se­me­le. Czczo­ny także w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dionizosowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Dio­ni­zo­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Dionizostwo

Dio­ni­zy z mał­żon­ką; Dio­ni­zo­wie


Źródła:

SJP.pl

Dionizowie

Dio­ni­zy z mał­żon­ką; Dio­ni­zo­stwo


Źródła:

SJP.pl

Dionizowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Dio­ni­ze­go lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Dionizy

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;

forma rze­czow­ni­ka|ro­dzaj=żeń­ski.

 (2.1) D. lp., M. B. i W. lm. od: Dio­ni­za


Na tę stro­nę wska­zu­je „Denis”. Zo­bacz też: Denis Is­land – wyspa w ar­chi­pe­la­gu Se­sze­li.

Dio­ni­zy – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go. Wy­wo­dzi się od imie­nia boga Dio­ni­zo­sa. W niek­tó­rych ję­zy­kach jego od­po­wied­ni­kiem jest forma Denis albo Den­nis; obocz­ną formą jest Dio­niz­jusz. Żeń­skim od­po­wied­ni­kiem jest Dio­niz­ja.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dionizyjski

1. zwią­za­ny z kul­tem Dio­ni­zo­sa, boga sił wi­tal­nych, ek­sta­zy re­li­gij­nej i wina;
2. pełen bez­tro­skiej ra­do­ści; upoj­ny, ba­chicz­ny, or­gia­stycz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) rel. zwią­za­ny z kul­tem Dio­ni­zo­sa

 (1.2) filoz. w fi­lo­zo­fii nietzs­che­ań­skiej zwią­za­ny z nur­tem tra­gicz­nym i sym­bo­licz­nym w sztu­ce grec­kiej

 (1.3) ży­wio­ło­wy, dy­na­micz­ny, bez­tro­ski

 (1.4) zwią­za­ny z wczes­no­chrze­ści­jań­skim mni­chem i pi­sa­rzem Dio­ni­zym Małym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dionizyjsko

przy­słó­wek

 (1.1) na spo­sób dio­ni­zyj­ski, po dio­ni­zyj­sku


Źródła:

Wiktionary

Dionizyjskość

→ dio­ni­zyj­ski


Patrz:dionizyjski

Źródła:

SJP.pl

Diopsyd

mi­ne­rał z grupy pi­rok­se­nów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. po­spo­li­ty i sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­ny mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów za­li­cza­ny do grupy pi­rok­se­nów, krze­mian wap­nia i ma­gne­zu, wzór che­micz­ny|CaMg[Si2O6].;


Diop­syd – mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów za­li­cza­ny do grupy pi­rok­se­nów. Jest mi­ne­ra­łem po­spo­li­tym i sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­nym.

Nazwa po­cho­dzi od "gr. dis" = pod­wój­nie, pod­wój­ny i "òpsè" = twarz, wy­gląd, w od­nie­sie­niu do dwóch spo­so­bów orien­to­wa­nia się gra­nia­sto­słu­pa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dioptaz

przez­ro­czy­sty, uwod­nio­ny krze­mian mie­dzi, uży­wa­ny w ju­bi­ler­stwie jako ka­mień półsz­la­chet­ny


Diop­taz – mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów pier­ście­nio­wych; także jako na­sko­ru­pie­nia. Pra­wi­dło­we krysz­ta­ły (na­ro­słe, do­brze wyksz­tał­co­ne) spo­ty­ka­ne są w dru­zach. Nie topi się w pło­mie­niu dmu­cha­wy, roz­pu­szcza się w amo­nia­ku, kwa­sie sol­nym i azo­to­wym. Jest kru­chy, pi­ro­e­lek­trycz­ny, przez­ro­czy­sty, prześ­wie­ca­ją­cy cza­sa­mi za­wie­ra do­miesz­ki że­la­za. Spo­ra­dycz­nie wy­ka­zu­je słaby ple­o­chro­izm w ko­lo­rach jasno i ciem­no­zie­lo­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diopter

przy­rząd zwięk­sza­ją­cy do­kład­ność ce­lo­wa­nia; prze­zier­nik


Źródła:

SJP.pl

Dioptra

1. dawny przy­rząd ge­o­de­zyj­ny i astro­no­micz­ny w po­sta­ci pręta na okrą­głej tar­czy z po­dział­ką ką­to­wą;
2. daw­niej: diop­tria (jed­nost­ka zdol­no­ści zbie­ra­ją­cej ukła­du op­tycz­ne­go)


Źródła:

SJP.pl

Dioptraż

zdol­ność zbie­ra­ją­ca so­czew­ki wy­ra­żo­na cy­fra­mi w diop­triach


Źródła:

SJP.pl

Dioptria

jed­nost­ka zdol­no­ści zbie­ra­ją­cej ukła­du op­tycz­ne­go (so­czew­ki); dla so­cze­wek sku­pia­ją­cych ma­ją­ca war­tość do­dat­nią, dla roz­pra­sza­ją­cych - ujem­ną; zdol­ność zbie­ra­ją­ca so­czew­ki o ogni­sko­wej 1 metra


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) me­trol. opt. jed­nost­ka zdol­no­ści sku­pia­ją­cej ukła­du op­tycz­ne­go;


Diop­tria (gr. διόπτρα "urzą­dze­nie po­mia­ro­we") – jed­nost­ka miary zdol­no­ści sku­pia­ją­cej ukła­du op­tycz­ne­go, le­gal­na, nie­na­le­żą­ca do ukła­du SI (po­za­u­kła­do­wa), sto­so­wa­na w op­ty­ce. Le­gal­ność jed­nost­ki oz­na­cza, że jest ona do­pu­szczo­na do użyt­ku w ofi­cjal­nych do­ku­men­tach, mimo że jej nazwa (diop­tria) nie zo­sta­ła przy­ję­ta jako ofi­cjal­na nazwa jed­nost­ki po­chod­nej w ukła­dzie SI. Obec­nie nie jest uży­wa­ny żaden skrót diop­trii. Daw­niej sto­so­wa­no oz­na­cze­nia D, dpt lub sym­bol δ (mała delta).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dioptromierz

mier­nik zdol­no­ści sku­pia­ją­cej (mocy op­tycz­nej) ukła­dów op­tycz­nych


Źródła:

SJP.pl

Dioptryka

dział op­ty­ki ge­o­me­trycz­nej obej­mu­ją­cy zja­wi­ska zwią­za­ne z za­ła­ma­niem świa­tła


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fiz. dział op­ty­ki zaj­mu­ją­cy się ba­da­nia­mi zja­wisk za­ła­my­wa­nia świa­tła;


Diop­try­ka ( dioptriké, διοπτρική) – dział op­ty­ki zaj­mu­ją­cy się ba­da­nia­mi zja­wisk za­ła­my­wa­nia świa­tła, szcze­gól­nie przez so­czew­ki.

Ter­min ten wpro­wa­dził Jo­han­nes Ke­pler w swoim dzie­le z 1611 roku: "Diop­try­ka, czyli dowód na to, jak obraz staje się wi­docz­ny dzię­ki nowo wy­na­le­zio­ne­mu te­le­sko­po­wi" (oryg. " Diop­tri­ce seu de­mon­stra­tio eorum quae visui & vi­si­bi­li­bus prop­ter Con­spi­cil­la ita pri­dem in­ven­ta ac­ci­dent").


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dior

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diora

marka sprzę­tu ra­dio­we­go i firma


Diora S.A. – przed­się­bior­stwo pro­duk­cyj­ne z sie­dzi­bą w Dzier­żo­nio­wie ist­nie­ją­ce w la­tach 1945–2006. Pier­wsze pol­skie przed­się­bior­stwo pro­du­ku­ją­ce od­bior­ni­ki ra­dio­we w okre­sie po II woj­nie świa­to­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diorama

obraz na­ma­lo­wa­ny czę­ścio­wo na ma­te­ria­le nie­przez­ro­czy­stym, a czę­ścio­wo na przez­ro­czy­stym, me­to­dą la­se­run­ko­wą, spra­wia­ją­cy wra­że­nie prze­strze­ni przy podś­wiet­le­niu go od tyłu w za­ciem­nio­nym wnę­trzu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) techn. szt. na­ma­lo­wa­ny na przez­ro­czy­stej tka­ni­nie lub szkle obraz da­ją­cy, przy od­po­wied­nim oś­wiet­le­niu, iluz­jo­ni­stycz­ne wra­że­nie trój­wy­mia­ro­wo­ści

 (1.2) techn. szt. za­a­ran­żo­wa­na ek­spo­zy­cja spra­wia­ją­ca wra­że­nie prze­strzen­no­ści, w któ­rej znaj­du­ją­cy się w tle obraz łączy się z umie­szczo­ną przed nim ma­kie­tą i rek­wi­zy­ta­mi


Dio­ra­ma (z gr. "dioráō" „widzę na prze­strzał”) – w ma­lar­stwie ro­dzaj obra­zu w głę­bo­kim obra­mo­wa­niu, gdzie pewne jego czę­ści są nie­przez­ro­czy­ste, ma­lo­wa­ne na płót­nie, a inne przez­ro­czy­ste są ma­lo­wa­ne na cien­kim ma­te­ria­le tech­ni­ką la­se­run­ko­wą. Oś­wiet­la­ny z do­wol­nej stro­ny w ciem­nym po­mie­szcze­niu, poz­wa­la na uzy­ska­nie efek­tów pla­stycz­nych w prze­strze­ni (przy uży­ciu ru­cho­mych źró­deł świa­tła może dawać wra­że­nie ruchu), cza­sem uzu­peł­nio­ny szta­fa­żem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dioramowy

przy­miot­nik od: dio­ra­ma


Źródła:

SJP.pl

Dioryt

mag­mo­wa skała głę­bi­no­wa


Dio­ryt – obo­jęt­na skała głę­bi­no­wa, skła­da­ją­ca się głów­nie z (2/3 ob­ję­to­ści) pla­gio­kla­zów (zwy­kle an­de­zy­nu i oli­go­kla­zu) i am­fi­bo­li (horn­blen­da), nie­kie­dy z do­dat­kiem pi­rok­se­nów (augit, hi­per­sten), bio­ty­tu oraz ska­le­ni po­ta­so­wych (or­to­klaz, mi­kro­klin). Niek­tó­re od­mia­ny za­wie­ra­ją nie­wiel­kie ilo­ści kwar­cu (do 5%) bądź oli­wi­nu. Mi­ne­ra­ła­mi ak­ce­so­rycz­ny­mi są: ma­gne­tyt, il­me­nit, apa­tyt, cyr­kon, ty­ta­nit. Na dia­gra­mie kla­sy­fi­ka­cyj­nym QAPF dio­ryt zaj­mu­je pole 10 wraz z ga­brem.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diorytowy

przy­miot­nik od: dio­ryt


Źródła:

SJP.pl

Dioskur

prze­no­śnie, książ­ko­wo: jeden z dwóch nie­ro­złącz­nych to­wa­rzy­szy, przy­ja­ciół


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dioskurowie

prze­no­śnie, książ­ko­wo: dwaj nie­ro­złącz­ni to­wa­rzy­sze, przy­ja­cie­le


Dio­sku­ro­wie (zw. także Tyn­da­ry­da­mi; lp gr. Διόσκουρος Dió­sko­u­ros, lm gr. Διόσκουροι Dió­sko­u­roi ‘sy­no­wie Zeusa’, lp łac. Dio­scu­rus, lm łac. Dio­scu­ri, Ge­mi­ni ‘bliź­nię­ta’), Ka­stor (gr. Κάστωρ Kástōr, łac. Ca­stor) i Po­li­de­u­kes (także Po­ly­de­u­kes, Pol­luks; gr. Πολυδεύκης Polydeúkēs, łac. Pol­lux) – w mi­to­lo­gii grec­kiej bliź­nia­cy, ubó­stwie­ni he­ro­si, Ar­go­na­u­ci, uczest­ni­cy łowów ka­li­doń­skich i ama­zo­no­ma­chii, opie­ku­no­wie że­gla­rzy i żoł­nie­rzy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diosmina

fla­wo­no­id sto­so­wa­ny w le­cze­niu nie­wy­dol­no­ści żyl­nej i ży­la­ków


Dios­mi­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy gli­ko­zy­do­wa­nych fla­wo­no­i­dów, któ­re­go część cu­kro­wą sta­no­wi di­sa­cha­ryd 6-"O"-α--ram­no­zy­lo--glu­ko­za, a agli­ko­nem jest dios­me­ty­na. Zo­sta­ła wy­i­zo­lo­wa­na z owo­ców cy­tru­so­wych i ro­ślin z ro­dzi­ny "Ru­ta­ce­ae", obec­nie otrzy­my­wa­na jest syn­te­tycz­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dioteletyzm

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) teol. hist. dok­try­na uz­na­ją­ca ist­nie­nie dwóch woli w Je­zu­sie Chry­stu­sie;


Dio­te­le­tyzm – kie­ru­nek w te­o­lo­gii chrze­ści­jań­skiej przyj­mu­ją­cy, że Jezus Chry­stus po­sia­da dwa ro­dza­je woli, jedną Boską i jedną ludz­ką oraz że obyd­wie prze­ja­wia­ły się w dzia­ła­niu.

Dio­te­le­tyzm zo­stał uz­na­ny za obo­wią­zu­ją­cą dok­try­nę na So­bo­rze kon­stan­ty­no­po­li­tań­skim III w 681 roku. Dok­try­na uz­na­na jako na­tu­ral­na kon­sek­wen­cja dok­try­ny o dwóch na­tu­rach w Chry­stu­sie. Prze­ci­wień­stwem dio­te­le­tyz­mu jest uz­na­wa­ny za he­re­tyc­ki mo­no­te­le­tyzm, we­dług któ­re­go wola ludz­ka zo­sta­ła wchło­nię­ta przez wolę Boską.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Dip

zimny, gęsty sos do ma­cza­nia pie­czy­wa, wa­rzyw itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kulin. gęsty, pi­kant­ny sos lub krem do za­ma­cza­nia prze­ką­sek, po­da­wa­ny na zimno, przy­go­to­wa­ny zwy­kle na bazie jo­gur­tu, śmie­ta­ny lub ma­jo­ne­zu, cza­sem twa­ro­gu;

 (1.2) sport. ćwi­cze­nie fi­zycz­ne po­le­ga­ją­ce na wy­ko­na­niu pio­no­we­go ruchu w po­zy­cji z wy­pro­sto­wa­nym tu­ło­wiem i zgię­ty­mi no­ga­mi w ko­la­nach, cały czas opie­ra­jąc ręce na dwóch po­zio­mych po­rę­czach znaj­du­ją­cych się po lewej i pra­wej stro­nie (mniej wię­cej na po­zio­mie pasa) od linii pa­trze­nia ćwi­czą­ce­go;


Dip (z to dip „za­ma­czać”) – gęsty sos zimny, któ­re­go pod­sta­wą jest śmie­ta­na, twa­róg, jo­gurt, ma­jo­nez. Swój wy­ra­zi­sty smak zaw­dzię­cza do­dat­kom: aro­ma­tycz­nym zio­łom, ma­ry­na­tom, owo­com, przy­pra­wom.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dipawali

hin­du­skie świę­to ku czci bo­gi­ni Laksz­mi; Di­wa­li


Źródła:

SJP.pl

Dipeptyd

pep­tyd zło­żo­ny z dwóch ami­nok­wa­sów; dwu­pep­tyd


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny zbu­do­wa­ny z dwóch reszt ami­nok­wa­so­wych po­łą­czo­nych wią­za­niem pep­ty­do­wym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dipis

osoba, która wy­wie­zio­na na przy­mu­so­we ro­bo­ty przez hit­le­row­skie Niem­cy nie wró­ci­ła do kraju po za­koń­cze­niu II wojny świa­to­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. osoba, która w wy­ni­ku dzia­łań wo­jen­nych zna­la­zła się poza kra­jem za­miesz­ka­nia, wy­ma­ga­ją­ca po­mo­cy, aby wró­cić do oj­czyz­ny;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dipiska

→ dipis


Patrz:dipis

Źródła:

SJP.pl

Dipladenia

pną­cze upraw­ne z ro­dzi­ny to­i­no­wa­tych


Źródła:

SJP.pl

Diplekser

filtr roz­dziel­czy od­przę­ga­ją­cy ob­wo­dy dwóch źró­deł


Źródła:

SJP.pl

Dipleurula

typ plank­to­nicz­nych larw u szkar­łup­ni i pół­stru­now­ców


Di­ple­u­ru­la – ogól­ny typ plank­to­nicz­nych larw wy­stę­pu­ją­cych u pier­wot­nych wtó­ro­u­stych (De­u­te­ro­sto­mia) – szkar­łup­ni i pół­stru­now­ców – zwie­rząt łą­czo­nych w kla­dzie Am­bu­la­cra­ria.

Larwy typu di­ple­u­ru­li cha­rak­te­ry­zu­ją się obec­no­ścią wień­ców rzę­sek ota­cza­ją­cych otwór gę­bo­wy oraz dwu­bocz­ną (bi­la­te­ral­ną) sy­me­trią ciała.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diplodok

wy­mar­ły ro­śli­no­żer­ny gad z rzędu di­no­za­u­rów, o dłu­giej szyi i bar­dzo dłu­gim ogo­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) pa­le­ont. ga­tu­nek di­no­za­u­ra ro­śli­no­żer­ne­go z okre­su póź­nej jury;


Di­plo­dok ("Di­plo­do­cus") – ro­dzaj di­no­za­u­ra z ro­dzi­ny di­plo­do­ków, któ­re­go ska­mie­nia­łe szcząt­ki od­krył po raz pier­wszy w 1877 S.W. Wil­li­ston. Wzo­ro­wa­na na ła­ci­nie nazwa ro­dza­jo­wa ukuta przez Mars­ha w 1878 po­cho­dzi od sta­ro­grec­kich słów ("di­plo­os") „pod­wój­ny” i (dokos) „belka”, od­no­sząc się do dwu­bel­ko­wych sze­wro­nów umiej­sco­wio­nych w dol­nej czę­ści ogona.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diploid

or­ga­nizm ro­ślin­ny lub zwie­rzę­cy ma­ją­cy w ją­drach ko­mó­rek so­ma­tycz­nych dwa ze­spo­ły chro­mo­so­mów


Nie mylić z: Di­plont.

Di­plo­id (gr. "διπλος" ‘pod­wój­ny’) – ko­mór­ka lub or­ga­nizm za­wie­ra­ją­cy w swoim ge­no­mie pod­wój­ny ze­staw chro­mo­so­mów ho­mo­lo­gicz­nych. Oz­na­cza­ny jest jako 2n.

U or­ga­niz­mów rozm­na­ża­ją­cych się płcio­wo jeden z nich zaz­wy­czaj po­cho­dzi od matki, zaś drugi od ojca. Więk­szość eu­ka­rion­tów (szcze­gól­nie wyż­szych) jest di­plo­i­dal­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diploidalność

→ di­plo­i­dal­ny


Patrz:diploidalny

Źródła:

SJP.pl

Diploidalny

ma­ją­cy pod­wój­ną licz­bę chro­mo­so­mów w ko­mór­ce


Źródła:

SJP.pl

Diplokok

bak­te­ria o kształ­cie zia­ren­ka fa­so­li, zwy­kle cho­ro­bot­wór­cza; dwo­in­ka


Źródła:

SJP.pl

Diplont

or­ga­nizm skła­da­ją­cy się z ko­mó­rek o pod­wój­nej (di­plo­i­dal­nej) licz­bie chro­mo­so­mów w ją­drze


Nie mylić z: Di­plo­id.

Di­plont, di­plo­biont – or­ga­nizm, któ­re­go cały cykl ży­cio­wy (z wy­jąt­kiem fazy ha­plo­i­dal­nych gamet) jest di­plo­i­dal­ny. Oz­na­cza to w prak­ty­ce, że jego ko­mór­ki so­ma­tycz­ne za­wie­ra­ją w swoim ge­no­mie pod­wój­ny ze­staw chro­mo­so­mów ho­mo­lo­gicz­nych (oz­na­cza­ny jako 2n). Di­plon­ta­mi są wszyst­kie tkan­kow­ce, a także niek­tó­re bru­nat­ni­ce i okrzem­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diplopia

pod­wój­ne wi­dze­nie spo­wo­do­wa­ne nie­spraw­no­ścią mię­śni zew­nętrz­nych gałki ocz­nej; am­bio­pia


Di­plo­pia (wi­dze­nie zdwo­jo­ne, pod­wój­ne wi­dze­nie) - za­bu­rze­nie wi­dze­nia ste­re­o­sko­po­we­go ob­ja­wia­ją­ce się wi­dze­niem pod­wój­nych obra­zów przed­mio­tów, które może być po­wo­do­wa­ne za­bu­rze­nia­mi dzia­ła­nia oś­rod­ko­we­go ukła­du ner­wo­we­go lub po­ra­że­niem oś­rod­ków mo­to­rycz­nych oka. Obra­zy mogą być prze­su­nię­te wzglę­dem sie­bie w po­zio­mie, lub pio­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diploporowy

przy­miot­nik od: di­plo­po­ra


Źródła:

SJP.pl

Dipol

1. dwu­bie­gu­no­wy układ elek­trycz­ny lub ma­gne­tycz­ny;
2. krót­ko­fa­lo­wa an­te­na kie­run­ko­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fiz. układ dwóch bie­gu­nów lub ła­dun­ków wyt­wa­rza­ją­cy pole


Dipol ( "di­po­los", dwa bie­gu­ny) – układ dwóch róż­no­i­mien­nych ła­dun­ków elek­trycz­nych lub bie­gu­nów ma­gne­tycz­nych, wyt­wa­rza­ją­cy pole di­po­lo­we. Można go scha­rak­te­ry­zo­wać wek­to­rem zwa­nym mo­men­tem di­po­lo­wym. Od­mia­ny:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dipolowy

przy­miot­nik od: dipol


Źródła:

SJP.pl

Diprotodon

naj­więk­szy tor­bacz w hi­sto­rii Ziemi, ży­ją­cy na te­re­nie Au­stra­lii w okre­sie plej­sto­ce­nu


Di­pro­to­don – wy­mar­ły ro­dzaj ssaka z ro­dzi­ny Di­pro­to­don­ti­dae. Naj­więk­szy tor­bacz w hi­sto­rii Ziemi. Był wiel­ko­ści dzi­siej­sze­go no­so­roż­ca bia­łe­go. Pro­wa­dził po­dob­ny tryb życia do hi­po­po­ta­ma. Szkie­le­ty tych zwie­rząt zo­sta­ły od­kry­te w sło­nych gli­nach au­stra­lij­skie­go je­zio­ra Cal­la­bo­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dipsja

picie, wchła­nia­nie wody wy­wo­ły­wa­ne wzro­stem stę­że­nia jonów so­do­wych na zew­nątrz ko­mór­ki


Źródła:

SJP.pl

Dipsoman

osoba cier­pią­ca na okre­so­wą po­trze­bę picia al­ko­ho­lu lub za­ży­wa­nia nar­ko­ty­ków; dyp­so­ma­niak, dip­so­ma­niak, dyp­so­man


Źródła:

SJP.pl

Dipsomania

okre­so­wa po­trze­ba picia al­ko­ho­lu lub za­ży­wa­nia nar­ko­ty­ków; dyp­so­ma­nia


Nie mylić z: po­li­dyp­sją.

Dip­so­ma­nia lub dyp­so­ma­nia (z gr. "dipsa" - pra­gnie­nie) – za­bu­rze­nie po­le­ga­ją­ce na wy­stę­pu­ją­cej okre­so­wo po­trze­bie picia al­ko­ho­lu. Jest to wyt­wo­rzo­ny odruch wa­run­ko­wy po­ja­wia­ją­cy się mimo pra­wi­dło­wej re­gu­la­cji prze­mia­ny wod­nej. Za­bu­rze­nie takie może po­ja­wić się u osób z pa­to­lo­gicz­nie zwięk­szo­nym ła­knie­niem (hi­per­fa­gia), w al­ko­ho­liz­mie i u nar­ko­ma­nów. Cha­rak­te­ry­stycz­ne jest to, że cho­rzy od­czu­wa­ją pra­gnie­nie tylko w dzień, nie w nocy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dipsomaniak

osoba cier­pią­ca na okre­so­wą po­trze­bę picia al­ko­ho­lu lub za­ży­wa­nia nar­ko­ty­ków; dyp­so­ma­niak, dyp­so­man, dip­so­man


Źródła:

SJP.pl

Dipsomaniakalny

→ dip­so­ma­nia; dyp­so­ma­nia­kal­ny


Źródła:

SJP.pl

Dipsomanka

ko­bie­ta cier­pią­ca na okre­so­wą po­trze­bę picia al­ko­ho­lu lub za­ży­wa­nia nar­ko­ty­ków; dyp­so­ma­niacz­ka, dyp­so­man­ka


Źródła:

SJP.pl

Dipterologia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ent. nauka o mu­chów­kach;


Dip­te­ro­lo­gia – dział en­to­mo­lo­gii zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem mu­chó­wek ("Dip­te­ra"). Na­u­kow­cy zaj­mu­ją­cy się dip­te­ro­lo­gią to dip­te­ro­lo­dzy.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Dipteros

świą­ty­nia grec­ka, w któ­rej naos oto­czo­ny był dwoma rzę­da­mi ko­lumn; dyp­te­ros


Dip­te­ros (dyp­te­ros, dwus­krzy­dło­wy) – świą­ty­nia, którą ota­cza pod­wój­na ko­lum­na­da.

Szcze­gól­nie po­pu­lar­na w ar­chi­tek­tu­rze joń­skiej (grec­kiej). Naj­słyn­niej­szym przy­kła­dem dip­te­ro­su jest świą­ty­nia Ar­te­mi­dy w Efe­zie, tzw. Ar­te­miz­jon.

Pse­u­do­dip­te­ros – po­dob­nie jak dip­te­ros ma dwa rzędy ko­lumn bie­gną­ce do­o­ko­ła, ale pier­wszy rząd jest wto­pio­ny w ścia­nę bu­dyn­ku. Pse­u­do­dip­te­ro­sem był na przy­kład He­ra­jon (świą­ty­nia Hery) nie­da­le­ko Pa­e­stum w po­łud­nio­wych Wło­szech.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dipylon

naj­więk­sza znana brama wja­zdo­wa w sta­ro­żyt­nej Gre­cji, obec­nie za­by­tek tam­te­go okre­su


Di­py­lon (gr. Δίπυλον, „pod­wój­na brama”), sta­no­wił głów­ną bramę miej­ską w mu­rach sta­ro­żyt­nych Aten. Znaj­do­wał się w dziel­ni­cy Ke­ra­mej­kos, w po­bli­żu głów­nej ne­kro­po­lii polis oraz dróg pro­wa­dzą­cych do in­nych czę­ści Gre­cji.

Brama miała duże zna­cze­nie ce­re­mo­nial­ne, gdyż sta­no­wi­ła punkt roz­po­czę­cia pro­ce­sji Wiel­kich Pa­na­te­jów – jed­ne­go z naj­waż­niej­szych świąt ateń­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dipyloński

przy­miot­nik od: Di­py­lon


Źródła:

SJP.pl

Dipówka

mi­secz­ka, w któ­rej po­da­je się gęsty sos do ma­cza­nia pie­czy­wa, wa­rzyw itp.


Źródła:

SJP.pl

Dirac

[czy­taj: diRAK] naz­wi­sko fran­cu­skie, np. Paul Dirac (1902 - 1984), bry­tyj­ski fizyk, jeden z twór­ców te­o­rii kwan­to­wej


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dirae

[czy­taj: dire] zło­rze­czą­cy wiersz cha­rak­te­ry­stycz­ny dla po­ez­ji ła­ciń­skiej


Źródła:

SJP.pl

Direct

przy­miot­nik

 (1.1) środ. hand. bez­poś­red­ni (od­no­śnie sprze­da­ży, spo­so­bu do­tar­cia do klien­ta, na­wią­za­nia kon­tak­tu)


Di­rect – stu­dyj­ny album Van­ge­li­sa, wy­da­ny w 1988 roku. Jest wpro­wa­dze­niem do cyklu, któ­re­go ideą było łą­cze­nie róż­nych ho­ry­zon­tów mu­zycz­nych i od­kry­wa­nie ście­żek po­mię­dzy od­mien­ny­mi sty­la­mi: od współ­czes­nej mu­zy­ki sym­fo­nicz­nej do mu­zy­ki et­nicz­nej.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Directx

DirectX – ze­staw funk­cji API wspo­ma­ga­ją­cych ge­ne­ro­wa­nie gra­fi­ki (dwu­wy­mia­ro­wej i trój­wy­mia­ro­wej), dźwię­ku oraz in­nych zadań zwią­za­nych zwy­kle z grami kom­pu­te­ro­wy­mi i in­ny­mi apli­ka­cja­mi mul­ti­me­dial­ny­mi. DirectX jest pro­duk­tem firmy Mi­cro­soft do­stęp­nym tylko na plat­for­mę Win­dows oraz kon­so­lę Xbox.


Źródła:

Wikipedia

Direktor

ele­ment an­te­ny di­po­lo­wej


Źródła:

SJP.pl

Direttissima

droga wspi­nacz­ki wio­dą­ca moż­li­wie naj­pro­ściej na wierz­cho­łek góry


Di­ret­tis­si­ma (wł. "naj­krót­sza") – okre­śle­nie drogi wspi­nacz­ko­wej po­pro­wa­dzo­nej moż­li­wie bli­sko linii spad­ku wierz­choł­ka. Droga je­szcze bliż­sza ide­al­nej linii spad­ku to "su­per­di­ret­tis­si­ma". W slan­gu wspi­nacz­ko­wym oba te okre­śle­nia są czę­sto skra­ca­ne do "di­ret­ta" i "su­per­di­ret­ta".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dirge

[czy­taj derdż] w po­ez­ji an­giel­skiej: pie­śni ża­łob­ne wy­ra­ża­ją­ce smu­tek z po­wo­du śmier­ci bli­skiej osoby lub zwie­rzę­cia


Dirge – pio­sen­ka na­pi­sa­na przez ame­ry­kań­skie­go mu­zy­ka Boba Dy­la­na, którą na­grał w 1973 roku. Utwór wy­da­no na al­bu­mie "Pla­net Waves" (1974).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dirham

dir­hem;
1. jed­nost­ka mo­ne­tar­na w Iraku, Ma­ro­ku i Zjed­no­czo­nych Emi­ra­tach Arab­skich
2. śred­nio­wiecz­na srebr­na mo­ne­ta arab­ska


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) monet. wa­lu­ta Ma­ro­ka i Zjed­no­czo­nych Emi­ra­tów Arab­skich; ,


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dirhem

dir­ham;
1. jed­nost­ka mo­ne­tar­na w Iraku, Ma­ro­ku i Zjed­no­czo­nych Emi­ra­tach Arab­skich
2. śred­nio­wiecz­na srebr­na mo­ne­ta arab­ska


Dir­hem (dir­ham) – jed­nost­ka wagi pier­wot­nie usta­lo­na w Ara­bii jako 2/3 drach­my at­tyc­kiej. Także srebr­na mo­ne­ta kra­jów arab­skich bita od VII do XI wieku.

Obec­nie w uży­ciu są na­stę­pu­ją­ce wa­lu­ty o naz­wie na­wią­zu­ją­cej do "dir­he­ma":

W uży­ciu są rów­nież jako zdaw­ko­we jed­nost­ki mo­ne­tar­ne:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dirk

lina przy oża­glo­wa­niu ga­flo­wym, słu­żą­ca do pod­trzy­my­wa­nia noku bomu; dirka


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dirka

lina przy oża­glo­wa­niu ga­flo­wym, słu­żą­ca do pod­trzy­my­wa­nia noku bomu; dirk


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) żegl. lina pod­trzy­mu­ją­ca bom;


Dirka – lina oli­no­wa­nia ru­cho­me­go przy oża­glo­wa­niu ga­flo­wym, bie­gną­ca od noku bomu na ukos do gór­nej czę­ści masz­tu, słu­żą­ca do pod­trzy­my­wa­nia bomu. Na każdy bom przy­pa­da­ją dwie dirki, przy czym wy­bie­ra­na jest dirka na­wietrz­na, zaś za­wietrz­ną lu­zu­je się, aby nie odksz­tał­ca­ła i nie prze­cie­ra­ła żagla.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dirke

w mi­to­lo­gii grec­kiej: żona Li­ko­sa, króla Teb


Dirke – w mi­to­lo­gii grec­kiej druga żona króla Teb Li­ko­sa. Aby ją po­ślu­bić, Likos od­trą­cił i uwię­ził swoją pier­wszą żonę An­tio­pę. Dirke zgi­nę­ła za­mę­czo­na przez synów An­tio­py, któ­rzy z zem­sty przy­wią­za­li ją do byka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dirndl

ko­bie­cy strój lu­do­wy z po­łud­nio­wych Nie­miec i Ty­ro­lu, skła­da­ją­cy się z su­kien­ki z gor­se­tem, bluz­ki i far­tu­cha


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) ro­dzaj stro­ju lu­do­we­go, po­cho­dzą­ce­go z re­jo­nu Alp;


Dirndl – tra­dy­cyj­ny ko­bie­cy strój lu­do­wy, no­szo­ny w po­łud­nio­wych Niem­czech i Au­strii, opar­ty na hi­sto­rycz­nym ubio­rze chło­pek za­miesz­ku­ją­cych Alpy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dirować

nur­ko­wać zgod­nie z kon­cep­cją DIR


Źródła:

SJP.pl

Dirt

[czy­taj: dert] sport wy­czy­no­wy na ro­we­rze typu BMX; skoki w po­wie­trzu z akro­ba­cja­mi


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dirty

[czy­taj: derty] w mu­zy­ce: chra­pli­we, szorst­kie brzmie­nie in­stru­men­tu


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dis

dźwięk d pod­wyż­szo­ny o pół tonu


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. dźwięk d pod­wyż­szo­ny o pół­ton;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dis-Dur

w mu­zy­ce: gama lub to­na­cja mu­zycz­na opar­ta na skali du­ro­wej, roz­po­czy­na­ją­ca się od dźwię­ku dis


Dis-dur – gama mu­zycz­na opar­ta na skali du­ro­wej, któ­rej to­ni­ką jest dis. Gama Dis-dur za­wie­ra dźwię­ki: dis, eis, fisis, gis, ais, his, cisis. En­har­mo­nicz­nym od­po­wied­ni­kiem Dis-dur jest gama Es-dur.

Dis-dur to także akord, zbu­do­wa­ny z pier­wsze­go (dis), trze­cie­go (fisis) i pią­te­go (ais) stop­nia gamy Dis-dur.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dis-Moll

w mu­zy­ce: gama lub to­na­cja mu­zycz­na opar­ta na skali mo­lo­wej, roz­po­czy­na­ją­ca się od dźwię­ku dis


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. gama lub to­na­cja mo­lo­wa za­czy­na­ją­ca się od dźwię­ku dis (w za­pi­sie nu­to­wym z trze­ma krzy­ży­ka­mi)

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) muz. akord mo­lo­wy opar­ty na to­ni­ce to­na­cji dis-moll (1.1)


dis-moll − gama opar­ta na skali mo­lo­wej, któ­rej to­ni­ką jest dis. Gama ta w od­mia­nie na­tu­ral­nej (eol­skiej) za­wie­ra dźwię­ki: dis, eis, fis, gis, ais, h, cis. W za­pi­sie to­na­cji dis-moll wy­stę­pu­je sześć krzy­ży­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Disa

idisa; w mi­to­lo­gii ger­mań­skiej:
1. żeń­skie bó­stwo opie­kuń­cze po­krew­ne nor­nom;
2. demon śmier­ci, zni­szcze­nia i wojny, we­ge­ta­cji i płod­no­ści


Disa – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny stor­czy­ko­wa­tych ("Or­chi­da­ce­ae"). Obej­mu­je ok. 185 ga­tun­ków. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją w Afry­ce sub­sa­ha­ryj­skiej w ta­kich kra­jach jak: Kenia, Tan­za­nia, Ugan­da, Etio­pia, Sudan, An­go­la, Ma­la­wi, Mo­zam­bik, Zam­bia, Zim­bab­we, RPA, Gwi­nea, Le­sot­ho, Wy­brze­że Kości Sło­nio­wej, Li­be­ria, Niger, Ni­ge­ria, Sier­ra Leone, Bu­run­di, Ka­me­run, Re­pu­bli­ka Środ­ko­wo­a­fry­kań­ska, Kongo, Gabon, Rwan­da, DRK, Ma­da­ga­skar, Re­u­nion oraz na Pół­wy­spie Arab­skim w Je­me­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Disablizm

[czy­taj: di­sej­blizm] dy­skry­mi­na­cja osób nie­peł­no­spraw­nych; able­izm, ablizm, han­di­ca­pizm, han­di­ka­pizm


Źródła:

SJP.pl

Disacharyd

wę­glo­wo­dan zbu­do­wa­ny z dwóch czą­ste­czek cu­krów pro­stych po­łą­czo­nych wią­za­niem gli­ko­zy­do­wym; dwu­sa­cha­ryd, bi­sa­cha­ryd, dwu­cu­kier, bioza


Źródła:

SJP.pl

Disaggio

[czy­taj: di­za­dżio] spa­dek kursu dewiz, pa­pie­rów war­to­ścio­wych po­ni­żej ich war­to­ści no­mi­nal­nej; di­sa­gio; dy­sa­żio; dy­za­żio


Źródła:

SJP.pl

Disagio

[czy­taj: di­za­dżio] spa­dek kursu dewiz, pa­pie­rów war­to­ścio­wych po­ni­żej ich war­to­ści no­mi­nal­nej; dy­sa­żio; dy­za­żio; di­sag­gio


Źródła:

SJP.pl

Discantus

[czy­taj: di­skan­tus] daw­niej: śpiew dwu­gło­so­wy; dysz­kant


Di­scan­tus (gr. "dís" - dwa razy; łac. "can­tus" - śpiew, "di­scan­tus" - niez­god­ny, prze­ciw­staw­ny śpiew) - tech­ni­ka w po­li­fo­nii śred­nio­wiecz­nej.

W śred­nio­wiecz­nych klasz­tor­nych szko­łach Szko­ła St. Mar­tial i Notre-Dame (XI/XII w.) w tech­ni­ce "di­scan­tus" wpro­wa­dzo­no do­kład­ną ryt­mi­za­cję gło­sów opar­tą na sta­ro­grec­kich sto­pach me­trycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dischi

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) kulin. wło­ski ma­ka­ron w kształ­cie dy­sków-śli­macz­ków, sto­so­wa­ny naj­czę­ściej do zup lub sa­ła­tek ma­ka­ro­no­wych;


Dis­chi, dis­chi vo­lan­ti (czy­taj: "diski", dosł. "la­ta­ją­ce ta­le­rze", także: "mes­si­ca­ni") – ro­dzaj wło­skie­go ma­ka­ro­nu w kształ­cie dy­sków-śli­macz­ków, sto­so­wa­ny naj­czę­ściej do zup lub sa­ła­tek ma­ka­ro­no­wych.

Nazwa roz­po­wszech­ni­ła się wkrót­ce po wy­my­śle­niu nazwy nie­zi­den­ty­fi­ko­wa­nych obiek­tów la­ta­ją­cych w 1947.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Disclaimer

[czy­taj: disKLEJmer] oś­wiad­cze­nie przed­się­bior­stwa, w któ­rym zrze­ka się ono od­po­wie­dzial­no­ści za wyt­wo­rzo­ny pro­dukt lub ofe­ro­wa­ną usłu­gę


Disc­la­i­mer (do­słow­nie: „zrze­cze­nie się”) – za­po­ży­czo­ny z ję­zy­ka an­giel­skie­go ter­min w na­jo­gól­niej­szym ro­zu­mie­niu okre­śla­ją­cy każdy zapis, któ­re­go celem jest wy­łą­cze­nie przez au­to­ra czę­ści lub ca­ło­ści od­po­wie­dzial­no­ści cy­wil­no­praw­nej zwią­za­nej z ko­rzy­sta­niem ze świad­czo­nych przez niego usług.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Disclosure

[czy­taj: dys­klo­żer] ujaw­nie­nie w re­kla­mie in­for­ma­cji o danym pro­duk­cie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Discman

[czy­taj: disk­men lub dysk­men] prze­no­śny odt­wa­rzacz płyt kom­pak­to­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) elek­tron. prze­no­śny odt­wa­rzacz płyt CD wy­po­sa­żo­ny w słu­chaw­ki;


Disc­man – nie­wiel­ki, prze­no­śny odt­wa­rzacz CD, wy­po­sa­żo­ny w słu­chaw­ki. Nazwa „disc­man“ jest za­strze­żo­nym zna­kiem to­wa­ro­wym firmy Sony, niem­niej po­pu­lar­nie używa się jej, po­dob­nie jak w przy­pad­ku walk­ma­na, jako nazwy dla ogółu tego typu urzą­dzeń.

Pier­wszym urzą­dze­niem tego typu był Sony D-50, wpro­wa­dzo­ny na rynek w 1984 roku.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Disco

[czy­taj: disko] dysko, disko;
1. dy­sko­te­ka;
2. mu­zy­ka dy­sko­te­ko­wa;
3. lokal, w któ­rym tań­czy się przy mu­zy­ce dy­sko­te­ko­wej;
4. dy­sko­te­ko­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. ga­tu­nek mu­zy­ki po­pu­lar­nej;

 (1.2) cho­re­ogr. styl po­pu­lar­ne­go współ­czes­ne­go tańca

 (1.3) środ. dy­sko­te­ka

przy­miot­nik

 (2.1) ma­ją­cy cechy mu­zy­ki disco (1.1)

 (2.2) ma­ją­cy cechy tańca disco (1.2)


Disco, znane także pod nazwą mu­zy­ka dy­sko­te­ko­wa – ga­tu­nek mu­zy­ki po­pu­lar­nej bę­dą­cy ro­dza­jem ryt­micz­nej mu­zy­ki ta­necz­nej, głów­nie, choć nie wy­łącz­nie, przez­na­czo­nej do tańca w dy­sko­te­kach. Szcze­gól­nie po­pu­lar­ny w dru­giej po­ło­wie lat sie­dem­dzie­sią­tych XX wieku.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Discopolo

[czy­taj: di­sko­po­lo] ro­dzaj mu­zy­ki cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się ki­czem i pro­sto­tą wy­ko­na­nia; disco polo


Źródła:

SJP.pl

Discopolowiec

[czy­taj: di­sko­po­lo­wiec] wy­ko­naw­ca lub fan mu­zy­ki disco polo


Źródła:

SJP.pl

Discopolowy

→ di­sco­po­lo [czy­taj: di­sko­po­lo­wy]


Źródła:

SJP.pl

Discord

[czy­taj: di­skord] dar­mo­wa apli­ka­cja do ko­mu­ni­ka­cji, umoż­li­wia­ją­ca pro­wa­dze­nie roz­mów tek­sto­wych, gło­so­wych i wideo


Di­scord – bez­płat­na usłu­ga in­ter­ne­to­wa opar­ta na chmu­rze, słu­żą­ca do roz­mów gło­so­wych i ko­mu­ni­ka­cji za po­mo­cą z moż­li­wo­ścią umie­szcza­nia zdjęć oraz fil­mów, za­pro­jek­to­wa­na po­cząt­ko­wo jako plat­for­ma skie­ro­wa­na dla gra­czy kom­pu­te­ro­wych. Wy­ko­rzy­stu­je tech­no­lo­gię Voice over In­ter­net Pro­to­col. Usłu­ga do­stęp­na jest z po­zio­mu prze­glą­dar­ki in­ter­ne­to­wej, apli­ka­cji kom­pu­te­ro­wej na sy­ste­mach z ro­dzi­ny Mi­cro­soft Win­dows, Linux, macOS oraz apli­ka­cji mo­bil­nej na sy­ste­mach z ro­dzi­ny An­dro­id oraz iOS.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Discordowy

→ Di­scord [czy­taj: di­skor­do­wy]


Źródła:

SJP.pl

Discount

[czy­taj: dy­skant lub dy­skont] sklep sa­mo­ob­słu­go­wy ma­ją­cy w ofer­cie wy­bra­ne pro­duk­ty po ni­skich ce­nach; dy­skont


Źródła:

SJP.pl

Discovery

[czy­taj: disKAwery]
1. ame­ry­kań­ski pro­gram badań Ukła­du Sło­necz­ne­go;
2. nazwa jed­ne­go z ame­ry­kań­skich wa­ha­dłow­ców kos­micz­nych;
3. kanał te­le­wi­zyj­ny na­da­ją­cy pro­gra­my do­ku­men­tal­ne; Di­sco­ve­ry Chan­nel;
4. model sa­mo­cho­du marki Land Rover


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diseksualizm

oboj­na­czość, obupł­cio­wość, dwupł­cio­wość, oboj­nact­wo, her­ma­fro­dy­tyzm;
1. u zwie­rząt: jed­no­czes­ne wy­stę­po­wa­nie gru­czo­łów roz­rod­czych mę­skich i żeń­skich w or­ga­niz­mie lub gru­czo­łu oboj­na­cze­go;
2. u czło­wie­ka: wro­dzo­na wada roz­wo­jo­wa po­le­ga­ją­ca na ist­nie­niu u tej samej osoby gonad mę­skich i żeń­skich


Źródła:

SJP.pl

Disengagement

[czy­taj: dy­zen­gejdż­ment] dzia­ła­nie zmie­rza­ją­ce do zmniej­sze­nia na­pię­cia po­mię­dzy blo­ka­mi państw, po­le­ga­ją­ce na lik­wi­da­cji baz woj­sko­wych i wy­co­fa­niu woj­ska z linij de­mar­ka­cyj­nych


Źródła:

SJP.pl

Diseuse

[czy­taj: dizEZ] ar­tyst­ka sce­nicz­na, któ­rej pro­duk­cje pio­sen­kar­skie za­wie­ra­ją ut­wo­ry o róż­nym stylu z po­gra­ni­cza sztu­ki lek­kiej i po­waż­nej, zaś ich in­ter­pre­ta­cja wy­ma­ga czę­sto stylu "mó­wio­ne­go"; di­ze­za


Źródła:

SJP.pl

Disfolid

groź­ny wąż afry­kań­ski o bar­dzo sil­nym ja­dzie


Źródła:

SJP.pl

Disiarczek

zwią­zek che­micz­ny za­wie­ra­ją­cy zwią­za­ne z sobą dwa atomy siar­ki; dwu­siar­czek


Źródła:

SJP.pl

Disiarczkowy

→ di­siar­czek; dwu­siarcz­ko­wy


Źródła:

SJP.pl

Disis

[czy­taj: dis-is] dźwięk d pod­wyż­szo­ny o dwa pół­to­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. dźwięk d pod­wyż­szo­ny o cały ton;


."

Dźwię­ki disis na pię­cio­li­nii. W ko­lej­no­ści: disis¹, disis², Disis, disis°.

Disis – dźwięk, któ­re­go czę­stot­li­wość dla disis¹ wy­no­si około 329,6 Hz. Jest to pod­wyż­szo­ny za po­mo­cą pod­wój­ne­go krzy­ży­ka dźwięk d. Dźwię­ki en­har­mo­nicz­nie rów­no­waż­ne (o tej samej wy­so­ko­ści) to: e i fes.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diskdżokej

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) di­dżej, disc joc­key, dysk­dżo­kej, DJ


Źródła:

Wiktionary

Disko

dysko, disco;
1. dy­sko­te­ka;
2. mu­zy­ka dy­sko­te­ko­wa;
3. lokal, w któ­rym tań­czy się przy mu­zy­ce dy­sko­te­ko­wej;
4. dy­sko­te­ko­wy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diskoprezenter

rzad­ko: osoba pre­zen­tu­ją­ca mu­zy­kę w dy­sko­te­ce; di­dżej, dysk­dżo­kej, disc joc­key


Źródła:

SJP.pl

Diskrobiowy

za­wie­ra­ją­cy dwa łań­cu­chy skro­bi; dwu­skro­bio­wy


Źródła:

SJP.pl

Dislajk

in­ter­ne­to­we oz­na­cze­nie posta in­for­mu­ją­ce, że nie przy­padł nam do gustu lub że się z nim nie zga­dza­my; dis­li­ke


Źródła:

SJP.pl

Dislajkować

śro­do­wi­sko­wo: oz­na­czać post in­ter­ne­to­wy w celu po­ka­za­nia, że nie przy­padł nam do gustu lub że się z nim nie zga­dza­my


Źródła:

SJP.pl

Dislike

[czy­taj: dis­lajk] in­ter­ne­to­we oz­na­cze­nie posta in­for­mu­ją­ce, że nie przy­padł nam do gustu lub że się z nim nie zga­dza­my; dis­lajk


Źródła:

SJP.pl

Disnejowski

zwią­za­ny z fil­ma­mi Dis­ne­ya, taki jak w tych fil­mach; dis­ne­y­ow­ski


przy­miot­nik

 (1.1) film. wy­stę­pu­ją­cy w pro­duk­cjach Dis­ne­ya, taki jak u Dis­ne­ya, zwią­za­ny z fil­ma­mi Dis­ne­ya


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Disney

Walt (wła­ści­wie Wal­ter Elias) Dis­ney [czy­taj: łolt dis­nej] - ame­ry­kań­ski pro­du­cent i re­ży­ser fil­mo­wy (1901-66)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) film. naz­wi­sko twór­cy ame­ry­kań­skie­go kon­cer­nu fil­mo­we­go


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Disneyland

[czy­taj: DISnejlend albo DISnejland] prze­no­śnie: cu­dow­na kra­i­na, w któ­rej speł­nia­ją się ma­rze­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) tu­ryst. film. wspól­na nazwa kilku par­ków roz­ryw­ki te­ma­tycz­nie zwią­za­nych z pro­duk­cja­mi The Walt Dis­ney Com­pa­ny;


Dis­ne­y­land (wy­mo­wa:) – ame­ry­kań­ski park te­ma­tycz­ny po­ło­żo­ny w miej­sco­wo­ści Ana­he­im, w sta­nie Ka­li­for­nia. Zo­stał ot­war­ty w 1955 roku i był to je­dy­ny park Dis­ne­ya zbu­do­wa­ny za życia Walta Dis­ne­ya i oso­bi­ście przez niego na­dzo­ro­wa­ny. W 2001 roku zo­stał włą­czo­ny jako część kom­plek­su roz­ryw­ko­we­go Dis­ne­y­land Re­sort.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Disneylandowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) od­no­szą­cy się do Dis­ne­y­lan­du, zwią­za­ny z Dis­ne­y­lan­dem


Źródła:

Wiktionary

Disneylandyzacja

[czy­taj: dis­nej­len­dy­za­cja] ko­mer­cyj­ne dzia­ła­nia in­sty­tu­cji kul­tu­ry, np. mu­ze­ów


Źródła:

SJP.pl

Disneyowski

[czy­taj: dis­ne­jow­ski] zwią­za­ny z fil­ma­mi Dis­ne­ya, taki jak w tych fil­mach; dis­ne­jow­ski


Źródła:

SJP.pl

Disować

dis­so­wać; śro­do­wi­sko­wo:
1. obra­żać, po­ni­żać;
2. wy­ko­ny­wać lub na­gry­wać pio­sen­kę uka­zu­ją­cą ne­ga­tyw­ne cechy ja­kiejś osoby


Źródła:

SJP.pl

Disperato

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: z de­spe­ra­cją


Źródła:

SJP.pl

Display

[czy­taj: di­splej] di­splej;
1. wyś­wiet­lacz w urzą­dze­niach elek­tro­nicz­nych;
2. obra­zy lub słowa, które widać na mo­ni­to­rze kom­pu­te­ra


Źródła:

SJP.pl

Displej

di­splay;
1. wyś­wiet­lacz w urzą­dze­niach elek­tro­nicz­nych;
2. obra­zy lub słowa, które widać na mo­ni­to­rze kom­pu­te­ra


Źródła:

SJP.pl

Diss

obra­za, atak słow­ny na kon­kret­ną osobę; po­pu­lar­ne w hip-hopie uka­zy­wa­nie ne­ga­tyw­nych cech czy­jejś twór­czo­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) slang. obra­za, atak słow­ny na kogoś


Diss – mia­sto w An­glii, w hrab­stwie Nor­folk, w dy­stryk­cie South Nor­folk. Leży 31 km na po­łud­nio­wy za­chód od Nor­wich i 129 km na pół­noc­ny wschód od Lon­dy­nu. W 2001 mia­sto li­czy­ło 6742 miesz­kań­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Dissogonia

osią­ga­nie doj­rza­ło­ści płcio­wej dwu­krot­nie w ciągu życia niek­tó­rych że­bro­pła­wów i pier­ście­nic


Źródła:

SJP.pl

Dissować

[czy­taj: di­so­wać] di­so­wać; śro­do­wi­sko­wo:
1. obra­żać, po­ni­żać; 1. wy­ko­ny­wać lub na­gry­wać pio­sen­kę uka­zu­ją­cą ne­ga­tyw­ne cechy ja­kiejś osoby


cza­sow­nik

 (1.1) slang. wy­ko­ny­wać lub na­gry­wać utwór (zwy­kle hip­ho­po­wy) prze­ciw­ko komuś, wy­śmie­wa­ją­cy go lub obra­ża­ją­cy

 (1.2) slang. ogól­niej: wy­śmie­wać, po­ni­żać lub obra­żać kogoś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Distres

stres ne­ga­tyw­ny, wy­stę­pu­ją­cy pod­czas cał­ko­wi­te­go fi­zycz­ne­go i psy­chicz­ne­go wy­cień­cze­nia


Źródła:

SJP.pl

Distributiw

w ję­zy­koz­naw­stwie: wyraz peł­nią­cy funk­cję dy­stry­bu­tyw­ną


Źródła:

SJP.pl

Distylos

świą­ty­nia grec­ka z cha­rak­te­ry­stycz­ny­mi dwoma wew­nętrz­ny­mi fi­la­ra­mi


Źródła:

SJP.pl

Disulfiram

zwią­zek or­ga­nicz­ny za­bu­rza­ją­cy me­ta­bo­lizm al­ko­ho­lu ety­lo­we­go w or­ga­niz­mie, sto­so­wa­ny w le­cze­niu al­ko­ho­liz­mu; an­ti­col; an­ta­bus; espe­ral


Di­sul­fi­ram – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, lek sto­so­wa­ny w le­cze­niu al­ko­ho­liz­mu, któ­re­go dzia­ła­nie po­le­ga na wpły­wie na me­ta­bo­lizm al­ko­ho­lu ety­lo­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Disulfiramowy

→ di­sul­fi­ram


Patrz:disulfiram

Źródła:

SJP.pl

Disulfoton

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek or­ga­nicz­ny, wy­jąt­ko­wo tok­sycz­ny in­sek­ty­cyd i aka­ry­cyd;


Di­sul­fo­ton – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, in­sek­ty­cyd fos­fo­ra­no­or­ga­nicz­ny na­le­żą­cy do grupy estrów kwasu tio­fos­fo­ro­we­go, aka­ry­cyd oraz in­hi­bi­tor ace­ty­lo­cho­li­no­e­ste­ra­zy. Jest roz­py­la­ny na upra­wach ty­to­niu, trzci­ny cu­kro­wej, ziem­nia­ków, ku­ku­ry­dzy w celu zwal­cza­nia mszyc, wcior­nast­ków i przę­dzior­ków.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Dit

1. ga­tu­nek po­ez­ji po­pu­lar­ny we Fran­cji, uka­zu­ją­cy zda­rze­nia, za­cho­wa­nia czło­wie­ka jako przy­kład zja­wisk po­wszech­nych;
2. ilość in­for­ma­cji za­war­ta w ko­mu­ni­ka­cie o wy­stę­po­wa­niu jed­nej z dzie­się­ciu moż­li­wo­ści; jed­nost­ka in­for­ma­cji dzie­siąt­ko­wa


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diteista

osoba wie­rzą­ca w dwóch bogów lub w Boga dwu­po­sta­cio­we­go; dy­te­i­sta


Źródła:

SJP.pl

Diterpenoid

zwią­zek z grupy związ­ków che­micz­nych, do któ­rych na­le­żą m.in. fitol, for­sko­li­na


Źródła:

SJP.pl

Diterpenoidy

zwią­zek z grupy związ­ków che­micz­nych, do któ­rych na­le­żą m.in. fitol, for­sko­li­na


Źródła:

SJP.pl

Diterpeny

Di­ter­pe­ny (C20H32) – i ich po­chod­ne, związ­ki or­ga­nicz­ne z grupy ter­pe­nów, są te­tra­me­ra­mi izo­pre­nu. Wy­stę­pu­ją głów­nie w ży­wi­cach ro­ślin­nych. Cha­rak­te­ry­zu­ją się wy­so­ką tem­pe­ra­tu­rą wrze­nia. Do­tych­czas nie zna­la­zły więk­sze­go za­sto­so­wa­nia prak­tycz­ne­go.

Przy­kła­da­mi są: ste­wiol, kwasy ży­wicz­ne, fitol i lab­da­ny.


Źródła:

Wikipedia

Dithering

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Ditianon

nazwa zwy­cza­jo­wa fun­gi­cy­du z grupy po­chod­nych chi­no­nu


Źródła:

SJP.pl

Ditionin

di­tio­nin sodu - nie­or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny uży­wa­ny m.in. przy pro­duk­cji pa­pie­ru oraz jako wy­bie­lacz włó­kna drzew­ne­go; hy­dro­sul­fit, pod­siar­czyn sodu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek che­micz­ny bę­dą­cy solą lub estrem kwasu di­tio­na­we­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ditizon

zwią­zek or­ga­nicz­ny sto­so­wa­ny w ana­li­zie che­micz­nej, two­rzą­cy trwa­łe kom­plek­sy z jo­na­mi wielu me­ta­li; di­fe­ny­lo­tio­kar­ba­zon


Di­ti­zon, di­fe­ny­lo­tio­kar­ba­zon – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, po­chod­na tio­kar­ba­zo­nu, sto­so­wa­ny jako od­czyn­nik che­micz­ny do wy­kry­wa­nia i oz­na­cza­nia me­ta­li.

W sta­nie sta­łym ma po­stać czar­ne­go lub czar­no­bru­nat­ne­go prosz­ku. jest nie­roz­pu­szczal­ny w wo­dzie. Jego rozt­wór w eta­no­lu, chlo­ro­for­mie lub czte­roch­lor­ku węgla ma kolor zie­lo­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ditlen

tlen w czą­stecz­kach dwu­a­to­mo­wych; dwut­len


Źródła:

SJP.pl

Ditlenek

zwią­zek che­micz­ny, w któ­rym jeden atom pier­wiast­ka po­łą­czo­ny jest z dwoma nie­po­wią­za­ny­mi ato­ma­mi tlenu; dwut­le­nek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek che­micz­ny zło­żo­ny z jed­ne­go atomu da­ne­go pier­wiast­ka po­łą­czo­ne­go z dwoma ato­ma­mi tlenu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ditmar

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. rzad. imię|pol­ski|m.;


Dit­mar, Diet­mar – imię mę­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go. Wy­wo­dzi się od słów "diot" "lud" oraz "mari" "sław­ny", mogło oz­na­czać "czło­wie­ka cie­szą­ce­go się sławą wśród ludu". Sta­ro­pol­skim wa­rian­tem jest forma Dzieć­mar.

Dit­mar imie­ni­ny ob­cho­dzi: 2 stycz­nia, 5 marca, 18 maja i 28 wrze­śnia.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ditox

marka środ­ka owa­do­bój­cze­go DDT


Źródła:

SJP.pl

Ditranol

syn­te­tycz­ny zwią­zek che­micz­ny sto­so­wa­ny w le­cze­niu łu­szczy­cy


Di­tra­nol ( dith­ra­no­lum) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy po­li­fe­no­li, jeden z naj­sku­tecz­niej­szych leków prze­ci­włu­szczy­co­wych, sto­so­wa­ny od ponad 90 lat[].


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ditto

z wło­skie­go: to samo, jak wyżej; detto


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dittografia

mi­mo­wol­ne, omył­ko­we pow­ta­rza­nie są­sied­nich liter, sylab lub wy­ra­zów pod­czas pi­sa­nia albo prze­pi­sy­wa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) błąd (wy­stę­pu­ją­cy naj­czę­ściej przy prze­pi­sy­wa­niu) po­le­ga­ją­cy na nie­za­mie­rzo­nym pow­tó­rze­niu jed­nej li­te­ry, sy­la­by, wy­ra­zu lub li­nij­ki;


Dit­to­gra­fia (od gr. διττός "dit­tós" – „pod­wój­ny” i γραφία "grafía" – „pi­sa­nie”) – mi­mo­wol­ne, omył­ko­we pow­ta­rza­nie, pod­czas prze­pi­sy­wa­nia tek­stu, jed­no­stek li­te­rac­kich.

Błąd dit­to­gra­fii naj­czę­ściej po­le­ga na pow­tó­rze­niu tej samej li­te­ry, do­ty­czy rów­nież sylab, wy­ra­zów, a nawet więk­szych jed­no­stek w zda­niu. Błąd dit­to­gra­fii po­peł­nia­ny jest nieś­wia­do­mie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diugoniowate

ro­dzi­na mor­skich ssa­ków z rzędu brze­gow­ców


Diu­go­nio­wa­te (Du­gon­gi­dae) – ro­dzi­na mor­skich ssa­ków ło­ży­sko­wych z rzędu brze­gow­ców (Si­re­nia). Je­dy­ny ży­ją­cy współ­cze­śnie ga­tu­nek tej ro­dzi­ny – diu­goń przy­brzeż­ny ("Du­gong dugon") – wy­stę­pu­je w wo­dach tro­pi­kal­nych u wy­brze­ża wschod­niej Afry­ki, Azji, Au­stra­lii i Nowej Gwi­nei. Sy­re­na mor­ska (†"Hy­dro­da­ma­lis gigas") zo­sta­ła wy­tę­pio­na w XVIII wieku. Ga­tun­ki ko­pal­ne znane są ze szcząt­ków po­cho­dzą­cych z eo­ce­nu. Osią­ga­ły do 7 m dłu­go­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diugoniowaty

o ce­chach diu­go­nio­wa­tych (ro­dzi­na ssa­ków)


Źródła:

SJP.pl

Diugoń

je­dy­ny przed­sta­wi­ciel ro­dzi­ny diu­go­ni, mor­ski ssak za­li­cza­ny do syren, ży­ją­cy w wo­dach Oce­a­nu In­dyj­skie­go i Spo­koj­ne­go; pier­sio­pław­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Du­gong|ref=tak., mo­no­ty­po­wy ro­dzaj ssa­ków z ro­dzi­ny diu­go­nio­wa­tych;

 (1.2) zool. zwie­rzę wodne z ro­dza­ju diu­goń (1.1)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diuk

1. we Fran­cji, Wiel­kiej Bry­ta­nii: wy­so­ki tytuł ary­sto­kra­tycz­ny, ksią­żę spoza naj­bliż­szej ro­dzi­ny kró­lew­skiej;
2. osoba no­szą­ca ten tytuł


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. naj­wyż­szy tytuł ary­sto­kra­tycz­ny we Fran­cji, ksią­żę;

 (1.2) naj­wyż­szy tytuł szla­chec­ki w Wiel­kiej Bry­ta­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diukostwo

god­ność, tytuł diuka


Źródła:

SJP.pl

Diukowski

przy­miot­nik

 (1.1) wła­ści­wy diu­ko­wi


Źródła:

Wiktionary

Diula

język ni­ge­ro-kon­gij­ski be­dą­cy ję­zy­kiem urzę­do­wym Bur­ki­na Faso


Diula lub Jula – grupa et­nicz­na z ro­dzi­ny ludów Ma­lin­ke, za­miesz­ku­ją­ca prze­waż­nie na te­re­nach Wy­brze­ża Kości Sło­nio­wej i Bur­ki­na Faso, w mniej­szej licz­bie w Mali i Gha­nie. Po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem diula z grupy mande. Ich po­pu­la­cję sza­cu­je się na 4,8 mln. Więk­szość z nich to mu­zuł­ma­nie, od dawna uwa­ża­ni za hand­low­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diuna

ru­cho­ma wydma pia­szczy­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ru­cho­ma wydma na wy­brze­żu mor­skim pow­sta­ła przez na­wie­wa­nie pia­sku


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diuretyczny

wy­wo­łu­ją­cy lub zwięk­sza­ją­cy wy­dzie­la­nie moczu; mo­czo­pęd­ny


przy­miot­nik

 (1.1) zob. mo­czo­pęd­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diuretyk

lek mo­czo­pęd­ny


Źródła:

SJP.pl

Diuretyna

zwią­zek sto­so­wa­ny jako śro­dek mo­czo­pęd­ny


Źródła:

SJP.pl

Diureza

pro­ces wyt­wa­rza­nia moczu przez nerki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. wyt­wa­rza­nie i wy­da­la­nie moczu


Diu­re­za – w me­dy­cy­nie, ogół zja­wisk zwią­za­nych z pro­ce­sem wy­da­la­nia moczu.

Pra­wi­dło­wość prze­bie­gu diu­re­zy jest oce­nia­na na pod­sta­wie po­mia­rów ob­ję­to­ści moczu, który zo­stał wy­da­lo­ny w okre­ślo­nym cza­sie, np. w ciągu doby lub go­dzi­ny ("diu­re­za do­bo­wa", "diu­re­za go­dzi­no­wa"), przy rów­no­czes­nym uwz­ględ­nie­niu ilo­ści po­da­nych pły­nów. Nie­kie­dy dla wy­ko­na­nia do­kład­niej­szych po­mia­rów wy­ma­ga­ne jest wpro­wa­dze­nie cew­ni­ka na stałe (na cały czas ba­da­nia) do pę­che­rza.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diurnał

mod­li­tew­nik ka­to­lic­kich księ­ży; część bre­wia­rza


Źródła:

SJP.pl

Diurnista

urzęd­nik nie bę­dą­cy na eta­cie, po­bie­ra­ją­cy wy­na­gro­dze­nie dzien­ne, diety; die­ta­riusz


Źródła:

SJP.pl

Diuron

nazwa zwy­cza­jo­wa her­bi­cy­du z grupy po­chod­nych mocz­ni­ka


Diu­ron, DCMU – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, fi­to­tok­sycz­ny bo­jo­wy śro­dek tru­ją­cy za­li­cza­ny do her­bi­cy­dów to­tal­nych.

Diu­ron jest białą, kry­sta­licz­ną sub­stan­cją, roz­pu­szczal­ną w roz­pu­szczal­ni­kach or­ga­nicz­nych (w wo­dzie prak­tycz­nie nie­roz­pu­szczal­ny).

W ma­łych daw­kach sty­mu­lu­je wzrost ro­ślin. Wła­ści­wo­ści tok­sycz­ne po­dob­ne do mo­nu­ro­nu – dawki ok. 10 kg/ha ni­szczą upra­wy wa­rzyw i pa­stwi­ska, uży­cie w ilo­ści 20–30 kg/ha po­wo­du­je cał­ko­wi­te wy­ja­ło­wie­nie gleby.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diuszesa

1. od­mia­na gru­szy;
2. we Fran­cji: księż­na spoza ro­dzi­ny kró­lew­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) żona diuka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Diva

diwa;
1. prze­sta­rza­le: słyn­na śpie­wacz­ka ope­ro­wa lub ope­ret­ko­wa; pri­ma­don­na;
2. słyn­na ar­tyst­ka, np. ak­tor­ka; gwia­zda


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Divadelnosť

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) te­a­tral­ność


Źródła:

Wiktionary

Divertimento

in­stru­men­tal­na forma mu­zy­ki roz­ryw­ko­wej z XVIII w.; se­re­na­da


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. nie­wiel­ka, kil­ku­czę­ścio­wa kom­po­zy­cja in­stru­men­tal­na o pro­stym cha­rak­te­rze, po­pu­lar­na w XVIII wieku;


Di­ver­ti­men­to (okre­śle­nie z ję­zy­ka wło­skie­go) – kom­po­zy­cja in­stru­men­tal­na sto­so­wa­na w XVII i XVIII wieku o pro­stym cha­rak­te­rze, nie­wiel­kich roz­mia­rach i skła­da­ją­ca się z kilku czę­ści.

Di­ver­ti­men­to po­cho­dzi od suity, a forma wy­ka­zu­je po­do­bień­stwo z wczes­ną sym­fo­nią. Kom­po­zy­cje w tej for­mie pi­sa­li m.in. Wolf­gang Ama­de­us Mo­zart i Jo­seph Haydn. W fudze sta­no­wi epi­zod, w któ­rym roz­wi­ja­ją się ele­men­ty te­ma­tu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Divertissement

[czy­taj: diwertisMĄ] wstaw­ka ba­le­to­wa we fran­cu­skiej ope­rze ba­ro­ko­wej


Di­ver­tis­se­ment (fr. "roz­ryw­ka, za­ba­wa") – wy­wo­dzą­ce się z fran­cu­skiej kul­tu­ry dwor­skiej krót­kie wi­do­wi­ska o cha­rak­te­rze mie­sza­nym. Naj­czę­ściej okre­śla­no tym ter­mi­nem wi­do­wi­ska ba­le­to­we sta­no­wią­ce in­ter­lu­dium w ope­rze lub w an­trak­tach spek­ta­klu te­a­tral­ne­go, w ich skład wcho­dzi­ły jed­nak rów­nież mu­zy­ka, śpiew i re­cy­ta­cja.Di­ver­tis­se­ment miały cha­rak­ter roz­ryw­ko­wy lub oko­licz­no­ścio­wy, czę­sto wią­za­ły się z uro­czy­sto­ścia­mi dwor­ski­mi. W ope­rze i ba­le­cie po­pu­lar­ne były do XIX wieku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Divi-Divi

garb­nik z owo­ców bre­zyl­ki ros­ną­cej w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej i w In­diach, sto­so­wa­ny do gar­bo­wa­nia skór po­desz­wo­wych


Źródła:

SJP.pl

Divisi

[czy­taj: diwiz-i] okre­śle­nie wy­ko­naw­cze na­ka­zu­ją­ce po­dział na mniej­sze ze­spo­ły grupy in­stru­men­tów jed­ne­go typu lub głosu chó­ral­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Divus

w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie: tytuł przyz­na­wa­ny po­śmiert­nie ce­sa­rzom uz­na­wa­nym za bogów


Divus (łac. bóg) – w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie tytuł przyz­na­wa­ny w wy­ni­ku de­i­fi­ka­cji do­ko­ny­wa­nej przez Senat. Na­da­wa­no go przy­wód­cy kraju - po­śmiert­nie (np. Ju­liu­szo­wi Ce­za­ro­wi, nie­bę­dą­ce­mu wpraw­dzie nigdy ce­sa­rzem, lecz uś­wię­co­ne­mu za szcze­gól­ne za­słu­gi dla kraju) lub za życia (np. Ne­ro­no­wi).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Divx

1. ro­dzaj strat­nej me­to­dy kom­pre­sji obra­zu fil­mo­we­go;
2. pro­gram kom­pu­te­ro­wy umoż­li­wia­ją­cy zapis fil­mów DVD z po­mi­nię­ciem chro­nią­cych je za­bez­pie­czeń an­ty­pi­rac­kich


DivX – strat­na me­to­da kom­pre­sji obra­zu fil­mo­we­go, w no­wszych wer­sjach zgod­na z MPEG-4 część 2, poz­wa­la­ją­cą za­pi­sać na zwy­kłej pły­cie kom­pak­to­wej filmy o dłu­go­ści ok. 90 min i ja­ko­ści nie­wie­le ustę­pu­ją­cej DVD-Video. Wy­ko­rzy­sty­wa­na także do prze­sy­ła­nia fil­mów przez In­ter­net.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diw

w mi­to­lo­gii per­skiej: demon, zły duch


Źródła:

SJP.pl

Diwa

diva;
1. prze­sta­rza­łe: słyn­na śpie­wacz­ka ope­ro­wa lub ope­ret­ko­wa; pri­ma­don­na;
2. słyn­na ar­tyst­ka, np. ak­tor­ka; gwia­zda


Zo­bacz też: Diva.

Diwa – po­pu­lar­na, cie­szą­ca się roz­gło­sem śpie­wacz­ka opery albo ope­ret­ki lub słyn­na ak­tor­ka albo tan­cer­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Diwali

hin­du­skie świę­to ku czci bo­gi­ni Laksz­mi; Di­pa­wa­li


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) hin­du­i­stycz­ne świę­to świa­tła ob­cho­dzo­ne ku czci bo­gi­ni Laksz­mi;


Di­wa­li oraz Di­pa­wa­li – hin­du­i­stycz­ne świę­to świa­tła, ob­cho­dzo­ne przez kilka dni każ­de­go roku w In­diach.

Naj­waż­niej­szym dniem ob­cho­dów jest Laksh­mi Puja, który przy­pa­da na ama­wa­sja (dzień nowiu, 15 tzn. ostat­ni dzień ciem­nej po­ło­wy mie­sią­ca) w mie­sią­cu asz­win lub kar­ti­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Diwapniowy

za­wie­ra­ją­cy dwa atomy wap­nia w czą­stecz­ce; dwu­wap­nio­wy


Źródła:

SJP.pl

Diwinian

ester kwasu wi­no­we­go, np. di­wi­nian cho­li­ny; dwu­wi­nian


Źródła:

SJP.pl

Diwęglan

zwią­zek che­micz­ny za­wie­ra­ją­cy w czą­stecz­ce dwa anio­ny wę­gla­no­we; dwu­wę­glan


Źródła:

SJP.pl

Dix

naz­wi­sko, m.in.: Otto Dix (1891-1969), nie­miec­ki ma­larz


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dixi

z ła­ci­ny: po­wie­dzia­łem, za­koń­czy­łem prze­mó­wie­nie


cza­sow­nik

 (1.1) dosł. po­wie­dzia­łem/am; taka jest moja opi­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dixie

[czy­taj: diks-i]
1. po­stać se­ria­lu ani­mo­wa­ne­go "Pixie, Dixie i Pan Jinks";
2. okre­śle­nie Po­łud­nia USA, po­pu­lar­ne od dru­giej po­ło­wy XIX wieku


Dixie (znane rów­nież jako Di­xie­land lub Dixie’s Land) – po­tocz­ne okre­śle­nie po­łud­nio­wo-wschod­niej czę­ści Sta­nów Zjed­no­czo­nych.

Do Dixie za­li­cza się obec­nie na­stę­pu­ją­ce stany: Ala­ba­ma, Ar­kan­sas, De­la­wa­re, Flo­ry­da, Ge­or­gia, Ka­ro­li­na Po­łud­nio­wa, Ka­ro­li­na Pół­noc­na, Ken­tuc­ky, Lu­iz­ja­na, Ma­ry­land, Mis­si­si­pi, Okla­ho­ma, Tek­sas, Ten­nes­see, Wir­gi­nia i Wir­gi­nia Za­chod­nia, a także Dy­strykt Ko­lum­bii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dixieland

[czy­taj: DIks-ilend] od­mia­na tra­dy­cyj­ne­go dżezu, na­śla­du­ją­ca styl no­wo­or­le­ań­skich Mu­rzy­nów


Di­xie­land – styl w mu­zy­ce jaz­zo­wej, okre­śla­ny cza­sem jako "Hot jazz", "Early jazz" ("wczes­ny jazz"). Pow­stał w Nowym Or­le­a­nie na po­cząt­ku XX w., skąd zo­stał prze­nie­sio­ny do Chi­ca­go i No­we­go Jorku przez ze­spo­ły no­wo­or­le­ań­skie w dru­giej de­ka­dzie XX w. Naj­słyn­niej­sze stan­dar­dy di­xie­lan­do­we to "When the Sa­ints Go Mar­ching In" i "Basin Stre­et Blues".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Dixielandowy

→ di­xie­land [czy­taj: diks-ilen­do­wy]


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy di­xie­lan­du


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Dizajn

wzor­nict­wo, pro­jek­to­wa­nie, pro­jekt; de­sign


Źródła:

SJP.pl

Dizajner

pro­jek­tant przed­mio­tów lub sy­ste­mów użyt­ko­wych; de­si­gner


Źródła:

SJP.pl

Dizajnerka

pro­jek­tant­ka przed­mio­tów lub sy­ste­mów użyt­ko­wych; de­si­gner­ka


Źródła:

SJP.pl

Dizajnerski

→ di­zaj­ner; de­si­gner­ski


Źródła:

SJP.pl

Dizel

die­sel; po­tocz­nie:
1. typ tło­ko­we­go sil­ni­ka spa­li­no­we­go, na­pę­dza­ne­go ole­jem na­pę­do­wym; sil­nik dies­low­ski, sil­nik Dies­la; rop­niak;
2. sa­mo­chód z sil­ni­kiem Dies­la; rop­niak;
3. olej na­pę­do­wy


Źródła:

SJP.pl

Dizelek

zdrob­nie­nie od: dizel


Źródła:

SJP.pl

Dizeza

re­cy­ta­tor­ka, re­cy­tu­ją­ca zwła­szcza tek­sty do mu­zy­ki; di­se­u­se


Źródła:

SJP.pl

Dizzy

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Diżoński

przy­miot­nik od: Dijon


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Dijon, do­ty­czą­cy Dijon (mia­sta we Fran­cji)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary