As

1. naj­wyż­sza karta w więk­szo­ści gier kar­cia­nych
2. ktoś per­fek­cyj­ny w tym co robi; tuz, mistrz, zna­ko­mi­tość;
3. drob­na mo­ne­ta mie­dzia­na w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie
4. jed­nost­ka cię­ża­ru w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie;
5. po­tocz­nie: asek­su­a­li­sta; aseks


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) karc. naj­wyż­sza z kart w każ­dym z ko­lo­rów talii;

 (1.2) sport. w te­ni­sie, bad­min­to­nie i siat­ków­ce: ser­wis ude­rzo­ny z naj­wyż­szą pre­cyz­ją, pla­so­wa­ća­so­wa­ny poza za­się­giem prze­ciw­ni­ka, czyli taka piłka ser­wi­so­wa, któ­rej prze­ciw­nik nie może nawet dot­knąć (ra­kie­tą lub ręką);

 (1.3) sport. w gol­fie: tra­fie­nie piłką jed­nym ude­rze­niem kija z miej­sca roz­po­czę­cia gry bez­poś­red­nio do dołka

 (1.4) hist. monet. duża mie­dzia­na mo­ne­ta rzym­ska, pod­sta­wo­wa jed­nost­ka mo­ne­tar­na w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) hist. me­trol. pod­sta­wo­wa jed­nost­ka masy w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie, funt un­cjal­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

As-Dur

w mu­zy­ce: gama lub to­na­cja mu­zycz­na opar­ta na skali du­ro­wej, roz­po­czy­na­ją­ca się od dźwię­ku as


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. gama lub to­na­cja du­ro­wa za­czy­na­ją­ca się od dźwię­ku as (w za­pi­sie nu­to­wym z czte­re­ma be­mo­la­mi)

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) muz. akord du­ro­wy opar­ty na to­ni­ce to­na­cji As-dur (1.1)


As-dur — gama du­ro­wa, któ­rej to­ni­ką jest as. Gama As-dur skła­da się z dźwię­ków: as, b, c, des, es, f, g. To­na­cja As-dur za­wie­ra czte­ry be­mo­le.

Po­krew­ną jej mo­lo­wą to­na­cją rów­no­le­głą jest f-moll, jed­no­i­mien­ną mo­lo­wą – as-moll.

Trud­na do re­a­li­za­cji dla in­stru­men­tów smycz­ko­wych, dla­te­go rzad­ko wy­bie­ra­na jako to­na­cja dzieł na in­stru­men­ty smycz­ko­we.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

As-Moll

w mu­zy­ce: gama lub to­na­cja mu­zycz­na opar­ta na skali mo­lo­wej, roz­po­czy­na­ją­ca się od dźwię­ku as


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. gama lub to­na­cja mo­lo­wa za­czy­na­ją­ca się od dźwię­ku as (w za­pi­sie nu­to­wym z sied­mio­ma be­mo­la­mi)

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) muz. akord mo­lo­wy opar­ty na to­ni­ce to­na­cji as-moll (1.1)


as-moll – gama mu­zycz­na opar­ta na skali mo­lo­wej i któ­rej to­ni­ką jest as. Gama as-moll w od­mia­nie na­tu­ral­nej (eol­skiej) za­wie­ra dźwię­ki: as, b, ces, des, es, fes, ges. W za­pi­sie to­na­cji as-moll wy­stę­pu­je sie­dem be­mo­li.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asa

1. naj­wyż­sza karta w więk­szo­ści gier kar­cia­nych
2. ktoś per­fek­cyj­ny w tym co robi; tuz, mistrz, zna­ko­mi­tość;
3. drob­na mo­ne­ta mie­dzia­na w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie
4. jed­nost­ka cię­ża­ru w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie;
5. po­tocz­nie: asek­su­a­li­sta; aseks


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asaf

Asaf (אסף) – po­stać bi­blij­na ze Sta­re­go Te­sta­men­tu. Le­wi­ta, który pro­wa­dził śpiew za pa­no­wa­nia króla Da­wi­da.


Źródła:

Wikipedia

Asafetyda

gu­mo­ży­wi­ca otrzy­my­wa­na z ko­rze­ni i kłą­czy za­pal­nicz­ki le­kar­skiej, sto­so­wa­na daw­niej w na­lew­kach jako śro­dek uspo­ka­ja­ją­cy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kulin. in­dyj­ska sub­stan­cja przy­pra­wo­wa i lecz­ni­cza, gu­mo­ży­wi­ca wy­dzie­la­na z kłą­czy za­pa­licz­ki cuch­ną­cej, Fe­ru­la assa-fo­e­ti­da L., za­mien­nik ce­bu­li i czosn­ku;


Asa­fe­ty­da (asa­fe­ti­da; hin. हींग, trl. "hīng") – gu­mo­ży­wi­ca otrzy­my­wa­na z ko­rze­ni i kłą­czy za­pa­licz­ki cuch­ną­cej ("Fe­ru­la assa-fo­e­ti­da"), wy­stę­pu­ją­cej w pół­noc­nych In­diach, Ira­nie i Af­ga­ni­sta­nie. W Pol­sce na­zy­wa­na "czar­cim łaj­nem" lub "smro­dzień­cem". W j. an­giel­skim "asa­fo­e­ti­da" lub "stin­king gum" (do­słow­nie: „śmier­dzą­ca guma”).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asahel

po­stać bi­blij­na ze Sta­re­go Te­sta­men­tu, sio­strze­niec króla Da­wi­da


Asa­hel, Asael (zm. ~1010 p.n.e.) – po­stać bi­blij­na ze Sta­re­go Te­sta­men­tu.

Sio­strze­niec króla Da­wi­da. Asa­hel był jed­nym z naj­dziel­niej­szych żoł­nie­rzy Da­wi­da i stał na czele jed­ne­go z jego huf­ców li­czą­ce­go po­dob­no 24 000 wo­jow­ni­ków, gdzie po jego śmier­ci do­wództ­wo prze­jął jego syn Ze­ba­diasz. Był znany ze swo­jej niez­wy­kłej pręd­ko­ści biegu po­rów­ny­wal­nej do ga­ze­li na ot­war­tym polu. Po­legł w trak­cie po­ści­gu za Ab­ne­rem w Bit­wie na Polu Boków przez ugo­dze­nie od­wrot­ną stro­ną dzidy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asam

stan w In­diach


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. stan w pół­noc­no-wschod­nich In­diach ze sto­li­cą w Di­spu­rze;


Asam (hindi असम, trb.: "Asam", trl.: "Asam"; ang. "Assam") – stan w pół­noc­no-wschod­nich In­diach ze sto­li­cą w Di­spu­rze. Leży u stóp Hi­ma­la­jów i są­sia­du­je ze sta­na­mi: Aru­na­chal Pra­desh, Na­ga­land, Ma­ni­pur, Mi­zo­ram, Tri­pu­ra i Meg­ha­la­ya oraz z Bhu­ta­nem i Ban­gla­de­szem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asambl

prze­sta­rza­le: bal, ze­bra­nie, spot­ka­nie to­wa­rzy­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. ze­bra­nie to­wa­rzy­skie, bie­sia­da, bal, raut


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asamblaż

kom­po­zy­cje pow­sta­łe ze złą­cze­nia w trój­wy­mia­ro­wą ca­łość róż­nych ele­men­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) szt. trój­wy­mia­ro­wy kolaż z go­to­wych przed­mio­tów;


Asam­blaż ( as­sem­bla­ge, tłum. gro­ma­dze­nie/zbie­ra­nie/zbiór) – forma ar­ty­stycz­na, bę­dą­ca od­mia­ną ko­la­żu, we­dług któ­rej two­rzy się trój­wy­mia­ro­we kom­po­zy­cje z przed­mio­tów go­to­wych.

Praca zło­żo­na z róż­ne­go ro­dza­ju przed­mio­tów: co­dzien­ne­go użyt­ku, be­zu­ży­tecz­nych frag­men­tów, form na­tu­ral­nych, wszel­kich moż­li­wych obiek­tów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asamblowy

→ asambl


Patrz:asambl

Źródła:

SJP.pl

Asamczyk

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Asami

język z grupy in­dyj­skiej ję­zy­ków in­do­e­u­ro­pej­skich; język asam­ski


Asami (jap. あさみ, アサミ) – żeń­skie imię ja­poń­skie, może być uży­wa­ne także jako naz­wi­sko.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asamka

miesz­kan­ka Asamu (stanu w In­diach)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) etn. przed­sta­wi­ciel­ka rdzen­nej lud­no­ści za­miesz­ku­ją­cej Asam w In­diach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asamski

1. → Asam;
2. język asam­ski - jeden z ję­zy­ków urzę­do­wych Indii; język as­sam­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Asa­mem

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język asam­ski;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asan

daw­niej: tytuł grzecz­no­ścio­wy, skrót od wy­ra­że­nia "wasz­mość pan", zwy­kle jako zwrot kie­ro­wa­ny wprost do roz­mów­cy, od­po­wia­da­ją­cy dzi­siej­sze­mu "pan", "wy" (zwy­kle z od­cie­niem lek­ce­wa­że­nia); aćpan, acpan, aspan, wać­pan, wac­pan, wa­span, acan


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. zob. acan.

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. plu­ral|asana.


Asan (kor. 아산) – mia­sto w Korei Po­łud­nio­wej, w pro­win­cji Chung­che­ong Po­łud­nio­wy. W 2024 li­czy­ło 388 742 miesz­kań­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asana

po­zy­cja w jodze


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­sta­wa ciała w jodze;

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: asan


Asana (de­wa­na­ga­ri योगासन, trans­li­te­ra­cja yogāsana) – do­słow­nie: "sie­dze­nie". Po­ję­cie uży­wa­ne w dwóch zna­cze­niach:

Kla­sycz­na joga de­fi­niu­je 84 ar­che­ty­py po­zy­cji i po­staw ciała, z któ­rych 32 po­zy­cje sie­dze­nia uz­na­wa­ne są za szcze­gól­nie ważne. Wspól­ne dla wszyst­kich ro­dza­jów jogi są po­zy­cje i po­sta­wy me­dy­ta­cyj­ne – za­rów­no sie­dzą­ce, sto­ją­ce jak i le­żą­ce.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asani

uży­wa­ny daw­niej skrót od: wasz­mość pani; acani


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. zob. wasz­mość pani.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asanna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. zob. wasz­mość panna.


Źródła:

Wiktionary

Asap

[czy­taj: asap lub es sun es po­sibl] skrót od: as soon as pos­si­ble - tak szyb­ko, jak to moż­li­we; jak naj­szyb­ciej, asap


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asas

dźwięk "a" ob­ni­żo­ny o dwa pół­to­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. dźwięk a ob­ni­żo­ny o cały ton;


."

Dźwię­ki asas na pię­cio­li­nii. W ko­lej­no­ści: asas¹, asas², Asas, asas°.

Asas – dźwięk, któ­re­go czę­stot­li­wość dla asas¹ wy­no­si około 391,9 Hz. Jest to ob­ni­żo­ny za po­mo­cą pod­wój­ne­go be­mo­la dźwięk a. Dźwię­ki en­har­mo­nicz­nie rów­no­waż­ne to: g i fisis.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asasyn

czło­nek ra­dy­kal­ne­go ugru­po­wa­nia re­li­gij­ne­go mu­zuł­mań­skich is­ma­i­li­tów; ni­za­ry­ta


Źródła:

SJP.pl

Asasyni

czło­nek ra­dy­kal­ne­go ugru­po­wa­nia re­li­gij­ne­go mu­zuł­mań­skich is­ma­i­li­tów; ni­za­ry­ta


Źródła:

SJP.pl

Asasynka

→ asa­syn; ni­za­ryt­ka


Źródła:

SJP.pl

Asauł

sto­pień ofi­cer­ski u Ko­za­ków za­po­ro­skich; asa­u­ła, asa­wuł(a), esauł


Źródła:

SJP.pl

Asauła

sto­pień ofi­cer­ski u Ko­za­ków za­po­ro­skich; asauł, asa­wuł(a), esauł


Źródła:

SJP.pl

Asawuł

sto­pień ofi­cer­ski u Ko­za­ków za­po­ro­skich; asa­wu­ła, asauł(a), esauł


Źródła:

SJP.pl

Asawuła

sto­pień ofi­cer­ski u Ko­za­ków za­po­ro­skich; asa­wuł, asauł(a), esauł


Źródła:

SJP.pl

Asańdźka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. asani do­bro­dziej­ka (zwy­kle zwrot do roz­mów­czy­ni)


Źródła:

Wiktionary

Asb

sym­bol apo­stil­bu, jed­nost­ki fi­zycz­nej


Źródła:

SJP.pl

Asbiest

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. mia­sto w Rosji, w ob­wo­dzie swier­dłow­skim, po­ło­żo­ne na Uralu;


As­biest ( Асбест), w la­tach 1889–1928 Ku­diel­ka ( Куделька) – mia­sto w Rosji (obwód swier­dłow­ski), po­ło­żo­ne na Uralu, nad rzeką Wiel­ki Reft.

Osada zo­sta­ła za­ło­żo­na w 1889 roku. Prawa miej­skie otrzy­ma­ła w 1933 roku. [].

Mia­sto jest cen­trum wy­do­by­cia i przet­wór­stwa azbe­stu. W mie­ście roz­wi­nął się prze­mysł ma­te­ria­łów bu­dow­la­nych.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Asbolan

mi­ne­rał, mie­sza­ni­na tlen­ków i wo­do­rot­len­ków man­ga­nu


Źródła:

SJP.pl

Asc

Con­gre­ga­tio So­ro­rum Ado­ra­tri­cium San­gu­i­nis Chri­sti - zakon ado­ra­to­rek


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ascalon

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mit. le­gen­dar­na włócz­nia świę­te­go Je­rze­go, którą zabił smoka


Źródła:

Wiktionary

Ascelina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Asce­li­na – nie­jas­ne­go po­cho­dze­nia imię żeń­skie, które może wy­wo­dzić się od ger­mań­skich imion dwucz­ło­no­wych z pier­wszym ele­men­tem "adal-" – "szla­chet­ny, zna­ko­mi­ty". Może jed­nak także po­cho­dzić od łac. "ascel­la" – "pacha". Pa­tron­ką imie­nia w Ko­ście­le ka­to­lic­kim jest św. Asce­li­na, ur. w Ville-sous-la-Ferté, krew­na św. Ber­nar­da z Cla­ir­va­ux, mi­stycz­ka".


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ascencja

ruch ku górze wody po­dziem­nej w ska­łach, wy­ni­ka­ją­cy z róż­ni­cy ci­śnień hy­dro­sta­tycz­nych; ascenz­ja


Źródła:

SJP.pl

Ascendent

an­te­nat; krew­ny po linii wstęp­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) astrol. punkt eklip­ty­ki, który wscho­dzi w okre­ślo­nym mo­men­cie i miej­scu na Ziemi;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) daw. praw. każdy przo­dek danej osoby;


Ascen­dent – w astro­lo­gii punkt eklip­ty­ki, który wscho­dzi w okre­ślo­nym mo­men­cie i miej­scu na Ziemi. Jego po­ło­że­nie uza­leż­nio­ne jest więc od do­kład­ne­go czasu i współ­rzęd­nych ge­o­gra­ficz­nych da­ne­go zda­rze­nia (np. na­ro­dze­nia czło­wie­ka). Prze­cięt­nie co około dwie go­dzi­ny nad wschod­nim ho­ry­zon­tem po­ja­wia się nowy znak zo­dia­ku, można przy­jąć, że co około dwie go­dzi­ny zmie­nia się ascen­dent.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ascendentalny

w astro­lo­gii: zwią­za­ny ze zna­kiem zo­dia­ku, który okre­ślo­ny jest dla danej osoby cza­sem jego uro­dzin


Źródła:

SJP.pl

Ascendentka

an­te­nat­ka; krew­na po linii wstęp­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) krew­na po linii wstęp­nej (przo­dek danej osoby)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ascensyjny

o wo­dzie i jej źró­dłach: wzno­szą­cy się ku górze, wy­pły­wa­ją­cy pod ci­śnie­niem, ascen­zyj­ny


Źródła:

SJP.pl

Ascenzja

ruch ku górze wody po­dziem­nej w ska­łach, wy­ni­ka­ją­cy z róż­ni­cy ci­śnień hy­dro­sta­tycz­nych; ascen­cja


Ascenz­ja ("ascen­cja", "prze­są­cza­nie pio­no­we") – ruch wody po­dziem­nej w ska­łach wy­no­szą­cy ją ku górze pod wpły­wem róż­ni­cy ci­śnień hy­dro­sta­tycz­nych lub ci­śnie­nia pe­tro­sta­tycz­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asceta

1. czło­wiek, który po­przez umę­cze­nie swo­je­go ciała chce za­pew­nić sobie oczy­szcze­nie z grze­chów i życie wiecz­ne w nie­bie;
2. czło­wiek pro­wa­dzą­cy bar­dzo su­ro­wy tryb życia, wy­rze­ka­ją­cy się przy­jem­no­ści i wygód;
3. zwo­len­nik pro­sto­ty i oszczęd­no­ści wy­ra­zu w sztu­ce


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek upra­wia­ją­cy asce­zę

 (1.2) przen. czło­wiek nie ma­ją­cy wiel­kich wy­ma­gań

 (1.3) przen. zwo­len­nik pro­sto­ty i su­ro­wo­ści formy w sztu­ce


Asce­ta (gr. "aske­tes" „ćwi­czą­cy się”) – wyz­naw­ca re­li­gij­ny zmie­rza­ją­cy do zba­wie­nia przez asce­zę. W ro­zu­mie­niu po­tocz­nym czło­wiek od­ma­wia­ją­cy sobie przy­jem­no­ści ży­cio­wych z in­nych po­bu­dek niż re­li­gij­ne.

Wie­rzą­cy usi­łu­ją­cy osią­gnąć zba­wie­nie lub dą­żą­cy do do­sko­na­ło­ści przez asce­zę w bra­mi­niz­mie i bud­dyz­mie to sann­ja­sin, w chrze­ści­jań­stwie i ju­da­iz­mie to ana­cho­re­ta. Zor­ga­ni­zo­wa­na zbio­ro­wość mni­sza pro­wa­dzą­ca asce­tycz­ny tryb życia na­zy­wa­na jest mo­na­sty­cyz­mem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ascetka

ko­bie­ta sto­su­ją­ca prak­ty­ki asce­zy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta ży­ją­ca w asce­zie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ascetycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób asce­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Ascetyczność

→ asce­tycz­ny


Patrz:ascetyczny

Źródła:

SJP.pl

Ascetyczny

1. wy­ni­ka­ją­cy z ry­go­rów asce­zy, wła­ści­wy asce­zie (np. asce­tycz­ny tryb życia, asce­tycz­ny wy­gląd);
2. zwią­za­ny z asce­ty­ką (np. trak­tat asce­tycz­ny)


przy­miot­nik

 (1.1) wła­ści­wy asce­zie, umart­wia­niu się, pełen wy­rze­czeń

 (1.2) pełen pro­sto­ty, oszczęd­ny, su­ro­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ascetyka

dział etyki chrze­ści­jań­skiej do­ty­czą­cy asce­zy; asce­tyzm


Asce­ty­ka (z ἄσκησις, aske­sis - ćwi­cze­nie) – dział te­o­lo­gii, który zaj­mu­je się kształ­to­wa­niem po­sta­wy du­cho­wej chrze­ści­ja­ni­na po­przez asce­zę. Jest to, jak po­da­je Mały słow­nik te­o­lo­gicz­ny: "dy­scy­pli­na te­o­lo­gicz­na, która zaj­mu­je się sy­tu­a­cją i za­da­nia­mi kon­kret­ne­go życia chrze­ści­jań­skie­go w aspek­cie jego in­dy­wi­du­al­nej re­a­li­za­cji [...], co każe ją odróż­nić za­rów­no od mi­sty­ki, jak i od te­o­lo­gii mo­ral­nej."


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ascetyzm

asce­za;
1. re­zy­gna­cja z dóbr i wielu ak­tyw­no­ści ży­cio­wych w celu uzy­ska­nia świę­to­ści i zba­wie­nia duszy,
2. su­ro­wy tryb życia bez przy­jem­no­ści i wygód; wstrze­mięź­li­wość;
3. prze­no­śnie: pro­sto­ta, brak ozdób i uroz­ma­i­ceń; skrom­ność, su­ro­wość


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fi­lo­zo­fia i prak­ty­ki asce­tów


Asce­tyzm, asce­za ( ἄσκησις "aske­sis" – pier­wot­nie „ćwi­cze­nie, tre­ning”) – prak­ty­ko­wa­nie do­bro­wol­ne­go wy­rze­cze­nia się pew­nych dóbr, war­to­ści i ak­tyw­no­ści ży­cio­wych w celu osią­gnię­cia świę­to­ści, czy­sto­ści i do­sko­na­ło­ści du­cho­wej oraz zba­wie­nia. Po­tocz­nie asce­tyzm ko­ja­rzy się z ogra­ni­cze­niem doś­wiad­cza­nia przy­jem­no­ści oraz za­spo­ka­ja­nia po­trzeb cie­les­nych, jak je­dze­nie czy sen, a także z dy­scy­pli­ną wew­nętrz­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asceza

asce­tyzm;
1. re­zy­gna­cja z dóbr i wielu ak­tyw­no­ści ży­cio­wych w celu uzy­ska­nia świę­to­ści i zba­wie­nia duszy,
2. su­ro­wy tryb życia bez przy­jem­no­ści i wygód; wstrze­mięź­li­wość;
3. prze­no­śnie: pro­sto­ta, brak ozdób i uroz­ma­i­ceń; skrom­ność, su­ro­wość


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. po­sta­wa po­le­ga­ją­ca na wy­rze­cze­niu się ra­do­ści życia w celu uzy­ska­nia zba­wie­nia w nie­bie lub oś­wie­ce­nia du­cho­we­go

 (1.2) su­ro­wy tryb życia bez przy­jem­no­ści i wygód

 (1.3) psych. me­cha­nizm obron­ny prze­ja­wią­cy się np. opo­rem wobec włas­nej sek­su­al­no­ści, uni­ka­niem to­wa­rzy­stwa, bra­kiem ak­cep­ta­cji włas­ne­go ciała, bu­li­mią, ano­rek­sją, wzbra­nia­niem się przed wy­próż­nia­niem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aschaffenburg

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Niem­czech;


As­chaf­fen­burg (nazwa lo­kal­na: "As­che­bersch") – mia­sto bę­dą­ce sie­dzi­bą jed­ne­go z po­wia­tów ba­war­skie­go okrę­gu Dolna Fran­ko­nia. Ob­szar ten wcho­dzi także w skład re­gio­nu me­tro­po­li­tal­ne­go Frank­furt/Ren-Men.

Z bli­sko 70 tys. miesz­kań­ca­mi As­chaf­fen­burg jest naj­więk­szym mia­stem ba­war­skie­go od­cin­ka Dol­ne­go Menu, a dru­gim po Würzburgu naj­lud­niej­szym oś­rod­kiem miej­skim re­gio­nu Dolna Fran­ko­nia. Znaj­du­ją się tutaj sie­dzi­by urzę­du po­wia­to­we­go oraz uczel­nia.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Ascii

(skrót od: Ame­ri­can Stan­dard Code for In­for­ma­tion In­ter­chan­ge); Ame­ry­kań­ski Znor­ma­li­zo­wa­ny Kod Wy­mia­ny In­for­ma­cji - sy­stem ko­do­wa­nia zna­ków


Zo­bacz też: pla­ne­to­i­da (3568) ASCII.

ASCII (czyt. /ˈæski/, skrót od Ame­ri­can Stan­dard Code for In­for­ma­tion In­ter­chan­ge) – sied­mio­bi­to­wy sy­stem ko­do­wa­nia zna­ków, uży­wa­ny we współ­czes­nych kom­pu­te­rach oraz sie­ciach kom­pu­te­ro­wych, a także in­nych urzą­dze­niach wy­po­sa­żo­nych w mi­kro­pro­ce­sor.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ascon

[czy­taj: askon] naj­prost­szy typ planu bu­do­wy do­ro­słych gąbek, w któ­rym war­stwa me­zo­glei jest sto­sun­ko­wo cien­ka, a cho­a­no­cy­ty (ko­mór­ki koł­nie­rzy­ko­wa­te) wy­stę­pu­ją wy­łącz­nie w dość dużej jamie pa­ra­ga­stral­nej, łą­czą­cej się ze śro­do­wi­skiem zew­nętrz­nym przez otwór wy­rzu­to­wy oraz licz­ne ka­na­li­ki w ścia­nie ciała


Źródła:

SJP.pl

Ascona

[czy­taj: asko­na] model sa­mo­cho­du marki Opel


Asco­na (lmo. "Scona"; niem. "Asch­gu­nen", "Asch­go­nen") – gmina w po­łud­nio­wej Szwaj­ca­rii, w kan­to­nie Ti­ci­no, w okrę­gu ("di­stret­to") Lo­car­no, sie­dzi­ba ad­mi­ni­stra­cyj­na po­wia­tu ("cir­co­lo") Isole. Leży nad je­zio­rem Lago Mag­gio­re. Jest atrak­cją tu­ry­stycz­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ascot

Ascot – wieś w Wiel­kiej Bry­ta­nii, w An­glii, w hrab­stwie ce­re­mo­nial­nym Berks­hi­re, 10 km na po­łud­nie od zamku kró­lew­skie­go Wind­sor i około 45 km na za­chód od cen­trum Lon­dy­nu.

Ascot jest znane z racji roz­gry­wa­nych tutaj wy­ści­gów kon­nych Royal Ascot Ra­ce­co­ur­se.


Źródła:

Wikipedia

Asdic

[czy­taj: azdik] urzą­dze­nie do wy­kry­wa­nia okrę­tów pod­wod­nych; azdyk


Źródła:

SJP.pl

Asean

[czy­taj: aSEan] skrót od: As­so­cia­tion of East Asian Na­tions - Sto­wa­rzy­sze­nie Na­ro­dów Azji Po­łud­nio­wo-Wschod­niej


Źródła:

SJP.pl

Aseitas

w fi­lo­zo­fii: ist­nie­nie przez sie­bie; sa­mo­ist­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) filoz. teol. nie­za­leż­ność bytu od ni­cze­go in­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asejsmiczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest asejs­micz­ne


Źródła:

Wiktionary

Asejsmiczny

taki, na któ­rym nie od­no­to­wu­je się trzę­sień ziemi (np. pas asejs­micz­ny)


przy­miot­nik

 (1.1) geol. nie wy­ka­zu­ją­cy żad­nej ak­tyw­no­ści sejs­micz­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aseks

po­tocz­nie: asek­su­a­li­sta; as


Źródła:

SJP.pl

Aseksualista

męż­czyz­na nie­od­czu­wa­ją­cy po­cią­gu sek­su­al­ne­go; as, aseks


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) seks. osoba, która nie od­czu­wa po­cią­gu sek­su­al­ne­go do in­nych ludzi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aseksualistka

ko­bie­ta nie­od­czu­wa­ją­ca po­cią­gu sek­su­al­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Aseksualizm

cał­ko­wi­te lub czę­ścio­we nie­od­czu­wa­nie po­cią­gu sek­su­al­ne­go wobec in­nych osób; asek­su­al­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) seks. okre­śle­nie osób nie­od­czu­wa­ją­cych po­żą­da­nia sek­su­al­ne­go;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aseksualność

cał­ko­wi­te lub czę­ścio­we nie­od­czu­wa­nie po­cią­gu sek­su­al­ne­go wobec in­nych osób; asek­su­a­lizm


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) seks. trwa­łe nie­od­czu­wa­nie po­cią­gu sek­su­al­ne­go wobec in­nych osób

 (1.2) cecha tego, co asek­su­al­ne; cecha tych, któ­rzy są asek­su­al­ni


Asek­su­al­ność, ina­czej asek­su­a­lizm – cał­ko­wi­ty lub czę­ścio­wy brak po­cią­gu sek­su­al­ne­go w stro­nę in­nych osób. Może być uz­na­wa­na za orien­ta­cję sek­su­al­ną lub za jej brak. Czę­sto de­fi­nio­wa­na jest sze­rzej jako spek­trum obej­mu­ją­ce różne od­mia­ny toż­sa­mo­ści asek­su­al­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aseksualny

obo­jęt­ny na spra­wy płci, nie­pod­kre­śla­ją­cy cech płcio­wych, nie­od­czu­wa­ją­cy po­pę­du płcio­we­go


przy­miot­nik

 (1.1) pot. po­zba­wio­ny seksu, zmy­sło­wo­ści

 (1.2) seks. obo­jęt­ny na spra­wy płci i seksu, nie­od­czu­wa­ją­cy po­cią­gu sek­su­al­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asekuracja

1. za­bez­pie­cze­nie się przed innym roz­wo­jem wy­pad­ków, niż spo­dzie­wa­ny;
2. w gim­na­sty­ce, al­pi­niz­mie itp.: za­bez­pie­cze­nie się za po­mo­cą od­po­wied­nich urzą­dzeń i/lub ko­rzy­sta­nie z po­mo­cy in­nych ludzi w celu uni­knię­cia nie­szczę­śli­we­go wy­pad­ku; także: sprzęt albo lu­dzie chro­nią­cy przed tym wy­pad­kiem; 4. daw­niej: typ ubez­pie­cze­nia w to­wa­rzy­stwie ubez­pie­cze­nio­wym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) umowa za­wie­ra­na z od­po­wied­nią in­sty­tu­cją, która roz­po­rzą­dza pie­niędz­mi ubez­pie­czo­nych, po­kry­wa­jąc ich po­trze­by na okre­ślo­nych wa­run­kach

 (1.2) za­bez­pie­cze­nie przed skut­ka­mi ry­zy­kow­nych dzia­łań

 (1.3) za­bez­pie­cze­nie pod­czas wy­ko­ny­wa­nia nie­bez­piecz­nych czyn­no­ści jak np. wspi­nacz­ka


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asekuracyj

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. ubez­pie­cze­nie

 (1.2) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. opła­ta za ubez­pie­cze­nie


Źródła:

Wiktionary

Asekuracyjny

1. za­bez­pie­cza­ją­cy kogoś (np. lina ase­ku­ra­cyj­na, sprzęt ase­ku­ra­cyj­ny);
2. do­ty­czą­cy pew­ne­go typu ubez­pie­czeń (np. to­wa­rzy­stwo ase­ku­ra­cyj­ne, po­li­sa ase­ku­ra­cyj­na)


przy­miot­nik

 (1.1) zob. ubez­pie­cze­nio­wy.

 (1.2) ubez­pie­cza­ją­cy, ma­ją­cy za­pew­nić bez­pie­czeń­stwo

 (1.3) ostroż­ny, uni­ka­ją­cy ry­zy­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asekurancki

nad­mier­nie ostroż­ny, uni­ka­ją­cy ry­zy­ka i osta­tecz­nych de­cyz­ji, tchórz­li­wy (np. ase­ku­ranc­kie za­cho­wa­nie, ase­ku­ranc­ka po­sta­wa)


Źródła:

SJP.pl

Asekuranctwo

czy­nie­nie za­strze­żeń, nie­ry­zy­ko­wa­nie, prze­sad­nie ostroż­ne po­stę­po­wa­nie; ase­ku­ran­tyzm


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) wy­ra­cho­wa­ne po­stę­po­wa­nie ma­ją­ce za­bez­pie­czyć przed po­no­sze­niem od­po­wie­dzial­no­ści za spra­wę, któ­rej wynik nie jest je­szcze wia­do­my


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asekurant

osoba czy­nią­ca za­strze­że­nia, nie­ry­zy­ku­ją­ca, stale się ase­ku­ru­ją­ca, bę­dą­ca "in­te­li­gent­nym tchó­rzem"


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś nad­mier­nie ostroż­ny, oba­wia­ją­cy się trud­nych de­cyz­ji

 (1.2) sport. osoba ubez­pie­cza­ją­ca pod­czas wy­ko­ny­wa­nia nie­bez­piecz­nych ewo­lu­cji

 (1.3) przest. ktoś kto ochra­nia, za­pew­nia komuś bez­pie­czeń­stwo


Ase­ku­rant – po­przez po­ję­cie ase­ku­ran­ta ro­zu­mie­my osobę, która od­ma­wia uczest­nict­wa w grze spra­wied­li­wej. Prze­ci­wień­stwem ta­kiej osoby jest ha­zar­dzi­sta.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asekurantka

→ ase­ku­rant


Patrz:asekurant

Źródła:

SJP.pl

Asekurantyzm

czy­nie­nie za­strze­żeń, nie­ry­zy­ko­wa­nie, prze­sad­nie ostroż­ne po­stę­po­wa­nie; ase­ku­ranct­wo


Źródła:

SJP.pl

Asekurator

1. osoba ubez­pie­cza­ją­ca kogoś przy trud­nych ćwi­cze­niach gim­na­stycz­nych; ase­ku­rant;
2. osoba po­dej­mu­ją­ca zo­bo­wią­za­nie ubez­pie­cze­nio­we wobec osoby ubez­pie­cza­ją­cej się


Źródła:

SJP.pl

Asekuratorka

1. ko­bie­ta ubez­pie­cza­ją­ca kogoś przy trud­nych ćwi­cze­niach gim­na­stycz­nych; ase­ku­rant­ka;
2. ko­bie­ta po­dej­mu­ją­ca zo­bo­wią­za­nie ubez­pie­cze­nio­we wobec osoby ubez­pie­cza­ją­cej się


Źródła:

SJP.pl

Asekurowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) udzie­la­nie po­mo­cy w cza­sie wy­ko­ny­wa­nia trud­nych i ry­zy­kow­nych czyn­no­ści


Źródła:

Wiktionary

Asekurować

1. za­pew­niać ase­ku­ra­cję;
2. ase­ku­ro­wać się:
a) ase­ku­ro­wać wza­jem­nie jeden dru­gie­go;
b) czy­nić za­strze­że­nia, zo­sta­wiać sobie moż­li­wość zmia­ny zda­nia, de­cyz­ji, za­bez­pie­czać się na wy­pa­dek in­ne­go prze­bie­gu wy­da­rzeń niż spo­dzie­wa­ny


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­se­ku­ro­wać)

 (1.1) chro­nić lub za­bez­pie­czać przed ry­zy­kiem albo nie­bez­pie­czeń­stwem

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ase­ku­ro­wać się (dk. za­se­ku­ro­wać się)

 (2.1) ase­ku­ro­wać sie­bie sa­me­go

 (2.2) ase­ku­ro­wać sie­bie naw­za­jem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aselepia

ga­tu­nek ro­śli­ny na­le­żą­cy do ro­dzi­ny go­rycz­ko­wa­tych; go­rycz­ka tro­je­ścio­wa


Źródła:

SJP.pl

Asemantyczność

→ ase­man­tycz­ny


Patrz:asemantyczny

Źródła:

SJP.pl

Asemantyczny

nie­uwz­ględ­nia­ją­cy zna­cze­nia


przy­miot­nik

 (1.1) nie nio­są­cy zna­cze­nia; bez tre­ści


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asembler

pro­sty język pro­gra­mo­wa­nia; as­sem­bler


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) in­form. pro­gram tłu­ma­czą­cy kod ję­zy­ka asem­ble­ra na język ma­szy­no­wy;

 (1.2) in­form. zob. język asem­ble­ra.


Asem­bler ( as­sem­bler) – ter­min in­for­ma­tycz­ny zwią­za­ny z pro­gra­mo­wa­niem i two­rze­niem kodu ma­szy­no­we­go dla pro­ce­so­rów. W ję­zy­ku pol­skim oz­na­cza on pro­gram two­rzą­cy kod ma­szy­no­wy na pod­sta­wie kodu źró­dło­we­go (tzw. "asem­bla­cja") wy­ko­na­ne­go w ni­sko­po­zio­mo­wym ję­zy­ku pro­gra­mo­wa­nia ba­zu­ją­cym na pod­sta­wo­wych ope­ra­cjach pro­ce­so­ra zwa­nym ję­zy­kiem asem­ble­ra, po­pu­lar­nie na­zy­wa­nym rów­nież "asem­ble­rem".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asemblerowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) in­form. zwią­za­ny z asem­ble­rem, do­ty­czą­cy asem­ble­ra


Źródła:

Wiktionary

Asenat

po­stać bi­blij­na ze Sta­re­go Te­sta­men­tu


Ase­nat, Ase­neth (hebr. אָסְנַת; imię po­cho­dze­nia egip. "poś­wię­co­na Neit") – po­stać bi­blij­na ze Sta­re­go Te­sta­men­tu, we­dług Księ­gi Ro­dza­ju córka egip­skie­go ka­pła­na Poti Fery (Pe­te­fre­sa, Pen­te­fre­sa) z On, po­ślu­bio­na przez fa­ra­o­na Jó­ze­fo­wi. Uro­dzi­ła mu dwóch synów, Ma­nas­se­sa i Efra­i­ma.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asenizacja

1. usu­wa­nie płyn­nych nie­czy­sto­ści z ja­kie­goś te­re­nu;
2. prze­sta­rza­łe: po­pra­wa wa­run­ków zdro­wot­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) usłu­ga usu­wa­nia nie­czy­sto­ści cie­kłych;


Ase­ni­za­cja (ang. "sa­ni­ta­tion", fr. "as­sa­i­nis­se­ment") – za­bieg sa­ni­tar­ny po­le­ga­ją­cy na opróż­nia­niu zbior­ni­ków be­zod­pły­wo­wych lub osad­ni­ków w in­sta­la­cjach przy­do­mo­wych oczy­szczal­ni ście­ków i tran­spor­tu nie­czy­sto­ści cie­kłych za po­mo­cą po­ja­zdów ase­ni­za­cyj­nych, do sta­cji zlew­nych, z któ­rych nie­czy­sto­ści tra­fia­ją sie­cią ka­na­li­za­cyj­ną do oczy­szczal­ni ście­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asenizacyjny

zwią­za­ny z ase­ni­za­cją, słu­żą­cy ase­ni­za­cji (np. becz­ko­wóz ase­ni­za­cyj­ny, pola ase­ni­za­cyj­ne)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ase­ni­za­cją, do­ty­czą­cy ase­ni­za­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asenizator

osoba zaj­mu­ją­ca się ase­ni­za­cją (usu­wa­niem płyn­nych nie­czy­sto­ści z ja­kie­goś te­re­nu)


Źródła:

SJP.pl

Asenizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) usu­wa­nie nie­czy­sto­ści płyn­nych


Źródła:

Wiktionary

Asenizować

usu­wać płyn­ne nie­czy­sto­ści z ja­kie­goś te­re­nu


Źródła:

SJP.pl

Asenterować

cza­sow­nik

 (1.1) po­bie­rać do woj­ska


Źródła:

Wiktionary

Asenterunek

daw­niej: bran­ka, pobór re­kru­ta do woj­ska


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. wojsk. przy­mu­so­wy pobór do woj­ska;

 (1.2) daw. gwara. prze­gląd i re­je­stra­cja koni


Asen­te­ru­nek (od austr. "As­sen­tie­rung") – sy­stem przy­mu­so­we­go po­bo­ru re­kru­ta, względ­nie koni sto­so­wa­ny w Au­strii, a póź­niej w Au­stro-Wę­grzech (asen­te­run­ko­wy – po­bo­ro­wy w woj­sku au­stro-wę­gier­skim, ko­mi­sja asen­te­run­ko­wa – ko­mi­sja po­bo­ro­wa).

Na pod­sta­wie spi­sów lud­no­ści wyz­na­cza­no od­po­wied­ni kon­tyn­gent re­kru­tów z każ­dej z pro­win­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asenterunkowy

→ asen­te­ru­nek


Patrz:asenterunek

Źródła:

SJP.pl

Aseptycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) hig. med. mi­kro­biol. w spo­sób wolny od drob­no­u­stro­jów, czyli za­cho­wu­jąc wa­run­ki ste­ryl­ne, które za­po­bie­ga­ją za­nie­czy­szcze­niu przez mi­kro­or­ga­niz­my


Źródła:

Wiktionary

Aseptyczność

→ asep­tycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest asep­tycz­ne; cecha tych, któ­rzy są asep­tycz­ni


Patrz:aseptyczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aseptyczny

ste­ryl­ny, od­ka­żo­ny, wy­ja­ło­wio­ny (np. asep­tycz­ny ban­daż, asep­tycz­ne po­mie­szcze­nie)


przy­miot­nik

 (1.1) med. po­zba­wio­ny drob­no­u­stro­jów cho­ro­bot­wór­czych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aseptyka

1. po­stę­po­wa­nie za­pew­nia­ją­ce wy­klu­cze­nie do­stę­pu drob­no­u­stro­jów cho­ro­bot­wór­czych do ja­kie­goś śro­do­wi­ska;
2. ste­ryl­ne, po­zba­wio­ne drob­no­u­stro­jów wa­run­ki śro­do­wi­ska, zwła­szcza pod­czas ope­ra­cji i za­bie­gów chi­rur­gicz­nych; ja­ło­wość bak­te­rio­lo­gicz­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ze­spół środ­ków i dzia­łań ma­ją­cych na celu za­po­bie­ga­nie za­ka­że­niom po­przez utrzy­my­wa­nie ja­ło­wo­ści w oto­cze­niu, na na­rzę­dziach, skó­rze i po­wierzch­niach pod­czas za­bie­gów me­dycz­nych lub la­bo­ra­to­ryj­nych


Nie mylić z: An­ty­sep­ty­ka.

Asep­ty­ka – po­stę­po­wa­nie ma­ją­ce na celu dą­że­nie do ja­ło­wo­ści po­mie­szczeń, na­rzę­dzi, leków, ma­te­ria­łów opa­trun­ko­wych i in­nych przed­mio­tów w celu nie­do­pu­szcze­nia drob­no­u­stro­jów do okre­ślo­ne­go śro­do­wi­ska, np. ot­war­tej rany. Jest to za­pew­nio­ne po­przez do­kład­ne mycie i de­zyn­fe­ko­wa­nie dłoni oraz sto­so­wa­nie przez ze­spół ope­ra­cyj­ny wy­ja­ło­wio­nych far­tu­chów, rę­ka­wi­czek, na­rzę­dzi oraz od­po­wied­nie przy­go­to­wa­nie sali ope­ra­cyj­nej (mycie, ste­ry­li­za­cja po­przez naś­wiet­la­nie pro­mie­nia­mi ul­tra­fio­le­to­wy­mi, po­wie­trze jest prze­pu­szcza­ne przez filtr, zanim trafi do sali ope­ra­cyj­nej) i pola ope­ra­cyj­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asercja

1 w lo­gi­ce: włas­ność sądów, któ­rych praw­dzi­wo­ści jest pewny wy­po­wia­da­ją­cy je;
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: część tre­ści zda­nia wy­ra­ża­ją­cej pewne twier­dze­nie i pod­le­ga­ją­cej ne­ga­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) log. akt uz­na­nia da­ne­go sądu lub zda­nia za praw­dzi­we


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asert

osoba aser­tyw­na


Źródła:

SJP.pl

Asertoryczność

wła­ści­wość zdań orze­ka­ją­cych o fak­tach, twier­dzą­cych lub prze­czą­cych


Źródła:

SJP.pl

Asertoryczny

książ­ko­wo: twier­dzą­cy, stwier­dza­ją­cy, za­pew­nia­ją­cy


przy­miot­nik

 (1.1) stwier­dza­ją­cy, pot­wier­dza­ją­cy, twier­dzą­cy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asertywnie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób aser­tyw­ny


Źródła:

Wiktionary

Asertywnieć

sta­wać się aser­tyw­nym (takim, który umie wy­ra­żać swoje po­glą­dy i jed­no­cze­śnie sza­nu­je zda­nie i po­trze­by in­nych ludzi)


Źródła:

SJP.pl

Asertywność

po­sta­wa cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się wy­ra­ża­niem swo­ich po­glą­dów w jasny i ot­war­ty spo­sób oraz dba­niem o jak naj­lep­sze za­spo­ko­je­nie swo­ich po­trzeb, ale z po­sza­no­wa­niem zda­nia i po­trzeb in­nych ludzi; do­ma­ga­nie się re­spek­to­wa­nia swo­ich praw, ale nie kosz­tem in­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. po­sia­da­nie włas­ne­go zda­nia, włas­nych uczuć i umie­jęt­ność ich wy­ra­ża­nia i eg­zek­wo­wa­nia z po­sza­no­wa­niem praw in­nych ludzi;


Aser­tyw­ność – po­sia­da­nie i wy­ra­ża­nie włas­ne­go zda­nia oraz bez­poś­red­nie wy­ra­ża­nie emo­cji i po­staw w gra­ni­cach nie­na­ru­sza­ją­cych praw i psy­chicz­ne­go te­ry­to­rium in­nych osób oraz włas­nych, bez za­cho­wań agre­syw­nych, a także obro­na włas­nych praw w sy­tu­a­cjach spo­łecz­nych. Jest to umie­jęt­ność na­by­ta.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asertywny

wy­ra­ża­ją­cy swoje po­glą­dy w jasny i ot­war­ty spo­sób i dba­ją­cy o jak naj­lep­sze za­spo­ko­je­nie swo­ich po­trzeb, ale przy tym sza­nu­ją­cy zda­nie i po­trze­by in­nych ludzi; do­ma­ga­ją­cy się re­spek­to­wa­nia swo­ich praw, ale nie kosz­tem in­nych


przy­miot­nik

 (1.1) umie­ją­cy wy­ra­żać włas­ne opi­nie, kry­ty­ki i po­trze­by


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asesor

1. urzęd­nik sądu, pro­ku­ra­tu­ry lub no­ta­ria­tu, który odbył wy­ma­ga­ną apli­ka­cję i zdał od­po­wied­nie eg­za­mi­ny, lecz nie uzy­skał je­szcze no­mi­na­cji;
2. czło­nek pre­zy­dium ze­bra­nia, ko­le­gium są­do­we­go itp.;
3. w daw­nej Pol­sce:
a) urzęd­nik to­wa­rzy­szą­cy sę­dzie­mu lub mar­szał­ko­wi sej­mi­ku;
b) uczest­nik roz­pra­wy są­do­wej m.in. w są­dzie nad­wor­nym (ase­so­rii);
4. w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie: czło­nek ko­le­gium do­ra­dza­ją­ce­go przy urzęd­ni­kach ma­ją­cych wła­dzę są­dow­ni­czą


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) praw. urzęd­nik w są­dach ad­mi­ni­stra­cyj­nych, pro­ku­ra­tu­rze, no­ta­ria­cie lub izbach ko­mor­ni­czych, który zdał już eg­za­min za­wo­do­wy, ale nie otrzy­mał je­szcze no­mi­na­cji na sta­no­wi­sko;

 (1.2) hist. praw. urzęd­nik są­do­wy w I Rze­czy­po­spo­li­tej

 (1.3) hist. praw. w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie: czło­nek ciała do­rad­cze­go przy urzęd­ni­kach ma­ją­cych wła­dzę są­dow­ni­czą


Ase­sor ("prawn.") – urząd w są­dach po­wszech­nych i woj­sko­wych, są­dach ad­mi­ni­stra­cyj­nych, po­wszech­nych jed­nost­kach or­ga­ni­za­cyj­nych pro­ku­ra­tu­ry, kan­ce­la­riach no­ta­rial­nych i ko­mor­ni­czych oraz Urzę­dzie Pa­ten­to­wym RP, który po na­by­ciu od­po­wied­nich kwa­li­fi­ka­cji (naj­czę­ściej w wy­ni­ku zda­nia eg­za­mi­nu za­wo­do­we­go) obej­mo­wa­ny jest w celu od­by­cia stażu za­wo­do­we­go, sta­no­wią­ce­go za­ra­zem swo­i­sty okres próby, zwany ase­su­rą, przed mia­no­wa­niem bez­ter­mi­no­wo na do­ce­lo­wy urząd.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asesoria

w daw­nej Pol­sce: sąd wyż­szej in­stan­cji


Źródła:

SJP.pl

Asesorka

→ ase­sor


Patrz:asesor

Źródła:

SJP.pl

Asesorski

→ ase­sor


przy­miot­nik

 (1.1) praw. zwią­za­ny z osobą lub urzę­dem ase­so­ra


Patrz:asesor

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asesorstwo

urząd, god­ność ase­so­ra; ase­su­ra


Źródła:

SJP.pl

Asesura

sta­no­wi­sko, urząd ase­so­ra


Źródła:

SJP.pl

Asf

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) = wet. APŚ, afry­kań­ski pomór świń

 (1.2) in­form. for­mat pli­ków mul­ti­me­dial­nych firmy Mi­cro­soft;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Asfalciarka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) żegl. mar. jed­nost­ka pły­wa­ją­ca wy­po­sa­żo­na w urzą­dze­nia poz­wa­la­ją­ce na pro­duk­cję i ukła­da­nie war­stwy as­fal­tu na dnie lub skar­pach ak­we­nu


Źródła:

Wiktionary

Asfalciarski

→ as­fal­ciarz


Patrz:asfalciarz

Źródła:

SJP.pl

Asfalciarz

pra­cow­nik za­trud­nio­ny przy as­fal­to­wa­niu drogi, ulicy itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. pra­cow­nik fi­zycz­ny za­trud­nio­ny w ukła­da­niu i roz­pro­wa­dza­niu as­fal­tu na dro­gach, chod­ni­kach lub par­kin­gach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asfalcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od as­falt


Źródła:

Wiktionary

Asfalt

1. osa­do­wa skała po­cho­dze­nia or­ga­nicz­ne­go;
2. sub­stan­cja otrzy­my­wa­na z ropy naf­to­wej do pro­duk­cji papy, la­kie­rów i ma­te­ria­łów izo­la­cyj­nych oraz na­wierzch­ni dróg;
3. po­tocz­na nazwa as­fal­to­be­to­nu;
4. na­wierzch­nia z as­fal­to­be­to­nu na jezd­niach


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. pół­płyn­ny lub stały ma­te­riał po­cho­dze­nia na­tu­ral­ne­go;

 (1.2) środ. sport. strze­lect­wo guma na rę­ka­wi­cach i kurt­ce

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) po­gard. męż­czyz­na o czar­nej skó­rze


As­falt – ma­te­riał (lepka ciecz lub skała) po­cho­dze­nia na­tu­ral­ne­go (as­falt na­tu­ral­ny) lub otrzy­my­wa­ny jako jedna z frak­cji prze­ro­bu ropy naf­to­wej (as­falt po­naf­to­wy), o kon­sy­sten­cji sta­łej lub pół­sta­łej o bar­wie od ciem­no­brą­zo­wej do czar­nej. Jest on ukła­dem ko­lo­i­dal­nym o dużej trwa­ło­ści, skła­da­ją­cym się z dwóch faz: roz­pro­szo­nej (as­fal­te­ny) i roz­pra­sza­ją­cej (oleje).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asfalten

zwią­zek or­ga­nicz­ny wy­stę­pu­ją­cy w as­fal­cie, ropie naf­to­wej i wielu bi­tu­mi­nach


Źródła:

SJP.pl

Asfalteny

zwią­zek or­ga­nicz­ny wy­stę­pu­ją­cy w as­fal­cie, ropie naf­to­wej i wielu bi­tu­mi­nach


As­fal­te­ny – skład­ni­ki or­ga­nicz­ne as­fal­tów, wy­stę­pu­ją­ce rów­nież w ropie naf­to­wej i wielu in­nych bi­tu­mi­nach, twar­de, barwy czar­nej lub czar­no­bru­nat­nej, nie­roz­pu­szczal­ne w ni­sko­czą­stecz­ko­wych al­ka­nach, roz­pu­szczal­ne w to­lu­e­nie oraz dwu­siarcz­ku i (przy­najm­niej czę­ścio­wo) czte­roch­lor­ku węgla. Są nie­to­pli­we, a po­wy­żej 300 °C się roz­kła­da­ją (z wyt­wo­rze­niem koksu i gazu).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asfaltobeton

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bud. beton z wy­peł­nia­czem w po­sta­ci as­fal­tu;


As­fal­to­be­ton, AC (ang. "asp­halt con­cre­te"), pot. „as­falt” – mie­szan­ka mi­ne­ral­no-as­fal­to­wa skła­da­ją­ca się z mie­sza­ni­ny kru­szy­wa (m.in. kru­szy­wa gru­be­go i drob­ne­go, pia­sku, wy­peł­nia­cza (np. mącz­ki ka­mien­nej)) i as­fal­tu jako le­pi­szcza. Wraz z be­to­nem ce­men­to­wym (na­wierzch­nia sztyw­na) na­le­żą do dwóch naj­bar­dziej po­pu­lar­nych mie­sza­nin wy­ko­rzy­sty­wa­nych do wy­ko­ny­wa­nia na­wierzch­ni dro­go­wej[].


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Asfaltobetonowy

zwią­za­ny z as­fal­to­be­to­nem


Źródła:

SJP.pl

Asfaltoguma

bud. two­rzy­wo skła­da­ją­ce się z as­fal­tu i ze spe­cjal­nej gumy


Źródła:

SJP.pl

Asfaltowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) po­kry­wa­nie na­wierzch­ni drogi as­fal­tem


Źródła:

Wiktionary

Asfaltować

1. po­kry­wać na­wierzch­nię dro­go­wą as­fal­tem;
2. pow­le­kać rury lub inne przed­mio­ty że­liw­ne lub sta­lo­we la­kie­rem as­fal­to­wym (bi­tu­micz­nym) w celu za­bez­pie­cze­nia ich przed ko­roz­ją


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. wy­as­fal­to­wać)

 (1.1) po­kry­wać po­wierzch­nię as­fal­tem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asfaltowi

forma przy­miot­ni­ka.

 (1.1) M. i W. mos. lm. od: as­fal­to­wy

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) C. lp. od: as­falt


Źródła:

Wiktionary

Asfaltownia

wyt­wór­nia as­fal­tu


Źródła:

SJP.pl

Asfaltowo-Betonowy

zło­żo­ny z as­fal­tu i be­to­nu (np. na­wierzch­nia as­fal­to­wo-be­to­no­wa)


Źródła:

SJP.pl

Asfaltowy

1. ma­ją­cy na­wierzch­nię z as­fal­tu;
2. la­kie­ry as­fal­to­we - la­kie­ry bi­tu­micz­ne, two­rzą­ce bar­dzo trwa­łe po­wło­ki


przy­miot­nik

 (1.1) wy­ko­na­ny z as­fal­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asfaltoza

1. wy­stę­po­wa­nie w prze­strze­ni pu­blicz­nej zbyt wielu miejsc, któ­rych po­wierzch­nię po­kry­to as­fal­tem;
2. płyn­na sub­stan­cja che­micz­na, którą roz­pro­wa­dza się na po­wierzch­ni drogi, przy­go­to­wu­jąc ją do po­kry­cia wierzch­nią war­stwą as­fal­tu


Źródła:

SJP.pl

Asfaltyt

od­mia­na as­fal­tu na­tu­ral­ne­go


As­fal­tyt – skała osa­do­wa po­cho­dze­nia or­ga­nicz­ne­go, wy­stę­pu­ją­ca w zło­żach na po­wierzch­ni sko­ru­py ziem­skiej lub w jej są­siedzt­wie, od­mia­na as­fal­tu na­tu­ral­ne­go barwy czar­nej, twar­da, o szkli­stym po­ły­sku, odz­na­cza­ją­ca się wy­so­ką tem­pe­ra­tu­rą to­pli­wo­ści, pra­wie nie­za­wie­ra­ją­ca do­mie­szek mi­ne­ral­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asfaltówka

1. po­tocz­nie: droga as­fal­to­wa;
2. śro­do­wi­sko­wo: czer­wo­na wy­syp­ka na no­gach, wy­stę­pu­ją­ca u piel­grzy­mów idą­cych roz­grza­ny­mi dro­ga­mi as­fal­to­wy­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. jezd­nia as­fal­to­wa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asferyczny

nie­bę­dą­cy od­cin­kiem sfery


przy­miot­nik

 (1.1) nie­bę­dą­cy od­cin­kiem sfery


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asfiksja

ostre za­bu­rze­nie od­dy­cha­nia; za­mart­wi­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zob. za­mart­wi­ca.


As­fik­sja (z gr. ἀσφυξία, ἀ "bez", σφύξη "tętno"), za­mart­wi­ca – stan ostre­go nie­do­bo­ru tlenu i nad­mia­ru dwut­len­ku węgla w or­ga­niz­mie. Jeśli nie po­dej­mie się na­tych­mia­sto­wych czyn­no­ści ra­tow­ni­czych, pro­wa­dzi do szyb­kiej utra­ty przy­tom­no­ści i śmier­ci. Prze­dłu­ża­ją­ca się as­fik­sja, jeśli nie za­koń­czy się śmier­cią, może pro­wa­dzić do usz­ko­dze­nia mózgu. Jeśli wy­stą­pi ona przy uro­dze­niu, nowo na­ro­dzo­ne­mu dziec­ku grozi po­ra­że­nie móz­go­we.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asfiksjofilia

de­wia­cja sek­su­al­na po­le­ga­ją­ca na pod­nie­ca­niu się pod­czas pod­du­sza­nia part­ne­ra lub part­ner­ki


Źródła:

SJP.pl

Asfodel

ro­śli­na z ro­dzi­ny li­lio­wa­tych; zło­to­włos


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. pot. ro­śli­na z ro­dza­ju zło­to­głów, nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Asp­ho­de­lus|L|ref=tak.


As­fo­del, zło­to­głów, złot­nik ("Asp­ho­de­lus" L.) – ro­dzaj ro­ślin z po­dro­dzi­ny lub ro­dzi­ny (w za­leż­no­ści od uję­cia) zło­to­gło­wo­wych. Obej­mu­je 18 ga­tun­ków. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją na­tu­ral­nie w po­łud­nio­wej Eu­ro­pie, pół­noc­nej Afry­ce i po­łud­nio­wo-za­chod­niej Azji. Jako in­tro­du­ko­wa­ne rosną w Eu­ro­pie Środ­ko­wej (Niem­cy), w Ame­ry­ce Pół­noc­nej i Po­łud­nio­wej, na po­łud­nio­wym krań­cu Afry­ki, w Au­stra­lii i Nowej Ze­lan­dii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asfodelowate

ro­dzi­na ro­ślin jed­no­li­ścien­nych; zło­to­gło­wo­wa­te


Źródła:

SJP.pl

Asfodelowaty

o ce­chach as­fo­de­lo­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny as­fo­de­lo­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asfodelowy

1. przy­miot­nik od: as­fo­del;
2. w mi­to­lo­gii grec­kiej: as­fo­de­lo­we łąki - łąki w świe­cie po­dziem­nych, gdzie prze­cha­dza­ją się cie­nie zmar­łych


Źródła:

SJP.pl

Asg

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Asgard

w mi­to­lo­gii nor­dyc­kiej: jedna z Dzie­wię­ciu Krain za­miesz­ka­na przez bogów Asów i Wanów


As­gard (duń. i szw. "Asgård", bokmål "Åsgard", ny­norsk "As­ga­ard", sta­ro­nord. "Asgarðr", sta­ro­ang. "Ōsgeard"; "as" – „bóg”, "garth" – „dwór, gród”, „ogrom­na prze­strzeń”) – w mi­to­lo­gii nor­dyc­kiej jedna z Dzie­wię­ciu Krain za­miesz­ka­na przez dwa szcze­py bogów: Asów i (po za­war­ciu z nimi po­ko­ju) Wanów. Nazwa po­ja­wia się w Ed­dzie po­e­tyc­kiej i pie­śniach is­landz­kie­go skal­da. Skald ten stwier­dza, że Thor z wiel­ką mocą bro­nił As­gar­du.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ashby

[czy­taj: ESZbi] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ashley

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ashton

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Ashwagandha

[czy­taj: asz­wa­gan­da] ga­tu­nek ro­śli­ny z ro­dzi­ny psian­ko­wa­tych; żeń-szeń in­dyj­ski, wi­ta­nia ospa­ła


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. zob. wi­ta­nia ospa­ła.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asia

zdrob­nie­nie od: Jo­an­na (imię żeń­skie); Aśka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) zdrobn. imię|pol­ski|ż., po­u­fa­ła forma imie­nia Jo­an­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asiento

[czy­taj: asjen­to] daw­niej: prawo hand­lu czar­ny­mi nie­wol­ni­ka­mi


Asien­to ("Asien­to de ne­gros") – przyz­na­wa­ne przez Kró­le­stwo Hisz­pa­nii w cza­sach no­wo­żyt­nych upraw­nie­nie do mo­no­po­li­stycz­ne­go hand­lu nie­wol­ni­ka­mi z ko­lo­nia­mi w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej.

Po raz pier­wszy przyz­nał je Karol V Habs­burg w 1518 roku. Aż do końca XVII wieku przy­wi­le­jem cie­szy­ła się Por­tu­ga­lia – długo naj­sil­niej­sza po Hisz­pa­nii po­tę­ga mor­ska.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asik

zdrob­nie­nie od: as


Źródła:

SJP.pl

Asimov

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asindziej

dawny skrót od: asan do­bro­dziej, zwy­kle jako zwrot kie­ro­wa­ny do roz­mów­cy; asan­dziej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. zwrot grzecz­no­ścio­wy, od­po­wied­nik zwro­tów: wasz­mość, pan, do­bro­dziej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asir

pro­win­cja w Ara­bii Sa­u­dyj­skiej nad Mo­rzem Czer­wo­nym


Asir (arab. "عسير") – jedna z 13 pro­win­cji Ara­bii Sa­u­dyj­skiej. Znaj­du­je się na po­łud­niu kraju.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asińdźka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. asańdź­ka


Źródła:

Wiktionary

Asjetka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. sa­la­ter­ka


Źródła:

Wiktionary

Aska

śro­do­wi­sko­wo: ko­bie­ta asek­su­al­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. dumna dziew­czy­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Askalon

mia­sto w Iz­ra­e­lu; Asz­ke­lon


Źródła:

SJP.pl

Askaloński

1. → Aska­lon (mia­sto w Iz­ra­e­lu);
2. czos­nek aska­loń­ski - ce­bu­lo­wa ro­śli­na wa­rzyw­na z ro­dzi­ny ama­ryl­ko­wa­tych; sza­lot­ka


Źródła:

SJP.pl

Askaniusz

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. po­stać mi­to­lo­gii grec­kiej i rzym­skiej, syn Ene­a­sza;

 (1.2) rzad. imię|pol­ski|m.;


Aska­niusz (gr. Ἀσκάνιος Askánios, łac. Asca­nius) – po­stać mi­to­lo­gii rzym­skiej i grec­kiej.

Wy­pro­wa­dzo­ny przez ojca z pło­ną­cej Troi, to­wa­rzy­szył mu w wę­drów­ce do Ita­lii. Syn Ene­a­sza i tro­jan­ki Kre­u­zy, oj­ciec Sil­viu­sa, po śmier­ci ojca król La­ty­nów i za­ło­ży­ciel Alby Longi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Askar

aska­rys, asker;
1. w XVIII wieku: żoł­nierz stra­ży oso­bi­stej suł­ta­na Ma­ro­ka;
2. w XIX i XX wieku: żoł­nierz nie­miec­kich i wło­skich wojsk ko­lo­nial­nych w Afry­ce;
3. uz­bro­jo­ny au­toch­ton w Afry­ce Wschod­niej, chro­nią­cy ka­ra­wa­ny


Źródła:

SJP.pl

Askarioza

cho­ro­ba in­wa­zyj­na prze­wo­du po­kar­mo­we­go wy­wo­ła­na przez gli­stę ludz­ką; aska­ry­do­za; glist­ni­ca


Źródła:

SJP.pl

Askaryda

ni­cień pa­so­ży­tu­ją­cy w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym; gli­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zool. ni­cień pa­so­ży­tu­ją­cy w prze­wo­dzie po­kar­mo­wym krę­gow­ców


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Askarydoza

po­spo­li­ta na całym świe­cie cho­ro­ba jelit czło­wie­ka i zwie­rząt; glist­ni­ca, aska­rio­za


Źródła:

SJP.pl

Askarys

askar, asker;
1. w XVIII wieku: żoł­nierz stra­ży oso­bi­stej suł­ta­na Ma­ro­ka;
2. w XIX i XX wieku: żoł­nierz nie­miec­kich i wło­skich wojsk ko­lo­nial­nych w Afry­ce;
3. uz­bro­jo­ny au­toch­ton w Afry­ce Wschod­niej, chro­nią­cy ka­ra­wa­ny


Źródła:

SJP.pl

Askaryt

stały ab­sor­bent tlen­ku węgla


Źródła:

SJP.pl

Askenazy

naz­wi­sko, m.in. Szy­mon Aske­na­zy (1865- 1935) - pol­ski hi­sto­ryk i dy­plo­ma­ta


Źródła:

SJP.pl

Askenazyjczyk

Żyd asz­ke­na­zyj­ski, Żyd wy­wo­dzą­cy się z dia­spo­ry osia­dłej we wschod­niej, cen­tral­nej i czę­ścio­wo za­chod­niej czę­ści Eu­ro­py; asz­ke­na­zyj­czyk


Źródła:

SJP.pl

Askenazyjka

→ aske­na­zyj­czyk


Patrz:askenazyjczyk

Źródła:

SJP.pl

Askenazyjski

→ aske­na­zyj­czyk; asz­ke­na­zyj­ski


Źródła:

SJP.pl

Asker

askar, aska­rys;
1. w XVIII wieku: żoł­nierz stra­ży oso­bi­stej suł­ta­na Ma­ro­ka;
2. w XIX i XX wieku: żoł­nierz nie­miec­kich i wło­skich wojsk ko­lo­nial­nych w Afry­ce;
3. uz­bro­jo­ny au­toch­ton w Afry­ce Wschod­niej, chro­nią­cy ka­ra­wa­ny


Asker – nor­we­skie mia­sto i gmina le­żą­ca w re­gio­nie Akers­hus.

Asker jest 241. nor­we­ską gminą pod wzglę­dem po­wierzch­ni lą­do­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Askier

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Ma­zo­wsze. daw. bot. ja­skier


Źródła:

Wiktionary

Asklepiadejski

1. wiersz as­kle­pia­dej­ski - w me­try­ce kla­sycz­nej: wers skła­da­ją­cy się z tro­che­jów i dak­ty­li
2. przy­miot­nik od: As­kle­pia­des, sta­ro­żyt­ny poeta grec­ki z Samos


Źródła:

SJP.pl

Asklepiades

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Asklepiejon

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: kom­pleks do­mostw i schro­nień wokół As­kle­pie­jo­nu, świą­ty­ni boga As­kle­pio­sa, w któ­rych udzie­la­no po­mo­cy przy­by­wa­ją­cym tam cho­rym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. mit. sta­ro­żyt­na świą­ty­nia grec­ka poś­wię­co­na As­kle­pio­so­wi, cza­sem po­łą­czo­na ze szpi­ta­lem lub szko­łą me­dycz­ną;


As­kle­pie­jon – świą­ty­nia As­kle­pio­sa wraz z oś­rod­kiem kul­to­wej me­dy­cy­ny i te­ra­pii, sto­su­ją­cym prak­ty­ki przy­ro­do­lecz­ni­cze i dia­gno­stycz­ną in­ku­ba­cję.

Po­cząt­ko­wo była to stud­nia lub źró­dło z oł­ta­rzem w świę­tym gaju; póź­niej okręg sa­kral­ny ze świą­ty­nią bó­stwa, przy któ­rej funk­cjo­no­wa­ły lecz­ni­ce, bu­dyn­ki szpi­tal­ne i por­ty­ki dla cho­rych ocze­ku­ją­cych na przy­ję­cie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asklepion

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. mit. sta­ro­żyt­na świą­ty­nia grec­ka poś­wię­co­na As­kle­pio­so­wi, cza­sem po­łą­czo­na ze szpi­ta­lem lub szko­łą me­dycz­ną


Źródła:

Wiktionary

Asklepios

w mi­to­lo­gii grec­kiej: bóg zdro­wia i przy­wra­ca­nia życia, syn Apol­li­na, od­po­wied­nik rzym­skie­go Esku­la­pa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. bóg sztu­ki le­kar­skiej przed­sta­wia­ny jako doj­rza­ły, bro­da­ty męż­czyz­na w dłu­giej sza­cie, trzy­ma­ją­cy w ręce laskę owi­nię­tą wężem, utoż­sa­mia­ny z rzym­skim Esku­la­pem; syn Apol­li­na i Ko­ro­nis, córki Fle­gia­sa; oj­ciec Hi­giei, Pa­na­cei, Iaso, Ajgle, Akeso, Po­da­lej­rio­sa i Ma­cha­o­na;


As­kle­pios, Esku­lap (gr. Ἀσκληπιός Asklēpiós, Asc­le­pius, Ae­scu­la­pius) – w mi­to­lo­gii grec­kiej bóg sztu­ki le­kar­skiej (me­dy­cy­ny); jeden z he­ro­sów.

Jego rzym­skim od­po­wied­ni­kiem był Esku­lap. [].


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Askochytoza

Asko­chy­to­za – grupa grzy­bo­wych cho­rób ro­ślin wy­wo­ła­na przez mi­kro­sko­pij­ne grzy­by, z ro­dza­ju "Asco­chy­ta". Póź­niej w wy­ni­ku zmian w tak­so­no­mii niek­tó­re z nich prze­nie­sio­ne zo­sta­ły do ro­dza­ju "Di­dy­mel­la".

Cha­rak­te­ry­stycz­ny­mi ob­ja­wa­mi asko­chy­to­zy są wy­stę­pu­ją­ce na li­ściach, strą­kach i ło­dy­gach okrą­głe, jas­no­bru­nat­ne, nieco wgłę­bio­ne plamy z ciem­ną ob­wód­ką.


Źródła:

Wikipedia

Askogon

jed­no­ko­mór­ko­wy lub wie­lo­ko­mór­ko­wy organ rozm­na­ża­nia płcio­we­go u grzy­bów wor­kow­ców


Źródła:

SJP.pl

Askon

w bio­lo­gii: naj­pry­mi­tyw­niej­szy typ bu­do­wy do­ro­słych gąbek, przy­po­mi­na­ją­cy przyt­wier­dzo­ną do po­dło­ża ga­stru­lę


Askon, ascon – jeden z mor­fo­lo­gicz­nych typów gąbek (Po­ri­fe­ra), cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się naj­prost­szą bu­do­wą. Są to prze­de wszyst­kim pry­mi­tyw­ne formy gąbek wa­pien­nych z ro­dza­jów "Le­u­co­so­le­nia" i "Clath­ri­na".

Osob­nik do­ro­sły przy­po­mi­na przyt­wier­dzo­ną do po­dło­ża ga­stru­lę.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Askorbinaza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. spoż. enzym za­war­ty w niek­tó­rych owo­cach, roz­kła­da­ją­cy kwas askor­bi­no­wy (wi­ta­mi­nę C)


Źródła:

Wiktionary

Askorbinian

1. askor­bi­nian sodu - re­gu­la­tor kwa­so­wo­ści i sta­bi­li­za­tor (sym­bol E201);
2. askor­bi­nian wap­nia - re­gu­la­tor kwa­so­wo­ści i sta­bi­li­za­tor (sym­bol E202)


Źródła:

SJP.pl

Askorbinowy

kwas askor­bi­no­wy - wi­ta­mi­na C, nietr­wa­ły zwią­zek or­ga­nicz­ny za­war­ty w wielu owo­cach, wa­rzy­wach oraz w wą­tro­bie, ważny w ut­le­nia­niu ko­mór­ko­wym, wzma­ga od­por­ność, utrzy­mu­je we wła­ści­wym sta­nie tkan­ki


przy­miot­nik

 (1.1) bio­chem. zwią­za­ny z wi­ta­mi­ną C czyli kwa­sem askor­bi­no­wym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Askospora

ha­plo­i­dal­ny za­rod­nik grzy­bów z gro­ma­dy wor­kow­ców


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. ha­plo­i­dal­ny za­rod­nik wor­kow­ca;


Asko­spo­ra, za­rod­nik wor­ko­wy – ha­plo­i­dal­ny za­rod­nik (me­jo­spo­ra), ty­po­wy dla wor­kow­ców. Pow­sta­je w wor­kach w wy­ni­ku rozm­na­ża­nia płcio­we­go zwa­ne­go asko­ga­mią. Przed wyt­wo­rze­niem asko­spor na­stę­pu­je ka­rio­ga­mia, a po niej me­jo­za. Asko­spo­ry pow­sta­ją wew­nątrz worka (en­do­ge­nicz­nie) w wy­ni­ku tzw. swo­bod­ne­go wyt­wa­rza­nia ko­mó­rek (tj. po po­dzia­le jąder niez­wią­za­nym ści­śle z po­dzia­łem cy­to­plaz­my).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asmara

sto­li­ca Ery­trei


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca Ery­trei;

 (1.2) geogr. mia­sto w pół­noc­no-wschod­niej czę­ści Sa­ha­ry Za­chod­niej


As­ma­ra ( ኣስመራ, As­me­ra) – sto­li­ca Ery­trei, na Wy­ży­nie Abi­syń­skiej, na wy­so­ko­ści 2340 m n.p.m. Sta­no­wi bar­dzo ważny węzeł ko­le­jo­wy. W As­ma­rze znaj­du­je się mię­dzy­na­ro­do­we lot­ni­sko zbu­do­wa­ne w 1962 po­ło­żo­ne 4 km od cen­trum. Mia­sto ce­chu­je duży wzrost licz­by lud­no­ści: z 296 tys. miesz­kań­ców w 1986 roku przez 500,6 tys. w roku 2002 do 578,9 tys. w 2006.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asmarczyk

miesz­ka­niec As­ma­ry


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|As­mar­czyk. (miesz­ka­niec As­ma­ry)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asmarka

miesz­kan­ka As­ma­ry


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|As­mar­ka. (miesz­kan­ka As­ma­ry)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asmarski

→ As­ma­ra (sto­li­ca Ery­trei)


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do As­ma­ry, sto­li­cy Ery­trei


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asmodeusz

demon, upa­dły anioł znany głów­nie z bi­blij­nej Księ­gi To­bia­sza; przed upad­kiem przy­na­le­żał do chóru Se­ra­fi­nów


As­mo­de­usz lub As­mo­de­us (także Az­mo­dan) – demon, upa­dły anioł znany głów­nie z de­u­te­ro­ka­no­nicz­nej Księ­gi To­bia­sza. Poza tym wzmian­ki o nim spo­ty­ka się w de­mo­no­lo­gii i w niek­tó­rych le­gen­dach tal­mu­dycz­nych, do któ­rych tra­fił praw­do­po­dob­nie z zo­ro­a­stria­niz­mu w cza­sie, gdy te­ry­to­ria Żydów przesz­ły w ręce per­skich Ache­me­ni­dów. Przed upad­kiem przy­na­le­żał do Chóru Se­ra­fi­nów. We­dług MacGregora Mat­her­sa As­mo­de­usz jest ka­zi­rod­czym dziec­kiem Tubal-Kaina i jego sio­stry Naami.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asmr

[czy­taj: ejesemAR lub aesemER] przy­jem­ne mro­wie­nie skóry, zwy­kle w oko­li­cach głowy i szyi, wy­wo­ła­ne przez różne bodź­ce zew­nętrz­ne, naj­czę­ściej słu­cho­we; asmr


ASMR ( au­to­no­mo­us sen­so­ry me­ri­dian re­spon­se, czę­sto tłu­ma­czo­ne niez­god­nie z ety­mo­lo­gią jako „sa­mo­ist­na od­po­wiedź me­ri­dia­nów czu­cio­wych”) – zja­wi­sko przy­jem­ne­go mro­wie­nia w oko­li­cach głowy, szyi i in­nych ob­sza­rach ludz­kie­go ciała. Zja­wi­sko to może zo­stać wy­wo­ła­ne po­przez wi­zu­al­ne, słu­cho­we, do­ty­ko­we i za­pa­cho­we bodź­ce zew­nętrz­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asnyk

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aso

w Bi­blii: król Judy z dy­na­stii Da­wi­da


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asocjacja

1. w psy­cho­lo­gii: łą­cze­nie się ze sobą wra­żeń, wy­o­bra­żeń,
2. w róż­nych dzie­dzi­nach: ugru­po­wa­nie, zbio­ro­wi­sko, ze­spół
3. chem. zja­wi­sko sprzę­ga­nia się czą­ste­czek che­micz­nych w więk­sze


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sa­mo­rzut­ne na­su­wa­nie się ko­lej­nych sko­ja­rzeń albo obra­zów na pod­sta­wie po­przed­nich

 (1.2) zbio­ro­wi­sko, ze­spół, grupa

 (1.3) chem. łą­cze­nie się czą­stek po­je­dyn­czych w zło­żo­ne (aso­cja­ty)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asocjacjonista

zwo­len­nik aso­cja­cjo­niz­mu


Źródła:

SJP.pl

Asocjacjonistka

→ aso­cja­cjo­ni­sta


Patrz:asocjacjonista

Źródła:

SJP.pl

Asocjacjonistyczny

→ aso­cja­cjo­nizm


Patrz:asocjacjonizm

Źródła:

SJP.pl

Asocjacjonizm

kie­ru­nek w psy­cho­lo­gii kła­dą­cy na­cisk na pro­ce­sy ko­ja­rze­nia jako głów­ny czyn­nik funk­cjo­no­wa­nia świa­do­mo­ści, za­ne­go­wa­ny w XX wieku przez psy­cho­lo­gię po­sta­ci, wska­zu­ją­cą na rolę struk­tu­ry psy­chicz­nej czło­wie­ka w poz­na­wa­niu przez niego świa­ta, a nie tylko na me­cha­nicz­ne sko­ja­rze­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. psych. kie­ru­nek w fi­lo­zo­fii i psy­cho­lo­gii, we­dług któ­re­go myśli, po­ję­cia łączą się w umy­śle dzię­ki sko­ja­rze­niom (aso­cja­cjom) pow­sta­ją­cym na pod­sta­wie doś­wiad­cze­nia


Aso­cja­cjo­nizm (psy­cho­lo­gia aso­cja­cjo­ni­stycz­na, aso­cja­cyj­na, ato­mi­stycz­na) – za­po­cząt­ko­wa­ny w XIX wieku w fi­lo­zo­fii an­giel­skiej.

Naj­waż­niej­szą tezą psy­cho­lo­gii aso­cja­cjo­ni­stycz­nej jest to, że wszyst­kie zło­żo­ne akty psy­chicz­ne (spo­strze­ga­nie, ucze­nie się, przy­po­mi­na­nie, akty woli, uczu­cia) two­rzą się po­przez aso­cja­cję (ko­ja­rze­nie) z wra­żeń, po­dob­nie jak czą­stecz­ki z ato­mów (dla­te­go psy­cho­lo­gię aso­cja­cjo­ni­stycz­ną zwano też ato­mi­stycz­ną).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asocjacyjność

→ aso­cja­cyj­ny


Patrz:asocjacyjny

Źródła:

SJP.pl

Asocjacyjny

do­ty­czą­cy aso­cja­cji, opar­ty na za­sa­dzie ko­ja­rze­nia (np. aso­cja­cyj­ne związ­ki mię­dzy po­ję­cia­mi)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aso­cja­cją

 (1.2) psych. zwią­za­ny z aso­cja­cjo­niz­mem

 (1.3) daw. sto­wa­rzy­sze­nio­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asocjalność

→ aso­cjal­ny


Patrz:asocjalny

Źródła:

SJP.pl

Asocjalny

rzad­ko: obo­jęt­ny na spra­wy spo­łecz­ne; aspo­łecz­ny, nie­spo­łecz­ny


Źródła:

SJP.pl

Asocjata

w che­mii: nietr­wa­łe po­łą­cze­nie czą­stek


Źródła:

SJP.pl

Asocjatywność

wła­ści­wość dzia­łań aso­cja­tyw­nych (do­da­wa­nie i mno­że­nie), wy­ra­ża­ją­ca się tzw. pra­wem łącz­no­ści, oz­na­cza­ją­cym, iż na wynik tych dzia­łań nie ma wpły­wu roz­sta­wie­nie na­wia­sów w danym wy­ra­że­niu; łącz­ność


Źródła:

SJP.pl

Asocjatywny

1. w psy­cho­lo­gii: od­no­szą­cy się aso­cja­cji, zwią­za­ny z pro­ce­sa­mi aso­cja­cji (np. aso­cja­tyw­ne struk­tu­ry świa­do­mo­ści, pro­ce­sy aso­cja­tyw­ne); aso­cja­cyj­ny, sko­ja­rze­nio­wy;
2. w ma­te­ma­ty­ce: łącz­ny


Źródła:

SJP.pl

Asocjowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|aso­cjo­wać.


Źródła:

Wiktionary

Asocjować

rzad­ko:
1. łą­czyć różne fakty, po­ję­cia, nawet słabo ze sobą po­wią­za­ne;
2. aso­cjo­wać się - być aso­cjo­wa­nym


cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) ko­ja­rzyć, łą­czyć wra­że­nia, fakty, obra­zy

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny aso­cjo­wać się

 (2.1) być ko­ja­rzo­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asomatognozja

cho­ro­ba po­le­ga­ją­ca na nie­roz­poz­na­wa­niu czę­ści ciała i stron


Źródła:

SJP.pl

Asomatyczny

bez­cie­les­ny


przy­miot­nik

 (1.1) książk. bez­cie­les­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asonancja

rym nie­peł­ny, po­le­ga­ją­cy na toż­sa­mo­ści lub po­do­bień­stwie sa­mo­gło­sek w za­koń­cze­niach wy­ra­zów; aso­nans


Źródła:

SJP.pl

Asonans

nie­do­kład­ny rym po­le­ga­ją­cy na po­do­bień­stwie lub iden­tycz­no­ści sa­mo­gło­sek w za­koń­cze­niu wy­ra­zów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. rym po­le­ga­ją­cy na iden­tycz­no­ści tylko sa­mo­gło­sek


Aso­nans (fr. "as­so­nan­ce", z łac. "as­so­na­re" – „odbrz­mie­wać, współbrz­mieć”) – pow­tó­rze­nie jed­na­ko­wych sa­mo­gło­sek w wy­ra­zach zaj­mu­ją­cych usta­lo­ną po­zy­cję w obrę­bie wersu (w po­ez­ji) lub zda­nia.

Na­zy­wa­ny rymem nie­peł­nym, wyksz­tał­cił się w li­ry­ce eu­ro­pej­skiej przed rymem. Miał za­sto­so­wa­nie w ję­zy­kach po­prze­dza­ją­cych dzi­siej­szy fran­cu­ski, gdzie wy­star­czy­ło pow­tó­rze­nie jed­nej sa­mo­gło­ski, by za­ist­nia­ło wi­docz­ne po­do­bień­stwo wy­ra­zów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asonansowy

zwią­za­ny z aso­nan­sem


Źródła:

SJP.pl

Asonoryzacja

ogół za­bie­gów zmie­rza­ją­cych do wy­ci­sze­nia źró­dła ha­ła­su lub za­bez­pie­cze­nia wnę­trza przed ha­ła­sa­mi z zew­nątrz; oddź­wię­ko­wie­nie


Źródła:

SJP.pl

Asortyment

ze­staw dóbr ofe­ro­wa­nych na sprze­daż przez sklep, za­kład, pla­ców­kę itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hand. wybór to­wa­rów lub usług, który jest pro­po­no­wa­ny klien­tom;

 (1.2) wybór cech, środ­ków, przed­mio­tów itp., ja­ki­mi ktoś dy­spo­nu­je


Asor­ty­ment – wybór, ze­staw, ze­sta­wie­nie pro­du­ko­wa­nych wy­ro­bów, świad­czo­nych usług lub ofe­ro­wa­nych to­wa­rów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asortymentowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z asor­ty­men­tem, to­wa­ra­mi i usłu­ga­mi sta­no­wią­cy­mi stałą ofer­tę hand­lo­wą


Źródła:

Wiktionary

Asowy

→ as


Patrz:as

Źródła:

SJP.pl

Asp

[czy­taj: a-es-PE] skrót od: Aka­de­mia Sztuk Pię­knych


skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) = eduk. aka­de­mia sztuk pię­knych;

 (1.2) = techn. au­to­ry­zo­wa­ny ser­wis pro­du­cen­ta

 (1.3) = med. bio­chem. aspa­ra­gi­na­za


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asp.

skrót od: aspi­rant; aspir.


skrót

 (1.1) = aspi­rant


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspan

daw­niej: tytuł grzecz­no­ścio­wy, skrót od wy­ra­że­nia "wasz­mość pan", zwy­kle jako zwrot kie­ro­wa­ny wprost do roz­mów­cy, od­po­wia­da­ją­cy dzi­siej­sze­mu "pan", "wy" (zwy­kle z od­cie­niem lek­ce­wa­że­nia); aćpan, acpan, wać­pan, wac­pan, wa­span, asan, acan


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. zob. wasz­mość pan.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspani

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. zob. wasz­mość pani.


Źródła:

Wiktionary

Asparagina

ami­nok­was en­do­gen­ny peł­nią­cy istot­ną rolę w bio­syn­te­zie amo­nia­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. jeden z pod­sta­wo­wych ami­nok­wa­sów, amid kwasu aspa­ra­gi­no­we­go, uczest­ni­czą­cy w cyklu mocz­ni­ko­wym i syn­te­zie gli­ko­pro­te­in


Aspa­ra­gi­na, #PATRZ Asn, N – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ami­nok­wa­sów en­do­gen­nych. Amid kwasu aspa­ra­gi­no­we­go, po­wszech­ny skład­nik bia­łek. Wy­stę­pu­je w du­żych ilo­ściach w na­sio­nach, a także w sta­nie wol­nym w pły­nach ko­mór­ko­wych. Sta­no­wi ma­ga­zyn amo­nia­ku w tkan­kach zwie­rzę­cych i ro­ślin­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asparaginaza

na­tu­ral­ny enzym wy­i­zo­lo­wa­ny z m.in. bak­te­rii Es­che­ri­chia coli wy­ka­zu­ją­cy dzia­ła­nie cy­to­sta­tycz­ne w sto­sun­ku do ko­mó­rek no­wot­wo­ro­wych, sto­so­wa­ny w le­cze­niu ostrych bia­ła­czek u dzie­ci i do­ro­słych


Aspa­ra­gi­na­za – enzym roz­kła­da­ją­cy aspa­ra­gi­nę. Jest wy­ko­rzy­sty­wa­ny jako lek cy­to­sta­tycz­ny ("El­spar") w le­cze­niu ostrej bia­łacz­ki lim­fo­bla­stycz­nej (ALL).

Jej dzia­ła­nie ba­zu­je na fak­cie, że zmu­to­wa­ne ko­mór­ki bia­łacz­ko­we nie są zdol­ne do syn­te­zy aspa­ra­gi­ny, pod­czas gdy zdro­we ko­mór­ki – tak.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asparaginowy

zwią­za­ny z aspa­ra­gi­ną


Źródła:

SJP.pl

Asparagus

ro­śli­na z ro­dzi­ny li­lio­wa­tych, wy­stę­pu­ją­ca w licz­nych ga­tun­kach w Eu­ro­pie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. szpa­rag pie­rza­sty, de­ko­ra­cyj­na ro­śli­na sto­so­wa­na w kwia­ciar­stwie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspartam

sztucz­ny sło­dzik, który nie po­wo­du­je wzro­stu po­zio­mu cukru we krwi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. spoż. syn­te­tycz­ny, ni­sko­ka­lo­rycz­ny śro­dek sło­dzą­cy


Aspar­tam – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, ester me­ty­lo­wy di­pep­ty­du Asp-Phe. Na pro­duk­tach spo­żyw­czych oz­na­cza­ny jest kodem E951.

Sto­so­wa­ny jako sztucz­ny śro­dek sło­dzą­cy (sło­dzik) w pro­duk­tach spo­żyw­czych, zwła­szcza ta­kich jak na­po­je ni­sko­ka­lo­rycz­ne, guma do żucia, dra­żet­ki odś­wie­ża­ją­ce od­dech.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aspazja

prze­no­śnie: am­bit­na, in­te­li­gent­na i pię­kna ko­bie­ta


Aspaz­ja (gr. Ἀσπασία, ur. ok. 470, zm. ok. 400 p.n.e.) – miesz­kan­ka Mi­le­tu, fi­lo­zof­ka, którą uz­na­je się, że za­sły­nę­ła swym związ­kiem z Pe­ry­kle­sem, ateń­skim mężem stanu. We­dług niek­tó­rych au­to­rów była jego żoną.

Nie­wie­le wia­do­mo o szcze­gó­łach jej życia. Więk­szą część do­ro­słych lat spę­dzi­ła w Ate­nach, praw­do­po­dob­nie wy­wie­ra­jąc wpływ na Pe­ry­kle­sa i ateń­ską po­li­ty­kę. Jest o niej mowa w dzie­łach Pla­to­na, Ary­sto­fa­ne­sa, Kse­no­fon­ta i in­nych au­to­rów tego czasu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aspazjusz

imię mę­skie


Aspaz­jusz – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go. Wy­wo­dzi się słowa "aspa­sios" oz­na­cza­ją­ce­go „po­wi­ta­nie”. Imię to ma obocz­ną wer­sję Aspa­zy.

Jego pa­tro­nem jest św. Aspaz­jusz, bi­skup, ży­ją­cy w VI wieku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aspekcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od aspekt


Źródła:

Wiktionary

Aspekt

1. uję­cie, ro­dzaj, punkt wi­dze­nia spra­wy;
2. okre­śle­nie ro­dza­ju czyn­no­ści (do­ko­na­nej, nie­do­ko­na­nej) wy­ra­żo­nej cza­sow­ni­kiem;
3. wza­jem­ne po­ło­że­nie pla­net i gwiazd (zo­dia­kal­nych), wg któ­re­go ukła­da­no ho­ro­sko­py


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) punkt wi­dze­nia, kon­tekst, w któ­rym dana kwe­stia jest roz­pa­try­wa­na da­ta­def|od 2. poł. XVI w..

 (1.2) gram. cecha cza­sow­ni­ka okre­śla­ją­ca jego do­ko­na­nie lub nie­do­ko­na­nie;

 (1.3) astr. po­ło­że­nie gwiazd wzglę­dem sie­bie i zna­ków zo­dia­ku;

 (1.4) daw. prze­po­wied­nia, wróż­ba


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aspektowy

zwią­za­ny z aspek­tem (w zna­cze­niu ka­te­go­rii gra­ma­tycz­nej cza­sow­ni­ka), np. pary aspek­to­we


Źródła:

SJP.pl

Aspektywa

w sztu­ce egip­skiej spo­sób przed­sta­wia­nia trój­wy­mia­ro­wo­ści na pła­szczyź­nie


Źródła:

SJP.pl

Asperger

po­tocz­nie: ze­spół Asper­ge­ra


rze­czow­nik

 (1.1) pot. ze­spół Asper­ge­ra;

 (1.2) pot. osoba z ze­spo­łem Asper­ge­ra


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aspergerek

ko­bie­ta lub dziew­czyn­ka z ze­spo­łem Asper­ge­ra


Źródła:

SJP.pl

Aspergerka

ko­bie­ta lub dziew­czyn­ka z ze­spo­łem Asper­ge­ra


Źródła:

SJP.pl

Aspergerowiec

osoba z ze­spo­łem Asper­ge­ra; aspik, asper­ger


Źródła:

SJP.pl

Aspergillus

grzyb z klasy wor­kow­ców; kro­pid­lak


Asper­gil­lus P. Mi­che­li ex Hal­ler (kro­pid­lak) – ro­dzaj grzy­bów z rzędu kro­pid­la­kow­ców ("Eu­ro­tia­les").


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aspergiloza

grzy­bi­ca wy­stę­pu­ją­ca głów­nie u pta­ków, ata­ku­ją­ca wole i drogi od­de­cho­we; kro­pid­la­ko­wi­ca


Asper­gi­lo­za (łac. "asper­gil­lo­sis") jest za­ka­że­niem lub re­ak­cją aler­gicz­ną wy­wo­ły­wa­ną przez grzy­by z ro­dza­ju "Asper­gil­lus" (kro­pid­lak). Po­sta­cie asper­gi­lo­zy o naj­więk­szym zna­cze­niu to po­waż­ne in­fek­cje płuc­ne u pa­cjen­tów z ob­ni­żo­ną od­por­no­ścią, ta­kich jak cho­rzy na AIDS, le­cze­ni che­mio­te­ra­pią lub an­ty­bio­ty­ka­mi przez dłuż­szy czas. W aler­giach "Asper­gil­lus" od­gry­wa mniej­szą rolę.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aspermia

brak sper­my lub nie­moż­ność jej wy­da­la­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. brak sper­my albo plem­ni­ków w sper­mie;


Asper­mia – brak eja­ku­la­cji pod­czas ko­pu­la­cji oraz in­nych czyn­no­ści sek­su­al­nych, bę­dą­cy przy­czy­ną mę­skiej nie­płod­no­ści. Po­mi­mo iż erek­cja utrzy­mu­je się sto­sun­ko­wo długo, or­gazm zaz­wy­czaj nie wy­stę­pu­je. Asper­mii nie na­le­ży mylić z azo­o­sper­mią, w któ­rej przy nie­kie­dy pra­wi­dło­wej ob­ję­to­ści eja­ku­la­tu, stwier­dza się brak plem­ni­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aspersja

po­kro­pie­nie wodą świę­co­ną w nie­dzie­lę przed sumą


Asper­sja (Asper­ges) (z łac. "asper­ge­re – po­kro­pić") – w ła­ciń­skiej tra­dy­cji li­tur­gicz­nej eu­cha­ry­stycz­ny akt po­ku­ty po­le­ga­ją­cy na po­kro­pie­niu przez ce­le­bran­sa wodą świę­co­ną ludzi zgro­ma­dzo­nych na li­tur­gii.

Akt ten jest bez­poś­red­nim na­wią­za­niem do bi­blij­ne­go Psal­mu 51 (50), który jest psal­mem po­kut­nym, za­wie­ra­ją­cym słowa:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aspersorium

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) rel. na­czy­nie na wodę świę­co­ną umie­szczo­ne w ścia­nie ko­ścio­ła;


Asper­so­rium:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Asperula

szcze­ci­nia­sto owło­sio­na by­li­na z ro­dzi­ny ma­rza­no­wa­tych; ma­rza­na, ma­rzan­na


Źródła:

SJP.pl

Aspidistra

ro­śli­na z ro­dzi­ny li­lio­wa­tych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. ro­śli­na z ro­dzi­ny li­lio­wa­tych, po­cho­dzą­ca z Azji, po­tocz­nie na­zy­wa­na „że­laz­nym li­ściem”;


Aspi­di­stra ("Aspi­di­stra" Ker Gaw.) – ro­dzaj bylin z ro­dzi­ny szpa­ra­go­wa­tych ("Aspa­ra­ga­ce­ae"), daw­niej kla­sy­fi­ko­wa­ny do kon­wa­lio­wa­tych ("Con­val­la­ria­ce­ae"), my­szo­pło­cho­wa­tych ("Ru­sca­ce­ae"), je­szcze daw­niej do li­lio­wa­tych ("Li­lia­ce­ae"). Wy­stę­pu­ją na dnie lasów wschod­niej Azji od wschod­nich Indii, po­przez In­do­chi­ny, Chiny, po Ja­po­nię.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aspik

po­tocz­nie: osoba z ze­spo­łem Asper­ge­ra; asper­ger, asper­ge­ro­wiec


Źródła:

SJP.pl

Aspir.

skrót od: aspi­rant; asp.


Źródła:

SJP.pl

Aspiracja

1. w me­dy­cy­nie:
a) usu­wa­nie za po­mo­cą spe­cjal­nych apa­ra­tów próż­nio­wych gazów lub cie­czy na­gro­ma­dzo­nych w jamie ciała wsku­tek cho­ro­by;
b) wchła­nia­nie przez drogi od­de­cho­we zew­nętrz­nych sub­stan­cji;
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: do­da­wa­nie "h" przy ar­ty­ku­la­cji gło­sek i wy­ra­zów; przy­dech


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) dą­że­nie do cze­goś, pra­gnie­nie zro­bie­nia lub do­ko­na­nia cze­goś

 (1.2) fonet. przy­dech

 (1.3) med. od­cią­gnię­cie tłocz­ka strzy­kaw­ki w celu spraw­dze­nia czy jest się w świet­le żyły


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aspiracje

dą­że­nia, plany, am­bi­cje danej osoby, zwła­szcza takie do­ty­czą­ce osią­gnię­cia am­bit­nych celów w ja­kiejś dzie­dzi­nie nauki, sztu­ki lub życia pu­blicz­ne­go


Aspi­ra­cje – ze­spół dążeń uksz­tał­to­wa­nych na pod­sta­wie hie­rar­chii war­to­ści wła­ści­wych jed­nost­ce. Aspi­ra­cje za­le­żą od sa­mo­poz­na­nia, sa­mo­o­ce­ny i sa­mo­o­kre­śle­nia jed­nost­ki, a także od sy­tu­a­cji spo­łecz­nej. Jeśli jed­nost­ka traf­nie okre­śli swoją sy­tu­a­cję spo­łecz­ną, po­tra­fi także okre­ślić swoje aspi­ra­cje.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aspiracyjny

1. w me­dy­cy­nie i tech­ni­ce: zwią­za­ny z aspi­ra­cją (np. urzą­dze­nia aspi­ra­cyj­ne);
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: wy­ma­wia­ny z przy­de­chem (np. gło­ski aspi­ra­cyj­ne)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aspi­ra­cją, do­ty­czą­cy aspi­ra­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspirancki

od­no­szą­cy się do aspi­ran­ta, wła­ści­wy aa­spi­ran­tom


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aspi­ran­tem, do­ty­czą­cy aspi­ran­ta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspirant

1. osoba dą­żą­ca do osią­gnię­cia am­bit­nych celów, zwła­szcza zwią­za­nych z za­ję­ciem ja­kie­goś sta­no­wi­ska;
2. sto­pień ofi­cer­ski w po­li­cji i stra­ży po­żar­nej; także: osoba ma­ją­ca ten sto­pień;
3. daw­niej słowo o wielu in­nych zna­cze­niach, któ­rych wspól­nym ele­men­tem było: sta­ra­nie, ubie­ga­nie się o coś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto się o coś ubie­ga, np. o sta­no­wi­sko

 (1.2) sto­pień ofi­cer­ski w stra­ży po­żar­nej lub w po­li­cji

 (1.3) rel. nie­o­fi­cjal­ny sto­pień mi­ni­stran­ta

 (1.4) rel. męż­czyz­na chcą­cy wstą­pić do za­ko­nu lub zgro­ma­dze­nia za­kon­ne­go


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aspirantka

→ aspi­rant


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta, która się o coś ubie­ga, np. o sta­no­wi­sko

 (1.2) ko­bie­cy sto­pień ofi­cer­ski w stra­ży po­żar­nej lub w po­li­cji

 (1.3) rel. nie­o­fi­cjal­ny sto­pień w mi­ni­stran­tu­rze żeń­skiej

 (1.4) rel. ko­bie­ta chcą­ca wstą­pić do za­ko­nu lub zgro­ma­dze­nia za­kon­ne­go


Patrz:aspirant

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspirantura

okres peł­nie­nia funk­cji aspi­ran­ta w za­kła­dzie na­u­ko­wym


Aspi­ran­tu­ra (łac. "aspi­rans" – ubie­ga­ją­cy się o coś) – stu­dia dok­to­ranc­kie w Rosji, na Ukra­i­nie, w daw­nym ZSRR i niek­tó­rych pań­stwach pow­sta­łych po jego roz­pa­dzie; w la­tach 1951–1958 także w PRL.

Po uzy­ska­niu ty­tu­łu ma­gi­stra lub rów­no­waż­ne­go mu ty­tu­łu za­wo­do­we­go osoba, która pra­gnę­ła na­pi­sać dok­to­rat w ZSRR, kie­ro­wa­na była na "aspi­ran­tu­rę" i odtąd miała sta­tus stu­den­ta stu­diów dok­to­ranc­kich (ros.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aspirata

spół­gło­ska wy­ma­wia­na z przy­de­chem, czyli na­stę­pu­ją­cym po niej dźwię­kiem przy­po­mi­na­ją­cym krót­kie 'h'; spół­gło­ska przy­de­cho­wa; spół­gło­ska aspi­ro­wa­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. gło­ska wy­ma­wia­na z aspi­ra­cją, przy­de­chem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspiratamente

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: jakby wzdy­cha­jąc


Źródła:

SJP.pl

Aspirator

spe­cjal­ny apa­rat próż­nio­wy słu­żą­cy:
a) w me­dy­cy­nie - do usu­wa­nia gazów lub cie­czy na­gro­ma­dzo­nych w jamie ciała wsku­tek cho­ro­by;
b) w tech­ni­ce i ana­li­zach la­bo­ra­to­ryj­nych - do usu­wa­nia pyłu i in­nych drob­nych za­nie­czy­szczeń


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. sprzęt do za­sy­sa­nia (od­sy­sa­nia) po­wie­trza, cie­czy lub drob­nych czą­stek

 (1.2) techn. med. urzą­dze­nie uży­wa­ne do od­sy­sa­nia wy­dzie­lin


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aspirowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|aspi­ro­wać.


Aspi­ro­wa­nie (łac. "aspi­ra­tio") – zas­sa­nie tre­ści płyn­nej, np. krwi do strzy­kaw­ki, czy tre­ści do sondy, czy cew­ni­ka. Pod­czas iniek­cji do­mię­śnio­wych po wkłu­ciu igły pra­wi­dło­wo po­win­no się wy­ko­nać próbę aspi­ra­cji przed po­da­niem za­war­to­ści strzy­kaw­ki w celu spraw­dze­nia, czy ko­niec igły nie znaj­du­je się w na­czy­niu krwio­no­śnym.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aspirować

1. sta­rać się o coś, ubie­gać się o sta­no­wi­sko, po­zy­cję itp.;
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: wy­ma­wiać gło­ski z przy­de­chem


cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) sta­rać się, ubie­gać się o coś

 (1.2) przest. wzdy­chać do cze­goś

 (1.3) jęz. wy­ma­wiać gło­ski z przy­de­chem

 (1.4) med. wy­cią­ga­nie pły­nów z jam ciała za po­mo­cą aspi­ra­to­ra


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspiryna

po­chod­na kwasu sa­li­cy­lo­we­go, po­pu­lar­ny śro­dek o dzia­ła­niu prze­ciw­bó­lo­wym, prze­ciw­go­rącz­ko­wym i prze­ciw­za­pal­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) farm. kwas ace­ty­lo­sa­li­cy­lo­wy uży­wa­ny jako lek; pa­styl­ka lub płyn z tą sub­stan­cją;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspirynowy

→ aspi­ry­na


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aspi­ry­ną, do­ty­czą­cy aspi­ry­ny


Patrz:aspiryna

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asport

nagłe zni­knię­cie przed­mio­tu w trud­ny do wy­tłu­ma­cze­nia spo­sób i po­ja­wie­nie się w innym miej­scu


Źródła:

SJP.pl

Asportowy

nie­u­pra­wia­ją­cy spor­tu lub nie­in­te­re­su­ją­cy się spor­tem


Źródła:

SJP.pl

Aspołecznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób izo­lu­ją­cy się od spo­łe­czeń­stwa


Źródła:

Wiktionary

Aspołeczność

ter­min od­no­szo­ny do za­cho­wań, po­staw lub cech oso­bo­wo­ści, cha­rak­te­ry­zu­ją­cych się uni­ka­niem za­an­ga­żo­wa­nia jed­nost­ki w związ­ki gru­po­we i (lub) re­a­li­za­cje celów gru­po­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aspo­łecz­ne; cecha tych, któ­rzy są aspo­łecz­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspołeczny

obo­jęt­ny dla spraw spo­łecz­nych


przy­miot­nik

 (1.1) obo­jęt­ny dla spraw spo­łecz­nych, który wy­łą­cza się z życia spo­łecz­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aspoń

par­ty­ku­ła

 (1.1) gw-pl|Pod­ha­le,Orawa,Śląsk Cie­szyń­ski,Spisz. cho­ciaż, przy­najm­niej


Źródła:

Wiktionary

Aspramente

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: szorst­ko, cierp­ko


Źródła:

SJP.pl

Aspóń

par­ty­ku­ła

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. cho­ciaż, przy­najm­niej


Źródła:

Wiktionary

Asr

skrót od: Ac­ce­le­ra­tion Slip Re­gu­la­tion - sy­stem kon­tro­li trak­cji za­po­bie­ga­ją­cy po­śliz­go­wi kół na­pę­do­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rel. trze­cia (spoś­ród pię­ciu) mod­lit­wa mu­zuł­mań­ska w ciągu dnia, od­ma­wia­na po po­łud­niu;


Asr – mod­lit­wa mu­zuł­mań­ska – trze­cia w ciągu dnia spoś­ród mod­litw salat, od­ma­wia­na po. Obej­mu­je czte­ry obo­wiąz­ko­we ra­ka­ty.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Assai

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: bar­dzo; wy­stę­pu­je razem z in­ny­mi okre­śle­nia­mi tempa i cha­rak­te­ru ut­wo­ru, np. ada­gio assai, al­le­gro assai


Źródła:

SJP.pl

Assam

her­ba­ta ga­tun­ku Assam


rze­czow­nik, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. pro­win­cja w pół­noc­no-wschod­nich In­diach;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Assamczak

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) syst. zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ca­pro­la­gus|Blyth|ref=tak., ro­dzaj ssa­ków z ro­dzi­ny za­ją­co­wa­tych

 (1.2) syst. zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ca­pro­la­gus hi­spi­dus|Pe­ar­son|ref=tak., ga­tu­nek z ro­dza­ju as­sam­cza­ków (1.1)

 (1.3) zool. ssak z ga­tun­ku as­sam­cza­ków (1.2)


As­sam­czak ("Ca­pro­la­gus") – ro­dzaj ssaka z ro­dzi­ny za­ją­co­wa­tych (Le­po­ri­dae).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Assamski

język as­sam­ski - jeden z ję­zy­ków urzę­do­wych Indii; język asam­ski


Źródła:

SJP.pl

Assamskojęzyczny

przy­miot­nik

 (1.1) taki, który po­słu­gu­je się ję­zy­kiem asam­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem asam­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku asam­skim


Źródła:

Wiktionary

Assapan

ro­dzaj gry­zo­nia z po­dro­dzi­ny wie­wió­rek


As­sa­pan ("Gla­u­co­mys") – ro­dzaj ssa­ków z po­dro­dzi­ny wie­wió­rek (Sciu­ri­nae) w obrę­bie ro­dzi­ny wie­wiór­ko­wa­tych (Sciu­ri­dae). W pol­skiej li­te­ra­tu­rze zo­o­lo­gicz­nej nazwa zwy­cza­jo­wa „as­sa­pan” uży­wa­na była dla oz­na­cze­nia ga­tun­ku "Gla­u­co­mys vo­lans". Osta­tecz­nie w wy­da­nej w 2015 roku przez Mu­ze­um i In­sty­tut Zo­o­lo­gii Pol­skiej Aka­de­mii Nauk pu­bli­ka­cji „Pol­skie na­zew­nict­wo ssa­ków świa­ta” ga­tun­ko­wi przy­pi­sa­no as­sa­pan po­łud­nio­wy, re­zer­wu­jąc nazwę as­sa­pan dla ro­dza­ju "Gla­u­co­mys".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Assel

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. pier­wszy, naj­star­szy wiek ci­su­ra­lu (wczes­ne­go permu), trwa­ją­cy 299 – 294,6 mi­lio­nów lat temu;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Assemblage

[czy­taj: asąbLAŻ lub asambLAŻ] prze­strzen­na kom­po­zy­cja ut­wo­rzo­na z róż­ne­go ro­dza­ju przed­mio­tów; asam­blaż


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) szt. trój­wy­mia­ro­wy kolaż z go­to­wych przed­mio­tów;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Assembler

pro­sty język pro­gra­mo­wa­nia; asem­bler


Źródła:

SJP.pl

Assemblé

[czy­taj: asemBLE] ro­dzaj skoku w tańcu kla­sycz­nym


Źródła:

SJP.pl

Asser

imię mę­skie


Asser (zm. 908/909) – wa­lij­ski mnich z St David’s w kró­le­stwie Dyfed. W la­tach 875–879 był bi­sku­pem Sher­bor­ne. Około 885 Al­fred Wiel­ki po­pro­sił go, by opu­ścił St David’s i do­łą­czył do kręgu uczo­nych mężów, któ­rych Al­fred gro­ma­dził na swym dwo­rze. Po rocz­nym po­by­cie w Ca­er­went spo­wo­do­wa­nym cho­ro­bą, Asser przy­jął za­pro­sze­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Assieme

[czy­taj: as­sje­me] mu­zycz­ne okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: razem, wspól­nie


Źródła:

SJP.pl

Assiniboine

(daw­niej Stone In­dian River) rzeka w Ka­na­dzie


As­si­ni­bo­i­ne – rzeka w Ka­na­dzie, w pro­win­cjach Sa­skat­che­wan i Ma­ni­to­ba, o dłu­go­ści 1 070 ki­lo­me­trów. Rzeka naz­wa­na od As­si­ni­bo­i­nów, rdzen­nych miesz­kań­ców tej oko­li­cy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Assoluta

śro­do­wi­sko­wo o pri­ma­don­nie, pri­ma­ba­le­ri­nie: naj­lep­sza, naj­wyż­szej klasy


Źródła:

SJP.pl

Assos

Assos (gr. "Άσσος") – sta­ro­żyt­ne mia­sto grec­kie w pół­noc­no-za­chod­niej Azji Mniej­szej, na te­re­nie Tro­a­dy, obec­nie w tu­rec­kiej pro­win­cji Çanakkale. Współ­cze­śnie na jego te­re­nie znaj­du­je się wieś Beh­ram­ka­le. Oj­czyz­na fi­lo­zo­fa sto­ic­kie­go Kle­an­te­sa.

Za­ło­żo­ne w VII wieku p.n.e.


Źródła:

Wikipedia

Assunta

1. w sztu­ce go­tyc­kiej: przed­sta­wie­nie Marii Wnie­bow­zię­tej w ko­ro­nie gwiazd i z księ­ży­cem u stóp;
2. w sztu­ce wło­skiej: scena wnie­bow­zię­cia Najś­więt­szej Marii Panny


Źródła:

SJP.pl

Assyż

daw­niej: Asyż (mia­sto we Wło­szech)


Źródła:

SJP.pl

Ast

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) = teatr. eduk. aka­de­mia sztuk te­a­tral­nych

 (1.2) = med. bio­chem. ami­no­trans­fe­ra­za aspa­ra­gi­nia­no­wa

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) = kynol. ame­ry­kań­ski Staf­fords­hi­re ter­rier, am­staf


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Asta

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. gałąź, konar


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astana

sto­li­ca Ka­zach­sta­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca Ka­zach­sta­nu;


Asta­na (kaz. cyr. i ros. Астана; 1824–1961 Ak­mo­lińsk, 1961–1992 Ce­li­no­grad, 1992–1998 Ak­mo­ła, 1998–2019, i po­now­nie od 2022 r. Asta­na, 2019–2022 Nur-Suł­tan) – sto­li­ca i dru­gie co do licz­by lud­no­ści mia­sto w Ka­zach­sta­nie, po­ło­żo­ne nad rzeką Iszym, w pół­noc­no-środ­ko­wej czę­ści kraju na Po­gó­rzu Ka­zach­skim.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astanka

miesz­kan­ka Asta­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Astan­ka. (miesz­kan­ka Asta­ny)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astarte

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Astat

pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu At, pro­mie­niot­wór­czy nie­me­tal


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu At i licz­bie ato­mo­wej 85;


Astat (At, asta­ti­num z gr. "άστατός" ‘nietr­wa­ły’ od "ά" ‘bez’ i "στατός" ‘trwa­ły, stały’) – pro­mie­niot­wór­czy pier­wia­stek che­micz­ny z grupy flu­o­row­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astatowy

→ astat


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy asta­tu


Patrz:astat

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astatyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest asta­tycz­ne


Źródła:

Wiktionary

Astatyczny

ru­cho­my; nie­sta­ły


przy­miot­nik

 (1.1) fiz. nie­po­sia­da­ją­cy sta­łej po­zy­cji ani kie­run­ku


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astazja

w me­dy­cy­nie: nie­moż­ność cho­dze­nia, sta­nia na sku­tek za­bu­rzeń w oś­rod­ko­wym ukła­dzie ner­wo­wym, cza­sem w błęd­ni­ku


Astaz­ja – objaw ne­u­ro­lo­gicz­ny, po­le­ga­ją­cy na nie­moż­no­ści utrzy­ma­nia po­zy­cji sto­ją­cej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astańczyk

miesz­ka­niec Asta­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Astań­czyk. (miesz­ka­niec Asta­ny)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astański

→ Asta­na (sto­li­ca Ka­zach­sta­nu)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) od­no­szą­cy się do mia­sta Asta­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asteizm

dow­cip­ne, celne po­wie­dze­nie świad­czą­ce o to­wa­rzy­skiej ogła­dzie mó­wią­ce­go


Aste­izm (fr. "astéisme", gr. "asteíos" – dow­cip­ny, wyksz­tał­co­ny, miej­ski) – iro­nicz­ny lub au­to­i­ro­nicz­ny zwrot świad­czą­cy o zręcz­no­ści kra­so­mów­czej, zna­jo­mo­ści sa­vo­ir-vivre i ogła­dzie to­wa­rzy­skiej.

Znany z wy­ko­rzy­sty­wa­nia aste­iz­mów w swo­jej twór­czo­ści jest Igna­cy Kra­sic­ki (mię­dzy in­ny­mi w sa­ty­rach "Pi­jań­stwo" oraz "Świat zep­su­ty").


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astelia

jed­no­li­ścien­na ro­śli­na z rzędu szpa­ra­gow­ców


Źródła:

SJP.pl

Astenia

stan ogól­nej sła­bo­ści fi­zycz­nej i psy­chicz­nej or­ga­niz­mu, bę­dą­cy na­stęp­stwem prze­by­tej cięż­kiej cho­ro­by, prze­żyć psy­chicz­nych lub dłu­gotr­wa­łe­go nie­do­ży­wie­nia; także utra­ta sił, osła­bie­nie to­wa­rzy­szą­ce de­pre­sji i ner­wi­cy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. stan sła­bo­ści, zmniej­sze­nie lub brak od­por­no­ści fi­zycz­nej i psy­chicz­nej;


Aste­nia ( ast­he­nia, z "ἀσθένεια") – stan sła­bo­ści fi­zycz­nej i psy­chicz­nej or­ga­niz­mu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asteniczka

w psy­cho­lo­gii: ko­bie­ta odz­na­cza­ją­ca się smu­kłą i wątłą bu­do­wą ciała, cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się ego­cen­trycz­nym uspo­so­bie­niem, nie­uf­no­ścią w sto­sun­ku do ludzi, nie­śmia­ło­ścią i draż­li­wo­ścią; typ aste­nicz­ny; lep­to­so­ma­tycz­ka


Źródła:

SJP.pl

Asteniczny

w psy­cho­lo­gii: ma­ją­cy bu­do­wę ciała i uspo­so­bie­nie cha­rak­te­ry­stycz­ne dla aste­ni­ka; lep­to­so­micz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) wątły, o sła­bej bu­do­wie ciała lub od­por­no­ści


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astenik

w psy­cho­lo­gii: czło­wiek odz­na­cza­ją­cy się smu­kłą i wątłą bu­do­wą ciała, cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się ego­cen­trycz­nym uspo­so­bie­niem, nie­uf­no­ścią w sto­sun­ku do ludzi, nie­śmia­ło­ścią i draż­li­wo­ścią; typ aste­nicz­ny; lep­to­so­ma­tyk


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek o smu­kłej i wą­tłej bu­do­wie ciała, odz­na­cza­ją­cy się nie­śmia­ło­ścią i draż­li­wo­ścią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astenka

asten­ka gę­siów­ka - ga­tu­nek mo­ty­la z ro­dzi­ny mier­ni­kow­co­wa­tych


Źródła:

SJP.pl

Astenopia

osła­bie­nie wzro­ku pow­sta­ją­ce wsku­tek nie sko­ry­go­wa­nej oku­la­ra­mi wady wzro­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zmę­cze­nie wzro­ku


Aste­no­pia – su­biek­tyw­ne uczu­cie osła­bie­nia oczu, spo­wo­do­wa­ne naj­czę­ściej przez nie­wy­rów­na­ne wady wzro­ku lub nie­wła­ści­we oś­wiet­le­nie. Ob­ja­wia się mię­dzy in­ny­mi bólem oraz za­czer­wie­nie­niem oczu, łza­wie­niem, bó­la­mi głowy, za­ma­za­nym lub pod­wój­nym wi­dze­niem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astenosfera

jedna ze sfer gór­nej czę­ści pła­szcza Ziemi, po­dat­na na prze­mie­szcze­nia i odksz­tał­ce­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geol. war­stwa pła­szcza ziem­skie­go;


Aste­nos­fe­ra (war­stwa Gu­ten­ber­ga) – war­stwa o gru­bo­ści około 100 km, po­ło­żo­na w gór­nej czę­ści pła­szcza ziem­skie­go, tuż pod li­tos­fe­rą.

Górna gra­ni­ca aste­nos­fe­ry leży na głę­bo­ko­ści od 10 do 100 km, dolna na głę­bo­ko­ści 350-400 km (górna 50-70 km pod oce­a­na­mi i do 120 km pod kon­ty­nen­ta­mi, dolna od­po­wied­nio 400 i 250 km.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astenospermia

upo­śle­dze­nie ja­ko­ści na­sie­nia męż­czyz­ny


Źródła:

SJP.pl

Astenotymia

stan, w któ­rym czło­wiek jest prze­wraż­li­wio­ny na punk­cie włas­nej osoby, po­wo­du­ją­cy nad­mie­rą ostroż­ność i nie­uf­ność


Źródła:

SJP.pl

Astenotymiczka

ko­bie­ta prze­wraż­li­wio­na na punk­cie włas­nej osoby, za­cho­wu­ją­ca re­zer­wę wobec ludzi


Źródła:

SJP.pl

Astenotymik

czło­wiek prze­wraż­li­wio­ny na punk­cie włas­nej osoby, za­cho­wu­ją­cy re­zer­wę wobec ludzi


Źródła:

SJP.pl

Aster

1. ro­śli­na ros­ną­ca dziko lub ho­do­wa­na w ogro­dach, ma­ją­ca białe, ró­żo­we, fio­le­to­we lub pur­pu­ro­we kwia­ty, które w kli­ma­cie umiar­ko­wa­nym zak­wi­ta­ją je­sie­nią;
2. od­mia­na ziem­nia­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. ro­śli­na ogro­do­wa o pię­knych róż­no­ko­lo­ro­wych kwia­tach;


Aster ("Aster" L. 1753) – ro­dzaj ro­ślin na­sien­nych z ro­dzi­ny astro­wa­tych. W tra­dy­cyj­nym, sze­ro­kim uję­ciu za­li­cza­no tu kil­ka­set, do ty­sią­ca ga­tun­ków, które mimo po­do­bień­stwa oka­za­ły się być czę­sto od­le­gle spo­krew­nio­ne. Po ich wy­łą­cze­niu w osob­ne ro­dza­je (m.in.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astereognozja

za­bu­rze­nie w roz­poz­na­wa­niu kształ­tu do­ty­ka­nych przed­mio­tów


 "Osob­ny ar­ty­kuł: Agnoz­ja."

Aste­re­o­gnoz­ja (ang. "aste­re­o­gno­sis") – za­bu­rze­nie po­le­ga­ją­ce na nie­moż­no­ści roz­poz­na­nia przed­mio­tów za po­mo­cą do­ty­ku, mimo braku za­bu­rzeń czu­cia. Jest formą agnoz­ji czu­cio­wej.

Ter­min "aste­re­o­gnoz­ja" bywa uży­wa­ny za­mien­nie z ter­mi­nem "agnoz­ja do­ty­ko­wa".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asteria

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. matka He­ka­te; żona ty­ta­na Per­se­sa oraz sio­stra Leto; córka Ko­jo­sa i Fojbe; jedna z ty­ta­nid dru­gie­go po­ko­le­nia;

 (1.2) mitgr. jedna z córek Da­na­o­sa

 (1.3) mitgr. jedna z córek gi­gan­ta Al­ky­o­ne­u­sa

 (1.4) mitgr. córka Te­u­kro­sa, syna Te­la­mo­na

 (1.5) imię|pol­ski|ż.;

 (1.6) astr. pla­ne­to­i­da o nu­me­rze ka­ta­lo­go­wym 658, z pasa głów­ne­go pla­ne­to­id, od­kry­ta w 1908 r.;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asteriusz

imię mę­skie


Aste­riusz – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go od Αστέριος: ἀστήρ – „gwia­zda”. Stąd ἀστέριος to „gwiaź­dzi­sty, jasny, lśnią­cy, nie­bie­ski”. Ha­gio­gra­fia zna ośmiu świę­tych o tym imie­niu: m.in. nosił je Aste­riusz z Ce­za­rei Pa­le­styń­skiej, ży­ją­cy w pier­wszej po­ło­wie III wieku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asterix

ASTERIX (ang. "All Pur­po­se Struc­tu­red EUROCONTROL Sur­ve­il­lan­ce In­for­ma­tion EXchange") – ze­staw spe­cy­fi­ka­cji (do­ku­men­tów) opi­su­ją­cych na po­zio­mie „bit po bicie” spo­sób ko­do­wa­nia i wy­mia­ny in­for­ma­cji zwią­za­nych z do­zo­rem ("sur­ve­il­lan­ce") oraz in­ny­mi za­sto­so­wa­nia­mi w ATM ("Air Traf­fic Ma­na­ge­ment"); for­mat wy­mia­ny da­nych do­zo­ro­wych w wy­ma­ga­niach in­te­ro­pe­ra­cyj­no­ści dla sy­ste­mów na­ziem­ne­go do­zo­ru i pro­wa­dze­nia ruchu na lot­ni­sku (A-SMGCS), m.in.


Źródła:

Wikipedia

Asteroid

1. w astro­no­mii: ciało nie­bie­skie nie­wiel­kich roz­mia­rów po­ru­sza­ją­ce się do­o­ko­ła Słoń­ca, głów­nie mię­dzy or­bi­ta­mi Marsa i Jo­wi­sza; pla­ne­to­i­da;
2. w ge­o­me­trii: krzy­wa w kształ­cie gwia­zdy czte­ro­ra­mien­nej


Źródła:

SJP.pl

Asteroida

1. w astro­no­mii: ciało nie­bie­skie nie­wiel­kich roz­mia­rów po­ru­sza­ją­ce się do­o­ko­ła Słoń­ca, głów­nie mię­dzy or­bi­ta­mi Marsa i Jo­wi­sza; pla­ne­to­i­da;
2. w ge­o­me­trii: krzy­wa w kształ­cie gwia­zdy czte­ro­ra­mien­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) astr. ciało nie­bie­skie o ma­łych roz­mia­rach (od kilku me­trów do cza­sem ponad 1000 km), obie­ga­ją­ce gwia­zdę cen­tral­ną (Słoń­ce);

 (1.2) mat. krzy­wa o spe­cy­ficz­nym kształ­cie;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asteroidalny

→ aste­ro­i­da


Patrz:asteroida

Źródła:

SJP.pl

Asterokalamit

wy­mar­ły skrzyp z ro­dzi­ny ar­che­o­ka­la­mi­to­wa­tych, ży­ją­cy w póź­nym de­wo­nie i we wczes­nym kar­bo­nie; ar­che­o­ka­la­mit


Źródła:

SJP.pl

Asteroksylon

ko­pal­ny pra­wi­dła­ko­wiec po­sia­da­ją­cy cechy psy­lo­fi­tów i wi­dła­ków


Aste­rok­sy­lon ("Aste­ro­xy­lon mac­kiei") – wy­mar­ła ro­śli­na opi­sa­na po raz pier­wszy z Rhy­nie Chert – sta­no­wi­ska pa­le­on­to­lo­gicz­ne­go od­kry­te­go w Szko­cji w 1912 r., da­to­wa­ne­go na wczes­ny dewon (ok. 400 mln lat temu). Ska­mie­nia­ło­ści tego ga­tun­ku znane są od póź­ne­go sy­lu­ru do końca de­wo­nu. Po­cząt­ko­wo ro­śli­na opi­sa­na zo­sta­ła jako przed­sta­wi­ciel ry­nio­fi­tów "Rhy­niop­hy­ta", póź­niej jed­nak uz­na­na zo­sta­ła za przed­sta­wi­cie­la rzędu pra­wi­dła­kow­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asteronim

ro­dzaj kryp­to­gra­mu zło­żo­ne­go ze zna­ków w kształ­cie gwiazd­ki


Aste­ro­nim (z gr. ἀστήρ „gwia­zda” + ὄνομα „imię”, ros. астроним) – pse­u­do­nim, ro­dzaj kryp­to­gra­mu, pod­pis, skła­da­ją­cy się z jed­nej lub kilku aste­ry­sków (*), sto­so­wa­ny w miej­sce naz­wi­ska au­to­ra. Licz­ba gwia­zdek bywa zróż­ni­co­wa­na – od jed­nej do sied­miu – a ich układ w pod­pi­sie może przyj­mo­wać różne formy, takie jak linia pro­sta (np. ** ***), trój­kąt (⁂) czy romb.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asterysk

znak dru­kar­ski w kształ­cie gwiazd­ki, uży­wa­ny naj­czę­ściej jako od­sy­łacz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) po­ligr. znak pi­sar­ski w kształ­cie gwiazd­ki (*), naj­czę­ściej pię­cio- lub sze­ścio­ra­mien­nej, umie­szcza­ny w przy­bli­że­niu po­mię­dzy śred­nią i górną linią pisma, sto­so­wa­ny m.in. jako znak umow­ny, sym­bol od­sy­ła­cza do przy­pi­su, wie­loz­nacz­nik ogól­ny, se­pa­ra­tor tek­stu oraz jako ele­ment ozdob­ny;


Aste­rysk aste­rysk

Aste­rysk ( aste­ri­scus „gwiazd­ka”, od ἀστερίσκος "asterískos" „gwiazd­ka”) – znak pi­sar­ski w kształ­cie gwiazd­ki, naj­czę­ściej pię­cio- lub sze­ścio­pro­mien­nej, umie­szczo­ny w przy­bli­że­niu po­mię­dzy śred­nią i górną linią pisma. Sto­so­wa­ny do róż­nych celów – naj­czę­ściej jako znak umow­ny (np.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asteryzm

w mi­ne­ra­lo­gii: efekt gwia­zdy w świet­le od­bi­tym lub prze­cho­dzą­cym przez niek­tó­re krysz­ta­ły; gwiaz­dzi­stość


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) znak „⁂”, sto­so­wa­ny w celu zwró­ce­nia szcze­gól­nej uwagi na frag­ment tek­stu;

 (1.2) astr. układ gwiazd two­rzą­cy na nie­bie pe­wien wi­docz­ny zbiór, nie­bę­dą­cy gwia­zdo­zbio­rem;

 (1.3) miner. efekt op­tycz­ny po­le­ga­ją­cy na pow­sta­niu pro­mie­ni świetl­nych na mi­ne­ra­le wsku­tek jego spe­cy­ficz­nych wła­ści­wo­ści;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astiages

ostat­ni wład­ca pań­stwa Medów (585-550 p.n.e.); Asty­a­ges


Źródła:

SJP.pl

Astika

sy­stem fi­lo­zo­ficz­no-re­li­gij­ny uz­na­ją­cy au­to­ry­tet Wed oraz ist­nie­nie świa­ta tran­scen­dent­ne­go


Asti­ka ( आस्तिक) – po­ję­cie po­cho­dzą­ce z hin­du­iz­mu oz­na­cza­ją­ce osobę bądź szko­łę fi­lo­zo­ficz­ną ak­cep­tu­ją­cą au­to­ry­tet "Wed". Prze­ci­wień­stwem po­ję­cia "asti­ka" jest "na­sti­ka". Para „asti­ka – na­sti­ka” jest nie­ja­ko ana­lo­gią pary „teizm – ate­izm”.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astilbe

ro­śli­na wie­lo­let­nia z ro­dzi­ny skal­ni­co­wa­tych, po­cho­dzą­ca z Chin, Ja­po­nii i Pół­wy­spu Ko­re­ań­skie­go; ta­wuł­ka


Źródła:

SJP.pl

Astka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ga­łąz­ka


Źródła:

Wiktionary

Astma

cho­ro­ba ukła­du od­de­cho­we­go, czę­sto o po­dło­żu aler­gicz­nym, po­le­ga­ją­ca na przew­le­kłym za­pa­le­niu os­krze­li­ków płuc­nych, ob­ja­wia­ją­ca się sil­ny­mi na­pa­da­mi dusz­no­ści, sa­pa­niem, uczu­ciem uci­sku w klat­ce pier­sio­wej; dy­cha­wi­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. stan, w któ­rym do­mi­nu­ją­cym ob­ja­wem jest ostra dusz­ność po­wią­za­na ze świ­szczą­cym od­de­chem;


Astma ( asth­ma, pol­ski ter­min to dy­cha­wi­ca) – przew­le­kła cho­ro­ba za­pal­na dróg od­de­cho­wych z na­dre­ak­tyw­no­ścią os­krze­li, pro­wa­dzą­ca do na­wra­ca­ją­cych epi­zo­dów świ­szczą­ce­go od­de­chu, dusz­no­ści, uczu­cia ści­ska­nia w klat­ce pier­sio­wej i kasz­lu, wy­stę­pu­ją­cych szcze­gól­nie w nocy lub nad ranem. Do­mi­nu­ją­cym ob­ja­wem astmy jest ostra dusz­ność po­wią­za­na ze świ­szczą­cym od­de­chem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astmatyczka

ko­bie­ta, dziew­czy­na chora na astmę


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. ko­bie­ta cier­pią­ca na astmę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astmatyczny

zwią­za­ny z astmą, wła­ści­wy ast­mie, cier­pią­cy na astmę (np. ast­ma­tycz­ny ka­szel, ast­ma­tycz­ne dziec­ko)


przy­miot­nik

 (1.1) med. zwią­za­ny z astmą, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla astmy, dy­cha­wi­cy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astmatyk

czło­wiek chory na astmę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. czło­wiek cier­pią­cy na astmę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astmosan

nazwa hi­sto­rycz­ne­go pre­pa­ra­tu zio­ło­we­go sto­so­wa­ne­go w cho­ro­bach dróg od­de­cho­wych


Źródła:

SJP.pl

Aston

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Astor

Astor – jed­nost­ka osad­ni­cza w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, w sta­nie Flo­ry­da, w hrab­stwie Lake.


Źródła:

Wikipedia

Astoria

mia­sto w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, w sta­nie Ore­gon


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astr.

skrót od: astro­lo­gia, astro­lo­gicz­ny (czy­ta­ny jako cały, od­mien­ny wyraz)


Źródła:

SJP.pl

Astra

re­gio­nal­nie: aster (ro­śli­na ros­ną­ca dziko lub ho­do­wa­na w ogro­dach, ma­ją­ca białe, ró­żo­we, fio­le­to­we lub pur­pu­ro­we kwia­ty, które w kli­ma­cie umiar­ko­wa­nym zak­wi­ta­ją je­sie­nią)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mot. sa­mo­chód typu Opel Astra

 (1.2) reg. bot. zob. aster.

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lp. od: aster (także. B. lp. jeśli mzw.)


Astra – ze­spół osiem­na­stu sa­te­li­tów te­le­ko­mu­ni­ka­cyj­nych, na­le­żą­cych do kon­sor­cjum SES ASTRA z sie­dzi­bą w Luk­sem­bur­gu, znaj­du­ją­cy się na or­bi­cie ge­o­sta­cjo­nar­nej nad rów­ni­kiem. Obec­nie na or­bi­cie pra­cu­je trzy­na­ście z nich.

Sa­te­li­ty te na­da­ją sy­gnał sta­cji te­le­wi­zyj­nych i ra­dio­wych do od­bior­ców w Eu­ro­pie oraz czę­ścio­wo w Afry­ce Pół­noc­nej i na Bli­skim Wscho­dzie, tylko w prze­ka­zie cy­fro­wym. Prze­ka­zy ana­lo­go­we (w sy­ste­mie PAL) zo­sta­ły wy­łą­czo­ne 29 kwiet­nia 2012 roku.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrachan

ro­dzaj plu­szu


Źródła:

SJP.pl

Astrachanka

miesz­kan­ka Astra­cha­nia (mia­sta w Rosji)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Astra­chan­ka. (miesz­kan­ka Astra­cha­nia)


Astra­chan­ka ( Астраханка) – wieś na Ukra­i­nie, w ob­wo­dzie za­po­ro­skim, w re­jo­nie me­li­to­pol­skim, w hro­ma­dzie Myrne. W 2001 li­czy­ła 1223 miesz­kań­ców, spoś­ród któ­rych 148 wska­za­ło jako oj­czy­sty język ukra­iń­ski, 1067 ro­syj­ski, 2 bia­ło­ru­ski, 5 or­miań­ski, a 1 inny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrachanowy

zwią­za­ny z astra­cha­nem


Źródła:

SJP.pl

Astrachań

mia­sto w Rosji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w po­łud­nio­wej czę­ści eu­ro­pej­skiej Rosji, po­ło­żo­ne nad Wołgą, sto­li­ca ob­wo­du;


Astra­chań ( Астрахань, tat. "Әстерхан") – mia­sto w Rosji, po­ło­żo­ne w del­cie Wołgi, około 100 km od Morza Ka­spij­skie­go i 1534 km od Mosk­wy. Sto­li­ca ob­wo­du astra­chań­skie­go. W 2021 roku za­miesz­ka­ny przez 475 629 osób. Po­wierzch­nia mia­sta wy­no­si 208,7 km².


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrachańczyk

miesz­ka­niec Astra­cha­nia (mia­sta w Rosji)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Astra­chań­czyk. (miesz­ka­niec Astra­cha­nia)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrachański

→ Astra­chań (mia­sto w Rosji)


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Astra­cha­nia, zwią­za­ny z Astra­cha­niem, po­cho­dzą­cy z Astra­cha­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrafobia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. psych. cho­ro­bli­wy lęk przed bły­ska­wi­ca­mi


Źródła:

Wiktionary

Astragal

1. pół­wy­pu­kły or­na­ment ar­chi­tek­to­nicz­ny zło­żo­ny z na­prze­mien­nie uło­żo­nych pa­łe­czek i krąż­ków;
2. kość sko­ko­wa;
3. ro­śli­na zie­lo­na z ro­dzi­ny mo­tyl­ko­wa­tych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) anat. kość od wew­nętrz­nej stro­ny stopy po­mię­dzy wgłę­bie­niem a kost­ką;

 (1.2) ar­chit. or­na­ment ar­chi­tek­to­nicz­ny zło­żo­ny z na­prze­mien­nie uło­żo­nych pa­łe­czek i krąż­ków;

 (1.3) hist. zwie­rzę­ca kość śród­sto­pia (lub jej na­śla­dow­nict­wo) uży­wa­na do gry w sta­ro­żyt­nej Gre­cji i Rzy­mie;

 (1.4) bot. ro­dzaj ro­ślin by­li­no­wych (nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Astra­ga­lus|L.|ref=tak.) z ro­dzi­ny bo­bo­wa­tych;


Astra­gal albo pe­reł­ko­wa­nie – ro­dzaj uwy­pu­klo­ne­go or­na­men­tu cią­głe­go ut­wo­rzo­ne­go z pasma pe­re­łek (ku­li­stych bądź owal­nych) od­dzie­lo­nych pio­no­wy­mi krąż­ka­mi („ce­ki­na­mi”) w po­sta­ci pod­wój­nych so­cze­wek (rza­dziej pa­łecz­ka­mi). Naj­czę­ściej pła­sko­rzeź­bio­ny, (nie­kie­dy ma­lo­wa­ny).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astragalomancja

wró­że­nie z kości pę­ci­no­wych


Astra­ga­lo­man­cja, astra­gy­ro­man­cja – me­to­da wró­że­nia za po­mo­cą ko­stek, ka­my­ków lub ka­wał­ków drew­na. Nazwa po­cho­dzi od słowa astra­gal, oz­na­cza­ją­ce­go kość sko­ko­wą.

Hi­sto­rycz­nie, po­dob­nie jak w grach w kości, „kości” zaz­wy­czaj były kość­mi sta­wo­wy­mi lub in­ny­mi ma­ły­mi kość­mi czwo­ro­no­gów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astragalowy

zwią­za­ny z astra­ga­lem


Źródła:

SJP.pl

Astral

w okul­tyz­mie, astro­lo­gii i spi­ry­tyz­mie: świat nie­ma­te­rial­ny, nie­wi­dzial­ny, mi­stycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przest. ezot. świat ciał astral­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astralność

→ astral­ny


Patrz:astralny

Źródła:

SJP.pl

Astralny

1. zwią­za­ny z gwia­zda­mi (np. astral­ne od­le­gło­ści);
2. prze­no­śnie: nie­re­al­ny, wy­du­ma­ny (czę­sto w kon­tek­ście po­e­tyc­kim lub w sen­sie ne­ga­tyw­nym), np. astral­na mi­łość, astral­ne po­my­sły


przy­miot­nik

 (1.1) gwiezd­ny

 (1.2) zaś­wia­to­wy, nie­ma­te­rial­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astralon

ela­stycz­ne, przez­ro­czy­ste two­rzy­wo sztucz­ne, od­por­ne na świa­tło; sto­so­wa­ne w ge­o­dez­ji, po­li­gra­fii i kar­to­gra­fii


Astra­lon – za­strze­żo­na nazwa włas­na przez­ro­czy­ste­go two­rzy­wa sztucz­ne­go firmy Dy­na­mit Nobel, bę­dą­ce­go ko­po­li­me­rem chlor­ku wi­ny­lu i akry­la­nu me­ty­lu, któ­re­go za­sad­ni­czą cechą jest wy­so­ka sta­bil­ność wy­mia­ro­wa przy jed­no­czes­nym za­cho­wa­niu ela­stycz­no­ści oraz od­por­ność na świa­tło. Jest to two­rzy­wo od­por­ne che­micz­nie, gład­kie, łatwo zmy­wal­ne, dzię­ki czemu można na nim na­no­sić tym­cza­so­we ry­sun­ki oraz sto­so­wać nietr­wa­łe przy­kle­ja­nie in­nych ele­men­tów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astrapia

ro­dzaj pta­ków z ro­dzi­ny cu­do­wro­nek


Astra­pia – ro­dzaj pta­ków z ro­dzi­ny cu­do­wro­nek (Pa­ra­di­sa­e­i­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astrapoteria

Astra­po­te­ria, "Astra­pot­he­ria" – rząd wy­mar­łych ssa­ków ko­pyt­nych z Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej i An­tark­ty­dy. Żyły od pa­le­o­ce­nu do mio­ce­nu. Ewo­lu­cja tej grupy jest enig­ma­tycz­na, wy­da­je się jed­nak słusz­ne za­kla­sy­fi­ko­wać je do grupy Me­riun­gu­la­ta. Tą z kolei za­li­cza się do przetr­wa­łe­go kladu La­u­ra­siat­he­ria.


Źródła:

Wikipedia

Astrea

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Astrefowość

→ astre­fo­wy


Patrz:astrefowy

Źródła:

SJP.pl

Astrefowy

niez­wią­za­ny ze stre­fą, niet­wo­rzą­cy stre­fy


Źródła:

SJP.pl

Astrid

obce imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Astro

re­gio­nal­nie: aster (ro­śli­na ros­ną­ca dziko lub ho­do­wa­na w ogro­dach, ma­ją­ca białe, ró­żo­we, fio­le­to­we lub pur­pu­ro­we kwia­ty, które w kli­ma­cie umiar­ko­wa­nym zak­wi­ta­ją je­sie­nią)


Astro – bry­dżo­wa kon­wen­cja li­cy­ta­cyj­na, jedna w wielu form obro­ny po ot­war­ciu 1BA prze­ciw­ni­ka, opra­co­wa­li ją bry­dży­ści Al­lin­ger, Stern i Ros­ler. Wej­ścia "Astro" wy­glą­da­ją na­stę­pu­ją­co:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astro-

prze­dro­stek

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych wska­zu­ją­cy na ich zwią­zek zna­cze­nio­wy z cia­ła­mi nie­bie­ski­mi


Źródła:

Wiktionary

Astroaeronautyka

nauka zaj­mu­ją­ca się pod­sta­wa­mi te­o­re­tycz­ny­mi i re­a­li­za­cją ewen­tu­al­nych lotów mię­dzy­pla­ne­tar­nych


Źródła:

SJP.pl

Astrobalistyka

dział ba­li­sty­ki zaj­mu­ją­cy się ana­li­zą ru­chów ciał w prze­strze­ni kos­micz­nej


Źródła:

SJP.pl

Astrobiolog

uczo­ny spe­cja­li­zu­ją­cy się w astro­bio­lo­gii (nauce ba­da­ją­cej moż­li­wość wy­stę­po­wa­nia życia poza Zie­mią); kos­mo­bio­log, eg­zo­bio­log


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem moż­li­wo­ści ist­nie­nia życia poza Zie­mią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrobiologia

dzie­dzi­na bio­lo­gii, nauka ba­da­ją­ca moż­li­wość wy­stę­po­wa­nia życia poza Zie­mią; eg­zo­bio­lo­gia, kos­mo­bio­lo­gia, kse­no­bio­lo­gia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem moż­li­wo­ści ist­nie­nia życia poza Zie­mią;


Astro­bio­lo­gia, eg­zo­bio­lo­gia, kos­mo­bio­lo­gia, kse­no­bio­lo­gia – dział bio­lo­gii ba­da­ją­cy spe­ku­lo­wa­ne życie po­za­ziem­skie: jego roz­po­wszech­nie­nie, po­cho­dze­nie, ewo­lu­cję i przysz­łość.

Przed­mio­tu astro­bio­lo­gii do­tych­czas nie wy­kry­to, przez co sku­pia się ona na zwięk­sza­niu szans ta­kiej ob­ser­wa­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrobiologiczny

→ astro­bio­lo­gia; kos­mo­bio­lo­gicz­ny, eg­zo­bio­lo­gicz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) astr. biol. zwią­za­ny z astro­bio­lo­gią lub astro­bio­lo­ga­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrobiolożka

→ astro­bio­log


Patrz:astrobiolog

Źródła:

SJP.pl

Astroblem

za­głę­bie­nie pow­sta­łe w wy­ni­ku upad­ku me­te­o­ro­i­du; kra­ter me­te­o­ry­to­wy


Źródła:

SJP.pl

Astrobotanika

nauka ba­da­ją­ca ist­nie­nie ro­ślin­no­ści na in­nych pla­ne­tach, głów­nie na Mar­sie


Astro­bo­ta­ni­ka – wy­o­dręb­nia­na w XX wieku część astro­bio­lo­gii, która zaj­mo­wać się miała ba­da­nia­mi hi­po­te­tycz­ne­go życia ro­ślin­ne­go na in­nych pla­ne­tach. Za twór­cę ter­mi­nu uwa­ża­ny jest ro­syj­ski na­u­ko­wiec Ga­wrił Ti­chow, który opra­co­wał hi­po­te­zę o ist­nie­niu mar­sjań­skiej szaty ro­ślin­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astrochemia

nauka obej­mu­ją­ca ba­da­nia wy­stę­pu­ją­cych we Wszechś­wie­cie pier­wiast­ków che­micz­nych; kos­mo­che­mia


Astro­che­mia – nauka o związ­kach che­micz­nych i re­ak­cjach che­micz­nych za­cho­dzą­cych w prze­strze­ni kos­micz­nej.

Związ­ki che­micz­ne i ich re­ak­cje wy­stę­pu­ją zwy­kle w luź­nych obło­kach mo­le­ku­lar­ne­go gazu w prze­strze­ni mię­dzyg­wiezd­nej. Nauka ta obej­mu­je jed­nak też prze­mia­ny che­micz­ne za­cho­dzą­ce na obrze­żach gwiazd. Jako taka łączy ze sobą dwie dzie­dzi­ny: astro­no­mię i che­mię.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astrochemiczny

→ astro­che­mia; kos­mo­che­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Astrocoaching

[czy­taj: astro­koł­czing] szko­le­nie zwią­za­ne z roz­wo­jem oso­bi­stym z wy­ko­rzy­sta­niem wie­dzy astro­lo­gicz­nej


Źródła:

SJP.pl

Astrocyty

naj­więk­sze ko­mór­ki gle­jo­we, wy­stę­pu­ją­ce w obrę­bie oś­rod­ko­we­go ukła­du ner­wo­we­go, cha­rak­te­ry­zu­ją­ce się nie­re­gu­lar­nym kształ­tem


Źródła:

SJP.pl

Astrofizyczka

→ astro­fi­zyk


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) spe­cja­list­ka w za­kre­sie astro­fi­zy­ki


Patrz:astrofizyk

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrofizycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób astro­fi­zycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Astrofizyczny

→ astro­fi­zy­ka


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy astro­fi­zy­ki, zwią­za­ny z astro­fi­zy­ką


Patrz:astrofizyka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrofizyk

na­u­ko­wiec ba­da­ją­cy wła­ści­wo­ści fi­zycz­ne ciał nie­bie­skich i ma­te­rii roz­pro­szo­nej w prze­strze­ni kos­micz­nej; kos­mo­fi­zyk


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta w za­kre­sie astro­fi­zy­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrofizyka

dział astro­no­mii ba­da­ją­cy wła­ści­wo­ści fi­zycz­ne ciał nie­bie­skich i ma­te­rii roz­pro­szo­nej w prze­strze­ni kos­micz­nej; kos­mo­fi­zy­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) astr. dział astro­no­mii, nauka o bu­do­wie, ewo­lu­cji, wła­ści­wo­ściach che­micz­nych i fi­zycz­nych ciał nie­bie­skich oraz ma­te­rii roz­pro­szo­nej w prze­strze­ni poza Zie­mią;

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: astro­fi­zyk


Astro­fi­zy­ka – nauka z po­gra­ni­cza fi­zy­ki i astro­no­mii, cza­sem uz­na­wa­na za dział tej dru­giej, ba­da­ją­ca ciała nie­bie­skie, takie jak gwia­zdy, czar­ne dziu­ry, ga­lak­ty­ki i ma­te­ria mię­dzyg­wia­zdo­wa – ich bu­do­wę, wza­jem­ne od­dzia­ły­wa­nie, prawa nimi rzą­dzą­ce oraz pro­ce­sy fi­zycz­ne w skali kos­micz­nej. Astro­fi­zy­ka bada ewo­lu­cję za­rów­no po­je­dyn­czych gwiazd, jak i ca­łe­go Wszechś­wia­ta – dział zaj­mu­ją­cy się tą skalą to kos­mo­lo­gia fi­zycz­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrofotograf

fo­to­graf uwiecz­nia­ją­cy obiek­ty astro­no­micz­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) fot. fo­to­graf wy­ko­nu­ją­cy zdję­cia ciał nie­bie­skich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrofotografia

fo­to­gra­fia astro­no­micz­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fot. dział fo­to­gra­fii zaj­mu­ją­cy się utr­wa­la­niem zja­wisk i obiek­tów wi­docz­nych na nie­bie;


Astro­fo­to­gra­fia (astro­gra­fia) – dzie­dzi­na fo­to­gra­fii, która zaj­mu­je się zdję­cia­mi sfery nie­bie­skiej oraz wszyst­kich wy­stę­pu­ją­cych na niej obiek­tów, ta­kich jak np. pla­ne­ty, ga­lak­ty­ki czy mgła­wi­ce. Astro­fo­to­gra­fię wy­ko­rzy­stu­je się czę­sto, by uj­rzeć obiek­ty zbyt słabe do oglą­da­nia gołym okiem bądź za po­mo­cą nie­wiel­kich te­le­sko­pów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrofotograficzny

→ astro­fo­to­gra­fia


Patrz:astrofotografia

Źródła:

SJP.pl

Astrofotografka

fo­to­graf­ka uwiecz­nia­ją­ca obiek­ty astro­no­micz­ne


Źródła:

SJP.pl

Astrofotometr

fo­to­metr słu­żą­cy do po­mia­rów astro­no­micz­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. fo­to­metr uży­wa­ny do po­mia­ru na­tę­że­nia świa­tła ciał nie­bie­skich;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrofotometria

dział astro­fi­zy­ki obej­mu­ją­cy me­to­dy wyz­na­cza­nia bla­sku gwiazd i jas­no­ści po­wierzch­nio­wej ciał nie­bie­skich oraz ich barw


Źródła:

SJP.pl

Astrognozja

zna­jo­mość wi­dzial­nych na nie­bie gołym okiem gwiazd i gwia­zdo­zbio­rów


Astro­gnoz­ja (gr. ἀστήρ "aster" ‘gwia­zda’ i γνῶσις "gnó­sis" ‘wie­dza, poz­na­nie’) – po­ję­cie książ­ko­we okre­śla­ją­ce umie­jęt­ność roz­poz­na­wa­nia na nie­bie gwiazd i gwia­zdo­zbio­rów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astrograf

przy­rząd do fo­to­gra­fo­wa­nia ciał nie­bie­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) lu­ne­ta astro­no­micz­na uży­wa­na do fo­to­gra­fo­wa­nia ciał nie­bie­skich;


Astro­graf – te­le­skop słu­żą­cy do fo­to­gra­fo­wa­nia nieba. W sze­ro­kim ro­zu­mie­niu jest to fo­to­gra­ficz­ny re­je­stra­tor zja­wisk sfery nie­bie­skiej, skła­da­ją­cy się z obiek­ty­wu i kli­szy fo­to­gra­ficz­nej, obec­nie za­stę­po­wa­ny de­tek­to­ra­mi CCD. Astro­graf ce­chu­je szcze­gól­ny tryb pracy w tech­ni­ce dłu­gich cza­sów naś­wiet­la­nia, z kom­pen­so­wa­niem ruchu obro­to­we­go Ziemi za po­mo­cą tzw.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrografia

To jest stro­na ujed­noz­nacz­nia­ją­ca. Po­ni­żej znaj­du­ją się różne zna­cze­nia hasła „Astro­gra­fia”.


Źródła:

Wikipedia

Astrokamera

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) apa­rat do fo­to­gra­fo­wa­nia ciał nie­bie­skich


Źródła:

Wiktionary

Astrokompas

przy­rząd słu­żą­cy do wyz­na­cza­nia kursu stat­ku (la­ta­ją­ce­go lub wod­ne­go) na pod­sta­wie wi­zu­al­ne­go na­mia­ru na okre­ślo­ne ciało nie­bie­skie


Astro­kom­pas – przy­rząd astro­no­micz­ny do wyz­na­cza­nia kursu po­ja­zdu na pod­sta­wie na­mia­ru na okre­ślo­ne ciało nie­bie­skie.

Po­miar astro­kom­pa­sem za­czy­na się od od­czy­ta­nia z ta­blic współ­rzęd­nych ciała nie­bie­skie­go, ko­rzy­sta­jąc ze zna­jo­mo­ści mo­men­tu po­mia­ru i sze­ro­ko­ści ge­o­gra­ficz­nej. Na od­czy­ta­ny punkt na­sta­wia się prze­zier­nik przy­rzą­du, a na­stęp­nie obra­ca się nim aż okre­ślo­ne ciało nie­bie­skie bę­dzie wi­docz­ne w prze­zier­ni­ku. Na skali astro­kom­pa­su od­czy­tu­je się kurs.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astrol.

skrót od: astro­lo­gia


Źródła:

SJP.pl

Astrolab

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mat. przest. na­rzę­dzie ma­te­ma­tycz­ne

 (1.2) astr. przest. na­rzę­dzie do mie­rze­nia wy­so­ko­ści ciał nie­bie­skich

 (1.3) geod. na­rzę­dzie do po­mia­rów ge­o­de­zyj­nych


Źródła:

Wiktionary

Astrolabia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. na­rzę­dzie ma­te­ma­tycz­ne

 (1.2) przest. na­rzę­dzie do mie­rze­nia wy­so­ko­ści ciał nie­bie­skich

 (1.3) przest. na­rzę­dzie do po­mia­rów ge­o­de­zyj­nych


Źródła:

Wiktionary

Astrolabium

dawny przy­rząd do wyz­na­cza­nia po­ło­że­nia ciał nie­bie­skich, a póź­niej do po­mia­rów ge­o­de­zyj­nych, po­przed­nik sek­stan­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) astr. hist. na­rzę­dzie do mie­rze­nia wy­so­ko­ści ciał nie­bie­skich

 (1.2) mat. hist. na­rzę­dzie ma­te­ma­tycz­ne

 (1.3) geod. hist. na­rzę­dzie do po­mia­rów ge­o­de­zyj­nych


Astro­la­bium (gr. "ἁστρολάβον", astro­la­bon 'chwy­ta­ją­cy gwia­zdy') – pro­sty po­mia­ro­wy prze­zier­ni­ko­wy przy­rząd astro­no­micz­ny uży­wa­ny w na­wi­ga­cji do po­cząt­ku XVIII wieku, słu­żą­cy do wyz­na­cza­nia po­ło­że­nia ciał nie­bie­skich nad ho­ry­zon­tem, po­przed­nik sek­stan­tu. Nazwy "astro­la­bium" używa się rów­nież w od­nie­sie­niu do współ­czes­ne­go in­stru­men­tu astro­me­trycz­ne­go (astro­la­bium pryz­ma­tycz­ne), wy­na­le­zio­ne­go przez fran­cu­skie­go astro­no­ma André Dan­jo­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrolatria

kult gwiazd i pla­net uwa­ża­nych za de­mo­ny, bó­stwa lub ich sie­dzi­bę


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kult ciał nie­bie­skich uwa­ża­nych za bó­stwa, de­mo­ny lub ich za sie­dzi­by;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie astro­lo­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek zaj­mu­ją­cy się astro­lo­gią, prze­po­wia­da­ją­cy przysz­łość z po­ło­że­nia ciał nie­bie­skich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrologia

ba­da­nie po­ło­że­nia ciał nie­bie­skich w celu zna­le­zie­nia po­wią­zań mię­dzy ich kon­fi­gu­ra­cją a cha­rak­te­rem i losem czło­wie­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ezot. wró­że­nie z po­ło­że­nia ciał nie­bie­skich; pa­ra­na­u­ka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem związ­ku mię­dzy po­ło­że­niem ciał nie­bie­skich na nie­bie a wy­da­rze­nia­mi na Ziemi i lo­sa­mi czło­wie­ka;


Astro­lo­gia (gr. αστρολογία "astrología" = άστρον "ástron" + λόγος "lógos", „nauka o gwia­zdach”) – wróż­biar­stwo po­le­ga­ją­ce na pró­bach prze­wi­dy­wa­nia przysz­ło­ści po­szcze­gól­nych ludzi i wy­da­rzeń na Ziemi na pod­sta­wie po­ło­że­nia ciał nie­bie­skich na nie­bos­kło­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrologiczny

→ astro­lo­gia, np. prze­po­wied­nie astro­lo­gicz­ne, po­glą­dy astro­lo­gicz­ne


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy astro­lo­gii, opar­ty na astro­lo­gii, zwią­za­ny z astro­lo­gią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrologio

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: astro­lo­gia


Źródła:

Wiktionary

Astrologowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) bycie astro­lo­giem, wy­ko­ny­wa­nie jego czyn­no­ści


Źródła:

Wiktionary

Astrologować

cza­sow­nik

 (1.1) przest. wró­żyć, prze­po­wia­dać


Źródła:

Wiktionary

Astrolożka

→ astro­log


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta zaj­mu­ją­ca się astro­lo­gią, prze­po­wia­da­ją­ca przysz­łość z po­ło­że­nia ciał nie­bie­skich


Patrz:astrolog

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astromancja

wró­że­nie z gwiazd


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wró­że­nie z gwiazd


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astromechaniczny

droid astro­me­cha­nicz­ny — droid od­po­wie­dzial­ny mię­dzy in­ny­mi za pi­lo­to­wa­nie my­śliw­ców, wy­stę­pu­ją­cy w sadze "Gwiezd­ne wojny" Ge­or­ge'a Lu­ca­sa


Źródła:

SJP.pl

Astrometr

astro­no­micz­ny przy­rząd do okre­śla­nia po­ło­że­nia ciał nie­bie­skich


Źródła:

SJP.pl

Astrometria

Astro­me­tria, astro­no­mia po­zy­cyj­na – naj­star­szy dział astro­no­mii zaj­mu­ją­cy się po­mia­ra­mi po­zor­nych po­ło­żeń i ru­chów ciał nie­bie­skich. Dzie­li się na astro­no­mię sfe­rycz­ną, za­wie­ra­ją­cą ma­te­ma­tycz­ną te­o­rię po­trzeb­ną do opi­sy­wa­nia ru­chów ciał na sfe­rze nie­bie­skiej oraz astro­no­mię prak­tycz­ną, obej­mu­ją­cą te­o­rię przy­rzą­dów astro­me­trycz­nych, me­to­dy ob­ser­wa­cji i ich opra­co­wy­wa­nia.


Źródła:

Wikipedia

Astrometryczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) astr. zwią­za­ny z astro­me­trią, do­ty­czą­cy astro­me­trii


Źródła:

Wiktionary

Astron

urzą­dze­nie słu­żą­ce do prze­pro­wa­dza­nia badań ter­mo­ją­dro­wych


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astron.

skrót od: astro­na­u­ty­ka, astro­na­u­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Astronauta

osoba od­po­wied­nio przy­go­to­wa­na i wysz­ko­lo­na do od­by­wa­nia lotów kos­micz­nych; kos­mo­na­u­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) astr. zaw. osoba zaj­mu­ją­ca się lo­ta­mi w kos­mos i ba­da­niem prze­strze­ni kos­micz­nej


Astro­na­u­ta ( ástron + naútēs) – osoba przesz­ko­lo­na, od­po­wied­nio wy­po­sa­żo­na i wy­sła­na w prze­strzeń kos­micz­ną w ra­mach za­ło­go­we­go lotu kos­micz­ne­go, aby słu­żyć jako do­wód­ca lub czło­nek za­ło­gi na po­kła­dzie stat­ku kos­micz­ne­go. Ter­min ten jest zaz­wy­czaj za­re­zer­wo­wa­ny dla pro­fe­sjo­na­li­stów, cza­sa­mi jed­nak jest on sto­so­wa­ny w sto­sun­ku do każ­de­go, kto po­dró­żu­je w prze­strzeń kos­micz­ną, w tym na­u­kow­ców, po­li­ty­ków, dzien­ni­ka­rzy i kos­micz­nych tu­ry­stów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astronautka

ko­bie­ta od­po­wied­nio przy­go­to­wa­na i wysz­ko­lo­na do od­by­wa­nia lotów kos­micz­nych; kos­mo­na­ut­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta, która zaj­mu­je się lo­ta­mi w kos­mos


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astronautyczny

zwią­za­ny z astro­na­u­ty­ką, astro­na­u­ta­mi (np. loty astro­na­u­tycz­ne, ba­da­nia astro­na­u­tycz­ne); kos­mo­na­u­tycz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z astro­na­u­ty­ką lub astro­na­u­ta­mi, do­ty­czą­cy astro­na­u­ty­ki lub astro­na­u­tów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astronautyka

ze­spół nauk zaj­mu­ją­cych się re­a­li­za­cją lotów kos­micz­nych, także ba­da­niem moż­li­wo­ści po­dró­ży w prze­strze­ni mię­dzy­pla­ne­tar­nej, poz­na­wa­niem jej i znaj­du­ją­cych się tam obiek­tów; kos­mo­na­u­ty­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. ze­spół nauk zaj­mu­ją­cy się lo­ta­mi poza at­mos­fe­rą Ziemi;


Astro­na­u­ty­ka (lub kos­mo­na­u­ty­ka) – ze­spół nauk zaj­mu­ją­cych się wy­sy­ła­niem stat­ków kos­micz­nych oraz sztucz­nych sa­te­li­tów poza at­mos­fe­rę ziem­ską, w prze­strzeń kos­micz­ną celem jej ek­splo­ra­cji. Wy­ko­ny­wa­nie lotów kos­micz­nych jest jed­nym głów­nych za­sto­so­wań astro­na­u­ty­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astronawigacja

jedna z metod na­wi­ga­cji mor­skiej: wyz­na­cza­nie kursu stat­ku na pod­sta­wie gwiazd


Astro­na­wi­ga­cja – oz­na­cza­nie po­zy­cji stat­ku lub sa­mo­lo­tu na pod­sta­wie po­mia­rów po­ło­że­nia niek­tó­rych ciał nie­bie­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astronawigacyjny

przy­miot­nik od: astro­na­wi­ga­cja (np. przy­rzą­dy astro­na­wi­ga­cyj­ne, po­mia­ry astro­na­wi­ga­cyj­ne)


Źródła:

SJP.pl

Astronim

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. nazwa pla­ne­ta­a­ne­ty, gwia­zdy lub in­ne­go ciała nie­bie­skie­go


Źródła:

Wiktionary

Astronom

czło­wiek zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem ciał nie­bie­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) nauk. spe­cja­li­sta w za­kre­sie astro­no­mii;

 (1.2) pot. mi­ło­śnik i znaw­ca astro­no­mii

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) nauk. ko­bie­ta, spe­cja­list­ka w za­kre­sie astro­no­mii

 (2.2) pot. mi­ło­śnicz­ka i znaw­czy­ni astro­no­mii


Astro­nom lub astro­fi­zyk – na­u­ko­wiec, któ­re­go ob­sza­rem badań jest astro­no­mia lub astro­fi­zy­ka.

Zaj­mu­je się ba­da­niem kos­mo­su oraz ota­cza­ją­ce­go go świa­ta w prze­strze­ni kos­micz­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astronom.

skrót od: astro­no­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Astronomia

jedna z naj­star­szych nauk przy­rod­ni­czych, któ­rej przed­mio­tem badań są ciała nie­bie­skie, ich roz­mie­szcze­nie i ruchy w prze­strze­ni, po­cho­dze­nie, bu­do­wa oraz ewo­lu­cja, a także Wszechś­wiat jako ca­łość


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem kos­mo­su;


Zo­bacz też: ma­ga­zyn po­pu­lar­no­na­u­ko­wy „Astro­no­mia”.

Astro­no­mia (gr. ἀστρονομία "astronomía" od άστρον "ástron" + νομός "nomos", „prawo rzą­dzą­ce gwia­zda­mi”) – nauka przy­rod­ni­cza zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem ciał nie­bie­skich (np. gwiazd, pla­net, komet, mgła­wic, gro­mad i ga­lak­tyk) oraz zja­wisk, które za­cho­dzą poza Zie­mią, jak rów­nież tych, które od­dzia­łu­ją w jej at­mos­fe­rze, wnę­trzu lub na po­wierzch­ni, a są po­cho­dze­nia po­za­pla­ne­tar­ne­go (np.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astronomicznie

przy­słó­wek

 (1.1) astr. do­ty­czą­cy astro­no­mii

 (1.2) przen. w znacz­ny spo­sób, niez­wy­kle dużo


Źródła:

Wiktionary

Astronomiczno-Fizyczny

do­ty­czą­cy astro­no­mii i fi­zy­ki (np. ta­bli­ce astro­no­micz­no-fi­zycz­ne)


Źródła:

SJP.pl

Astronomiczny

1. do­ty­czą­cy astro­no­mii (np. ba­da­nia astro­no­micz­ne);
2. astro­no­micz­na wios­na, zima, je­sień, lato - pory roku wyz­na­cza­ne ze wzglę­du na przej­ście Słoń­ca z jed­ne­go znaku zo­dia­ku w inny;
3. prze­no­śnie, o kwo­tach pie­nięż­nych: bar­dzo wiel­ki (np. astro­no­micz­na suma, astro­no­micz­ne wy­dat­ki)


przy­miot­nik

 (1.1) astr. do­ty­czą­cy astro­no­mii, zwią­za­ny z astro­no­mią

 (1.2) przen. nie­sa­mo­wi­cie duży, wiel­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astronomio

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: astro­no­mia


Źródła:

Wiktionary

Astronomka

ko­bie­ta astro­nom


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. spe­cja­list­ka w za­kre­sie astro­no­mii

 (1.2) mi­ło­śnicz­ka i znaw­czy­ni astro­no­mii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astroorientacja

okre­śla­nie po­ło­że­nia stat­ku kos­micz­ne­go w kos­mo­sie we­dług gwiazd


Źródła:

SJP.pl

Astropsycholog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie do­cie­kań ko­rzy­sta­ją­cej z nauk astro­lo­gii i psy­cho­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Astrosfera

Astros­fe­ra, aster, gwia­zda po­dzia­ło­wa – gwiaź­dzi­sty układ mi­kro­tu­bul ma­ją­cych swój po­czą­tek w cen­tro­so­mie. Po­ja­wiaj się we wczes­nej pro­fa­zie mi­to­zy i me­jo­zy. Wyz­na­cza bie­gu­ny wrze­cio­na po­dzia­ło­we­go.


Źródła:

Wikipedia

Astrospektograf

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) spek­to­graf astro­no­micz­ny


Źródła:

Wiktionary

Astrospektrograf

przy­rząd słu­żą­cy do fo­to­gra­fo­wa­nia widm ciał nie­bie­skich; spek­tro­graf astro­no­micz­ny


Źródła:

SJP.pl

Astrospektroskop

przy­rząd uży­wa­ny w astro­spek­tro­sko­pii do wyz­na­cza­nia tem­pe­ra­tu­ry i skła­du che­micz­ne­go gwiazd, pla­net, komet i ma­te­rii mię­dzyg­wiezd­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) spek­tro­skop astro­no­micz­ny;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrospektroskopia

dział astro­no­mii zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem widm ciał nie­bie­skich; spek­tro­sko­pia astro­no­micz­na


Źródła:

SJP.pl

Astrotaksja

re­ak­cja ru­cho­wa bę­dą­ca wyż­szą formą re­ak­cji kom­pa­so­wej, poz­wa­la­ją­ca zwie­rzę­tom utrzy­my­wać stały kąt toru ruchu wzglę­dem świa­tła po­cho­dzą­ce­go od ciała nie­bie­skie­go (Słoń­ca, Księ­ży­ca), zmie­nia­ją­ce­go w ciągu doby swe po­ło­że­nie na nie­bie


Astro­tak­sja – me­cha­nizm orien­ta­cji prze­strzen­nej zwie­rząt wzglę­dem ciał nie­bie­skich (Księ­ży­ca, Słoń­ca), wy­stę­pu­je m.in. u pta­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astroturfer

[czy­taj: astro­ter­fer] uczest­nik po­zor­nie spon­ta­nicz­nych dzia­łań ma­ją­cych wy­ra­zić po­par­cie spo­łecz­ne lub sprze­ciw dla ja­kiejś prak­ty­ki, usłu­gi, idei itp.


Źródła:

SJP.pl

Astroturfing

[czy­taj: astro­ter­fing] po­zor­nie spon­ta­nicz­ne dzia­ła­nie ma­ją­ce wy­ra­zić po­par­cie spo­łecz­ne lub sprze­ciw dla ja­kiejś prak­ty­ki, usłu­gi, idei itp.


Astro­tur­fing, kła­dze­nie sztucz­nej trawy ["wym." astro­ter­fink] – okre­śle­nie słu­żą­ce do naz­wa­nia po­zor­nie od­dol­nych oby­wa­tel­skich akcji lub ini­cja­tyw po­dej­mo­wa­nych w celu wy­ra­że­nia po­par­cia albo sprze­ci­wu dla idei, po­li­ty­ki, usłu­gi, pro­duk­tu, wy­da­rze­nia. Kam­pa­nia tego typu ma spra­wiać wra­że­nie nie­za­leż­nej re­ak­cji spo­łecz­nej, pod­czas gdy rze­czy­wi­sta toż­sa­mość jej ini­cja­to­ra i jego in­ten­cje po­zo­sta­ją ukry­te.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astroturfingowy

[czy­taj: astro­ter­fin­go­wy] zwią­za­ny z po­zor­nie spon­ta­nicz­ny­mi dzia­ła­nia­mi ma­ją­cy­mi wy­ra­zić po­par­cie spo­łecz­ne lub sprze­ciw dla ja­kiejś prak­ty­ki, usłu­gi, idei itp.


Źródła:

SJP.pl

Astroturysta

osoba upra­wia­ją­ca formę tu­ry­sty­ki, któ­rej głów­nym celem jest ob­ser­wo­wa­nie noc­ne­go nieba


Źródła:

SJP.pl

Astroturystka

ko­bie­ta upra­wia­ją­ca formę tu­ry­sty­ki, któ­rej głów­nym celem jest ob­ser­wo­wa­nie noc­ne­go nieba


Źródła:

SJP.pl

Astroturystyka

forma tu­ry­sty­ki, któ­rej głów­nym celem jest ob­ser­wo­wa­nie noc­ne­go nieba


Źródła:

SJP.pl

Astrowate

o ce­chach astro­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Aste­ra­ce­ae|Dum.|ref=tak., jedna z ro­dzin ro­ślin na­le­żą­ca do rzędu astrow­ców;

forma przy­miot­ni­ka.

 (2.1) plu­ral|astro­wa­ty.


Astro­wa­te ("Aste­ra­ce­ae") lub zło­żo­ne ("Com­po­si­tae") – ro­dzi­na ro­ślin na­le­żą­ca do rzędu astrow­ców ("Aste­ra­les"). Jedna z naj­licz­niej­szych ro­dzin ro­ślin na­czy­nio­wych – na­le­ży do niej około 24,7–25 tys. ga­tun­ków gru­po­wa­nych w 1620 ro­dza­jach (druga ro­dzi­na ro­ślin na­czy­nio­wych pod wzglę­dem zróż­ni­co­wa­nia ga­tun­ko­we­go).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astrowaty

o ce­chach astro­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny astro­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astrowe

1. → aster;
2. o ce­chach astro­wych (grupa ro­ślin)


Astro­we – grupa ro­ślin, która w za­leż­no­ści od uję­cia sy­ste­ma­tycz­ne­go sta­no­wi tak­son okre­ślo­nej rangi sy­ste­ma­tycz­nej lub klad spo­krew­nio­nych (po­cho­dzą­cych od wspól­ne­go przod­ka) ro­ślin w kla­do­gra­mie tak­so­no­mii fi­lo­ge­ne­tycz­nej, bez okre­ślo­nej rangi sy­ste­ma­tycz­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astrowiec

przed­sta­wi­ciel rzędu ro­ślin okry­to­na­sien­nych z kladu astro­wych


Źródła:

SJP.pl

Astrowieżyczka

przeź­ro­czy­sta ko­pu­ła na ka­dłu­bie sa­mo­lo­tu, umoż­li­wia­ją­ca wy­ko­ny­wa­nie po­mia­rów astro­na­wi­ga­cyj­nych


Źródła:

SJP.pl

Astrowirusy

Astro­wi­ru­sy (łac. "Astro­vi­ri­dae", z łac. "astrum" - gwia­zda) – ro­dzi­na wi­ru­sów, cha­rak­te­ry­zu­ją­cych się na­stę­pu­ją­cy­mi ce­cha­mi:

W obrę­bie tej ro­dzi­ny wy­róż­nia się jeden ro­dzaj:

Astro­wi­ru­sy ludz­kie wy­stę­pu­ją w po­sta­ci kilku se­ro­ty­pów i wy­wo­łu­ją głów­nie trwa­ją­ce 2-3 dni cho­ro­by bie­gun­ko­we, przy­po­mi­na­ją­ce ła­god­ne cho­ro­by ro­ta­wi­ru­so­we.


Źródła:

Wikipedia

Astrowy

1. → aster;
2. o ce­chach astro­wych (grupa ro­ślin)


Źródła:

SJP.pl

Astrych

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) śrpol. bud. mie­sza­ni­na ro­złu­pa­nych ka­mie­ni, cegły i wapna, z któ­rej bu­do­wa­no po­dło­gi

 (1.2) śrpol. po­sadz­ka z astry­chu (1.1)

 (1.3) śrpol. strop drew­nia­ny

 (1.4) zob. ja­strych.


Źródła:

Wiktionary

Astryda

imię żeń­skie


Astry­da – imię żeń­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go, zło­żo­ne ze sta­ro­nor­we­skich wy­ra­zów "áss" – „bóg” i "fríðr" – „pię­kna” (mogło zatem oz­na­czać „pię­kna jak bóg”). Pa­tron­ką tego imie­nia jest bł. Astry­da.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Astrydyt

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. miner. ciem­no­zie­lo­na od­mia­na ja­de­i­tu, bo­ga­ta w chrom


Źródła:

Wiktionary

Astryld

ga­tu­nek ptaka z rzędu wró­blo­wych, z re­gu­ły nie­wiel­kich roz­mia­rów, o krę­pej syl­wet­ce i krót­kim, za­o­strzo­nym dzio­bie, wy­stę­pu­ją­cy w po­łud­nio­wej Afry­ce, Azji i Au­stra­lii


Źródła:

SJP.pl

Astryldowate

ro­dzi­na pta­ków z rzędu wró­blo­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) syst. ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Estril­di­dae|Bo­na­par­te|ref=tak., ro­dzi­na pta­ków z rzędu wró­blo­wych;


Astryl­do­wa­te (Estril­di­dae) – ro­dzi­na pta­ków z rzędu wró­blo­wych (Pas­se­ri­for­mes), obej­mu­ją­ca około stu trzy­dzie­stu ga­tun­ków, wy­stę­pu­ją­cych w tro­pi­kach Sta­re­go Świa­ta oraz Au­stra­laz­ji.

Są to małe ptaki, po­sia­da­ją­ce krót­kie i mocne dzio­by przy­sto­so­wa­ne do miaż­dże­nia zia­ren. Więk­szość ga­tun­ków wy­ka­zu­je po­dob­ne za­cho­wa­nie oraz po­dob­ną bu­do­wę ciała, róż­nią się na­to­miast znacz­nie pod wzglę­dem ubar­wie­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Astryldowaty

o ce­chach astryl­do­wa­tych (ro­dzi­na pta­ków)


Źródła:

SJP.pl

Astryldy

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) syst. ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Estril­di­nae|Bo­na­par­te|ref=tak., po­dro­dzi­na pta­ków z ro­dzi­ny astryl­do­wa­tych;

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) M., B. i W. lm. od: astryld


Astryl­dy (Estril­di­nae) – po­dro­dzi­na pta­ków z ro­dzi­ny astryl­do­wa­tych (Estril­di­dae).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Asturia

re­gion i kra­i­na hi­sto­rycz­na w Hisz­pa­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. kra­i­na ge­o­gra­ficz­na po­ło­żo­na w pół­noc­nej Hisz­pa­nii nad Za­to­ką Bi­skaj­ską, w śred­nio­wie­czu nie­za­leż­ne kró­le­stwo

 (1.2) geogr. adm. wspól­no­ta au­to­no­micz­na i pro­win­cja Hisz­pa­nii;


Astu­ria, Księ­stwo Astu­rii (hiszp. "Astu­rias, Prin­ci­pa­do de Astu­rias", ast. "Astu­ries, Principáu d’Astu­ries") – re­gion hi­sto­rycz­no-ge­o­gra­ficz­ny, wspól­no­ta au­to­no­micz­na i pro­win­cja w Hisz­pa­nii.

Pod­czas rzą­dów gen. Fran­co Astu­ria na­zy­wa­na była "pro­win­cją Ovie­do", jej hi­sto­rycz­na nazwa zo­sta­ła przy­wró­co­na za cza­sów de­mo­kra­tycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asturias

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Asturowie

lud cel­ty­be­ryj­ski za­miesz­ku­ją­cy w cza­sach sta­ro­żyt­nych pół­noc­no-za­chod­nie te­re­ny Pół­wy­spu Ibe­ryj­skie­go


Astu­ro­wie – in­do­e­u­ro­pej­ski lud cel­tyc­ki, za­miesz­ku­ją­cy w cza­sach sta­ro­żyt­nych pół­noc­no-za­chod­nie te­re­ny Pół­wy­spu Ibe­ryj­skie­go – dzi­siej­szą Astu­rię, pro­win­cję León, za­chod­nią część pro­win­cji Lugo, i pół­noc­ną pro­win­cji Za­mo­ra w Hisz­pa­nii oraz re­gion Trás-os-Mon­tes w pół­noc­no-wschod­niej Por­tu­ga­lii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asturski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rzad. zwią­za­ny z Astu­rią


Źródła:

Wiktionary

Asturyjczyk

miesz­ka­niec Astu­rii (wspól­no­ty au­to­no­micz­nej w Hisz­pa­nii)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Astu­rii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asturyjka

miesz­kan­ka Astu­rii (re­gio­nu w Hisz­pa­nii)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Astu­rii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asturyjski

przy­miot­nik od: Astu­ria


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy Astu­rii, zwią­za­ny z Astu­rią

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język za­chod­nio­ro­mań­ski uży­wa­ny w kilku hisz­pań­skich pro­win­cjach;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asturyjskojęzyczny

przy­miot­nik

 (1.1) taki, który po­słu­gu­je się ję­zy­kiem astu­ryj­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem astu­ryj­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku astu­ryj­skim


Źródła:

Wiktionary

Astygmat

obiek­tyw fo­to­gra­ficz­ny odz­na­cza­ją­cy się astyg­ma­tyz­mem


Źródła:

SJP.pl

Astygmatyczka

ko­bie­ta z wadą wzro­ku po­le­ga­ją­cą na nie­o­strym wi­dze­niu


Źródła:

SJP.pl

Astygmatyczny

zwią­za­ny z astyg­ma­tyz­mem (np. astyg­ma­tycz­ne ukła­dy op­tycz­ne, astyg­ma­tycz­ne oko)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z astyg­ma­tyz­mem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astygmatyk

czło­wiek z wadą wzro­ku po­le­ga­ją­cą na nie­o­strym wi­dze­niu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. osoba ma­ją­ca astyg­ma­tyzm


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Astygmatyzm

1. wada so­cze­wek spo­wo­do­wa­na ich nie­jed­na­ko­wym wy­gię­ciem w róż­nych miej­scach;
2. nie­o­stre wi­dze­nie spo­wo­do­wa­ne znieksz­tał­ce­niem ro­gów­ki oka; nie­zbor­ność oka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) opt. wada so­cze­wek, w któ­rej pro­mie­nie pa­da­ją­ce w dwóch pła­szczyz­nach pro­sto­pa­dłych są ogni­sko­wa­ne w róż­nych punk­tach, co daje nie­o­stry i znieksz­tał­co­ny obraz;

 (1.2) med. wada wzro­ku z wi­dze­niem obra­zu nie­o­stre­go i róż­nie znieksz­tał­co­ne­go;


Astyg­ma­tyzm – wada ukła­du op­tycz­ne­go, po­le­ga­ją­ca na tym, że pro­mie­nie pa­da­ją­ce w dwóch pro­sto­pa­dłych pła­szczyz­nach są ogni­sko­wa­ne w róż­nych punk­tach. Wy­wo­łu­je ona obraz nie­o­stry i znieksz­tał­co­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asuan

mia­sto w Egip­cie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto na po­łud­niu Egip­tu, na wschod­nim brze­gu Nilu, przy pier­wszej ka­ta­rak­cie;

 (1.2) geogr. adm. mu­ha­fa­za w po­łud­nio­wym Egip­cie;


Asuan ( ‏أسوان‎, "Aswan, Aswān" [ʔɑsˈwɑːn]; kopt. Ⲥⲟⲩⲁⲛ "Souan" [swɑn]) – mia­sto na po­łud­niu Egip­tu i za­ra­zem sto­li­ca gu­ber­na­tor­stwa o tej samej naz­wie. Mia­sto po­ło­żo­ne jest na wschod­nim brze­gu Nilu, przy pier­wszej ka­ta­rak­cie i jest z tego po­wo­du celem wy­cie­czek oraz waż­nym cen­trum lo­kal­nej tu­ry­sty­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asuanka

miesz­kan­ka Asu­a­nu, mia­sta w Egip­cie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Asu­a­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asuańczyk

miesz­ka­niec Asu­a­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Asu­a­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asuański

→ Asuan


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Asu­a­nem, do­ty­czą­cy Asu­a­nu


Patrz:Asuan

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asubstancjalny

nie­po­sia­da­ją­cy włas­nej isto­ty, ist­nie­ją­cy je­dy­nie w czy­imś umy­śle


Źródła:

SJP.pl

Asumpcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od asumpt


Źródła:

Wiktionary

Asumpcjonista

czło­nek mę­skie­go za­ko­nu rzym­sko­ka­to­lic­kie­go opar­te­go na re­gu­le św. Au­gu­sty­na, za­ło­żo­ne­go w 1843 roku w Nîmes


Źródła:

SJP.pl

Asumpt

prze­sta­rza­łe: im­puls, po­bud­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) książk. powód lub za­chę­ta do zro­bie­nia cze­goś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asuncionka

[czy­taj: asunSJONka] miesz­kan­ka Asun­ción (sto­li­cy Pa­rag­wa­ju)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Asun­ció­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asunciończyk

[czy­taj: asun­sjoń­czyk] miesz­ka­niec Asun­ción (sto­li­cy Pa­rag­wa­ju)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Asun­ció­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asuncioński

[czy­taj: asun­sjoń­ski] przy­miot­nik od: Asun­ción (sto­li­ca Pa­rag­wa­ju; Asun­cion)


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do mia­sta Asun­ción


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asunción

[czy­taj: asunSJON] sto­li­ca Pa­rag­wa­ju


rze­czow­nik, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca Pa­rag­wa­ju;


Asun­ción (wym. []) – sto­li­ca Pa­rag­wa­ju, po­ło­żo­na nad rzeką Pa­rag­waj na za­chod­nim skra­ju Wy­ży­ny Bra­zy­lij­skiej, przy gra­ni­cy z Ar­gen­ty­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asura

w mi­to­lo­gii in­dyj­skiej: po­tęż­na isto­ta nad­ludz­ka; rów­nież demon, który był prze­ciw­ni­kiem bogów: dewów


Asura ("także: as­su­ra, asa­u­ra, aszu­ra"; san. "asu" – „od­dech Pra­dźa­pa­ti” lub "as" – „być”) – po­tęż­ne i złe isto­ty wy­stę­pu­ją­ce w hin­du­iz­mie i bud­dyz­mie, prze­ciw­ni­cy dewów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asurbanipal

asy­ryj­ski wład­ca, 669-631 p.n.e.


Źródła:

SJP.pl

Asus

marka sprzę­tu kom­pu­te­ro­we­go i elek­tro­ni­ki użyt­ko­wej oraz firma


ASUS, ofi­cjal­nie ASUSTeK Com­pu­ter Inc. – taj­wań­skie przed­się­bior­stwo zaj­mu­ją­ce się pro­duk­cją elek­tro­ni­ki, głów­nie: płyt głów­nych, kart gra­ficz­nych, lap­to­pów, smart­fo­nów, ta­ble­tów, kom­pu­te­rów sta­cjo­nar­nych oraz na­pę­dów op­tycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asybilacja

w ję­zy­koz­naw­stwie: wyt­wa­rza­nie się w koń­co­wej fazie ar­ty­ku­la­cji spół­gło­ski zwar­tej szcze­li­ny, któ­rej re­zul­ta­tem są np. pol­skie spół­gło­ski ć, dź


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fonet. do­łą­cze­nie się dźwię­ku świ­szczą­ce­go (szcze­li­no­we­go) do spół­gło­ski zwar­tej w cza­sie wy­mo­wy, w wy­ni­ku czego pow­sta­je spół­gło­ska sy­czą­ca


Asy­bi­la­cja – pro­ces fo­ne­tycz­ny, w wy­ni­ku któ­re­go spół­gło­ski zwar­te zmie­nia­ją się w zwar­to-szcze­li­no­we i szcze­li­no­we. Czę­sto na­stę­pu­je wraz z pa­la­ta­li­za­cją. Np. t > ć (język pol­ski), k > č` > c > s (ła­ci­na), k > č` lub c` (język pra­sło­wiań­ski).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asygmatyczny

ut­wo­rzo­ny bez su­fik­su -s-


Źródła:

SJP.pl

Asygnacja

w ban­ko­wo­ści: zle­ce­nie wy­pła­ty okre­ślo­nej sumy pie­nięż­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pismo pot­wier­dza­ją­ce przy­dzie­le­nie cze­goś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asygnacyjny

1. w ban­ko­wo­ści: zwią­za­ny z asy­gna­cją, do­wo­dzą­cy asy­gna­cji (np. kwit asy­gna­cyj­ny);
2. prze­sta­rza­łe, o pie­nią­dzu: pa­pie­ro­wy, w prze­ci­wień­stwie do krusz­co­we­go (np. ruble asy­gna­cyj­ne)


Źródła:

SJP.pl

Asygnata

1. do­ku­ment w for­mie kwitu ka­so­we­go bę­dą­cy do­wo­dem do­ko­ny­wa­nych wpłat lub wy­płat;
2. pa­pie­ro­wy pie­niądz, ban­knot


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fi­nans. do­ku­ment ka­so­wy pot­wier­dza­ją­cy ope­ra­cję go­tów­ko­wą

 (1.2) hand. zaś­wiad­cze­nie upraw­nia­ją­ce do kupna na od­mien­nych, czę­sto pre­fe­ren­cyj­nych wa­run­kach

 (1.3) przest. bank. pie­niądz pa­pie­ro­wy, wczes­na po­stać ban­kno­tu;

 (1.4) przest. fi­nans. pa­pier war­to­ścio­wy, czę­sto opro­cen­to­wa­ny, wy­da­wa­ny w za­mian za świad­cze­nia ma­te­rial­ne dla pań­stwa, z obli­giem spła­ty go­tów­ko­wej; ro­dzaj obli­ga­cji


Asy­gna­ta (z łac. "as­si­gna­tus" – wyz­na­czo­ny, przyz­na­ny) – ro­dzaj in­stru­men­tu fi­nan­so­we­go uży­wa­ne­go hi­sto­rycz­nie jako pie­niądz pa­pie­ro­wy na prze­ło­mie XVIII i XIX wieku, m.in. we Fran­cji (1789-1796), Wło­szech (1798-1799) i Rosji (1769-1817).

W cza­sach okre­su mię­dzy­wo­jen­ne­go w II Rze­czy­po­spo­li­tej asy­gna­ta była pier­wszym skar­bo­wym pa­pie­rem dłuż­nym wy­e­mi­to­wa­nym 1 li­sto­pa­da 1918 roku, peł­nią­ca re­al­nie funk­cję obli­ga­cji skar­bo­wych – ofi­cjal­ną nazwą wy­e­mi­to­wa­nych asy­gnat była „5% Po­życz­ka Pań­stwo­wa z 1918 r.”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asygnatka

zdrob­nie­nie od: asy­gna­ta


Źródła:

SJP.pl

Asygnowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) przez­na­cza­nie ja­kiejś kwoty na dany cel


Źródła:

Wiktionary

Asygnować

1. przez­na­czać, przez­na­czyć na coś pewną sumę pie­nię­dzy;
2. w ban­ko­wo­ści: zle­cać, zle­cić wy­pła­ce­nie okre­ślo­nej sumy pie­nię­dzy


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. wy­a­sy­gno­wać)

 (1.1) przez­na­czać, przy­dzie­lać środ­ki (zwła­szcza pie­nią­dze) na okre­ślo­ny cel

 (1.2) bank. wy­da­wać po­le­ce­nie wy­pła­ty pie­nię­dzy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asylabiczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest asy­la­bicz­ne


Źródła:

Wiktionary

Asylabiczny

naj­czę­ściej o wier­szu, lub ut­wo­rze li­te­rac­kim, nie­me­licz­nym, któ­re­go licz­ba sylab w jed­nym wer­sie nie jest równa licz­bie sylab wersu na­stęp­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Asylabizm

brak ry­go­ru co do jed­na­ko­wej licz­by sylab w wer­sach, np. w wier­szach nie­re­gu­lar­nych, wol­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) w po­ez­ji: brak sta­łej bu­do­wy wier­sza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asymetria

brak rów­no­wa­gi w danym ukła­dzie prze­strzen­nym lub re­la­cjach, do­mi­na­cja war­to­ści, za­cho­wań, środ­ków, da­nych itp. pew­ne­go typu; asy­me­trycz­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geom. brak wza­jem­nej od­po­wied­nio­ści czę­ści wzglę­dem osi, punk­tu lub pła­szczyz­ny

 (1.2) przen. nie­rów­no­mier­ny roz­kład cech, war­to­ści, sił lub za­so­bów w re­la­cji, sy­ste­mie czy struk­tu­rze


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asymetrycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób nie­sy­me­trycz­ny, o nie­rów­nych pro­por­cjach


Źródła:

Wiktionary

Asymetryczność

brak rów­no­wa­gi w danym ukła­dzie prze­strzen­nym lub re­la­cjach, do­mi­na­cja war­to­ści, za­cho­wań, środ­ków, da­nych itp. pew­ne­go typu; asy­me­tria


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest asy­me­trycz­ne; cecha tych, któ­rzy są asy­me­trycz­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asymetryczny

wy­róż­nia­ją­cy się bra­kiem sy­me­trii (np. asy­me­trycz­na fi­gu­ra, asy­me­trycz­ne re­la­cje w mał­żeń­stwie)


przy­miot­nik

 (1.1) nie­bę­dą­cy sy­me­trycz­nym, nie­ma­ją­cy sy­me­trii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asymilacja

1. zu­peł­ne przy­sto­so­wa­nie się do cze­goś, np. do wa­run­ków życia w obcym kraju;
2. w bio­lo­gii: prze­mia­na sub­stan­cji po­bra­nych z zew­nątrz na skład­ni­ki da­ne­go or­ga­niz­mu; przys­wa­ja­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przy­sto­so­wa­nie się do życia w obcej spo­łecz­no­ści


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asymilacyjność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest asy­mi­la­cyj­ne


Źródła:

Wiktionary

Asymilacyjny

przy­miot­nik od: asy­mi­la­cja (np. po­li­ty­ka asy­mi­la­cyj­na, pro­ce­sy asy­mi­la­cyj­ne)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) so­cjol. zwią­za­ny z asy­mi­la­cją

 (1.2) biol. zwią­za­ny z asy­mi­la­cją

 (1.3) jęz. zwią­za­ny z asy­mi­la­cją

 (1.4) psych. zwią­za­ny z asy­mi­la­cją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asymilant

zwo­len­nik i pro­pa­ga­tor po­li­ty­ki przy­sto­so­wa­nia się, przys­wo­je­nia obcej kul­tu­ry; asy­mi­la­tor


Źródła:

SJP.pl

Asymilat

bez­poś­red­ni pro­dukt przys­wo­je­nia przez or­ga­nizm sub­stan­cji po­bra­nej z zew­nątrz


Źródła:

SJP.pl

Asymilator

zwo­len­nik i pro­pa­ga­tor po­li­ty­ki przy­sto­so­wa­nia się, przys­wo­je­nia obcej kul­tu­ry; asy­mi­lant


Źródła:

SJP.pl

Asymilatorka

zwo­len­nicz­ka i pro­pa­ga­tor­ka po­li­ty­ki przy­sto­so­wa­nia się, przys­wo­je­nia obcej kul­tu­ry


Źródła:

SJP.pl

Asymilatorski

→ asy­mi­la­tor


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z asy­mi­la­to­rem, asy­mi­la­to­ra­mi, do­ty­czą­cy asy­mi­la­to­ra


Patrz:asymilator

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asymilowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) so­cjol. przys­wa­ja­nie sobie kul­tu­ry, oby­cza­jów, cech wła­ści­wych obcej gru­pie

 (1.2) so­cjol. po­wo­do­wa­nie, że obca grupa lub osoba przys­wa­ja sobie kul­tu­rę, oby­cza­je, cechy wła­ści­we ja­kiejś gru­pie

 (1.3) przys­wa­ja­nie sobie no­wych tre­ści oraz włą­cze­nie ich do zdo­by­te­go wcze­śniej doś­wiad­cze­nia i wie­dzy

 (1.4) biol. po­bie­ra­nie z zew­nątrz sub­stan­cji i przet­wa­rza­nie ich na po­trze­by włas­ne­go or­ga­niz­mu

 (1.5) jęz. upo­dob­nia­nie się pod wzglę­dem ar­ty­ku­la­cyj­nym danej gło­ski do są­sied­niej


Źródła:

Wiktionary

Asymilować

1. ule­gać asy­mi­la­cji, upo­dab­niać, przy­sto­so­wy­wać coś do cze­goś;
2. w bio­lo­gii: prze­mie­niać sub­stan­cje po­bra­ne z zew­nątrz na skład­ni­ki da­ne­go or­ga­niz­mu; przys­wa­jać;
3. asy­mi­lo­wać się - przy­sto­so­wy­wać się do cze­goś, np. do wa­run­ków życia w obcym kraju


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­sy­mi­lo­wać)

 (1.1) przy­sto­so­wy­wać do oto­cze­nia

 (1.2) po­bie­rać z oto­cze­nia

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny asy­mi­lo­wać się (dk. za­sy­mi­lo­wać się)

 (2.1) przy­sto­so­wy­wać się do oto­cze­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asymina

drze­wo lub krzew z ro­dzi­ny fla­szow­co­wa­tych


Asy­mi­na, urod­lin ("Asi­mi­na" Adans.) – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny fla­szow­co­wa­tych ("An­no­na­ce­ae"). Obej­mu­je 8–11 ga­tun­ków. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją na­tu­ral­nie we wschod­niej czę­ści Ame­ry­ki Pół­noc­nej – w kli­ma­cie od zwrot­ni­ko­we­go do umiar­ko­wa­ne­go. Przy czym tylko jeden – asy­mi­na trój­kla­po­wa ma sze­ro­ki za­sięg obej­mu­ją­cy te­re­ny od On­ta­rio po Flo­ry­dę i Tek­sas, a resz­ta ro­śnie tylko na Flo­ry­dzie i w są­sied­niej Ge­or­gii. Ro­śli­ny te rosną w la­sach i za­ro­ślach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asymptomatyczny

nie­wy­ka­zu­ją­cy symp­to­mów, nie­da­ją­cy ob­ja­wów; be­zob­ja­wo­wy


Źródła:

SJP.pl

Asymptota

pro­sta, któ­rej od­le­głość od danej pro­stej nie­o­gra­ni­cze­nie ma­le­je w miarę po­su­wa­nia się po tej pro­stej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mat. pro­sta, do któ­rej dąży dana krzy­wa lub wy­kres danej funk­cji;


Asymp­to­ta krzy­wej (gr. ἀσύμπτοτη – nie sty­kać się) – ro­dzaj pro­stej zwią­za­nej z niek­tó­ry­mi krzy­wy­mi, ści­śle de­fi­nio­wa­ny po­ję­ciem gra­ni­cy funk­cji. Pro­sta jest asymp­to­tą danej krzy­wej, jeśli od­le­głość punk­tów tej krzy­wej od tej pro­stej dąży do zera.

Roz­wa­ża­na krzy­wa może być w szcze­gól­no­ści wy­kre­sem funk­cji. Wtedy asymp­to­tę tego wy­kre­su na­zy­wa się też asymp­to­tą funk­cji. Ten typ asymp­tot dzie­li się na po­zio­me, uko­śne i pio­no­we, opi­sa­ne niżej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asymptotycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) mat. jako asymp­to­ta

 (1.2) przen. zbli­ża­jąc się do ja­kiejś gra­ni­cy, ale nigdy jej nie osią­ga­jąc w pełni


Źródła:

Wiktionary

Asymptotyczny

1. do­ty­czą­cy asymp­to­ty;
2. zbli­ża­ją­cy się do cze­goś, ale nie­mo­gą­cy tego osią­gnąć


przy­miot­nik

 (1.1) mat. od­no­szą­cy się do asymp­to­ty; zbli­ża­ją­cy się do pew­nej gra­ni­cy lub krzy­wej, ale nigdy jej nie­o­sią­ga­ją­cy

 (1.2) zbli­ża­ją­cy się do cze­goś, ale nie­mo­gą­cy tego nigdy osią­gnąć


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asynchron

w gwa­rze śro­do­wi­sko­wej: ro­zbież­ność obra­zu i dźwię­ku w fil­mie, asyn­chro­nizm


Źródła:

SJP.pl

Asynchronia

1. nie­zbież­ność w cza­sie kilku zja­wisk, czyn­no­ści, pro­ce­sów; asyn­chro­nizm
2. w ję­zy­koz­naw­stwie: nie­jed­no­czes­ność ru­chów na­rzą­dów mowy przy ar­ty­ku­la­cji gło­sek


Źródła:

SJP.pl

Asynchroniczność

→ asyn­chro­nicz­ny


Asyn­chro­nicz­ność, trans­mi­sja asyn­chro­nicz­na (ang. "asyn­chro­nic," "asyn­chro­no­us trans­mis­sion") – prze­ci­wień­stwo syn­chro­nicz­no­ści, a także spo­sób prze­sy­ła­nia da­nych poz­wa­la­ją­cy na nie­re­gu­lar­ne ich wy­sy­ła­nie, przy czym po­czą­tek i ko­niec trans­mi­sji oz­na­cza­ne są wy­dzie­lo­nym (usta­lo­nym) sym­bo­lem. Trans­mi­sja asyn­chro­nicz­na jest znacz­nie bar­dziej ela­stycz­na od trans­mi­sji syn­chro­nicz­nej, choć w przy­pad­ku łączy da­nych może ogra­ni­czać nieco uży­tecz­ne pasmo (prze­pu­sto­wość) łącza.


Patrz:asynchroniczny

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Asynchroniczny

1. nie­jed­no­czes­ny, nie­zbie­ga­ją­cy się w cza­sie;
2. sil­nik asyn­chro­nicz­ny - sil­nik elek­trycz­ny na prąd zmien­ny, któ­re­go licz­ba obro­tów na jed­nost­kę czasu zmie­nia się w za­leż­no­ści od ob­cią­że­nia


przy­miot­nik

 (1.1) taki, który nie za­cho­dzi rów­no­cze­śnie z innym pro­ce­sem lub zda­rze­niem; prze­bie­ga­ją­cy nie­za­leż­nie w cza­sie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asynchronizm

1. nie­zbież­ność w cza­sie kilku zja­wisk, czyn­no­ści, pro­ce­sów; asyn­chro­nia
2. ro­zbież­ność obra­zu i dźwię­ku w fil­mie spo­wo­do­wa­na błę­dem tech­nicz­nym lub wpro­wa­dzo­na świa­do­mie dla celów ar­ty­stycz­nych


Źródła:

SJP.pl

Asyndeton

kon­struk­cja skład­nio­wa zbu­do­wa­na z sze­re­gu współ­rzęd­nych czło­nów lub zdań nie­po­łą­czo­nych spój­ni­kiem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. fi­gu­ra re­to­rycz­na po­le­ga­ją­ca na łą­cze­niu wy­ra­zów bez spój­ni­ka;


Asyn­de­ton (gr. ἀσύνδετον "asýndeton", od ἀσύνδετος "asýndetos" – „nie­po­łą­czo­ny, bez spój­ni­ków”) – kon­struk­cja skład­nio­wa za­li­cza­na do figur re­to­rycz­nych po­le­ga­ją­ca na łą­cze­niu zdań lub ich czę­ści bez uży­cia spój­ni­ka. Np.: "Przy­by­łem, zo­ba­czy­łem, zwy­cię­ży­łem"; "Mia­sto. Masa. Ma­szy­na"; "Wol­ność, rów­ność, bra­ter­stwo".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asyndetyczny

w ję­zy­koz­naw­stwie: po­łą­czo­ny bez uży­cia spój­ni­ka; bez­spój­ni­ko­wy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) gram. zob. bez­spój­ni­ko­wy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asynergia

za­bu­rze­nie ko­or­dy­na­cji ru­chów wsku­tek usz­ko­dze­nia móżdż­ku, po­le­ga­ją­ce na braku współ­dzia­ła­nia grup mię­śnio­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. brak współ­dzia­ła­nia mię­śni, które nor­mal­nie po­win­ny pra­co­wać razem w spo­sób zhar­mo­ni­zo­wa­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asynt

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. adm. wojsk. pobór, bran­ka


Źródła:

Wiktionary

Asyntyrować

cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. brać do woj­ska


Źródła:

Wiktionary

Asyntyrunek

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. adm. wojsk. pobór


Źródła:

Wiktionary

Asynćka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. asańdź­ka


Źródła:

Wiktionary

Asyria

sta­ro­żyt­ne pań­stwo se­mic­kie w pół­noc­nej Me­zo­po­ta­mii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) hist. sta­ro­żyt­ne pań­stwo se­mic­kie w pół­noc­nej Me­zo­po­ta­mii;


Asy­ria (akad. "māt Aššur"ki) – sta­ro­żyt­ne pań­stwo se­mic­kie w pół­noc­nej Me­zo­po­ta­mii ist­nie­ją­ce od dru­giej po­ło­wy III ty­siąc­le­cia p.n.e. do pier­wszej po­ło­wy I ty­siąc­le­cia p.n.e.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asyriolog

spe­cja­li­sta w za­kre­sie asy­rio­lo­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie asy­rio­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asyriologia

nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem za­byt­ków pisma kli­no­we­go, kul­tu­ry du­cho­wej i ma­te­rial­nej ludów Me­zo­po­ta­mii: Asy­ryj­czy­ków, Ba­bi­loń­czy­ków i Su­me­rów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. nauka ba­da­ją­ca sta­ro­żyt­ną kul­tu­rę du­cho­wą i kul­tu­rę ma­te­rial­ną ludów Me­zo­po­ta­mii;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asyriologiczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) ar­che­ol. zwią­za­ny z asy­rio­lo­gią, do­ty­czą­cy asy­rio­lo­gii


Źródła:

Wiktionary

Asyrolog

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) na­u­ko­wiec zaj­mu­ją­cy się sta­ro­żyt­ną Asy­rią


Źródła:

Wiktionary

Asyrologia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. nauka ba­da­ją­ca sta­ro­żyt­ną kul­tu­rę du­cho­wą i kul­tu­rę ma­te­rial­ną ludów Me­zo­po­ta­mii;


Asy­ro­lo­gia, asy­rio­lo­gia – nauka ba­da­ją­ca pi­śmien­nict­wo oraz kul­tu­rę du­cho­wą i ma­te­rial­ną ludów Me­zo­po­ta­mii: Su­me­rów, Aka­dów, Ba­bi­loń­czy­ków i Asy­ryj­czy­ków; w prak­ty­ce obej­mu­je ca­łość wie­dzy o ję­zy­kach, hi­sto­rii i kul­tu­rze ludów sta­ro­żyt­ne­go Bli­skie­go Wscho­du, które po­słu­gi­wa­ły się pis­mem kli­no­wym.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Asyryjczyk

miesz­ka­niec Asy­rii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) etn. przed­sta­wi­ciel se­mic­kie­go na­ro­du za­miesz­ku­ją­ce­go pół­noc­ny Irak, Iran, po­łud­nio­wą Tur­cję i Syrię;

 (1.2) miesz­ka­niec Asy­rii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asyryjka

miesz­kan­ka Asy­rii


Źródła:

SJP.pl

Asyryjski

→ Asy­ria


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy Asy­rii, zwią­za­ny z Asy­rią, po­cho­dzą­cy z Asy­rii

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. sta­roż. dia­lekt asy­ryj­ski ję­zy­ka aka­dyj­skie­go;

 (2.2) jęz. język asy­ryj­ski;


Patrz:Asyria

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asyski

→ Asyż (mia­sto we Wło­szech)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Asy­żem, do­ty­czą­cy Asyżu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asyst.

skrót od:
1. asy­stent;
2. asy­stenc­ki


Źródła:

SJP.pl

Asysta

1. grupa osób to­wa­rzy­szą­cych; eskor­ta; świta; po­czet; ob­sta­wa;
2. to­wa­rzy­sze­nie komuś;
3. w spor­cie: wspó­łu­dział przy zdo­by­ciu punk­tu lub punk­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. osoba lub grupa osób to­wa­rzy­szą­ca komuś

 (1.2) książk. obec­ność przy kimś lub przy czymś; asy­sto­wa­nie

 (1.3) sport. w piłce noż­nej, ko­szy­ków­ce, ho­ke­ju: po­da­nie, po któ­rym na­stę­pu­je strzał za­koń­czo­ny golem

 (1.4) wojsk. uczest­nict­wo żoł­nie­rzy w pod­nio­słym wy­da­rze­niu w umun­du­ro­wa­niu re­pre­zen­ta­cyj­nym


Asy­sta – po­da­nie do za­wod­ni­ka z tej samej dru­ży­ny, po któ­rym zo­sta­ją zdo­by­te punk­ty lub jest zdo­by­ta bram­ka (tzw. gol).

Ter­min "asy­sta" wy­stę­pu­je w grach ze­spo­ło­wych, mię­dzy in­ny­mi w ko­szy­ków­ce czy w ho­ke­ju, zaz­wy­czaj w zdo­by­tych bram­kach (go­lach) lub ko­szach (punk­ty) z akcji. Nie wy­stę­pu­ją na­to­miast w rzu­tach kar­nych, roż­nych czy rzu­tach oso­bi­stych. W piłce noż­nej po­ję­cie to po­ja­wi­ło się nie­daw­no.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asystencja

1. obec­ność okre­ślo­nych osób przy spo­rzą­dza­niu do­ku­men­tu;
2. daw­niej: obec­ność przy kimś; asy­sto­wa­nie, asy­sta;
3. daw­niej: grupa osób to­wa­rzy­szą­ca komuś


Źródła:

SJP.pl

Asystencki

od­no­szą­cy się do asy­sten­ta, wła­ści­wy asy­sten­to­wi


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z osobą lub funk­cją asy­sten­ta

przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (2.1) na­le­żą­cy do asy­sten­ta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asystencyjny

→ asy­sten­cja


Patrz:asystencja

Źródła:

SJP.pl

Asystent

1. osoba bę­dą­ca obec­ną i po­ma­ga­ją­ca przy tym (zwy­kle spe­cja­li­ście przy jego pracy);
2. młod­szy pra­cow­nik na­u­ko­wo-dy­dak­tycz­ny w szko­le wyż­szej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba po­ma­ga­ją­ca spe­cja­li­ście przy wy­ko­ny­wa­nej przez niego pracy

 (1.2) stud. sta­no­wi­sko na wyż­szej uczel­ni lub w in­sty­tu­cie na­u­ko­wym niż­sze od adiunk­ta; także. osoba zaj­mu­ją­ca to sta­no­wi­sko

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) in­form. pro­gram ułat­wia­ją­cy użyt­kow­ni­ko­wi wy­ko­na­nie okre­ślo­nej pro­ce­du­ry


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asystentka

→ asy­stent


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta asy­stent


Patrz:asystent

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asystentura

sta­no­wi­sko asy­sten­ta (zwła­szcza na uczel­ni wyż­szej)


Źródła:

SJP.pl

Asystolia

nagłe za­trzy­ma­nie krą­że­nia, usta­nie elek­trycz­nej i me­cha­nicz­ne ak­tyw­no­ści serca


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. brak czyn­no­ści elek­trycz­nej serca;


Asy­sto­lia (łac. z gr. "asy­sto­le") – brak elek­trycz­nej i me­cha­nicz­nej czyn­no­ści serca lub czyn­ność serca o czę­stot­li­wo­ści mniej­szej niż 10/min. Jest czę­stym wtór­nym me­cha­niz­mem za­trzy­ma­nia krą­że­nia. W za­pi­sie EKG ob­ja­wia się w po­sta­ci pra­wie pła­skiej linii, zbli­żo­nej do linii izo­e­lek­trycz­nej w co najm­niej dwóch są­sia­du­ją­cych od­pro­wa­dze­niach EKG[].


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asystoliczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. do­ty­czą­cy asy­sto­lii


Źródła:

Wiktionary

Asystowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) wspo­ma­ga­nie spe­cja­li­sty w trak­cie wy­ko­ny­wa­nych przez niego zadań

 (1.2) to­wa­rzy­sze­nie, naj­czę­ściej bier­ne, przy ja­kichś czyn­no­ściach

 (1.3) sport. w piłce noż­nej: wy­ko­na­nie po­da­nia do strzel­ca bram­ki


Źródła:

Wiktionary

Asystowany

wspo­ma­ga­ny przez kogoś lub coś


Źródła:

SJP.pl

Asystować

1. to­wa­rzy­szyć komuś jako eskor­ta;
2. być obec­nym i po­ma­gać przy tym;
3. w spor­cie: mieć udział przy zdo­by­ciu punk­tu lub punk­tów;
4. prze­sta­rza­łe: za­bie­gać o czy­jeś wzglę­dy; ado­ro­wać


cza­sow­nik nie­prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) być obec­nym, to­wa­rzy­szyć przy czym

 (1.2) po­ma­gać przy czym

 (1.3) daw. sta­rać się o czy­jeś wzglę­dy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asyż

mia­sto i gmina we Wło­szech


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto i gmina we Wło­szech, w Um­brii;


Asyż ( As­si­si) – mia­sto i gmina we Wło­szech, po­ło­żo­ne na po­łud­nio­wy wschód od Pe­ru­gii, w re­gio­nie Um­bria, w pro­win­cji Pe­ru­gia.

We­dług da­nych na rok 2004 gminę za­miesz­ki­wa­ły 24 443 osoby, 131,4 os./km². W sta­ro­żyt­no­ści ist­nia­ła na tym te­re­nie nie­wiel­ka osada etru­ska.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Asyżanin

miesz­ka­niec Asyżu (mia­sta we Wło­szech)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Asyżu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asyżanka

miesz­kan­ka Asyżu (mia­sta we Wło­szech)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Asyżu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Asza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. po­piół


Asza ( Аша) – mia­sto w Rosji w ob­wo­dzie cze­la­biń­skim, sto­li­ca ad­mi­ni­stra­cyj­na re­jo­nu aszyń­skie­go. Po­ło­żo­ne jest w po­bli­żu Cze­la­biń­ska i znaj­du­je się w nim sta­cja Kolei Trans­sy­be­ryj­skiej.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aszantowie

afry­kań­ski lud za­miesz­ku­ją­cy Togo, cen­tral­ne re­jo­ny Ghany oraz przy­le­głe ob­sza­ry Wy­brze­ża Kości Sło­nio­wej


Źródła:

SJP.pl

Aszarycki

→ asza­ryzm


Patrz:aszaryzm

Źródła:

SJP.pl

Aszaryzm

prąd w te­o­lo­gii mu­zuł­mań­skiej stwo­rzo­ny przez Al-Asza­rie­go i roz­wi­ja­ny w X i XI w.


Źródła:

SJP.pl

Aszchabad

sto­li­ca Turk­me­ni­sta­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca Turk­me­ni­sta­nu;


Asz­cha­bad ( Aşgabat; Ашхабад) – sto­li­ca Turk­me­ni­sta­nu le­żą­ca na po­łud­niu kraju. Asz­cha­bad jest mia­stem na pra­wach wi­la­je­tu. W 2022 roku li­czy­ło ok. 1,03 mln miesz­kań­ców.

Kra­jo­we głów­ne cen­trum prze­my­sło­we. Funk­cjo­nu­je tu prze­mysł ma­szy­no­wy, me­ta­lo­wy, elek­tro­tech­nicz­ny, che­micz­ny, ma­te­ria­łów bu­dow­la­nych, szklar­ski, włó­kien­ni­czy oraz spo­żyw­czy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aszchabadczyk

miesz­ka­niec Asz­cha­ba­du


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Asz­cha­ba­du, osoba po­cho­dzą­ca z Asz­cha­ba­du


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aszchabadka

miesz­kan­ka Asz­cha­ba­du


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Asz­cha­ba­du, ko­bie­ta po­cho­dzą­ca z Asz­cha­ba­du


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aszchabadzki

→ Asz­cha­bad (sto­li­ca Turk­me­ni­sta­nu)


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do mia­sta Asz­cha­bad


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aszdod

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Iz­ra­e­lu, w Dy­stryk­cie Po­łud­nio­wym, nad Mo­rzem Śró­dziem­nym;


( ‏אשדוד‎; ‏إسدود/أشدود‎, "Isdud") – mia­sto po­ło­żo­ne w Dy­stryk­cie Po­łud­nio­wym w Iz­ra­e­lu.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aszelski

kul­tu­ra aszel­ska - jedna z naj­star­szych kul­tur dol­ne­go pa­le­o­li­tu, wy­stę­pu­ją­ca na te­re­nach Afry­ki, Azji i Eu­ro­py


Źródła:

SJP.pl

Aszera

w mi­to­lo­gii uga­ryc­kiej i he­braj­skiej: bo­gi­ni wy­brze­ża mor­skie­go


Asze­ra (uga­ryc­kie: ’ṯrt, ‏אֲשֵׁרָה‎, inne formy: At­hi­rat, Aszi­rat, Elat) – w mi­to­lo­gii uga­ryc­kiej bo­gi­ni wy­brze­ża mor­skie­go, utoż­sa­mia­na z pla­ne­tą Wenus i jej aspek­tem jako Gwia­zda Po­ran­na, matka bogów, po­cząt­ko­wo żona naj­wyż­sze­go boga Ela, póź­niej żona Baala. Przesz­ła także do lu­do­wej mi­to­lo­gii he­braj­skiej wraz z ten­den­cja­mi syn­kre­tycz­ny­mi, zwal­cza­ny­mi przez or­to­dok­syj­ny nurt bro­nią­cy ra­dy­kal­ne­go mo­no­te­iz­mu Iz­ra­e­li­tów na­ka­za­ne­go w De­ka­lo­gu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aszet

ład­nie wy­da­na, ilu­stro­wa­na ksią­żecz­ka dla dzie­ci, zwy­kle re­pre­zen­tu­ją­ca jakiś cykl wy­daw­ni­czy


Źródła:

SJP.pl

Aszkelon

mia­sto w Iz­ra­e­lu; Aska­lon


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Iz­ra­e­lu, w Dy­stryk­cie Po­łud­nio­wym, nad Mo­rzem Śró­dziem­nym;


( ‏אֲשְׁקֶלוֹן‎; ‏ٲشكلون‎, rów­nież عسقلان) – mia­sto po­ło­żo­ne w Dy­stryk­cie Po­łud­nio­wym w Iz­ra­e­lu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aszkeloński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Asz­ke­lo­nem, do­ty­czą­cy Asz­ke­lo­nu


Źródła:

Wiktionary

Aszkenazi

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aszkenazim

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aszkenazyjczyk

Żyd wy­wo­dzą­cy się z dia­spo­ry osia­dłej we wschod­niej, cen­tral­nej i czę­ścio­wo za­chod­niej czę­ści Eu­ro­py; Żyd asz­ke­na­zyj­ski, aske­na­zyj­czyk


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. wyz­naw­ca ju­da­iz­mu w rycie asz­ke­na­zyj­skim


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aszkenazyjka

→ asz­ke­na­zyj­czyk


Patrz:aszkenazyjczyk

Źródła:

SJP.pl

Aszkenazyjski

→ asz­ke­na­zyj­czyk; aske­na­zyj­ski


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z Asz­ka­na­zem, do­ty­czą­cy Asz­ka­na­za

 (1.2) zwią­za­ny z kra­jem Asz­ke­naz, do­ty­czą­cy kraju Asz­ke­naz

 (1.3) zwią­za­ny z Asz­ke­ne­zyj­czy­ka­mi, do­ty­czą­cy Asz­ke­na­zyj­czy­ków


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aszkiewicz

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aszkiełowicz

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aszkun

język z grupy ję­zy­ków nu­ri­stań­skich


Źródła:

SJP.pl

Aszram

asz­ra­ma, aś­ra­ma, aśram;
1. każde z czte­rech sta­diów życia człon­ków trzech wyż­szych sta­nów spo­łe­czeń­stwa in­dyj­skie­go (warna);
2. pu­stel­nia, erem


Źródła:

SJP.pl

Aszrama

aś­ra­ma, aśram, asz­ram;
1. każde z czte­rech sta­diów życia człon­ków trzech wyż­szych sta­nów spo­łe­czeń­stwa in­dyj­skie­go (warna);
2. pu­stel­nia, erem


Źródła:

SJP.pl

Asztarot

Asz­ta­rot (Asz­te­rot Kar­na­im, Kar­na­im, Kar­nion) – mia­sto na Wzgó­rzach Golan, utoż­sa­mia­ne przez ba­da­czy z Tell Asz­ta­ra nad rzeką Jar­muk.

Nazwa mia­sta zo­sta­ła poś­wiad­czo­na przez źró­dła egip­skie: tek­sty zło­rze­czą­ce (XX–XVIII wiek p.n.e.), list Tot­me­sa III (XV wiek p.n.e.)


Źródła:

Wikipedia

Asztarte

w mi­to­lo­gii fe­nic­kiej: bo­gi­ni mi­ło­ści i płod­no­ści, opie­kun­ka wo­jow­ni­ków; Astar­te


Źródła:

SJP.pl

Aszur

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. sta­ro­żyt­ne mia­sto w pół­noc­nej Me­zo­po­ta­mii, współ­cze­śnie sta­no­wi­sko ar­che­o­lo­gicz­ne;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (2.1) mit. asy­ryj­ski bóg opie­kuń­czy mia­sta Aszur (1.1);

forma rze­czow­ni­ka|ro­dzaj=żeń­ski.

 (3.1) D. lm. od Aszu­ra


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aszura

w mu­zuł­mań­skim ka­len­da­rzu księ­ży­co­wym: dzie­sią­ty dzień pier­wsze­go mie­sią­ca roku


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) rel. mu­zuł­mań­skie świę­to przy­pa­da­ją­ce dzie­sią­te­go dnia mie­sią­ca mu­har­ram;

forma rze­czow­ni­ka|ro­dzaj=mę­sko­o­so­bo­wy.

 (2.1) D. i B. od Aszur


Aszu­ra (arab. عاشوراء, "āšūrā’", aram. "asu­rya" „de­ka­da”) – is­lam­skie świę­to ob­cho­dzo­ne 10. dnia pier­wsze­go mie­sią­ca (mu­har­ram). Jest jed­nym z naj­waż­niej­szych świąt szy­i­tów, ina­czej jest in­ter­pre­to­wa­ne przez sun­ni­tów. Przez sza­cu­nek do mu­zuł­ma­nów i ich tra­dy­cji, na Bli­skim Wscho­dzie czy w In­diach, świę­to jest nie­kie­dy ob­cho­dzo­ne także przez wyz­naw­ców in­nych re­li­gii, na przy­kład przez niek­tó­re grupy hin­du­i­stycz­ne, bud­dyj­skie czy chrze­ści­jań­skie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aszurnasirpal

imię kró­lów Asy­rii


Źródła:

SJP.pl

Aszyk

lu­do­wy poeta i pie­śniarz w kra­jach az­ja­tyc­kich; akyn, ozan, żyrau


Aszyk (azer. aşıq; tur. âşık; pers. عاشیق, "aszigh"; gruz. აშუღი, "aszug­hi"; orm. աշուղ, "aszugh") – muzyk wy­ko­nu­ją­cy tra­dy­cyj­ne ut­wo­ry lu­do­we naj­czę­ściej przy akom­pa­nia­men­cie sazu w kra­jach Bli­skie­go Wscho­du – Ar­me­nii, Azer­bej­dża­nie, Ira­nie i Tur­cji.

W 2009 roku sztu­ka azer­skich aszy­ków zo­sta­ła wpi­sa­na na listę nie­ma­te­rial­ne­go dzie­dzict­wa UNESCO.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aszynbecher

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. po­piel­nicz­ka


Źródła:

Wiktionary

Asłuchalny

po­tocz­nie: nie­da­ją­cy się słu­chać


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) taki, który nie na­da­je się do słu­cha­nia albo któ­re­go bar­dzo trud­no lub nie­przy­jem­nie się słu­cha


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary