At

la­o­tań­ski grosz, 1/100 kipa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) monet. w La­o­sie, 1/100 kipa;

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (2.1) znak gra­ficz­ny @

wy­krzy­knik

 (3.1) wy­krzy­knik wy­ra­ża­ją­cy nie­cier­pli­wość, po­bła­ża­nie, lek­ce­wa­że­nie, itp.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ata

la­o­tań­ski grosz, 1/100 kipa


skrót

 (1.1) = at­mos­fe­ra ab­so­lut­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atacama

[czy­taj: ata­ka­ma] pu­sty­nia w Chile; Ata­ka­ma


Źródła:

SJP.pl

Ataczek

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od atak


Źródła:

Wiktionary

Atahualpa

Ata­hu­al­pa kecz. Ataw Wall­pa – "Szczę­śli­wy Ptak", zwany rów­nież Ata­ba­li­pa lub Ata­wall­pa, (ur. ok. 1502, zm. 26 lipca 1533 w Ca­ja­mar­ca) – trzy­na­sty wład­ca im­pe­rium Inków (Ta­wan­tin­su­yu), syn Hu­a­y­ny Ca­pa­ca i księż­nicz­ki z Quito o imie­niu Tocto Coca (Toc­tol­lo).


Źródła:

Wikipedia

Atak

1. na­tar­cie, ude­rze­nie na prze­ciw­ni­ka;
2. nagłe po­ja­wie­nie się ob­ja­wów cho­ro­by;
3. za­wod­ni­cy przez­na­cze­ni do dzia­łań ofen­syw­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wojsk. dzia­ła­nie za­czep­ne prze­ciw wro­go­wi

 (1.2) med. nie­prze­wi­dzia­ne po­ja­wie­nie się ob­ja­wów cho­ro­bo­wych

 (1.3) ostry i nagły prze­jaw emo­cji

 (1.4) agre­syw­ne wy­stą­pie­nie prze­ciw komuś lub cze­muś

 (1.5) gwał­tow­ne po­gor­sze­nie się po­go­dy

 (1.6) sport. nagła akcja ma­ją­ca na celu zdo­by­cie prze­wa­gi nad ry­wa­lem

 (1.7) sport. grupa za­wod­ni­ków wyz­na­czo­na do ataku (1.6)

 (1.8) szach. ro­dzaj de­biu­tu sza­cho­we­go o ofen­syw­nym cha­rak­te­rze


Atak – etap dzia­łań tak­tycz­nych wojsk lą­do­wych, lot­nict­wa, sił spe­cjal­nych i ma­ry­nar­ki wo­jen­nej, po­le­ga­ją­cy na gwał­tow­nym ude­rze­niu na prze­ciw­ni­ka i szyb­kim, po­łą­czo­nym z umie­jęt­nym ma­ne­wrem i ogniem, po­su­wa­niu się w głąb jego ugru­po­wa­nia. Atak jest po­cząt­ko­wym, de­cy­du­ją­cym eta­pem na­tar­cia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atakama

pu­sty­nia w Chile; Ata­ca­ma


Ata­ka­ma (Ata­ca­ma, De­sier­to de Ata­ca­ma) – pu­sty­nia mgli­sta w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej. Na­le­ży do naj­such­szych ob­sza­rów na świe­cie. Leży w pół­noc­nej czę­ści Chile, mię­dzy Kor­dy­lie­rą Nad­brzeż­ną a Kor­dy­lie­rą Za­chod­nią. Znaj­du­je się w obrę­bie dwóch chi­lij­skich pro­win­cji Norte Chico i Norte Gran­de.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atakamit

mi­ne­rał, za­sa­do­wy chlo­rek mie­dzio­wy


Ata­ka­mit – mi­ne­rał z grupy ha­lo­gen­ków, chlo­ro­wo­do­rot­le­nek mie­dzi(II).

Jego nazwa po­cho­dzi od do miej­sca po­cho­dze­nia. Jest nim po­ło­żo­na na pół­no­cy Chile pu­sty­nia Ata­ka­ma, jedno z naj­such­szych miejsc na Ziemi. Ata­ka­mit wy­stę­pu­je w po­sta­ci krysz­ta­łów w ukła­dzie słup­ko­wym, rom­bo­wym lub ta­blicz­ko­wym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atakamski

→ Ata­ka­ma (pu­sty­nia w Chile)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ata­ka­mą, do­ty­czą­cy Ata­ka­my


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ataki

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) M., B. i W. lm. od: atak


Źródła:

Wiktionary

Atakowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) przy­pu­szcza­nie ataku


Źródła:

Wiktionary

Atakować

1. pro­wa­dzić zor­ga­ni­zo­wa­ne, za­czep­ne dzia­ła­nia wo­jen­ne skie­ro­wa­ne prze­ciw­ko siłom nie­przy­ja­ciel­skim;
2. gwał­tow­nie na­pa­dać, na­cie­rać;
3. sze­rzyć się w ja­kimś śro­do­wi­sku, dzia­łać ni­szczą­co na coś;
4. usi­ło­wać pobić re­kord, pró­bo­wać po­ko­nać prze­ciw­ni­ka


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) pro­wa­dzić walkę za­i­ni­cjo­wa­ną przez sie­bie

 (1.2) wy­stę­po­wać w spo­sób agre­syw­ny prze­ciw komuś lub cze­muś

 (1.3) o cho­ro­bach: do­ty­czyć pew­ne­go or­ga­nu, ukła­du

 (1.4) o cho­ro­bach, szkod­ni­kach i in­nych pla­gach: sze­rzyć się w okre­ślo­nym śro­do­wi­sku

 (1.5) dzia­łać ni­szczą­co

 (1.6) po­dej­mo­wać ener­gicz­ne dzia­ła­nia

 (1.7) pot. zwra­cać się do kogoś

 (1.8) sport. pró­bo­wać zdo­być prze­wa­gę

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ata­ko­wać się

 (2.1) ata­ko­wać (1.2) wza­jem­nie jeden dru­gie­go

 (2.2) ata­ko­wać (1.2) sie­bie sa­me­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ataksja

upo­śle­dze­nie ru­cho­we; nie­zbor­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. za­bu­rze­nie ko­or­dy­na­cji ru­chów


Atak­sja, nie­zbor­ność ru­chów (gr. ἀταξία "ataxiā", ata­xia) – ze­spół ob­ja­wów okre­śla­ją­cych za­bu­rze­nia ko­or­dy­na­cji ru­cho­wej ciała. Sta­no­wi jedną z ma­ni­fe­sta­cji wielu cho­rób oś­rod­ko­we­go ukła­du ner­wo­we­go. Jej isto­ta po­le­ga na nie­pra­wi­dło­wym współ­dzia­ła­niu mię­śni ago­ni­stów i an­ta­go­ni­stów w za­kre­sie ich syn­chro­nii i re­gu­la­cji na­pię­cia mię­śnio­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ataksyt

me­te­o­ryt że­laz­ny o bar­dzo wy­so­kim udzia­le pro­cen­to­wym niklu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. me­te­o­ryt że­laz­ny o bar­dzo wy­so­kiej za­war­to­ści niklu;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ataktowy

w mu­zy­ce: bez po­dzia­łu na takty


Źródła:

SJP.pl

Ataktyczny

→ atak­sja


Patrz:ataksja

Źródła:

SJP.pl

Atakujący

forma cza­sow­ni­ka.

 (1.1) ims. przy­miot­ni­ko­wy czyn­ny od: ata­ko­wać

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) sport. w siat­ków­ce: za­wod­nik koń­czą­cy akcję ata­kiem po wy­sta­wie­niu piłki przez roz­gry­wa­ją­ce­go;


Ata­ku­ją­cy, pra­wos­krzy­dło­wy, skrzy­dło­wy (ang. "op­po­si­te hit­ter", "right-side hit­ter") – po­zy­cja na bo­i­sku w siat­ków­ce. Za­da­nie ata­ku­ją­ce­go po­le­ga na koń­cze­niu akcji ata­kiem po wy­sta­wie­niu piłki przez roz­gry­wa­ją­ce­go.

W usta­wie­niu na bo­i­sku gra po prze­kąt­nej z roz­gry­wa­ją­cym.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Atala

ty­tu­ło­wa bo­ha­ter­ka no­we­li François Cha­te­a­u­brian­da, półkr­wi In­dian­ka


Atala – wło­ska za­wo­do­wa grupa ko­lar­ska pow­sta­ła w 1908. W 1912 ze­spół ten, który wów­czas two­rzy­li Luigi Ganna, Carlo Ga­let­ti, Gio­van­ni Mi­che­lot­to i Ebe­rar­do Pa­ve­si zwy­cię­żył w kla­sy­fi­ka­cji ge­ne­ral­nej Giro d’Ita­lia. Był to je­dy­ny przy­pa­dek w hi­sto­rii wy­ści­gu, w któ­rym nie pro­wa­dzo­no kla­sy­fi­ka­cji in­dy­wi­du­al­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atalanta

w mi­to­lo­gii grec­kiej: he­ro­i­na be­oc­ka


Ata­lan­ta (gr. Ἀταλάντη Atalántē) – w mi­to­lo­gii grec­kiej pię­kna uczest­nicz­ka łowów ka­li­doń­skich, któ­rej Me­le­a­ger przyz­nał głowę dzika.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atalia

1. ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny are­ko­wa­tych; palma bra­zy­lij­ska; mią­gli­na;
2. prze­plat­ka ata­lia - ga­tu­nek mo­ty­la dzien­ne­go z ro­dzi­ny ru­sał­ko­wa­tych


Ata­lia ( ‏עֲתַלְיָה‎, "Atal­ja"; Γοθολία, "Gotholía"; At­ha­lia, zm. 835 p.n.e.) – córka króla Iz­ra­e­la Acha­ba i kró­lo­wej Ize­bel (lub, we­dług in­nych in­ter­pre­ta­cji, króla Om­rie­go), żona króla Judy Jo­ra­ma. Była kró­lo­wą-matką za pa­no­wa­nia swo­je­go syna Ochoz­ja­sza, a po jego śmier­ci prze­ję­ła wła­dzę i rzą­dzi­ła sa­mo­dziel­nie jako kró­lo­wa Judy w la­tach ok. 841–835 p.n.e. Była je­dy­ną ko­bie­tą za­sia­da­ją­cą na tro­nie w Je­ro­zo­li­mie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ataman

ko­zac­ki przy­wód­ca spra­wu­ją­cy funk­cje woj­sko­we


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) hist. wojsk. woj­sko­wy do­wód­ca, czę­sto też bę­dą­cy po­li­tycz­nym przy­wód­cą ko­za­ków;


Ata­man, ukr. отаман ("wa­ta­man, va­ta­man, ota­man") – ko­zac­ki przy­wód­ca peł­nią­cy funk­cje po­li­tycz­ne i woj­sko­we; także do­wód­ca woj­sko­wy od­dziel­ne­go po­dod­dzia­łu, ma­ją­cy wła­dzę woj­sko­wą lub ad­mi­ni­stra­cyj­no-woj­sko­wą, względ­nie przy­wód­ca nie­za­leż­ne­go od ja­kiej­kol­wiek wła­dzy od­dzia­łu, nie­jed­no­krot­nie o cha­rak­te­rze ro­zbój­ni­czym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atamanka

ko­zac­ka przy­wód­czy­ni spra­wu­ją­ca funk­cje woj­sko­we


Źródła:

SJP.pl

Atamanować

cza­sow­nik nie­prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) hist. do­wo­dzić od­dzia­łem ko­zac­kim jako ata­man


Źródła:

Wiktionary

Atamański

do­ty­czą­cy ata­ma­na


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z osobą lub urzę­dem ata­ma­na, do­ty­czą­cy ata­ma­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atamaństwo

sto­pień, ranga ata­ma­na


Źródła:

SJP.pl

Atanazja

daw­niej: nie­śmier­tel­ność


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atanazjański

→ ata­naz­ja


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. rel. zwią­za­ny z dok­to­rem Ko­ścio­ła Ata­na­zym Wiel­kim


Patrz:atanazja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atanazowie

Ata­na­zy z żoną


Źródła:

SJP.pl

Atanazy

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Ata­na­zy – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go. Wy­wo­dzi się od słowa oz­na­cza­ją­ce­go „nie­śmier­tel­ny” ( Αθανάσιος).

Ata­na­zy imie­ni­ny ob­cho­dzi: 2 maja, 15 maja, 23 czerw­ca, 4 lipca, 5 lipca, 15 lipca.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atandzenie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|atan­dzić.


Źródła:

Wiktionary

Atandzić

cza­sow­nik

 (1.1) gwara wię­zien­na pukać, ło­mo­tać


Źródła:

Wiktionary

Atanor

piec al­che­micz­ny; at­ha­nor


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ezot. spe­cjal­ny piec do celów al­che­micz­nych;


Ata­nor, at­ha­nor (arab. "tan­nur" = „piec”) − piec przez­na­czo­ny do celów al­che­micz­nych, prze­de wszyst­kim do spo­rzą­dza­nia ka­mie­nia fi­lo­zo­ficz­ne­go. Znaj­do­wa­ło się w nim jajo fi­lo­zo­ficz­ne z wła­ści­wy­mi re­a­gen­ta­mi (zło­tem i sre­brem oraz tynk­tu­rą). Ogień pło­ną­cy w ata­no­rze po­wi­nien być „umiar­ko­wa­ny, stały, słaby, równy, wil­got­ny i cie­pły [...] nie­wy­czer­pa­ny i przez na­tu­rę je­dy­nie sto­so­wa­ny”. Ata­nor opa­la­ny był zwy­kle wę­glem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atapask

czło­nek grupy ple­mion Ame­ry­ki Pół­noc­nej po­słu­gu­ją­cej się ję­zy­ka­mi ata­pa­skań­ski­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) etn. czło­nek in­diań­skie­go ple­mię­e­mie­nia z Ame­ry­ki Pół­noc­nej;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atapaskański

→ Ata­pa­sko­wie; ata­pa­skij­ski


Źródła:

SJP.pl

Atapaskijka

człon­ki­ni grupy ple­mion Ame­ry­ki Pół­noc­nej po­słu­gu­ją­cej się ję­zy­ka­mi ata­pa­skań­ski­mi


Źródła:

SJP.pl

Atapaskijski

→ Ata­pa­sko­wie; ata­pa­skań­ski


Źródła:

SJP.pl

Atapaskowie

grupa ple­mion Ame­ry­ki Pół­noc­nej po­słu­gu­ją­ca się ję­zy­ka­mi ata­pa­skań­ski­mi


Źródła:

SJP.pl

Atapi

skrót od: Ad­van­ced Tech­no­lo­gy At­tach­ment Pac­ket In­ter­fa­ce, złą­cze od­po­wie­dzial­ne za ko­mu­ni­ka­cję kom­pu­te­ra z urzą­dze­nia­mi in­ny­mi niż dyski twar­de


ATAPI (ang. "Ad­van­ced Tech­no­lo­gy At­tach­ment Pac­ket In­ter­fa­ce") – in­ter­fejs sy­ste­mo­wy w kom­pu­te­rach klasy PC przez­na­czo­ny do ko­mu­ni­ka­cji z urzą­dze­nia­mi pa­mię­ci ma­so­wych. ATAPI to "de facto" roz­sze­rzo­na wer­sja stan­dar­du ATA, wpro­wa­dza­ją­ca wiele uspraw­nień pod kątem ob­słu­gi wy­mien­nych me­diów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atar

ole­jek ró­ża­ny, skład­nik kos­me­ty­ków


Atar ( ‏أطار‎) – mia­sto w za­chod­niej Ma­u­re­ta­nii, w oazie, na skra­ju Sa­ha­ry, oś­ro­dek ad­mi­ni­stra­cyj­ny dy­stryk­tu Atar i re­gio­nu ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go Adrar. Około 33 tys. miesz­kań­ców.

Cho­ciaż przez wiele wie­ków zna­cze­nie Ataru jako oś­rod­ka po­li­tycz­ne­go i re­li­gij­ne­go po­zo­sta­wa­ło w tym re­gio­nie nie­wiel­kie, a prym wiódł w tych dzie­dzi­nach po­bli­ski Szin­kit, obec­nie wła­śnie tutaj kon­cen­tru­je się han­del i mie­ści się sie­dzi­ba władz.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ataraksja

sta­roż. obo­jęt­ność wobec świa­ta, nie­u­le­ga­nie emo­cjom - za­sa­da fi­lo­zo­ficz­na gło­szo­na gł. przez szko­łę sto­ic­ką i epi­ku­rej­ską


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sta­roż. filoz. spo­kój ducha


Ata­rak­sja ( αταραξια – brak za­mę­tu, nie­po­ko­ju) – po­sta­wa niewz­ru­szo­no­ści, rów­no­wa­gi i spo­ko­ju ducha, ideał spo­ko­ju wew­nętrz­ne­go czło­wie­ka. Jedna z cech mędr­ca we­dług fi­lo­zo­fów hel­le­ni­stycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ataraktyczny

1. lek ata­rak­tycz­ny - lek psy­cho­tro­po­wy o dzia­ła­niu prze­ciw­lę­ko­wym, zmniej­sza­ją­cy nie­po­kój, na­pię­cie emo­cjo­nal­ne; lek prze­ciw­lę­ko­wy, ank­sjo­li­tyk;
2. zwią­za­ny z ata­rak­sją, sta­ro­żyt­ną kon­cep­cją fi­lo­zo­ficz­ną, za­kła­da­ją­cą obo­jęt­ność wobec świa­ta, nie­u­le­ga­nie emo­cjom


Źródła:

SJP.pl

Ataraktyk

lek psy­cho­tro­po­wy o dzia­ła­niu prze­ciw­lę­ko­wym, zmniej­sza­ją­cy nie­po­kój, na­pię­cie emo­cjo­nal­ne; lek ata­rak­tycz­ny, ank­sjo­li­tyk


Źródła:

SJP.pl

Atargatis

mi­to­lo­gia sy­ryj­ska: bo­gi­ni mi­ło­ści i płod­no­ści, opie­kun­ka wo­jow­ni­ków; bo­gi­ni utoż­sa­mia­na z Asz­tar­te


Atar­ga­tis ( ‏אתרעתה‎) – sy­ryj­ska bo­gi­ni płod­no­ści.

Jej naj­słyn­niej­sze sank­tu­a­rium znaj­do­wa­ło się w Man­bidż (zna­nym jako Hie­ra­po­lis-Bam­by­ke). O jej kul­cie pisze Lu­kian z Sa­mo­sa­ty w "De Dea Syria". Wg. prze­sła­nek epi­gra­ficz­nych jej kult był roz­prze­strze­nio­ny w ba­se­nie Morza Śró­dziem­ne­go. Świą­ty­nia Atar­ga­tis znaj­do­wa­ła się też na hel­le­ni­stycz­nym Delos oraz w par­tyj­skiej Dura Eu­ro­pos.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atari

marka kom­pu­te­rów i kon­sol do gier oraz firma


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) tak­tycz­na sy­tu­a­cja przy­mu­su w grze w go, w któ­rej grupa ka­mie­ni ma tylko jeden od­dech i może zo­stać zbita w na­stęp­nym ruchu

 (1.2) in­form. mi­kro­kom­pu­ter marki Atari


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atarot

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Atarynka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) żart. pot. jeden z kom­pu­te­rów firmy Atari, zwy­kle ośmio­bi­to­wy


Źródła:

Wiktionary

Ataszat

urząd attaché; at­ta­chat


Źródła:

SJP.pl

Atatürk

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Atawistycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób ata­wi­stycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Atawistyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ata­wi­stycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ata­wi­stycz­ni


Źródła:

Wiktionary

Atawistyczny

1. w bio­lo­gii: do­ty­czą­cy ata­wiz­mu, bę­dą­cy ata­wiz­mem (np. ata­wi­stycz­ne owło­sie­nie ca­łe­go ciała);
2. prze­no­śnie: zwią­za­ny z ata­wiz­mem psy­chicz­nym (np. ata­wi­stycz­ne skłon­no­ści)


przy­miot­nik

 (1.1) o ce­chach po­dob­nych jak u od­le­głych przod­ków


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atawizm

1. w bio­lo­gii: wy­stę­po­wa­nie u osob­ni­ka cech jego od­le­głych przod­ków;
2. prze­no­śnie: wy­stę­po­wa­nie u kogoś pier­wot­nych cech psy­chicz­nych (zwy­kle ne­ga­tyw­nych)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wy­stę­po­wa­nie cech pier­wot­nych, pry­mi­tyw­nych, spo­ty­ka­nych u daw­nych przod­ków


Ata­wizm ( ata­vus – przo­dek) – re­gre­sja ewo­lu­cyj­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atbaj

góry zrę­bo­we w Egip­cie i Su­da­nie; Góry Czer­wo­no­mor­skie


Atbaj, ‘Atbāy, Góry Czer­wo­no­mor­skie, daw­niej Itbaj – góry zrę­bo­we w Egip­cie i Su­da­nie, cią­gną­ce się wzdłuż Morza Czer­wo­ne­go. Naj­wyż­szym szczy­tem jest Dża­bal Uda (2259 m n.p.m.). Są mocno rozcz­łon­ko­wa­ne su­chy­mi do­li­na­mi ucho­dzą­cy­mi ku Morzu Czer­wo­ne­mu i do­li­nie Nilu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atbara

1. mia­sto i dy­strykt w Su­da­nie;
2. rzeka w Su­da­nie i Etio­pii


At­ba­ra (arab. عطبرة "Aṭbara") – mia­sto w pół­noc­no-wschod­nim Su­da­nie, w wi­la­je­cie Nahr an-Nil, przy uj­ściu rzeki At­ba­ra do Nilu. Około 87,8 tys. miesz­kań­ców. Oś­ro­dek hand­lo­wy re­gio­nu rol­ni­cze­go; prze­mysł ce­men­to­wy, spo­żyw­czy; węzeł ko­le­jo­wy; sie­dzi­ba bi­skup­stwa kop­tyj­skie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ate

nie­po­ha­mo­wa­na am­bi­cja, ślepy im­puls, siła fa­tal­na


Ate (gr. Ἄτη "Átē", łac. "Nefas", "Error") – w mi­to­lo­gii grec­kiej córka Zeusa albo (w in­nych mi­tach) córka bo­gi­ni niez­go­dy Eris.

Jest uo­so­bie­niem za­śle­pie­nia pro­wa­dzą­ce­go do zbrod­ni, jak i kary za złe czyny. W te­a­trze an­tycz­nym jeden z ele­men­tów kon­cep­cji tra­giz­mu: „pycha”, „za­śle­pie­nie”.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atebryna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. farm. pre­pa­rat prze­ciw­ma­la­rycz­ny, syn­te­tycz­ny al­ka­lo­id; za­mien­nik chi­ni­ny


Źródła:

Wiktionary

Ateista

nie­wie­rzą­cy w ist­nie­nie Boga lub bogów, zwo­len­nik ate­iz­mu; ate­usz (książ­ko­wo)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek odrzu­ca­ją­cy wiarę w ist­nie­nie bogów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateistka

→ ate­i­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta nie wie­rzą­ca w ist­nie­nie bogów, odrzu­ca­ją­ca wiarę w ist­nie­nie bogów


Patrz:ateista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateistycznie

przy­słó­wek

 (1.1) filoz. rel. w my­śle­niu ate­i­stycz­nym; ne­gu­jąc ist­nie­nie Boga

 (1.2) przen. bez wiary; poza tra­dy­cją re­li­gij­ną


Źródła:

Wiktionary

Ateistyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rzad. cecha tego, co ate­i­stycz­ne lub tego, kto ate­i­stycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Ateistyczny

zwią­za­ny z ate­iz­mem, wy­ra­ża­ją­cy ate­izm (np. ate­i­stycz­ne kon­cep­cje w fi­lo­zo­fii, ate­i­stycz­ne po­glą­dy)


przy­miot­nik

 (1.1) rel. zwią­za­ny z ate­iz­mem lub ate­i­sta­mi, zgod­ny z ate­iz­mem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateizacja

pro­pa­go­wa­nie po­glą­du o nie­ist­nie­niu Boga, sze­rze­nie się tego po­glą­du w spo­łe­czeń­stwie, sta­wa­nie się ate­i­stą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sze­rze­nie ate­iz­mu, pro­pa­go­wa­nie ate­iz­mu

 (1.2) sta­wa­nie się ate­i­stą


Ate­i­za­cja – pro­ces po­le­ga­ją­cy na upo­wszech­nia­niu po­staw ne­gu­ją­cych ist­nie­nie Boga oraz za­prze­cza­ją­cy ist­nie­niu wszel­kich sił nad­przy­ro­dzo­nych.

W Pol­sce po­dob­nie jak w Eu­ro­pie na­si­le­nie pro­ce­su ate­i­za­cji na­stą­pi­ło po 1944 r. i wią­za­ło się ze wspie­ra­niem i pro­mo­wa­niem ate­i­za­cji przez tzw. wła­dzę lu­do­wą. W tym celu pow­sta­ło m.in. Sto­wa­rzy­sze­nie Ate­i­stów i Wol­no­my­śli­cie­li, któ­re­go głów­nym celem była:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ateizacyjny

→ ate­i­za­cja


Patrz:ateizacja

Źródła:

SJP.pl

Ateizm

po­gląd odrzu­ca­ją­cy wiarę w Boga, za­prze­cza­ją­cy ist­nie­niu Boga; ate­u­szo­stwo (prze­sta­rza­łe)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. po­gląd w jed­noz­nacz­ny spo­sób odrzu­ca­ją­cy wiarę w ist­nie­nie Boga lub bogów;


Ate­izm (z gr. ἄθεος „be­zboż­ny” – ἀ- "a-", „bez” oraz θεός, "theos", „bóg”) – po­gląd za­prze­cza­ją­cy ist­nie­niu Boga lub bogów, odrzu­ce­nie wiary w Stwór­cę; ewen­tu­al­nie brak wiary w Boga. Może uz­na­wać re­li­gię za sprzecz­ną z nauką, sprzecz­ną z ro­zu­mem lub nie­po­trzeb­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ateizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) sze­rze­nie ate­iz­mu


Źródła:

Wiktionary

Ateizować

1. sze­rzyć po­gląd o nie­ist­nie­niu Boga (ate­izm), czy­nić kogoś nie­wie­rzą­cym w Boga;
2. ate­i­zo­wać się - sta­wać się nie­wie­rzą­cym w Boga


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­te­i­zo­wać)

 (1.1) sze­rzyć ate­izm, pro­pa­go­wać ate­izm


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atelier

[czy­taj: ateLJE]
1. ze­spół spe­cjal­nie urzą­dzo­nych po­mie­szczeń, w któ­rych na­krę­ca się filmy;
2. pra­cow­nia ar­ty­sty (ma­la­rza, fo­to­gra­fi­ka itp.) z od­po­wied­nim wy­po­sa­że­niem i oś­wiet­le­niem, bę­dą­ca czę­stym te­ma­tem w ma­lar­stwie


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) szt. pra­cow­nia ar­ty­sty (ma­la­rza, fo­to­gra­fi­ka itp.) z od­po­wied­nim wy­po­sa­że­niem i oś­wiet­le­niem, bę­dą­ca czę­stym te­ma­tem w ma­lar­stwie

 (1.2) film. ze­spół spe­cjal­nie urzą­dzo­nych po­mie­szczeń, w któ­rych kręci się filmy


Zo­bacz też: pra­cow­nia.

(wym. pol. upro­szczo­na: atel­je) – po­mie­szcze­nie lub ze­spół po­mie­szczeń, sta­no­wią­cych miej­sce pracy twór­czej jed­ne­go lub kilku ar­ty­stów, do­sto­so­wa­nych do ich in­dy­wi­du­al­nych upo­do­bań i cha­rak­te­ru wy­ko­ny­wa­nej pro­fe­sji (fo­to­gra­fa, ma­la­rza, rzeź­bia­rza).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atelierowy

przy­miot­nik od: ate­lier


Źródła:

SJP.pl

Atellan

w sta­ro­żyt­nym te­a­trze rzym­skim: lu­do­wa farsa, krót­ka im­pro­wi­zo­wa­na scen­ka z udzia­łem ty­po­wych po­sta­ci z ma­ska­mi


Źródła:

SJP.pl

Atellana

lu­do­we wi­do­wi­ska w Kam­pa­nii, we Wło­szech, ma­ją­ce naj­czę­ściej cha­rak­ter kam­pa­nii po­li­tycz­nych


Źródła:

SJP.pl

Atematyczny

1. nie­ma­ją­cy te­ma­tu, po­zba­wio­ny tre­ści;
2.w ję­zy­koz­naw­stwie: cza­sow­ni­ki ate­ma­tycz­ne - cza­sow­ni­ki, do któ­rych rdze­nia nie jest do­da­wa­ny przy­ro­stek


przy­miot­nik

 (1.1) jęz. bez te­ma­tu; nie ma­ją­cy rdze­nia od­mia­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atemi

w ja­poń­skich sztu­kach walki: ude­rze­nie w wi­tal­ny punkt ludz­kie­go ciała


Atemi (jap. 当て身) – słowo w ję­zy­ku ja­poń­skim, oz­na­cza­ją­ce ude­rze­nie w wi­tal­ny punkt ludz­kie­go ciała, ude­rze­nie no­ka­u­tu­ją­ce.

W ja­poń­skich sztu­kach walki ciosy za­da­wa­ne ręką i nogą, w odróż­nie­niu od wy­krę­ceń, du­szeń, trzy­mań. Ka­ra­te jest ty­po­wą sztu­ką walki sku­pia­ją­cą się na atemi. Niek­tó­re ude­rze­nia w wi­tal­ne or­ga­ny mogą zabić albo po­zba­wić prze­ciw­ni­ka zdol­no­ści do walki: w splot sło­necz­ny, skroń, oczy, ge­ni­ta­lia, pod nos lub pod­bró­dek.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atena

w mi­to­lo­gii grec­kiej: bo­gi­ni mą­dro­ści, rze­mio­sła i sztu­ki wo­jen­nej, córka Zeusa (wy­sko­czy­ła z jego ot­war­tej głowy)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. bo­gi­ni mą­dro­ści, wojny spra­wied­li­wej i rę­ko­dzie­ła, utoż­sa­mia­na z rzym­ską Mi­ner­wą;

 (1.2) imię|pol­ski|ż.; imię mi­to­lo­gicz­ne


Atena (gr. Ἀθηνή At­he­ne, Ἀθηναίη At­he­na­ie, łac. Mi­ner­va) – w mi­to­lo­gii grec­kiej bo­gi­ni mą­dro­ści, sztu­ki, spra­wied­li­wej wojny oraz opie­kun­ka miast, m.in. Aten i Spar­ty. Jest jedną z dwu­na­stu głów­nych bogów olim­pij­skich. Jej atry­bu­ta­mi są: włócz­nia, tar­cza i łuk. Jej świę­tym zwie­rzę­ciem jest sowa, a ro­śli­ną – oliw­ka. Jej rzym­skim od­po­wied­ni­kiem jest Mi­ner­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atencja

1. prze­sta­rza­le: sza­cu­nek, re­spekt, po­wa­ża­nie;
2. daw­niej: uwaga, czuj­ność, ba­cze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. sza­cu­nek, re­spekt, po­wa­ża­nie oka­zy­wa­ne komuś lub cze­muś

 (1.2) daw. uwaga


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atencjonalny

pełen aten­cji, wy­ra­ża­ją­cy szcze­gól­ny sza­cu­nek


Źródła:

SJP.pl

Atencjusz

po­tocz­nie: osoba sta­ra­ją­ca się być cią­gle w cen­trum uwagi, zwra­ca­ją­ca na sie­bie uwagę w ne­ga­tyw­ny lub kon­tro­wer­syj­ny spo­sób


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pejor. osoba usil­nie za­bie­ga­ją­ca o aten­cję


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atencjuszka

→ aten­cjusz


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta za­bie­ga­ją­ca o aten­cję


Patrz:atencjusz

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atencyjka

żar­to­bli­wie: oka­za­nie komuś szcze­gól­ne­go sza­cun­ku, wzglę­dów; sza­no­wan­ko, usza­no­wan­ko


Źródła:

SJP.pl

Atencyjny

śro­do­wi­sko­wo: pró­bu­ją­cy zwró­cić na sie­bie uwagę swoim pro­wo­ku­ją­cym za­cho­wa­niem


Źródła:

SJP.pl

Ateneum

prze­no­śnie: w róż­nych cza­sach i miej­scach - in­sty­tu­cja kul­tu­ral­na lub na­u­ko­wa, naj­czę­ściej szko­ła wyż­sza lub śred­nia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atenka

miesz­kan­ka Aten (mia­sta)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Aten

 (1.2) mebl. trój­noż­ny sto­lik pod miskę ze zdo­bie­nia­mi sty­li­zo­wa­ny­mi na an­tycz­ne


Aten­ka (fr. "athénienne", od "Athénienne" – Aten­ka lub "athénien" – ateń­ski) – ro­dzaj nie­wiel­kie­go mebla w po­sta­ci trój­no­gu, po­pu­lar­ne­go w dru­giej po­ło­wie XVIII i na po­cząt­ku XIX wieku.

Pier­wszy jego pro­jekt z 1757 (opu­bli­ko­wa­ny w 1762) był dzie­łem szkoc­kie­go ar­ty­sty i ba­da­cza sta­ro­żyt­no­ści Ja­me­sa Stu­ar­ta, zwa­ne­go „Ateń­czy­kiem” i zna­ne­go jako po­pu­la­ry­za­tor sztu­ki kla­sycz­nej. We Fran­cji po­ja­wi­ła się w okre­sie pa­no­wa­nia Lud­wi­ka XVI jako użyt­ko­we na­śla­dow­nict­wo trój­no­gów an­tycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atentat

za­mach na czy­jeś życie z przy­czyn po­li­tycz­nych


Źródła:

SJP.pl

Atenuacja

pro­ces otrzy­my­wa­nia wi­ru­sów lub bak­te­rii o ob­ni­żo­nej cho­ro­bot­wór­czo­ści, słu­żą­cych do pro­duk­cji szcze­pio­nek; ate­nu­o­wa­nie


Ate­nu­a­cja – sztucz­ne otrzy­my­wa­nie od­mian pa­to­ge­nów (wi­ru­sów, grzy­bów, bak­te­rii) o znacz­nie ob­ni­żo­nej wi­ru­len­cji przy rów­no­czes­nym za­cho­wa­niu ich od­dzia­ły­wa­nia im­mu­no­lo­gicz­ne­go na or­ga­nizm. Sto­su­je się ją w celu wy­pro­du­ko­wa­nia szcze­pion­ki.

Ate­nu­o­wa­ny ustrój cho­ro­bot­wór­czy jest nadal żywy, ale nie­zdol­ny do wy­wo­ła­nia cho­ro­by.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atenuowanie

otrzy­my­wać (otrzy­mać) wi­ru­sy lub bak­te­rie o ob­ni­żo­nej cho­ro­bot­wór­czo­ści, słu­żą­ce do pro­duk­cji szcze­pio­nek


Źródła:

SJP.pl

Atenuowany

przy­miot­nik

 (1.1) po­zba­wio­ny zjad­li­wo­ści (o pa­to­ge­nach)


Źródła:

Wiktionary

Atenuować

otrzy­my­wać (otrzy­mać) wi­ru­sy lub bak­te­rie o ob­ni­żo­nej cho­ro­bot­wór­czo­ści, słu­żą­ce do pro­duk­cji szcze­pio­nek


Źródła:

SJP.pl

Ateny

sto­li­ca Gre­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca współ­czes­nej Gre­cji;

 (1.2) hist. sta­ro­żyt­ne mia­sto-pań­stwo

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lp. oraz M., B. i W. lm. od: Atena


Ateny (no­wogr. Αθήνα, "Athī́na" (trl.), "Atina" (trb.); st.gr. Ἀθῆναι, "Athēnai"; At­he­nae) – sto­li­ca i naj­więk­sze mia­sto Gre­cji, jeden z naj­waż­niej­szych oś­rod­ków tu­ry­stycz­nych Eu­ro­py z za­byt­ka­mi kul­tu­ry an­tycz­nej i za­ra­zem dzie­sią­ty co do wiel­ko­ści ze­spół miej­ski w Unii Eu­ro­pej­skiej na po­zio­mie 3,5 mln miesz­kań­ców (cała me­tro­po­lia ma bli­sko 4 mi­lio­ny miesz­kań­ców).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aterogenny

wy­wo­łu­ją­cy miaż­dży­cę; miaż­dży­co­rod­ny, miaż­dży­co­gen­ny


Źródła:

SJP.pl

Ateroskleroza

rzad­ko: cho­ro­ba po­le­ga­ją­ca na od­kła­da­niu się cho­le­ste­ro­lu (i in­nych sub­stan­cji) na wew­nętrz­nych ścian­kach tęt­nic; miaż­dży­ca tęt­nic, ar­te­rios­kle­ro­za


Źródła:

SJP.pl

Ateryna

ga­tu­nek małej ryby mor­skiej z ro­dzi­ny ate­ry­no­wa­tych


Ate­ry­na ("At­he­ri­na pres­by­ter") – ga­tu­nek mor­skiej ryby z ro­dzi­ny ate­ry­no­wa­tych (At­he­ri­ni­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aterynka

ga­tu­nek słod­ko­wod­nej ryby z rzędu ate­ry­noksz­tałt­nych; be­do­cja


Źródła:

SJP.pl

Aterynokształtne

rząd ryb pro­mie­nio­płet­wych


Ate­ry­noksz­tałt­ne (At­he­ri­ni­for­mes) – rząd ryb pro­mie­nio­płet­wych (Ac­ti­nop­te­ry­gii).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aterynokształtny

o ce­chach ate­ry­noksz­tałt­nych (rząd ryb)


Źródła:

SJP.pl

Aterynowate

o ce­chach ate­ry­no­wa­tych (ro­dzi­na ryb)


Ate­ry­no­wa­te (At­he­ri­ni­dae) – ro­dzi­na ryb ate­ry­noksz­tałt­nych. Kilka ga­tun­ków z tej ro­dzi­ny ma zna­cze­nie go­spo­dar­cze oraz hob­by­stycz­ne (ho­dow­la w ak­wa­riach). Wy­stę­pu­ją w mor­skich wo­dach przy­brzeż­nych w kli­ma­tach zwrot­ni­ko­wym, podz­wrot­ni­ko­wym i umiar­ko­wa­nym, więk­szość w In­do­pa­cy­fi­ku, a trzy ga­tun­ki w Oce­a­nie At­lan­tyc­kim. Ga­tun­ki z ro­dza­ju "Cra­te­ro­cep­ha­lus" za­sied­la­ją wody słod­kie Au­stra­lii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aterynowaty

o ce­chach ate­ry­no­wa­tych (ro­dzi­na ryb)


Źródła:

SJP.pl

Atest

do­ku­ment poś­wiad­cza­ją­cy, że coś (naj­czę­ściej wyrób prze­my­sło­wy) speł­nia normy i może być sprze­da­wa­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) praw. do­ku­ment poś­wiad­cza­ją­cy, zaś­wiad­cza­ją­cy

 (1.2) techn. wy­sta­wia­ny przez in­sty­tu­cję upo­waż­nio­ną do oceny ja­ko­ści wy­ro­bów do­ku­ment pot­wier­dza­ją­cy zgod­ność wy­ko­na­nia pro­duk­tu z nor­ma­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atestacja

1. kon­tro­la koń­czą­ca się na­da­niem ate­stu;
2. kon­tro­lo­wa­nie sta­no­wisk pracy pod wzglę­dem ich przy­dat­no­ści w za­kła­dzie;
3. daw­niej: zaś­wiad­cze­nie, świa­dect­wo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ba­da­nie i ocena cze­goś pod wzglę­dem speł­nia­nia norm


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atestacyjny

przy­miot­nik od: ate­sta­cja


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ate­sta­cją, ate­sto­wa­niem, do­ty­czą­cy ate­sta­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atestat

prze­sta­rza­łe: ate­sta­cja, świa­dect­wo


Źródła:

SJP.pl

Atestator

osoba lub pod­miot prze­pro­wa­dza­ją­cy ate­sta­cję (we­ry­fi­ka­cję i zgod­ność z nor­ma­mi)


Źródła:

SJP.pl

Atestowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) we­ry­fi­ko­wa­nie, czy pro­dukt od­po­wia­da obo­wią­zu­ją­cym nor­mom

 (1.2) spraw­dza­nie, czy ja­kieś pro­ce­du­ry są zgod­ne z nor­ma­mi


Źródła:

Wiktionary

Atestować

1. do­ko­nać, do­ko­ny­wać kon­tro­li koń­czą­cej się na­da­niem ate­stu;
2. skon­tro­lo­wać, kon­tro­lo­wać sta­no­wi­ska pracy pod wzglę­dem ich przy­dat­no­ści w za­kła­dzie


cza­sow­nik prze­chod­ni dwu­a­spek­to­wy

 (1.1) urz. nadać lub na­da­wać pro­duk­to­wi atest po stwier­dze­niu, że speł­nia on od­po­wied­nie normy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atetotyczny

→ ate­to­za


Patrz:atetoza

Źródła:

SJP.pl

Atetoza

mi­mo­wol­ne skręt­ne ruchy, zwła­szcza w oko­li­cach koń­czyn gór­nych, wy­stę­pu­ją­ce przy móz­go­wym po­ra­że­niu dzie­cię­cym


Ate­to­za (gr. ατηετηορ = nie­u­po­rząd­ko­wa­ny) – za­bu­rze­nie ne­u­ro­lo­gicz­ne po­le­ga­ją­ce na wy­stę­po­wa­niu nie­za­leż­nych od woli, nie­ryt­micz­nych, cią­głych, po­wol­nych ru­chów ciała.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ateusz

prze­sta­rza­łe: zwo­len­nik ate­iz­mu; ate­i­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. ate­i­sta, be­zboż­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateuszka

prze­sta­rza­łe: zwo­len­nicz­ka ate­iz­mu; ate­ist­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. ate­ist­ka, be­zboż­ni­ca


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateuszostwo

prze­sta­rza­le: ate­izm - nie­uz­na­wa­nie ist­nie­nia Boga


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) po­sta­wa ne­gu­ją­ca ist­nie­nie Boga


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateuszowski

→ ate­usz


przy­miot­nik

 (1.1) przest. do­ty­czą­cy ate­u­sza


Patrz:ateusz

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateuszowy

przy­miot­nik

 (1.1) przest. ate­i­stycz­ny, be­zboż­ny


Źródła:

Wiktionary

Ateńczyk

miesz­ka­niec Aten (mia­sta)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Aten


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateński

przy­miot­nik od: Ateny (sto­li­ca Gre­cji i sta­ro­żyt­ne pań­stwo)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ate­na­mi, do­ty­czą­cy Aten – mia­sta, me­tro­po­lii lub sta­ro­żyt­nej polis


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ateścik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od atest


Źródła:

Wiktionary

Athabaska

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Athabaskański

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rzad. zwią­za­ny z At­ha­ba­ską, do­ty­czą­cy At­ha­ba­ski (rzeki lub je­zio­ra)


Źródła:

Wiktionary

Athanor

[czy­taj: ata­nor] piec al­che­micz­ny; ata­nor


Źródła:

SJP.pl

Atharwaweda

At­har­wa­we­da (sanskr. trl. "At­har­va­ve­da") – jeden z czte­rech zbio­rów (san­hi­ta) hym­nów, wcho­dzą­cych w skład Wed, za­wie­ra głów­nie tek­sty ma­gicz­ne (for­mu­ły ma­gicz­ne, za­klę­cia i eg­zor­cyz­my) i tek­sty zwią­za­ne z ry­tu­a­ła­mi (kró­lew­ski­mi i od­no­szą­cy­mi się do ogni­ska do­mo­we­go).


Źródła:

Wikipedia

Athleisure

[czy­taj: ATleiżer] no­sze­nie na co dzień ubrań spor­to­wych


Źródła:

SJP.pl

Athlon

[czy­taj: atlon] linia pro­ce­so­rów firmy AMD


Źródła:

SJP.pl

Athos

pół­wy­sep w Gre­cji; Ajon Oros


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. pół­wy­sep w pół­noc­nej Gre­cji sta­no­wią­cy część Pół­wy­spu Chal­cy­dyc­kie­go

 (1.2) geogr. góra na pół­wy­spie Athos (1.1);

 (1.3) geogr. za­to­ka w pół­noc­nej Gre­cji, mię­dzy pół­wy­spem Athos (1.1) a Sit­ho­nią;

 (1.4) rel. adm. re­li­gij­na en­kla­wa na pół­wy­spie Athos (1.1) o sta­tu­sie okrę­gu au­to­no­micz­ne­go sta­no­wią­ca cen­trum mo­na­stycz­ne pra­wo­sła­wia;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (2.1) mitgr. mi­tycz­ny gi­gant zgła­dzo­ny przez Po­sej­do­na pod­czas gi­gan­to­ma­chii, przy­wa­lo­ny ol­brzy­mią skałą na pół­wy­spie Athos (1.1)


Athos, także Świę­ta Góra (no­wogr. Άγιο Όρος – Agio Oros, grec. sta­roż. Ἅγιον Ὄρος – Agion Oros) – wspól­no­ta mni­chów pra­wo­sław­nych w Gre­cji, po­sia­da­ją­ca sta­tus re­gio­nu au­to­no­micz­ne­go (tzw. Au­to­no­micz­ne Pań­stwo Klasz­tor­ne) rów­ne­go jed­nost­kom ad­mi­ni­stra­cji zde­cen­tra­li­zo­wa­nej, z te­ry­to­rium obej­mu­ją­cym dal­szą od na­sa­dy część pół­wy­spu Athos wraz z górą Athos, nad za­to­ką Athos. W 2011 r. wspól­no­ta li­czy­ła 1811 miesz­kań­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Athoski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z górą Athos, do­ty­czą­cy góry Athos


Źródła:

Wiktionary

Athyr

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. we­dług na­zew­nict­wa grec­kie­go, trze­ci mie­siąc pier­wszej sta­ro­e­gip­skiej pory roku achet, pory wy­le­wu Nilu;


Źródła:

Wiktionary

Atimia

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: kara po­zba­wie­nia czci oraz praw oby­wa­tel­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sta­roż. wy­klu­cze­nie z życia pu­blicz­ne­go w sta­ro­żyt­nej Gre­cji;


Ati­mia ( ατιμία od "a" „brak” i "time" „war­tość; honor”) – w sta­ro­żyt­nej Gre­cji forma wy­klu­cze­nia z życia pu­blicz­ne­go po­przez po­zba­wie­nie praw oby­wa­tel­skich, oz­na­cza­ją­ca w prak­ty­ce zakaz po­ja­wia­nia się na zgro­ma­dze­niach i w świą­ty­niach.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.

 (1.2) geogr. mia­sto i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie La­cjum;


Atina – miej­sco­wość i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie La­cjum, w pro­win­cji Fro­si­no­ne.

We­dług da­nych na rok 2004 gminę za­miesz­ki­wa­ło 4480 osób, 154,5 os./km².


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Atk

[czy­taj: a-te-KA] skrót od: Aka­de­mia Te­o­lo­gii Ka­to­lic­kiej


skró­to­wiec, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) = eduk. Aka­de­mia Te­o­lo­gii Ka­to­lic­kiej


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atka

po­tocz­nie: znak @; at, małpa


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atkinson

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atl

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Atlancki

→ At­lan­ta


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) ar­chit. zwią­za­ny z at­lan­ta­mi

 (1.2) geogr. zwią­za­ny z At­lan­tą (mia­stem w Sta­nach Zjed­no­czo­nych)

 (1.3) zwią­za­ny z At­lan­ta­mi lub At­lan­ty­dą


Patrz:Atlanta

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atlant

pod­po­ra ar­chi­tek­to­nicz­na bę­dą­ca po­są­giem mu­sku­lar­ne­go męż­czyz­ny dźwi­ga­ją­ce­go na ra­mio­nach lub na gło­wie ele­ment ar­chi­tek­to­nicz­ny, np. bal­kon; atlas; te­la­mon


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) ar­chit. posąg at­le­tycz­ne­go męż­czyz­ny jako pod­po­ra ar­chi­tek­to­nicz­na, np. bal­ko­nu;


At­lant (lm. at­lan­ty; także gi­gant, te­la­mon, her­ku­lant, gr. "átlas", "átlantos") – po­stać mu­sku­lar­ne­go męż­czyz­ny pod­trzy­mu­ją­ce­go głową, bar­ka­mi lub rę­ka­mi ele­ment ar­chi­tek­to­nicz­ny (np. bel­ko­wa­nie, strop, bal­kon itp.), pod­po­ra za­stę­pu­ją­ca filar, ko­lum­nę.

At­lant znany był już w ar­chi­tek­tu­rze sta­ro­żyt­nej jako męski od­po­wied­nik ka­ria­ty­dy, a roz­po­wszech­nio­ny zo­stał w epoce ba­ro­ku. Po­cho­dze­nie nazwy łączy ją z mi­tycz­nym ty­ta­nem At­la­sem dźwi­ga­ją­cym skle­pie­nie nieba.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atlanta

pod­po­ra ar­chi­tek­to­nicz­na bę­dą­ca po­są­giem mu­sku­lar­ne­go męż­czyz­ny dźwi­ga­ją­ce­go na ra­mio­nach lub na gło­wie ele­ment ar­chi­tek­to­nicz­ny, np. bal­kon; atlas; te­la­mon


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. sto­li­ca i jed­no­cze­śnie naj­lud­niej­sze mia­sto ame­ry­kań­skie­go stanu Ge­or­gia;


At­lan­ta – sto­li­ca i jed­no­cze­śnie naj­bar­dziej za­lud­nio­ne mia­sto ame­ry­kań­skie­go stanu Ge­or­gia, z po­pu­la­cją li­czą­cą 510,8 tys. miesz­kań­ców (2023). At­lan­ta sta­no­wi kul­tu­ral­ne i eko­no­micz­ne cen­trum ob­sza­ru me­tro­po­li­tal­ne­go At­lan­ta, za­miesz­ki­wa­ne­go przez 6,3 mi­lio­na osób, a także naj­waż­niej­szy kom­po­nent roz­ra­sta­ją­ce­go się me­ga­po­lis, zna­ne­go jako.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atlantic

[czy­taj: at­lan­tik] krój czcion­ki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atlantis

prom kos­micz­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atlantycki

1. przy­miot­nik od: At­lan­tyk;
2. po­li­ty­ka: zwią­za­ny z NATO


przy­miot­nik

 (1.1) geogr. do­ty­czą­cy At­lan­ty­ku

 (1.2) polit. do­ty­czą­cy państw NATO


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atlantyckość

→ at­lan­tyc­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest at­lan­tyc­kie; cecha tych, któ­rzy są at­lan­tyc­cy


Patrz:atlantycki

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atlantyda

le­gen­dar­na wiel­ka wyspa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) mit. mi­tycz­na wyspa cał­ko­wi­cie zni­szczo­na przez trzę­sie­nie ziemi, le­żą­ca we­dług Pla­to­na na Oce­a­nie At­lan­tyc­kim na­prze­ciw Słu­pów He­ra­kle­sa;

 (1.2) mitgr. każda z He­spe­ryd, Hiad i Ple­jad, córek At­la­sa;


At­lan­ty­da, At­lan­tis (gr. Ἀτλαντὶς νῆσος "Atlantìs nēsos") – mi­tycz­na kra­i­na, która miała być miej­scem ist­nie­nia roz­wi­nię­tej cy­wi­li­za­cji zni­szczo­nej przez serię trzę­sień ziemi i za­to­pio­nej przez wody mor­skie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atlantydy

miesz­kań­cy At­lan­ty­dy (mi­tycz­ne­go pań­stwa)


At­lan­ty­dy (gr. Ατλαντίδες Atlantídes, łac. At­lan­ti­des ‘córki At­lan­ta’, ‘córki At­la­sa’) – w mi­to­lo­gii grec­kiej nimfy: He­spe­ry­dy, Hiady i Ple­ja­dy; córki ty­ta­na At­la­sa (At­lan­ta; gr. Átlas, Átlantos).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atlantydzi

miesz­kań­cy At­lan­ty­dy (mi­tycz­ne­go pań­stwa)


Źródła:

SJP.pl

Atlantydzki

przy­miot­nik od: At­lan­ty­da


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) mit. zwią­za­ny z At­lan­ty­dą, do­ty­czą­cy At­lan­ty­dy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atlantyk

Ocen At­lan­tyc­ki; drugi we­dług wiel­ko­ści po Oce­a­nie Spo­koj­nym ob­szar wodny świa­ta, znaj­du­ją­cy się mię­dzy Eu­raz­ją, Afry­ką, An­tark­ty­dą i Ame­ry­ką


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. pot. zob. Ocean At­lan­tyc­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atlantysta

zwo­len­nik in­te­gra­cji Eu­ro­py re­a­li­zo­wa­nej przez NATO


Źródła:

SJP.pl

Atlantyzm

1. kon­cep­cja in­te­gra­cji Eu­ro­py re­a­li­zo­wa­na przez NATO;
2. po­li­tycz­na łącz­ność z ce­la­mi NATO


At­lan­tyzm ( at­lan­ti­cism), znany rów­nież jako tran­sat­lan­tyzm – ide­o­lo­gia po­li­tycz­na po­stu­lu­ją­ca ści­sły so­jusz mię­dzy pań­stwa­mi Ame­ry­ki Pół­noc­nej (Sta­na­mi Zjed­no­czo­ny­mi i Ka­na­dą) a Eu­ro­pą w kwe­stiach po­li­tycz­nych, go­spo­dar­czych i obron­nych. Ter­min wy­wo­dzi się od Oce­a­nu At­lan­tyc­kie­go. Jest to ide­o­lo­gia ge­o­po­li­tycz­na w tym samym sen­sie co eu­raz­ja­tyzm.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atlantyńczyk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec mi­tycz­nej At­lan­ty­dy


Źródła:

Wiktionary

Atlas

1. zbiór map wy­bra­nych te­ma­tycz­nie, wy­da­ny w for­mie al­bu­mu;
2. przy­rząd tre­nin­go­wy do ćwi­czeń si­ło­wych;
3. pier­wszy kręg szyj­ny; kręg szczy­to­wy; dźwi­gacz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zbiór map, rycin, ta­be­li wy­da­ny w po­sta­ci książ­ki lub al­bu­mu;

 (1.2) anat. kręg szyj­ny, na któ­rym opie­ra się czasz­ka;

 (1.3) sport. wie­lo­funk­cyj­ny przy­rząd do ćwi­czeń róż­nych par­tii mię­śni uży­wa­ny w si­łow­ni;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) ar­chit. posąg at­le­tycz­ne­go męż­czyz­ny pod­pie­ra­ją­ce­go bal­kon, pod­po­ra ar­chi­tek­to­nicz­na;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atlasik

zdrob­nie­nie od: atlas (album)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od atlas


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atlaski

→ Atlas (góry w pół­noc­no-za­chod­niej Afry­ce)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z At­la­sem, do­ty­czą­cy At­la­su (gór w Afry­ce)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atlasowy

→ atlas


Patrz:atlas

Źródła:

SJP.pl

Atlatl

broń mio­ta­ją­ca uży­wa­na od cza­sów gór­ne­go pa­le­o­li­tu; mio­tacz oszcze­pów


Mio­tacz oszcze­pów, at­latl (z az­tec­kie­go "aht­latl") – broń mio­ta­ją­ca w po­sta­ci wy­drą­żo­ne­go lub pła­skie­go ka­wał­ka drew­na z za­głę­bie­niem na jed­nym z koń­ców, sto­so­wa­na na całym świe­cie od cza­sów gór­ne­go pa­le­o­li­tu. Naj­star­szy, od­na­le­zio­ny we Fran­cji at­latl, wy­ko­na­ny był z po­ro­ża je­le­nia i jest da­to­wa­ny na około 27 ty­się­cy lat.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atleta

1. czło­wiek do­brze zbu­do­wa­ny i o dużej sile fi­zycz­nej;
2. spor­to­wiec upra­wia­ją­cy spor­ty si­ło­we (np. za­pa­sy)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) sport. za­wod­nik dy­scy­plin si­ło­wych;

 (1.2) czło­wiek po­staw­ny, silny, z roz­wi­nię­tą mu­sku­la­tu­rą


At­le­ta (łac. "ath­le­ta": za­pa­śnik z gr. "ἀθλητής") – osoba o po­nad­prze­cięt­nej bu­do­wie ciała, sile fi­zycz­nej, zręcz­no­ści i wy­trzy­ma­ło­ści.

Po raz pier­wszy po­ję­cie to zo­sta­ło wpro­wa­dzo­ne w sta­ro­żyt­nej Gre­cji (gr. "άθλος, ath­los": kon­kurs), miało okre­ślać osobę bio­rą­cą udział w za­wo­dach spor­to­wych. Słowo to współ­cze­śnie ma po­dob­ne zna­cze­nie, choć mia­nem at­le­ty zwy­kło się okre­ślać głów­nie za­wod­ni­ków bio­rą­cych udział w za­wo­dach lek­ko­at­le­tycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atletico

[czy­taj: at­le­ti­ko] klub pił­kar­ski z Ma­dry­tu; także nazwa (lub człon nazwy) wielu klu­bów hisz­pań­skich i po­łud­nio­wo­a­me­ry­kań­skich


Źródła:

SJP.pl

Atletka

ko­bie­ta o wiel­kiej sile fi­zycz­nej lub mo­ral­nej; si­łacz­ka; za­pa­śnicz­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sport. za­wod­nicz­ka dy­scy­plin si­ło­wych

 (1.2) ko­bie­ta po­staw­na, silna, z roz­wi­nię­tą mu­sku­la­tu­rą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atleto

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: at­le­ta


Źródła:

Wiktionary

Atletycznie

przy­słó­wek

 (1.1) z wyć­wi­czo­ną mu­sku­la­tu­rą


Źródła:

Wiktionary

Atletyczność

bycie at­le­tą, spraw­ność fi­zycz­na


Źródła:

SJP.pl

Atletyczny

1. silny, do­brze zbu­do­wa­ny (np. at­le­tycz­ny wy­gląd, at­le­tycz­na bu­do­wa ciała);
2. zwią­za­ny z ćwi­cze­nia­mi spor­to­wy­mi, zwła­szcza z za­pa­sa­mi, pod­no­sze­niem cię­ża­rów (np. po­ka­zy at­le­tycz­ne)


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) do­brze zbu­do­wa­ny, roz­wi­nię­ty fi­zycz­nie

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (2.1) sport. od­no­szą­cy się do at­le­ty­ki, zwią­za­ny z at­le­ty­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atletyk

w psy­cho­lo­gii: czło­wiek odz­na­cza­ją­cy się mu­sku­lar­ną bu­do­wą ciała, wy­so­ki i silny, cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się uf­no­ścią w sto­sun­ku do ludzi, ot­war­to­ścią i śmia­ło­ścią; typ prze­ciw­staw­ny aste­ni­ko­wi


Źródła:

SJP.pl

Atletyka

ćwi­cze­nia spor­to­we


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wszyst­kie ćwi­cze­nia spor­to­we


At­le­ty­ka – dzie­dzi­na spor­tu, która wy­o­dręb­ni­ła się w XIX wieku. W skład at­le­ty­ki wcho­dzą dy­scy­pli­ny, w któ­rych pod­sta­wą jest wy­ko­rzy­sty­wa­nie przez za­wod­ni­ków włas­nej siły fi­zycz­nej, m.in.: pod­no­sze­nie cię­ża­rów, strong­man, trój­bój si­ło­wy i kul­tu­ry­sty­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atletyzm

bycie at­le­tą, spraw­ność fi­zycz­na


Źródła:

SJP.pl

Atm

sym­bol at­mos­fe­ry fi­zycz­nej - jed­nost­ki ci­śnie­nia (od­czy­ty­wa­ny jako cały, od­mien­ny wyraz)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atma

willa Ka­ro­la Szy­ma­now­skie­go (jed­ne­go z naj­wy­bit­niej­szych pol­skich kom­po­zy­to­rów) w Za­ko­pa­nem, gdzie miesz­kał w la­tach 1930-1935; w 1975 roku ut­wo­rzo­no w niej Mu­ze­um Ka­ro­la Szy­ma­now­skie­go (od­dział Mu­ze­um Na­ro­do­we­go w Kra­ko­wie)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) hist. szt. willa w Za­ko­pa­nem, w któ­rej miesz­kał Karol Szy­ma­now­ski, mie­szczą­ca współ­cze­śnie mu­ze­um bio­gra­ficz­ne tego kom­po­zy­to­ra;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atman

w fi­lo­zo­fii in­dyj­skiej: fun­da­men­tal­ne "ja", naj­głęb­sza, du­cho­wa isto­ta bytu ludz­kie­go; "mi­kro­kos­micz­ny" od­po­wied­nik brah­ma­na


Atman (de­wa­na­ga­ri आत्म "ātman", sanskr. "od­dech", आत्मा) – w hin­du­iz­mie okre­śle­nie duszy ro­zu­mia­nej jako in­dy­wi­du­al­na jaźń, obec­na w każ­dej żywej isto­cie. Atman wcie­la się w ko­lej­nych ży­wo­tach (idea re­in­kar­na­cji) w ko­lej­ne ciała, pod­le­ga­jąc prawu karmy. Pier­wsze wzmian­ki o "at­ma­nie" zna­leźć można już w Upa­ni­sza­dach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atmofil

pier­wia­stek bę­dą­cy skład­ni­kiem sko­ru­py ziem­skiej prze­cho­dzą­cy w du­żych ilo­ściach do at­mos­fe­ry lub hy­dros­fe­ry


Źródła:

SJP.pl

Atmolityczny

→ at­mo­li­za


Patrz:atmoliza

Źródła:

SJP.pl

Atmoliza

roz­dzie­la­nie mie­sza­ni­ny gazów na po­szcze­gól­ne skład­ni­ki


Źródła:

SJP.pl

Atmometr

przy­rząd do mie­rze­nia szyb­ko­ści pa­ro­wa­nia wody z po­wierzch­ni zbior­ni­ków wod­nych lub grun­tu; ewa­po­ro­metr


At­mo­metr (też ewa­po­ro­metr lub ewa­po­ry­metr; grec. "atmós" = para + "metréō" = mie­rzę) – jest to urzą­dze­nie do po­mia­ru szyb­ko­ści pa­ro­wa­nia wody z po­wierzch­ni grun­tu lub ot­war­tej po­wierzch­ni wod­nej i tran­spi­ra­cja ro­ślin do at­mos­fe­ry.

Przy­rząd ten jest czę­sto wy­ko­rzy­sty­wa­ny w rol­nict­wie do po­mia­ru ewa­po­tran­spi­ra­cji w obrę­bie upra­wia­ne­go pola.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atmoradiograf

apa­rat ra­dio­fo­nicz­ny słu­żą­cy do no­to­wa­nia wy­ła­do­wań at­mos­fe­rycz­nych


Źródła:

SJP.pl

Atmosfera

1. sfera gazów ota­cza­ją­ca Zie­mię lub inne ciało nie­bie­skie;
2. po­wie­trze wy­peł­nia­ją­ce jakąś ogra­ni­czo­ną prze­strzeń;
3. prze­no­śnie: ja­kość sto­sun­ków mię­dzy­ludz­kich pa­nu­ją­ca w danym miej­scu, kli­mat psy­chicz­ny tego miej­sca, śro­do­wi­ska, oto­cze­nia itp.;
4. at­mos­fe­ra tech­nicz­na - dawna jed­nost­ka ci­śnie­nia;
5. at­mos­fe­ra fi­zycz­na - jed­nost­ka ci­śnie­nia równa 101325 pa­ska­lom


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) astr. me­te­o­rol. po­wło­ka ga­zo­wa ota­cza­ją­ca Zie­mię lub inne ciało nie­bie­skie;

 (1.2) po­wie­trze wy­peł­nia­ją­ce ja­kieś po­mie­szcze­nie

 (1.3) przen. kli­mat psy­chicz­ny w ja­kimś śro­do­wi­sku, miej­scu, oto­cze­niu itd.

 (1.4) miar. fiz. jed­nost­ka miary ci­śnie­nia


At­mos­fe­ra – ga­zo­wa po­wło­ka ota­cza­ją­ca ciało nie­bie­skie o masie wy­star­cza­ją­cej do utrzy­my­wa­nia war­stwy gazów w wy­ni­ku dzia­ła­nia gra­wi­ta­cji. At­mos­fe­ry znaj­du­ją się na pla­ne­tach typu ziem­skie­go i naj­więk­szych księ­ży­cach pla­net; w przy­pad­ku pla­net ol­brzy­mów ta­kich jak Jo­wisz oraz gwiazd (por.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atmosferka

zdrob­nie­nie od: at­mos­fe­ra


Źródła:

SJP.pl

Atmosferologia

nauka o zja­wi­skach at­mos­fe­rycz­nych


Źródła:

SJP.pl

Atmosferycznie

→ at­mos­fe­rycz­ny


Patrz:atmosferyczny

Źródła:

SJP.pl

Atmosferyczny

do­ty­czą­cy at­mos­fe­ry (w zna­cze­niu po­wło­ki ga­zo­wej), ma­ją­cy miej­sce w at­mos­fe­rze (np. zja­wi­ska at­mos­fe­rycz­ne, wy­ła­do­wa­nia at­mos­fe­rycz­ne)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z at­mos­fe­rą ziem­ską


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atmosferyk

1. ro­dzaj kotła lub pieca ga­zo­we­go;
2. po­tocz­nie: utwór, zaz­wy­czaj mu­zycz­ny, o cha­rak­te­rze na­stro­jo­wym, no­stal­gicz­nym, ro­man­tycz­nym


Źródła:

SJP.pl

Atmosferyki

fale elek­tro­ma­gne­tycz­ne o dłu­go­ści od 15 me­trów do 1500 ki­lo­me­trów, wy­wo­ła­ne wy­ła­do­wa­nia­mi at­mos­fe­rycz­ny­mi mię­dzy chmu­ra­mi lub mię­dzy chmu­rą a zie­mią, bę­dą­ce źró­dłem za­kłó­ca­ją­cych trza­sków w od­bior­ni­kach ra­dio­wych


At­mos­fe­ry­ki – zwy­cza­jo­wa nazwa fal ra­dio­wych od dłu­go­ściach od 15 do 1 500 000 me­trów (czę­stot­li­wo­ści 20MHz-200Hz) pow­sta­ją­cych w at­mos­fe­rze Ziemi. Po­cho­dze­nie at­mos­fe­ry­ków jest na­tu­ral­ne, z wy­ła­do­wań elek­trycz­nych za­cho­dzą­cych w at­mos­fe­rze - sta­no­wią więc na­tu­ral­ne szumy przy od­bio­rze fal ra­dio­wych. Ob­ser­wa­cje at­mos­fe­ry­ków służą ba­da­niom jo­nos­fe­ry i ma­gne­tos­fe­ry.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atoksyczność

→ atok­sycz­ny


Patrz:atoksyczny

Źródła:

SJP.pl

Atoksyczny

nie­tru­ją­cy


przy­miot­nik

 (1.1) nie tru­ją­cy; niesz­kod­li­wy dla or­ga­niz­mu lub śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atol

wyspa ko­ra­lo­wa w kształ­cie pier­ście­nia, ota­cza­ją­ca la­gu­nę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geogr. typ pła­skiej wyspy ko­ra­lo­wej w kształ­cie pier­ście­nia pow­sta­łej na sku­tek za­pad­nię­cia się wul­ka­nu oto­czo­ne­go przez rafę ko­ra­lo­wą;


Atol – pła­ska wyspa ko­ra­lo­wa, zwy­kle skła­da­ją­ca się z rafy ko­ra­lo­wej w kształ­cie pier­ście­nia ota­cza­ją­ce­go cen­tral­ną de­pre­sję, na­zy­wa­ną la­gu­ną. Może ona sta­no­wić odręb­ny zbior­nik wodny lub być po­łą­czo­na z mo­rzem.

Atol pow­sta­je wsku­tek kilku pro­ce­sów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atoli

daw­niej: mimo to, jed­nak, wszak­że; spój­nik przy­łą­cza­ją­cy zda­nie (rza­dziej inne wy­ra­że­nie) o tre­ści prze­ciw­nej do tej, którą można wyw­nio­sko­wać z wcze­śniej­sze­go kon­tek­stu, np.: Wie­rzyć nie chciał, w końcu atoli uwie­rzyć mu­siał.


spój­nik

 (1.1) przest. jed­nak, na­to­miast, ale

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lm. od atol


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atolowy

→ atol


Patrz:atol

Źródła:

SJP.pl

Atolówka

ga­tu­nek ptaka z ro­dzi­ny me­wo­wa­tych; ry­bit­wa biała


Źródła:

SJP.pl

Atom

1. najm­niej­sza część pier­wiast­ka che­micz­ne­go za­cho­wu­ją­ca jego wła­ści­wo­ści;
2. prze­no­śnie: najm­niej­sza, pod­sta­wo­wa cząst­ka cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. fiz. najm­niej­szy ele­ment ma­te­rii, dla któ­re­go można je­szcze wy­róż­niać pier­wiast­ki;


Atom – pod­sta­wo­wy skład­nik ma­te­rii. Skła­da się z ma­łe­go do­dat­nio na­ła­do­wa­ne­go jądra o dużej gę­sto­ści i ota­cza­ją­cej go chmu­ry elek­tro­no­wej o ujem­nym ła­dun­ku elek­trycz­nym.

Słowo "atom" po­cho­dzi z grec­kie­go ἄτομος – "átomos" (od α-, „nie-” + τέμνω – "temno", „ciąć”), oz­na­cza­ją­ce­go coś, czego nie da się prze­ciąć ani po­dzie­lić.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atomal

marka pa­pie­ru świa­tło­czu­łe­go


Źródła:

SJP.pl

Atomista

1. w sta­ro­żyt­no­ści: fi­lo­zof, zwo­len­nik te­o­rii fi­lo­zo­ficz­nej - ato­miz­mu;
2. spe­cja­li­sta w za­kre­sie ato­mi­sty­ki;
3. po­tocz­nie o zwo­len­ni­ku sze­ro­kie­go za­sto­so­wa­nia ener­gii ją­dro­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) filoz. fi­lo­zof bę­dą­cy zwo­len­ni­kiem ato­miz­mu – po­glą­du o ist­nie­niu najm­niej­szych skład­ni­ków ma­te­rii

 (1.2) fiz. ba­dacz zaj­mu­ją­cy się ato­mi­sty­ką – nauką o najm­niej­szych skład­ni­kach ma­te­rii, która dała po­czą­tek fi­zy­ce ją­dro­wej

 (1.3) pra­cow­nik prze­my­słu wy­ko­rzy­stu­ją­ce­go ener­gię ją­dro­wą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atomistka

→ ato­mi­sta


Patrz:atomista

Źródła:

SJP.pl

Atomistyczny

→ ato­mi­sty­ka, → ato­mizm


przy­miot­nik

 (1.1) filoz. od­no­szą­cy się do ato­miz­mu


Patrz:atomistyka, → atomizm

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atomistyka

1. ogół badań na­u­ko­wych i prac tech­nicz­nych zwią­za­nych z uzy­ski­wa­niem i wy­ko­rzy­sty­wa­niem ener­gii ją­dro­wej;
2. an­tycz­na te­o­ria fi­lo­zo­ficz­na gło­szą­ca, że przy­ro­da skła­da się z ato­mów, któ­rych po­wszech­ną wła­ści­wo­ścią jest ruch w próż­ni


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. dzie­dzi­na nauki zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem wła­ści­wo­ści, struk­tu­ry i za­cho­wa­nia ato­mów oraz ich za­sto­so­wa­nia­mi w róż­nych tech­no­lo­giach

 (1.2) hist. filoz. te­o­ria, która za­kła­da­ła, że wszyst­ko we wszechś­wie­cie skła­da się z ma­łych, nie­po­dziel­nych jed­no­stek zwa­nych ato­ma­mi


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atomizacja

1. ro­zbi­cie lub roz­pad cze­goś na drob­ne czą­stecz­ki;
2. roz­py­le­nie cie­czy w po­sta­ci drob­nych kro­pel;
3. prze­sad­na, dro­biaz­go­wa ana­li­za


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fiz. roz­dzie­le­nie sub­stan­cji na drob­ne ele­men­ty

 (1.2) ana­li­zo­wa­nie do skraj­nych szcze­gó­łów


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atomizator

opry­ski­wacz sil­ni­ko­wy, drob­no­kro­pli­sty do zwal­cza­nia szkod­ni­ków i cho­rób ro­ślin


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. urzą­dze­nie słu­żą­ce do ro­zbi­ja­nia cie­czy na bar­dzo drob­ne kro­ple i ich roz­py­la­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atomizer

przy­rząd do roz­py­la­nia pły­nów, zwła­szcza per­fum i le­karstw; roz­py­lacz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przy­rząd, który roz­py­la ciecz, ro­zbi­ja ją na stru­mień kro­pe­lek

 (1.2) jeden z ele­men­tów e-pa­pie­ro­sa, w któ­rym li­qu­id jest pod­grze­wa­ny przez grzał­kę i za­mie­nia się w dym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atomizm

1. sta­ro­żyt­na te­o­ria fi­lo­zo­ficz­na przed­sta­wia­ją­ca ma­te­rię zbu­do­wa­ną z drob­nych, nie­po­dziel­nych czą­stek - ato­mów;
2. po­gląd w na­u­kach spo­łecz­nych uz­na­ją­cy moż­li­wość po­dzia­łu ba­da­nych obiek­tów, po­dob­nie jak ma­te­rii, na najm­niej­sze skład­ni­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. fiz. te­o­ria na­u­ko­wa, zgod­nie z którą ma­te­ria skła­da się z ato­mów

 (1.2) hist. filoz. sta­ro­żyt­na dok­try­na gło­szą­ca, że cała rze­czy­wi­stość skła­da się z próż­ni i nie­po­dziel­nych, niez­mien­nych czą­stek – ato­mów

 (1.3) filoz. log. po­gląd, że całą praw­dę o rze­czy­wi­sto­ści można wy­ra­zić za po­mo­cą ele­men­tar­nych zdań (sądów), które opi­su­ją pro­ste, jed­nost­ko­we fakty


Ato­mizm fi­zy­kal­ny – te­o­ria o ziar­ni­stej, nie­cią­głej struk­tu­rze ma­te­rii, twier­dze­nie, że ma­te­ria skła­da się z nie­po­dziel­nych ele­men­tów, nieg­dyś ato­mów, a współ­cze­śnie: czą­stek ele­men­tar­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atomizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ro­zbi­ja­nie na atomy


Źródła:

Wiktionary

Atomizować

ro­zbi­jać coś na drob­ne ele­men­ty, skład­ni­ki, także coś ab­strak­cyj­ne­go


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­to­mi­zo­wać)

 (1.1) techn. roz­drab­niać na bar­dzo drob­ne cząst­ki

 (1.2) przen. po­wo­do­wać roz­pad więk­szej ca­ło­ści na ele­men­ty

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ato­mi­zo­wać się (dk. za­to­mi­zo­wać się)

 (2.1) dzie­lić się na nie­wiel­kie ele­men­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atomowiec

1. prze­no­śnie: uczo­ny, który zaj­mu­je się fi­zy­ką ją­dro­wą;
2. zwo­len­nik wy­ko­rzy­sty­wa­nia badań ato­mo­wych do pro­duk­cji bomb


Źródła:

SJP.pl

Atomowo

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) fiz. na po­zio­mie ato­mów

 (1.2) wojsk. uży­wa­jąc broni ato­mo­wej

 (1.3) pot. bar­dzo mocno; w znacz­nej licz­bie lub ilo­ści


Źródła:

Wiktionary

Atomowość

w in­for­ma­ty­ce: nie­po­dziel­ność ope­ra­cji w ba­zach da­nych


Źródła:

SJP.pl

Atomowy

1. do­ty­czą­cy ato­mów, zwią­za­ny z ato­ma­mi (np. jądro ato­mo­we, masa ato­mo­wa);
2. wy­ko­rzy­stu­ją­cy ener­gię ją­dro­wą, za­bez­pie­cza­ją­cy przed skut­ka­mi uży­cia broni wy­ko­rzy­stu­ją­cej tę ener­gię (np. bomba ato­mo­wa, schron ato­mo­wy)


przy­miot­nik

 (1.1) cha­rak­te­ry­stycz­ny dla atomu, od­no­szą­cy się do atomu

 (1.2) wy­ko­rzy­stu­ją­cy ener­gię pow­sta­ją­cą przy roz­szcze­pie­niu jądra ato­mo­we­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atomóweczka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od: ato­mów­ka


Źródła:

Wiktionary

Atomówka

1. po­tocz­nie: bomba ato­mo­wa;
2. po­tocz­nie: elek­trow­nia ato­mo­wa (ją­dro­wa);
3. każda z trzech dziew­czy­nek bę­dą­cych bo­ha­ter­ka­mi se­ria­lu ani­mo­wa­ne­go pt. "Ato­mów­ki"


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. bomba ato­mo­wa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aton

w mi­to­lo­gii egip­skiej: wi­dzial­ny prze­jaw boga Re


Aton (także Aten – w ję­zy­ku egip­skim ỉtn oz­na­cza tar­czę sło­necz­ną) – bóg egip­ski. Po­cząt­ko­wo, w III ty­siąc­le­ciu p.n.e. był jed­nym z wielu bogów wyz­na­wa­nych w Egip­cie. Aton był tar­czą sło­necz­ną – do­kład­niej, bo­giem pro­mie­nio­wa­nia żaru tar­czy sło­necz­nej – uwa­ża­ny wów­czas za ema­na­cję boga Re.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atonalista

muzyk two­rzą­cy ut­wo­ry mu­zycz­ne o cha­rak­te­rze ato­nal­nym, sto­su­ją­cy za­sa­dę ato­nal­no­ści


Źródła:

SJP.pl

Atonalistka

→ ato­na­li­sta


Patrz:atonalista

Źródła:

SJP.pl

Atonalizm

kon­struk­cja dźwię­ko­wa o braku za­leż­no­ści po­mię­dzy dźwię­ka­mi i to­na­mi od cen­trum to­nal­ne­go; ato­nal­ność


Źródła:

SJP.pl

Atonalnie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób ato­nal­ny


Źródła:

Wiktionary

Atonalność

kon­struk­cja dźwię­ko­wa o braku za­leż­no­ści po­mię­dzy dźwię­ka­mi i to­na­mi od cen­trum to­nal­ne­go; ato­na­lizm


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha ut­wo­ru, który jest ato­nal­ny


Mi­stycz­ny akord Alek­san­dra Skria­bi­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atonalny

o mu­zy­ce: wpro­wa­dza­ją­cy rów­no­u­praw­nie­nie wszyst­kich 12 dźwię­ków ok­ta­wy


przy­miot­nik

 (1.1) po­zba­wio­ny tonu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atonia

ob­ni­że­nie pra­wi­dło­we­go na­pię­cia mię­śni


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zanik lub zmniej­sze­nie zdol­no­ści do skur­czu mię­śni;


Ato­nia – zanik lub zmniej­sze­nie zdol­no­ści do skur­czu mię­śni gład­kich lub mię­śni po­przecz­nie prąż­ko­wa­nych. Jej skut­ka­mi są po­waż­ne za­bu­rze­nia w czyn­no­ściach da­ne­go na­rzą­du, np. za­trzy­ma­nie akcji po­ro­do­wej (ato­nia ma­ci­cy), usta­nie ru­chów pe­ry­stal­tycz­nych jelit (ato­nia jelit).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atoniczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ato­nicz­ne


Źródła:

Wiktionary

Atoniczny

1. bezdź­więcz­ny;
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: nie­ma­ją­cy włas­ne­go ak­cen­tu;
3. dot­knię­ty ato­nią, spo­wo­do­wa­ny ato­nią


przy­miot­nik

 (1.1) med. po­wią­za­ny z ato­nią, ob­ni­że­niem lub bra­kiem na­pię­cia mię­śnio­we­go

 (1.2) jęz. zob. nie­ak­cen­to­wa­ny.

 (1.3) książk. bezdź­więcz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atonon

wyraz nie­po­sia­da­ją­cy włas­ne­go ak­cen­tu


Źródła:

SJP.pl

Atopia

ge­ne­tycz­nie uwa­run­ko­wa­na, nie­pra­wi­dło­wa re­ak­cja ukła­du im­mu­no­lo­gicz­ne­go na na­tu­ral­ny kon­takt z sub­stan­cją uczu­la­ją­cą (an­ty­gen)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. dzie­dzicz­na skłon­ność or­ga­niz­mu do nad­mier­nej re­ak­cji aler­gicz­nej na po­wszech­nie wy­stę­pu­ją­ce czyn­ni­ki śro­do­wi­sko­we


Ato­pia ( ατοπία) – grupa dzie­dzicz­nych cho­rób aler­gicz­nych. Za­bu­rze­nia te cha­rak­te­ry­zu­ją się na­tych­mia­sto­wym me­cha­niz­mem. Wy­ni­ka­ją z nie­pra­wi­dło­wej od­po­wie­dzi im­mu­no­lo­gicz­nej na małe dawki an­ty­ge­nów, w wy­ni­ku któ­rej do­cho­dzi do nad­mier­ne­go wyt­wa­rza­nia im­mu­no­glo­bu­lin E (IgE) skie­ro­wa­nych głów­nie prze­ciw­ko tym aler­ge­nom. Pow­sta­je w ten spo­sób re­ak­cja za­pal­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atopik

osoba dot­knię­ta ato­pią


Źródła:

SJP.pl

Atopowy

w me­dy­cy­nie:
1. wy­wo­ła­ny przez aler­gię (np. astma ato­po­wa, ato­po­we za­pa­le­nie skóry);
2. skłon­ny do aler­gii (np. osoby ato­po­we)


przy­miot­nik

 (1.1) med. zwią­za­ny z ato­pią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atorwastatyna

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy sta­tyn, nor­ma­li­zu­ją­cy stę­że­nie li­pi­dów we krwi


Ator­wa­sta­ty­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, lek na­le­żą­cy do grupy syn­te­tycz­nych sta­tyn. Jest wy­biór­czym in­hi­bi­to­rem re­duk­ta­zy 3-hy­drok­sy-3-me­ty­lo-glu­ta­ry­lo-ko­en­zy­mu A (re­duk­ta­zy HMG-CoA).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atos

bo­ha­ter po­wie­ści "Trzej musz­kie­te­ro­wie", "Dwa­dzie­ścia lat póź­niej" i "Wi­ceh­ra­bia de Bra­ge­lon­ne" au­tor­stwa Alek­san­dra Du­ma­sa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy, nazwa włas­na

 (1.1) zo­o­nim imię dla psa


Atos, wła­ści­wie "Oli­vier hra­bia de la Fère" (ur. ok. 1595, zm. 1661) – jeden z bo­ha­te­rów cyklu po­wie­ści Ale­xan­dre’a Du­ma­sa-ojca: "Trzej musz­kie­te­ro­wie", "W dwa­dzie­ścia lat póź­niej", "Wi­ceh­ra­bia de Bra­ge­lon­ne". Wy­stę­pu­je rów­nież w po­wie­ści "D’Ar­ta­gnan" au­to­ra Henry'ego Bed­for­da-Jo­ne­sa. Po­stać za­in­spi­ro­wa­na była m.in. Ar­man­dem de Sillègue d’Athos d’Au­te­viel­le, ur. ok. 1615, zm. 21 grud­nia 1643 r. w Pa­ry­żu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atp

1. [czy­taj: a-te-pe] ade­no­zy­no­trój­fos­fo­ran;
2. [czy­taj: ej-ti-PI] skrót an­giel­skie­go: As­so­cia­tion of Ten­nis Pro­fes­sio­nals - Sto­wa­rzy­sze­nie Te­ni­si­stów Pro­fe­sjo­nal­nych, or­ga­ni­za­cja ut­wo­rzo­na w 1972 roku w celu ochro­ny in­te­re­sów te­ni­si­stów, or­ga­ni­za­tor cyklu mę­skich roz­gry­wek te­ni­so­wych pod nazwą ATP Tour


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atrakcja

1. uroz­ma­i­ce­nie, roz­ryw­ka, nie­spo­dzian­ka;
2. coś, co po­cią­ga niez­wy­kło­ścią; coś szcze­gól­nie in­te­re­su­ją­ce­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. coś wy­jąt­ko­wo in­te­re­su­ją­ce­go, do­star­cza­ją­ce­go przy­jem­no­ści lub roz­ryw­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atrakcyjnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób atrak­cyj­ny, czyli przy­cią­ga­ją­cy uwagę


Źródła:

Wiktionary

Atrakcyjniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: atrak­cyj­nie


Źródła:

SJP.pl

Atrakcyjniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: atrak­cyj­ny; bar­dziej atrak­cyj­ny


Źródła:

SJP.pl

Atrakcyjność

→ atrak­cyj­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wzbu­dza­nie za­in­te­re­so­wa­nia wy­glą­dem, sty­lem, ogó­łem wła­ści­wo­ści

 (1.2) wy­wo­ły­wa­nie po­żą­da­nia sen­su­al­ne­go i sek­su­al­ne­go


Atrak­cyj­ność, także atrak­cja – wła­ści­wość po­wo­du­ją­ca za­in­te­re­so­wa­nie, po­żą­da­nie lub przy­cią­ga­nie do cze­goś lub kogoś. "Atrak­cja" może rów­nież od­no­sić się do sa­me­go obiek­tu atrak­cji tak jak w przy­pad­ku "atrak­cji tu­ry­stycz­nej."


Patrz:atrakcyjny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atrakcyjny

1. wzbu­dza­ją­cy za­in­te­re­so­wa­nie; in­te­re­su­ją­cy, cie­ka­wy;
2. wzbu­dza­ją­cy po­żą­da­nie; po­cią­ga­ją­cy, po­nęt­ny, po­wab­ny


przy­miot­nik

 (1.1) o czło­wie­ku: przy­stoj­ny (w od­nie­sie­niu do męż­czyz­ny), ładny (o ko­bie­cie)

 (1.2) in­te­re­su­ją­cy, dobry, ko­rzyst­ny, war­to­ścio­wy, godny przy­ję­cia/roz­wa­że­nia (o po­ję­ciu, rze­czy, obiek­cie, ofer­cie itd.)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atraks

duży, bar­dzo ja­do­wi­ty i agre­syw­ny pająk au­stra­lij­ski


Atraks, ptasz­nik au­stra­lij­ski ("Atrax ro­bu­stus") – ga­tu­nek pa­ją­ka z in­fra­rzę­du ptasz­ni­ków i ro­dzi­ny Atra­ci­dae. Jest en­de­mi­tem au­stra­lij­skiej Nowej Po­łud­nio­wej Walii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atraktant

1. che­micz­ny śro­dek dzia­ła­ją­cy wa­bią­co na owady i szkod­ni­ki; śro­dek wa­bią­cy;
2. sy­gnał wy­da­wa­ny przez zwie­rzę­ta w celu zwa­bie­nia part­ne­ra sek­su­al­ne­go lub ofia­ry;
3. czyn­nik wa­bią­cy u ro­ślin, przy­cią­ga­ją­cy ga­tun­ki za­py­la­ją­ce kwia­ty


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zool. sy­gnał wa­bią­cy ofia­rę lub part­ne­ra

 (1.2) bot. bo­dziec wa­bią­cy do za­py­le­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atraktor

punkt lub zbiór punk­tów, który w trak­cie pew­ne­go pro­ce­su "przy­cią­ga" punk­ty le­żą­ce w jego oto­cze­niu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wędk. do­da­tek sma­ko­wy, śro­dek wa­bią­cy ryby

 (1.2) mat. fiz. stan ukła­du dy­na­micz­ne­go, do któ­re­go dąży ten układ w miarę upły­wu czasu;

 (1.3) psych. pe­wien stały po­ziom szczę­śli­wo­ści, do któ­re­go dąży umysł


Atrak­tor ("łac. at­tra­he­re – przy­cią­ga"ć) – stan ukła­du dy­na­micz­ne­go, do któ­re­go w miarę upły­wu czasu dąży ten układ. Atrak­tor jest po­ję­ciem po­krew­nym punk­tu sta­łe­go dla funk­cji. Atrak­to­rem może być np. punkt, zam­knię­ta krzy­wa (cykl gra­nicz­ny), czy frak­tal (dziw­ny atrak­tor). Atrak­tor jest jed­nym z pod­sta­wo­wych pojęć uży­wa­nych w te­o­rii cha­o­su.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atraktorowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z atrak­to­rem, do­ty­czą­cy atrak­to­ra


Źródła:

Wiktionary

Atramencik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od atra­ment


Źródła:

Wiktionary

Atrament

barw­ny rozt­wór o róż­no­rod­nym skła­dzie che­micz­nym, słu­żą­cy do pi­sa­nia przy uży­ciu pióra, lub dru­ko­wa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rozt­wór wody i barw­ni­ka, zaz­wy­czaj gra­na­to­we­go, uży­wa­ny do pi­sa­nia lub dru­ko­wa­nia;

 (1.2) środ. prze­stęp­cze tanie wino owo­co­we


Atra­ment ( atra­men­tum, czer­ni­dło) – śro­dek bar­wią­cy w po­sta­ci rozt­wo­ru barw­ni­ka w roz­pu­szczal­ni­ku z ewen­tu­al­nym do­dat­kiem sub­stan­cji za­gę­szcza­ją­cych (np. że­lu­ją­cych). Wy­ko­rzy­sty­wa­ny jest w sze­re­gu przy­bo­rów pi­sar­skich (dłu­go­pi­sy, fla­ma­stry, mar­ke­ry, wiecz­ne pióra) oraz w druku atra­men­to­wym (dru­kar­ki atra­men­to­we, plo­te­ry).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atramentowy

zwią­za­ny z atra­men­tem


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy atra­men­tu, zwią­za­ny z atra­men­tem

 (1.2) gra­na­to­wy kolor


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atramentówka

po­tocz­nie: dru­kar­ka atra­men­to­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. in­form. dru­kar­ka atra­men­to­wa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atramyntowy

przy­miot­nik

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. ko­pio­wy (o ołów­ku)


Źródła:

Wiktionary

Atranzytywność

cecha re­la­cji, która nigdy nie za­cho­dzi mię­dzy X i Z, jeśli za­cho­dzi mię­dzy X i Y oraz Y i Z; prze­ciw­prze­chod­niość


Źródła:

SJP.pl

Atranzytywny

1. sta­ją­cy się rze­czą, cechą lub obo­wiąz­kiem innej osoby;
2. w lo­gi­ce: ce­chu­ją­cy re­la­cję, która nigdy nie za­cho­dzi mię­dzy przed­mio­ta­mi "x" i "z", jeśli za­cho­dzi mię­dzy "x" i "y" oraz "y" i "z"


Źródła:

SJP.pl

Atrapa

1. imi­ta­cja przed­mio­tu lub puste opa­ko­wa­nie np. na wy­sta­wie skle­po­wej jako re­kla­ma;
2. osło­na chłod­ni­cy sa­mo­cho­do­wej;
3. prze­no­śnie o in­sty­tu­cji lub zja­wi­sku, które są za­led­wie imi­ta­cją cze­goś, nie mają do­dat­nich war­to­ści pier­wow­zo­ru


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) imi­ta­cja ja­kie­goś przed­mio­tu;

 (1.2) przen. coś, co jest po­zba­wio­ne war­to­ści, spra­wia­ją­ce pozór bycia czymś, czym w rze­czy­wi­sto­ści nie jest

 (1.3) osło­na chłod­ni­cy sa­mo­cho­do­wej


Atra­pa ( at­tra­pe) – ma­kie­ta lub przed­miot słu­żą­cy do oszu­ka­nia ob­ser­wa­to­ra, imi­ta­cja. Po­ję­cie od­no­szo­ne cza­sem do pojęć ab­strak­cyj­nych (np. „Wła­dza, która jest tylko atra­pą”).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atrapowy

zwią­za­ny z atra­pą


Źródła:

SJP.pl

Atraumatyczny

nie­tra­u­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Atrazyna

zwią­zek che­micz­ny, her­bi­cyd do zwal­cza­nia chwa­stów w upra­wie ku­ku­ry­dzy


Atra­zy­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy tria­zyn. Sto­so­wa­na jako her­bi­cyd (tzw. her­bi­cyd tria­zy­no­wy) do zwal­cza­nia chwa­stów w upra­wie ku­ku­ry­dzy.

Uży­cie atra­zy­ny zo­sta­ło za­ka­za­ne na te­re­nie państw Unii Eu­ro­pej­skiej z po­cząt­kiem roku 2005 ze wzglę­du na prze­kro­cze­nie norm stę­żeń tego pe­sty­cy­du w wo­dach grun­to­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atrebateński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z Atre­ba­tem, do­ty­czą­cy Atre­ba­tu (współcz. Arras)


Źródła:

Wiktionary

Atrek

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hy­dron. rzeka w pół­noc­no-wschod­nim Ira­nie i po­łud­nio­wo-za­chod­nim Turk­me­ni­sta­nie;


Atrek ( ‏اترک‎, Etrek) – rzeka w pół­noc­no-wschod­nim Ira­nie i po­łud­nio­wo-za­chod­nim Turk­me­ni­sta­nie. Jej dłu­gość wy­no­si 669 km, a jej do­rze­cze zaj­mu­je po­wierzch­nię 27,3 tys. km².

Jej źró­dła znaj­du­ją się na po­łud­nio­wych sto­kach gór Köpetdag, nie­da­le­ko mia­sta Ghu­czan.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Atrepsja

stan skraj­ne­go wy­ni­szcze­nia u nie­mow­ląt roz­wi­ja­ją­cy się wsku­tek przew­le­kłych za­bu­rzeń w odży­wia­niu lub przew­le­kłych scho­rzeń, ob­ja­wia­ją­cy się znacz­nym wy­chu­dze­niem, upo­śle­dze­niem wzro­stu i roz­wo­ju oraz za­bu­rze­nia­mi czyn­no­ści na­rzą­dów wew­nętrz­nych


Atrep­sja – stan znacz­ne­go wy­ni­szcze­nia or­ga­niz­mu dziec­ka, prze­ja­wia­ją­cy się wy­chu­dze­niem, a także za­bu­rze­niem roz­wo­ju fi­zycz­ne­go oraz in­te­lek­tu­al­ne­go. Jego przy­czy­ną jest naj­czę­ściej nie­od­po­wied­nia pie­lę­gna­cja dziec­ka oraz nie­do­sta­tecz­ne odży­wia­nie (za­rów­no ilo­ścio­we, jak i ja­ko­ścio­we), nie­do­star­cza­ją­ce or­ga­niz­mo­wi nie­zbęd­nej ilo­ści biał­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atrezja

brak świa­tła na­rzą­du ru­ro­wa­te­go (np. od­by­tu, dróg żół­cio­wych, dwu­nast­ni­cy); za­ro­śnię­cie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zob. za­ro­śnię­cie.


Atrez­ja, za­ro­śnię­cie ( atre­sia, z gr. ατρετος = bez ot­wo­ru) – ter­min me­dycz­ny oz­na­cza­ją­cy naj­czę­ściej wro­dzo­ny brak ot­wo­ru np. w za­staw­ce trój­dziel­nej lub świa­tła na­rzą­du ru­ro­wa­te­go (np. od­by­tu, prze­ły­ku, po­chwy), rzad­ko może być wtór­na do in­nych cho­rób.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atrezyjny

→ atrez­ja


Patrz:atrezja

Źródła:

SJP.pl

Atrialny

przy­miot­nik od: atrium; cha­rak­te­ry­stycz­ny dla atrium, mie­szczą­cy się w atrium lub w jakiś inny spo­sób zwią­za­ny z atrium


Źródła:

SJP.pl

Atrium

1. cen­tral­ne po­mie­szcze­nie w sta­ro­żyt­nych do­mach rzym­skich, oś­wiet­la­ne przez otwór w dachu, pod któ­rym był basen na wodę de­szczo­wą;
2. dzie­dzi­niec w ba­zy­li­kach sta­ro­chrze­ści­jań­skich;
3. przed­sio­nek serca


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ar­chit. hist. głów­ne po­mie­szcze­nie domu rzym­skie­go, z ot­wo­rem da­cho­wym i po­dło­go­wym ba­se­nem na de­szczów­kę ;

 (1.2) ar­chit. współcz. wew­nętrz­ny dzie­dzi­niec bloku miesz­kal­ne­go lub za­da­szo­ny szkla­nym prze­kry­ciem w bu­dyn­kach biu­ro­wych i usłu­go­wych

 (1.3) anat. przed­sio­nek serca


Atrium (od łac. "ater" – czar­ny) – naj­czę­ściej nie­za­da­szo­ne (hy­pe­tral­ne) po­mie­szcze­nie wew­nętrz­ne.

W ar­chi­tek­tu­rze jest to zam­knię­ta prze­strzeń, nie­ko­niecz­nie wy­rów­na­na w pio­nie, prze­cho­dzą­ca przez dwie lub wię­cej kon­dy­gna­cji w obiek­cie bu­dow­la­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atrofia

za­ni­ka­nie tka­nek lub or­ga­nów; zanik


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zanik lub zmniej­sze­nie się tka­nek lub na­rzą­dów;

 (1.2) psych. zanik wraż­li­wo­ści


Atro­fia ( ἀτροφία "atrop­hia"), zanik, wiąd – stop­nio­we zmniej­sza­nie się ob­ję­to­ści ko­mór­ki, tkan­ki, na­rzą­du lub czę­ści ciała. Wy­róż­nia się zanik fiz­jo­lo­gicz­ny i pa­to­lo­gicz­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atroficzny

za­ni­ko­wy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. zwią­za­ny z atro­fią, do­ty­czą­cy atro­fii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atropina

sil­nie tru­ją­cy zwią­zek or­ga­nicz­ny, al­ka­lo­id wy­stę­pu­ją­cy w niek­tó­rych ro­śli­nach (m.in. w owo­cach po­krzy­ku wil­czej ja­go­dy), dzia­ła­ją­cy na układ ner­wo­wy przyw­spół­czul­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy al­ka­lo­i­dów tro­pa­no­wych o su­ma­rycz­nym wzo­rze wzór che­micz­ny|C17H23NO3., sto­so­wa­na jako lek roz­kur­czo­wy i śro­dek roz­sze­rza­ją­cy źre­ni­ce;


Atro­pi­na ( atro­pi­num) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy al­ka­lo­i­dów tro­pa­no­wych, ester 3-hy­drok­sy­tro­pa­nu i kwasu 3-hy­drok­sy-2-fe­ny­lo­pro­pa­no­we­go. An­ta­go­ni­sta po­zaz­wo­jo­wych re­cep­to­rów mu­ska­ry­no­wych M1-M2. Nie wy­ka­zu­je istot­ne­go dzia­ła­nia na po­zo­sta­łe re­cep­to­ry mu­ska­ry­no­we.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atropinowy

zwią­za­ny z atro­pi­ną


przy­miot­nik

 (1.1) med. zwią­za­ny z atro­pi­ną


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atropos

Atro­pos (gr. Ἄτροπος "Átropos", łac. "Atro­pos", "Morta" – „Nie­od­wra­cal­na”) – trze­cia z Mojr, w mi­to­lo­gii grec­kiej bogiń losu.

Atro­pos wyz­na­cza­ła kres życia każ­de­go z ludzi. Kiedy nad­cho­dził ich czas, prze­ci­na­ła nić swo­i­mi no­ży­ca­mi. Atro­pos była naj­star­szą z sióstr.


Źródła:

Wikipedia

Atrybucik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od atry­but


Źródła:

Wiktionary

Atrybucja

1. po­łą­cze­nie rze­czow­ni­ka z przy­miot­ni­kiem, gdzie przy­miot­nik pełni funk­cję przy­daw­ki;
2. przy­pi­sa­nie au­tor­stwa dzie­ła sztu­ki, o nie­jed­noz­nacz­nym po­cho­dze­niu, ar­ty­ście na pod­sta­wie zgro­ma­dzo­nych wia­do­mo­ści źró­dło­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przy­pi­sy­wa­nie (cze­goś komuś lub cze­muś)

 (1.2) jęz. po­łą­cze­nie rze­czow­ni­ka z przy­miot­ni­kiem peł­nią­cym funk­cję atry­bu­tu – przy­daw­ki

 (1.3) psych. wnio­sko­wa­nie, wy­ja­śnia­nie czy­ichś za­cho­wań, zja­wisk, in­ten­cji po­ma­ga­ją­ce prze­wi­dy­wać zda­rze­nia i zwięk­szyć moż­li­wość wpły­wa­nia na nie

 (1.4) szt. przy­pi­sa­nie au­tor­stwa dzie­ła sztu­ki, do­ko­ny­wa­ne gdy dzie­ło nie jest pod­pi­sa­ne lub ist­nie­ją wąt­pli­wo­ści co do au­ten­tycz­no­ści pod­pi­su au­to­ra

 (1.5) jęz. bez­spój­ni­ko­we po­łą­cze­nie zdań lub czę­ści zda­nia


Atry­bu­cja – przy­pi­sy­wa­nie komuś lub cze­muś pew­nych cech. W psy­cho­lo­gii po­ję­cie atry­bu­cji od­no­si się do tego, jak lu­dzie wy­ja­śnia­ją przy­czy­ny swo­je­go bądź cu­dze­go za­cho­wa­nia, tzw. "na­iw­ne te­o­rie przy­czy­no­wo­ści". Ter­min ten funk­cjo­nu­je rów­nież w gra­ma­ty­ce ję­zy­ka pol­skie­go oraz ist­nie­je w dzie­dzi­nie mar­ke­tin­gu biz­ne­so­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atrybucyjny

przy­miot­nik od: atry­bu­cja


Źródła:

SJP.pl

Atrybut

1. istot­na cecha, wła­ści­wość;
2. fi­lo­zo­fia: cha­rak­te­ry­stycz­na wła­ści­wość przed­mio­tu, bez któ­rej nie mógł­by on ist­nieć; przy­miot;
3. ję­zy­koz­naw­stwo: część zda­nia (wyraz lub ich grupa) okre­śla­ją­ca rze­czow­nik lub za­i­mek rze­czow­ny; przy­daw­ka;
4. sztu­ka: okre­ślo­ny, sym­bo­licz­ny przed­miot, do­da­wa­ny jako znak roz­poz­naw­czy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rzecz lub cecha ty­po­wa dla cze­goś lub kogoś


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atrybutowy

→ atry­but


Patrz:atrybut

Źródła:

SJP.pl

Atrybutywny

uży­wa­ny jako przy­daw­ka


Źródła:

SJP.pl

Atrycja

uby­tek twar­dej tkan­ki zęba w na­stęp­stwie kon­tak­tu zęba z zębem, bez in­ter­wen­cji ob­cych sub­stan­cji


Atry­cja ( at­tri­tion) – po­stę­pu­ją­ce z wie­kiem zu­ży­cie twar­dych tka­nek zęba w na­stęp­stwie kon­tak­tu zęba z zębem, bez in­ter­wen­cji ob­cych sub­stan­cji. Atry­cja wy­stę­pu­je pod­czas za­ci­ska­nia zębów, a pow­sta­ją­ca de­struk­cja ma­ni­fe­stu­je się na po­wierzch­niach żu­ją­cych i siecz­nych oraz stycz­nych. Może być fiz­jo­lo­gicz­na lub pa­to­lo­gicz­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atryda

po­to­mek Atre­u­sa, króla Myken


Źródła:

SJP.pl

Atsd

skrót od: a tak swoją drogą; btw, BTW


Źródła:

SJP.pl

Att

[czy­taj: ej ti and TI] skrót od: Ame­ri­can Te­lep­ho­ne and Te­le­graph, ame­ry­kań­ska firma te­le­ko­mu­ni­ka­cyj­na


Źródła:

SJP.pl

Attacca

[czy­taj: at­tak­ka] okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: ata­kuj (na­tych­miast); wska­zów­ka, że nie na­le­ży robić przer­wy mię­dzy czę­ścia­mi ut­wo­ru; at­tac­ca su­bi­to


At­tac­ca [z wł. "ata­kuj"; także at­tac­ca su­bi­to, z wł. "ata­kuj na­tych­miast"] – ter­min mu­zycz­ny, tek­sto­wy ele­ment no­ta­cji mu­zycz­nej bę­dą­cy oz­na­cze­niem i wska­zów­ką wy­ko­naw­czą na­ka­zu­ją­cą wy­ko­na­nie są­sia­du­ją­cych ze sobą czę­ści (prze­waż­nie w kom­po­zy­cjach o for­mie cy­klicz­nej) lub wy­dzie­lo­nych frag­men­tów ut­wo­ru mu­zycz­ne­go bez zaz­na­cze­nia przer­wy mię­dzy nimi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Attachat

[czy­taj: aTAszat] urząd attaché; ata­szat


Źródła:

SJP.pl

Attaché

[czy­taj: ataSZE] dy­plo­ma­ta od­de­le­go­wa­ny na pla­ców­kę dy­plo­ma­tycz­ną, dzia­ła­ją­cy w danej dzie­dzi­nie (np. attaché kul­tu­ral­ny, attaché woj­sko­wy)


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) polit. dypl. naj­niż­szy sto­pień człon­ka per­so­ne­lu dy­plo­ma­tycz­ne­go – urzęd­nik dy­plo­ma­tycz­ny przy­dzie­lo­ny do po­sel­stwa jako spe­cja­li­sta w danej dzie­dzi­nie;


(czyt. "ata­sze", z fr.: "przy­dzie­lo­ny", "do­cze­pio­ny") – naj­niż­szy sto­pień dy­plo­ma­tycz­ny człon­ka per­so­ne­lu dy­plo­ma­tycz­ne­go pań­stwa wy­sy­ła­ją­ce­go w pań­stwie przyj­mu­ją­cym. Wy­jąt­kiem jest attaché woj­sko­wy, który – za­cho­wu­jąc tra­dy­cyj­ną nazwę – ma wy­so­ki sto­pień dy­plo­ma­tycz­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Attar

ole­jek ró­ża­ny, skład­nik kos­me­ty­ków; atar


Źródła:

SJP.pl

Attenborough

[czy­taj: Aten­bo­roł] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Attitude

[czy­taj: atiTUD] po­zy­cja w ba­le­cie, w któ­rej tan­cerz stoi wy­pro­sto­wa­ny na jed­nej nodze, z drugą unie­sio­ną do tyłu i ugię­tą w ko­la­nie


Źródła:

SJP.pl

Atto-

prze­dro­stek

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych oz­na­cza­ją­cych jed­nost­ki miary try­lion (10-18) razy mniej­sze od pod­sta­wo­wych;


Źródła:

Wiktionary

Attometr

jed­nost­ka dłu­go­ści równa 10^(-18) metra


Źródła:

SJP.pl

Attosekunda

jed­nost­ka czasu równa 10^(-18) se­kun­dy (skrót: as)


At­to­se­kun­da (sym­bol: as) to jed­nost­ka pod­wie­lo­krot­na (ułam­ko­wa) jed­nost­ki czasu – se­kun­dy w ukła­dzie SI, równa jed­nej try­lio­no­wej czę­ści se­kun­dy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Attycki

1. przy­miot­nik od: At­ty­ka (kra­i­na w sta­ro­żyt­nej Gre­cji);
2. cha­rak­te­ry­stycz­ny dla kul­tu­ry At­ty­ki (np. at­tyc­ka pro­sto­ta);
3. sól at­tyc­ka - styl mó­wie­nia odz­na­cza­ją­cy się sub­tel­nym dow­ci­pem, zwy­kle tro­chę zło­śli­wym


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z At­ty­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Attycyzm

styl re­to­rycz­ny wy­wo­dzą­cy się ze sta­ro­żyt­nej Gre­cji, odz­na­cza­ją­cy się dba­ło­ścią o czy­stość i pro­sto­tę wy­ra­zu oraz wyt­wor­no­ścią wy­sło­wie­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) od­mia­na stylu re­to­rycz­ne­go jako dą­że­nie do czy­sto­ści, jas­no­ści i ele­gan­cji ję­zy­ka, wzo­ro­wa­ne na mowie sta­ro­żyt­nych Aten z okre­su kla­sycz­ne­go (V–IV w. p.n.e.)

 (1.2) sub­tel­ność stylu, gustu, ję­zy­ka, zwię­złość stylu, czy­stość ję­zy­ka


At­ty­cyzm – od­mia­na stylu re­to­rycz­ne­go, pow­sta­ła w re­to­ry­ce grec­kiej w I w. p.n.e. jako re­ak­cja na ozdob­ność i niez­wy­kłość form ję­zy­ko­wych (re­pre­zen­to­wa­ne m.in. przez so­fi­stów i tzw. az­ja­nizm), któ­rym prze­ciw­sta­wia­ła ideał po­wa­gi, pro­sto­ty i jas­no­ści. Po­le­gał na jed­noz­nacz­nym i za­ra­zem pro­stym wy­ra­ża­niu myśli i pro­pa­go­wał po­wrót do ide­a­łów sta­ro­żyt­nych mów­ców z At­ty­ki. Pier­wszym te­o­re­ty­kiem at­ty­cyz­mu był Ce­cy­liusz z Ka­le­ak­te.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Attyda

hi­sto­rycz­ne dzie­ło pro­za­icz­ne opi­su­ją­ce dzie­je, kul­tu­rę i re­li­gię At­ty­ki


Źródła:

SJP.pl

Attydografia

gałąź hi­sto­rio­gra­fii opi­su­ją­ca hi­sto­rycz­ne i mi­tycz­ne dzie­je At­ty­ki


Źródła:

SJP.pl

Attyka

w ar­chi­tek­tu­rze: de­ko­ro­wa­na ścian­ka wień­czą­ca bu­dy­nek, za­sła­nia­ją­ca dach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ar­chit. górny ele­ment bu­dyn­ku w po­sta­ci ścian­ki, ba­lu­stra­dy lub rzędu ster­czyn osła­nia­ją­cy dach;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Attykowy

zwią­za­ny z at­ty­ką


przy­miot­nik

 (1.1) ar­chit. zwią­za­ny z at­ty­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Attyla

król Hunów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) hist. wódz Hunów (ok. 406–453 n.e.), który zjed­no­czył ple­mię­e­mio­na huń­skie i pro­wa­dził licz­ne na­ja­zdy na te­re­ny Ce­sar­stwa Rzym­skie­go


At­ty­la (łac. "At­ti­la" z goc. do­słow­nie „Mały oj­ciec”, „Oj­czu­lek”), zwany też „Bi­czem Bożym” (łac. "Fla­gel­lum Dei") (ur. 406, zm. 453) – wład­ca Hunów w la­tach 445–453, który wraz z bra­tem Bledą przej­ścio­wo stwo­rzył roz­le­głe im­pe­rium wła­dzy na zie­miach eu­ro­pej­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atu

1. uprzy­wi­le­jo­wa­ny kolor w kar­tach, bi­ją­cy wszyst­kie po­zo­sta­łe ko­lo­ry; atut;
2. atu­to­wy, w ko­lo­rze atu­to­wym


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) karc. atut

w funk­cji przy­miot­ni­ka

 (2.1) atu­to­wy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atucik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od atut


Źródła:

Wiktionary

Atut

za­le­ta da­ją­ca szan­sę po­wo­dze­nia w ja­kiejś dzie­dzi­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) karc. kolor usta­lo­ny jako naj­bar­dziej war­to­ścio­wy, umoż­li­wia­ją­cy prze­bi­cie in­nych ko­lo­rów; karta tego ko­lo­ru

 (1.2) cecha, umie­jęt­ność mo­gą­ca komuś przy­nieść po­zy­tyw­ne skut­ki

 (1.3) bot. ogrod. od­mia­na fa­so­li


Atut (także atu, re­gio­nal­nie trumf, tromf, kozer) – wy­róż­nio­ny kolor w grze w karty, który jest star­szy od po­zo­sta­łych ko­lo­rów. Karty z ko­lo­ru atu­to­we­go są w sta­nie prze­bić wszyst­kie karty z ko­lo­rów nie­a­tu­to­wych. Atut może być stały, np. w pi­kach ko­lo­rem atu­to­wym jest pik. Kolor atu­to­wy może być też zmien­ny, np. w ty­sią­cu (pod­czas jed­ne­go ro­zda­nia może się zmie­niać czte­ro­krot­nie) lub w bry­dżu, ale w bry­dżu ten sam atut obo­wią­zu­je pod­czas ca­łe­go ro­zda­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atutowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) karc. gra­nie, wy­cho­dze­nie w atu


Źródła:

Wiktionary

Atutować

w kar­tach: za­gry­wać atu­tem (kartą w ko­lo­rze, który bije wszyst­kie po­zo­sta­łe ko­lo­ry)


cza­sow­nik nie­prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) karc. wy­cho­dzić w atu; za­gry­wać kartą atu­to­wą; grać w atu; ścią­gać atuty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atutowy

bę­dą­cy atu­tem (naj­czę­ściej w zna­cze­niu kar­cia­nym), np. dama atu­to­wa, kolor atu­to­wy


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z atu­tem; da­ją­cy prze­wa­gę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atv

skrót od: All-Ter­ra­i­ne Ve­hic­le, sa­mo­chód te­re­no­wy po­sia­da­ją­cy sprę­ży­ste opony o du­żych roz­mia­rach, uży­wa­ne do jazdy po nie­rów­nych te­re­nach


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atwood

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atx

1. skrót od: Ad­van­ced Tech­no­lo­gy eXtended, pod­sta­wo­wa kon­struk­cja obu­do­wy i płyty głów­nej;
2. skrót od: Au­strian Tra­ded Index, naj­waż­niej­szy in­deks gieł­dy wie­deń­skiej


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atymia

przy­gnę­bie­nie, mała ak­tyw­ność psy­chicz­na, brak ini­cja­ty­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. stan ocię­ża­ło­ści i przy­gnę­bie­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atynencja

daw­niej: przy­le­głość


Aty­nen­cja albo at­ty­nen­cja ("przy­le­głość") - hi­sto­rycz­na jed­nost­ka osad­ni­cza niez­wią­za­na funk­cjo­nal­nie z mia­stem, jed­nak le­żą­ca pod ob­sza­rem jego ju­rys­dyk­cji.

Nazwy aty­nen­cja uży­wa­no głów­nie w XIX i na po­cząt­ku XX wieku na okre­śle­nie od­da­lo­nej od cen­trum czę­ści mia­sta, która nie łą­czy­ła się z jego śród­miej­ską za­bu­do­wą. Obec­nie czę­sto bywa na­zy­wa­na przed­mie­ściem, np. aty­nen­cją dla Szy­dłow­ca był, w XIX wieku, Ksią­żek oraz Wy­my­słów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atypia

ze­spół nie­pra­wi­dło­wych cech w bu­do­wie ko­mó­rek


Aty­pia – ze­spół nie­pra­wi­dło­wych cech w bu­do­wie ko­mó­rek. Jed­nak nie każda ko­mór­ka aty­po­wa jest ko­mór­ką no­wot­wo­ro­wą, na­to­miast każda ko­mór­ka no­wot­wo­ro­wa jest ko­mór­ką aty­po­wą.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Atypowość

→ aty­po­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aty­po­we; cecha tych, któ­rzy są aty­po­wi


Patrz:atypowy

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Atypowy

nie­po­sia­da­ją­cy cech ty­po­wych; nie­ty­po­wy


przy­miot­nik

 (1.1) rzad. zob. nie­ty­po­wy.


Aty­po­wy ( Aty­pi­cal) – ame­ry­kań­ski se­rial te­le­wi­zyj­ny (ko­me­dio­dra­mat) wy­pro­du­ko­wa­ny przez Weird Brain, Ex­hi­bit A oraz Sony Pic­tu­res Te­le­vi­sion, któ­re­go twór­cą jest Robia Ras­hid.

Wszyst­kie od­cin­ki pier­wsze­go se­zo­nu zo­sta­ły udo­stęp­nio­ne rów­no­cze­śnie, 11 sierp­nia 2017 roku, na plat­for­mie Net­flix.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atyrau

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Ka­zach­sta­nie, ad­mi­ni­stra­cyj­ne cen­trum ob­wo­du aty­ra­u­skie­go;


Aty­rau (kaz. Атырау; do 1991 Gur­jew, ros. Гурьев) – mia­sto w Ka­zach­sta­nie, oś­ro­dek ad­mi­ni­stra­cyj­ny ob­wo­du aty­ra­u­skie­go. Port nad rzeką Ural, w po­bli­żu jej uj­ścia do Morza Ka­spij­skie­go. Mia­sto po­ło­żo­ne na gra­ni­cy dwóch kon­ty­nen­tów: Eu­ro­py oraz Azji. Wraz z Aktau, naj­więk­szy ka­zach­stań­ski oś­ro­dek miej­ski nad Mo­rzem Ka­spij­skim.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Atyrauski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Aty­rau, do­ty­czą­cy Aty­rau


Źródła:

Wiktionary

Atłas

mięk­ka tka­ni­na, naj­czę­ściej jed­wab­na lub pół­jed­wab­na, ma­to­wa z jed­nej stro­ny, a bły­szczą­ca z dru­giej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) włók. gład­ka i de­li­kat­na tka­ni­na, jed­no­stron­nie bły­szczą­ca;


Atłas (arab. "atlas" "gład­ki") – gład­ka tka­ni­na, wyt­wa­rza­na z róż­nych su­row­ców, która z jed­nej stro­ny jest bły­szczą­ca, a z dru­giej (lewej) ma­to­wa.

Atłas wy­ko­nu­je się splo­tem atła­so­wym z przę­dzy ba­weł­nia­nej lub włó­kien wi­sko­zo­wych. Nie­kie­dy wy­ra­bia­ny był z na­tu­ral­ne­go jed­wa­biu. Może być gład­ki lub wzo­rzy­sty. Sto­so­wa­ny na bie­liz­nę, ubra­nia, pod­szew­ki, su­knie oraz jako tka­ni­na obi­cio­wa na meble.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Atłasek

1. bły­szczą­ca nić do haf­to­wa­nia;
2. ro­dzaj ście­gu (spo­so­bu prze­kła­da­nia nitki)


Źródła:

SJP.pl

Atłaskowy

→ atła­sek


Patrz:atłasek

Źródła:

SJP.pl

Atłasowy

1. zro­bio­ny z atła­su (np. atła­so­wa bie­liz­na, atła­so­wa su­knia);
2. taki jak atłas: mięk­ki i de­li­kat­ny (np. atła­so­we dło­nie, atła­so­we spoj­rze­nie)


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy atła­su, zro­bio­ny z atła­su


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary