Ar

jed­nost­ka miary po­wierzch­ni ziemi równa 100 me­trom kwa­dra­to­wym; po­wierzch­nia równa tej jed­nost­ce


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miar. jed­nost­ka po­wierzch­ni grun­tu równa stu me­trom kwa­dra­to­wym;

 (1.2) zie­mia, grunt o po­wierzch­ni jed­ne­go ara (1.1)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ar-Rijad

sto­li­ca Ara­bii Sa­u­dyj­skiej; Rijad, Al-Rijad


Źródła:

SJP.pl

Ar.

skrót od: arab­ski; arab.


Źródła:

SJP.pl

Ara

ro­dzaj dużej pa­pu­gi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ara|ref=tak., ro­dzaj pta­ków z po­dro­dzi­ny papug ne­o­tro­pi­kal­nych;

 (1.2) ornit. duża, ko­lo­ro­wa pa­pu­ga z ro­dza­ju ara (1.1);

 (1.3) ornit. nazwa niek­tó­rych papug z po­dro­dzi­ny papug ne­o­tro­pi­kal­nych;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arab

koń czy­stej krwi arab­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) hipol. jeźdz. koń czy­stej krwi arab­skiej;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) uczn. po­li­cjant


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arab.

skrót od: arab­ski; ar.


Źródła:

SJP.pl

Araba

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) D. lp. od arab


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Araban

wie­lo­cu­kier, po­li­mer czą­ste­czek ara­bi­no­zy


Źródła:

SJP.pl

Arabczyk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) daw. jeźdz. zdrobn. arab


Źródła:

Wiktionary

Arabela

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Araber

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. Arab


Źródła:

Wiktionary

Arabeska

1. an­tycz­ny ozdob­nik ro­ślin­ny;
2. utwór mu­zycz­ny z wie­lo­ma ozdob­ni­ka­mi;
3. poza w ba­le­cie po­le­ga­ją­ca na po­chy­le­niu tu­ło­wia w przód i wy­pro­sto­wa­niu jed­nej nogi po­zio­mo w tył; ara­bes­que;
4. utwór iro­nicz­no-hu­mo­ry­stycz­ny cha­rak­te­ry­stycz­ny prze­de wszyst­kim dla ro­man­tyz­mu nie­miec­kie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) szt. ar­chit. ozdob­ny or­na­ment ro­ślin­ny wy­wo­dzą­cy się z kul­tu­ry arab­skiej;

 (1.2) muz. mi­nia­tu­ra na for­te­pian;

 (1.3) cho­re­ogr. poza w tańcu in­spi­ro­wa­na mo­ty­wa­mi orien­tal­ny­mi

 (1.4) cho­re­ogr. sport. fi­gu­ra w łyż­wiar­stwie fi­gu­ro­wym wzo­ro­wa­na na ara­be­sce (1.3)

 (1.5) liter. ga­tu­nek prozy, drob­ny utwór za­wie­ra­ją­cy wiele mo­ty­wów fan­ta­sty­ki ba­śnio­wej

 (1.6) pot. pro­sty­tut­ka, któ­rej klien­ta­mi są Ara­bo­wie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arabesko

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od ara­be­ska


Źródła:

Wiktionary

Arabeskowość

wzo­rzy­stość taka jak w ara­be­sce, or­na­men­cie w stylu arab­skim; styl ara­be­sko­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ara­be­sko­we


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabeskowy

przy­miot­nik od: ara­be­ska


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ara­be­ską, ara­be­ska­mi

 (1.2) szt. po­kry­ty ara­be­ska­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabesque

[czy­taj: araBESK] poza w ba­le­cie po­le­ga­ją­ca na po­chy­le­niu tu­ło­wia w przód i wy­pro­sto­wa­niu jed­nej nogi po­zio­mo w tył; ara­be­ska


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arabia

1. pro­win­cja rzym­ska, dawne kró­le­stwo Na­ba­tej­czy­ków;
2. prze­sta­rza­le: Pół­wy­sep Arab­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. kra­i­na zaz­wy­czaj utoż­sa­mia­na z Pół­wy­spem Arab­skim, lecz po­cząt­ko­wo obej­mu­ją­ca ob­szar Azji le­żą­cy na po­łud­nio­wy za­chód od Me­zo­po­ta­mii, obej­mu­jąc poza pół­wy­spem rów­nież część Le­wan­tu;

 (1.2) pot. geogr. Ara­bia Sa­u­dyj­ska

 (1.3) astr. pla­ne­to­i­da z pasa głów­ne­go aste­ro­id o nu­me­rze 1157;


Ara­bia (po­cho­dzi od słowa ‏عرب‎ "’Arab" – w pier­wot­nym zna­cze­niu: „ko­czow­nik”) – kra­i­na zaz­wy­czaj utoż­sa­mia­na z Pół­wy­spem Arab­skim, lecz po­cząt­ko­wo obej­mu­ją­ca ob­szar Azji Za­chod­niej le­żą­cy na po­łud­nio­wy za­chód od Me­zo­po­ta­mii, obej­mu­jąc poza pół­wy­spem rów­nież część Le­wan­tu. Sam Pół­wy­sep Arab­ski okre­śla­no także jako "Dża­zi­rat al-Arab" (Wyspa Ara­bów).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arabica

[czy­taj: ara­bi­ka] ro­dzaj kawy; ara­bi­ka


Źródła:

SJP.pl

Arabika

ro­dzaj kawy; ara­bi­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zob. kawa arab­ska.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arabinoza

mo­no­sa­cha­ryd, al­do­pen­to­za


Ara­bi­no­za – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, pię­cio­wę­glo­wy mo­no­sa­cha­ryd (cu­kier pro­sty) za­li­cza­ny do aldoz (al­do­pen­to­za). W przy­ro­dzie wy­stę­pu­je naj­czę­ściej w po­sta­ci enan­cjo­me­ru. Wy­ka­zu­je czyn­ność op­tycz­ną (kon­fi­gu­ra­cja (–)). -Ara­bi­no­za jest rzad­ko spo­ty­ka­na w przy­ro­dzie. Wy­stę­pu­je jako skład­nik niek­tó­rych gli­ko­zy­dów. Otrzy­mu­je się ją głów­nie przez de­gra­da­cję -glu­ko­zy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arabio

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: Ara­bia


Źródła:

Wiktionary

Arabista

na­u­ko­wiec ba­da­ją­cy język, kul­tu­rę i dzie­je Ara­bów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta w za­kre­sie ję­zy­ka, hi­sto­rii i kul­tu­ry Ara­bów;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabistka

→ ara­bi­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) spe­cja­list­ka w za­kre­sie ara­bi­sty­ki


Patrz:arabista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabistyczny

→ ara­bi­sty­ka


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ara­bi­sty­ki


Patrz:arabistyka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabistyka

dział li­te­ra­tu­roz­naw­stwa zaj­mu­ją­cy się li­te­ra­tu­rą arab­ską


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauka o ję­zy­ku, kul­tu­rze i hi­sto­rii Ara­bów;

 (1.2) kie­ru­nek na uczel­ni obej­mu­ją­cy stu­dia w dzie­dzi­nie ara­bi­sty­ki (1.1)


Ara­bi­sty­ka – jedna z dzie­dzin orien­ta­li­sty­ki, zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem ję­zy­ka arab­skie­go i jego dia­lek­tów, kul­tu­ry, hi­sto­rii ob­sza­rów arab­sko­ję­zycz­nych, sy­ste­mów re­li­gij­nych i fi­lo­zo­ficz­nych, li­te­ra­tu­ry arab­skiej, a także po­li­ty­ki, go­spo­dar­ki oraz eko­no­mii. Dzie­dzi­ny po­wią­za­ne ści­śle z ara­bi­sty­ką to is­la­mi­sty­ka i se­mi­ty­sty­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arabizacja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) na­rzu­ca­nie da­ne­mu lu­do­wi lub przys­wa­ja­nie przez dany lud arab­skiej kul­tu­ry, oby­cza­jów i ję­zy­ka

 (1.2) na­da­wa­nie cze­muś lub komuś cech arab­skich

 (1.3) roz­po­wszech­nie­nie ję­zy­ka arab­skie­go, do­sto­so­wy­wa­nie cze­goś do ję­zy­ka arab­skie­go


Ara­bi­za­cja – pro­ces czę­sto przy­mu­so­we­go przys­wa­ja­nia arab­skie­go ję­zy­ka oraz kul­tu­ry. W za­leż­no­ści od kraju ara­bi­za­cja przy­bie­ra­ła różne formy, m.in. po otrzy­ma­niu nie­pod­le­gło­ści przez Al­gie­rię pro­wa­dzo­no dzia­ła­nia ma­ją­ce na celu po­now­nie upo­wszech­nie­nie ję­zy­ka arab­skie­go, na­to­miast w Iraku w jej ra­mach wy­sied­la­no z pół­noc­nej czę­ści kraju lud­ność nie­a­rab­ską celem za­stą­pie­nia jej arab­ski­mi osad­ni­ka­mi.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arabizm

1. wyraz, zwrot lub kon­struk­cja skład­nio­wa wzo­ro­wa­ne na ję­zy­ku arab­skim albo z niego prze­ję­te;
2. ele­ment ty­po­wy dla Ara­bii Sa­u­dyj­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. wyraz, zwrot, forma gra­ma­tycz­na za­po­ży­czo­na do ja­kie­goś ję­zy­ka z ję­zy­ka arab­skie­go;

 (1.2) grupa cech cha­rak­te­ry­stycz­nych dla Ara­bów, kul­tu­ry bądź świa­ta arab­skie­go


Ara­bizm – wyraz, zwrot lub kon­struk­cja skład­nio­wa za­po­ży­czo­na z ję­zy­ka arab­skie­go.

Ara­biz­ma­mi jest wiele ter­mi­nów zwią­za­nych z is­la­mem i całą kul­tu­rą arab­ską, a także ter­mi­ny na­u­ko­we za­po­ży­czo­ne w śred­nio­wie­czu, gdy nauka w kra­jach arab­skich stała na wyż­szym po­zio­mie w po­rów­na­niu z nauką eu­ro­pej­ską.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arabizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) na­rzu­ca­nie kul­tu­ry i ję­zy­ka arab­skie­go

 (1.2) na­da­wa­nie cze­muś cha­rak­te­ru arab­skie­go


Źródła:

Wiktionary

Arabizować

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­ra­bi­zo­wać)

 (1.1) kult. na­rzu­cać arab­skość, przy­mu­szać kogoś do zo­sta­nia Ara­bem, zmie­niać coś na arab­skie

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ara­bi­zo­wać się (dk. za­ra­bi­zo­wać się)

 (2.1) sta­wać się Ara­bem, na­bie­rać cech arab­skich


Źródła:

Wiktionary

Arabka

klacz czy­stej krwi arab­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jeźdz. klacz czy­stej krwi arab­skiej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabokonik

mie­sza­niec konia czy­stej krwi arab­skiej z kucem


Źródła:

SJP.pl

Arabski

do­ty­czą­cy Ara­bów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. język Ara­bów, naj­po­wszech­niej­szy język se­mic­ki bę­dą­cy ję­zy­kiem ofi­cjal­nym licz­nych kra­jów re­gio­nu bli­skows­chod­nie­go i pół­noc­no­a­fry­kań­skie­go;

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (2.1) do­ty­czą­cy Ara­bów i te­re­nów, które za­miesz­ku­ją


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arabsko

przy­słó­wek

 (1.1) na spo­sób arab­ski, po arab­sku


Źródła:

Wiktionary

Arabsko-Muzułmański

przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy jed­no­cze­śnie Ara­bów, kul­tu­ry arab­skiej i mu­zuł­ma­nów, is­la­mu; do­ty­czą­cy arab­skich mu­zuł­ma­nów


Źródła:

Wiktionary

Arabskojęzyczny

1. po­słu­gu­ją­cy się ję­zy­kiem arab­skim;
2. na­pi­sa­ny w ję­zy­ku arab­skim;
3. o ja­kimś te­re­nie: za­miesz­ka­ny przez lud­ność po­słu­gu­ją­cą się ję­zy­kiem arab­skim


przy­miot­nik

 (1.1) po­słu­gu­ją­cy się ję­zy­kiem arab­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem arab­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku arab­skim


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabskość

→ arab­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co ty­po­wo arab­skie; zbiór cech, pojęć, rze­czy, zja­wisk wy­wo­dzą­cych się ze świa­ta arab­skie­go / cha­rak­te­ry­stycz­nych dla świa­ta arab­skie­go i Ara­bów


Patrz:arabski

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabszczyzna

1. język arab­ski;
2. cechy cha­rak­te­ry­stycz­ne kul­tu­ry arab­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. język arab­ski

 (1.2) przest. zbiór cech ty­po­wych dla kul­tu­ry i oby­cza­jów arab­skich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabus

po­gard­li­wie: Arab; Ara­bus, szma­to­gło­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) lek­cew. Arab


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arabuska

→ ara­bus


Patrz:arabus

Źródła:

SJP.pl

Araby

rasa go­rą­cokr­wi­stych koni wierz­cho­wych wy­wo­dzą­ca się z re­jo­nu Pół­wy­spu Arab­skie­go; konie osią­ga­ją­ce wy­so­kość w kłę­bie do 155 cm, o maści w za­leż­no­ści od typu siwej, gnia­dej albo kasz­ta­no­wa­tej; arab­skie konie czy­stej krwi


forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) forma depr. M. i W. lm. od Arab


Araby – czar­no-biały pol­ski krót­ko­me­tra­żo­wy film do­ku­men­tal­ny Zbi­gnie­wa Ra­plew­skie­go z roku 1963, po­dej­mu­ją­cy te­ma­ty­kę koni czy­stej krwi arab­skiej uka­za­nych na tle pię­knych kra­jo­bra­zów, zre­a­li­zo­wa­ny w Ja­no­wie Pod­la­skim.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arachid

fi­sta­szek, orze­szek ziem­ny, orze­szek ara­chi­do­wy;
a) owoc orze­cha ziem­ne­go za­wie­ra­ją­cy ja­dal­ne na­sio­na;
b) ja­dal­ne na­sio­no owocu orze­cha ziem­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. roln. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ara­chis hy­po­ga­ea|L.|ref=tak., ro­śli­na z ro­dzi­ny bo­bo­wa­tych, po­cho­dzą­ca z Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej, upra­wia­na dla ja­dal­nych na­sion roz­wi­ja­ją­cych się pod zie­mią;

 (1.2) kulin. spoż. ja­dal­ne na­sio­no orza­chy po­dziem­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arachidonowy

kwas ara­chi­do­no­wy - ważny skład­nik po­kar­mu czło­wie­ka, od­po­wied­nik na­sy­co­ne­go kwasu ara­chi­do­we­go, wy­stę­pu­ją­ce­go w orzesz­kach ziem­nych


Źródła:

SJP.pl

Arachidowo

przy­słó­wek

 (1.1) tak jak ara­chi­dy


Źródła:

Wiktionary

Arachidowy

zro­bio­ny z ara­chi­dów, za­wie­ra­ją­cy ara­chi­dy, ma­ją­cy smak ara­chi­dów (np. orze­chy ara­chi­do­we, olej ara­chi­do­wy)


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) spoż. zro­bio­ny z ara­chi­dów, za­wie­ra­ją­cy ara­chi­dy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (2.1) zwią­za­ny z ara­chi­da­mi, od­no­szą­cy się do ara­chi­dów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arachina

le­kar­stwo


Źródła:

SJP.pl

Arachne

w mi­to­lo­gii grec­kiej: tkacz­ka li­dyj­ska sły­ną­ca z ma­e­strii swych dzieł, uczen­ni­ca Ateny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arachnofob

osoba prze­ja­wia­ją­ca cho­ro­bli­wy lęk przed pa­ją­ka­mi


Źródła:

SJP.pl

Arachnofobia

cho­ro­bli­wy lęk przed pa­ją­ka­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. psych. cho­ro­bli­wy lęk przed pa­ją­ka­mi;


Arach­no­fo­bia ( αράχνη, "arach­ne" – pająk, φοβία "pho­bia" – strach) – fobia, ob­ja­wia­ją­ca się bar­dzo sil­nym lę­kiem przed pa­ją­ka­mi lub in­ny­mi bez­krę­gow­ca­mi zbli­żo­ny­mi do nich wy­glą­dem. Jest to jedna z naj­czę­ściej wy­stę­pu­ją­cych fobii.

Te­o­re­tycz­nie przy­czy­ny tego lęku mogą być róż­no­rod­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arachnofobka

→ arach­no­fob


Patrz:arachnofob

Źródła:

SJP.pl

Arachnolog

spe­cja­li­sta w za­kre­sie arach­no­lo­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) arachn. zo­o­log ba­da­ją­cy pa­ję­cza­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arachnologia

nauka bio­lo­gicz­na z za­kre­su zo­o­lo­gii zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem róż­nych ga­tun­ków pa­ję­cza­ków


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zool. dział zo­o­lo­gii, nauka o pa­ję­cza­kach;


Arach­no­lo­gia (gr. "aráchnē" = pająk, "lógos" = nauka) – dzie­dzi­na zo­o­lo­gii zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem pa­ję­cza­ków (Arach­ni­da).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arachnologiczny

do­ty­czą­cy arach­no­lo­gii lub arach­no­lo­gów (np. ba­da­nia arach­no­lo­gicz­ne)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z arach­no­lo­gią, do­ty­czą­cy arach­no­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Araczek

zdrob­nie­nie od: arak


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od arak


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arad

mia­sto w Ru­mu­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w za­chod­niej Ru­mu­nii, w re­gio­nie Kri­sza­na;

 (1.2) geogr. mia­sto w Dy­stryk­cie Po­łud­nio­wym w Iz­ra­e­lu


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aradzki

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ara­dem, do­ty­czą­cy Aradu


Źródła:

Wiktionary

Arafat

naz­wi­sko, np. Jaser Ara­fat (1929-2004), po­li­tyk pa­le­styń­ski, przy­wód­ca Pa­le­sty­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. wznie­sie­nie w Ara­bii Sa­u­dyj­skiej, w po­bli­żu Mekki, miej­sce tra­dy­cyj­nej piel­grzym­ki mu­zuł­mań­skiej w przed­dzień Id al-Adha, na któ­rym od­by­wa się „ka­mie­nio­wa­nie dia­bła” sym­bo­li­zo­wa­ne­go przez ka­mien­ny mo­no­lit


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arafatka

chu­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. arab­skie na­kry­cie głowy, także chu­sta wzo­ro­wa­na na tym na­kry­ciu, w biało-czar­ny wzór, za­koń­czo­na frędz­la­mi

 (1.2) uczn. chust­ka no­szo­na na szyi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arafura

Morze Ara­fu­ra - część Oce­a­nu Spo­koj­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Arago

[czy­taj: araGO] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aragon

[czy­taj: araGĄ] naz­wi­sko, np. Louis Ara­gon (1897-1982), fran­cu­ski pi­sarz i uczest­nik ruchu oporu pod­czas II wojny świa­to­wej


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aragonia

re­gion au­to­no­micz­ny i kra­i­na hi­sto­rycz­na w Hisz­pa­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. re­gion au­to­no­micz­ny w pół­noc­nej Hisz­pa­nii

 (1.2) hist. dawne pań­stwo obej­mu­ją­ce ten re­gion


Ara­go­nia (hiszp. i arag. "Ara­gón", kat. "Aragó") – wspól­no­ta au­to­no­micz­na i re­gion hi­sto­rycz­ny w pół­noc­no-wschod­niej Hisz­pa­nii. Re­gion hi­sto­rycz­ny Ara­go­nii obej­mu­je środ­ko­wą część biegu Ebro. Pełna hisz­pań­ska nazwa wspól­no­ty brzmi: "Co­mu­ni­dad Au­tó­no­ma de Ara­gón".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aragonit

mi­ne­rał, rom­bo­wa od­mia­na wę­gla­nu wap­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. mi­ne­rał z gro­ma­dy wę­gla­nów, po­li­mor­ficz­na, rom­bo­wa od­mia­na wę­gla­nu wap­nia;


Ara­go­nit – mi­ne­rał z gro­ma­dy wę­gla­nów, po­li­mor­ficz­na od­mia­na wę­gla­nu wap­nia, druga co do po­wszech­no­ści wy­stę­po­wa­nia na Ziemi (na pier­wszym miej­scu jest kal­cyt). M. in. sta­no­wi 90% masy per­ło­wej.

Jego nazwa wiąże się z miej­scem wy­stę­po­wa­nia – oko­lic mia­sta Mo­li­na de Ara­gón (Hisz­pa­nia). Zo­sta­ła ona na­da­na mi­ne­ra­ło­wi w roku 1797 przez Abra­ha­ma Gott­lo­ba Wer­ne­ra.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aragonitowy

przy­miot­nik od: ara­go­nit


przy­miot­nik

 (1.1) zro­bio­ny z ara­go­ni­tu, skła­da­ją­cy się z ara­go­ni­tu, za­wie­ra­ją­cy ara­go­nit

 (1.2) zwią­za­ny z ara­go­ni­tem, do­ty­czą­cy ara­go­ni­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aragonka

miesz­kan­ka Ara­go­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Ara­go­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aragorn

Imię bo­ha­te­ra po­wie­ści J.R.R.Tol­kie­na - "Wład­ca Pier­ście­ni"; czło­wiek, po­to­mek Isil­du­ra, syn Arat­hor­na, znany jako Obie­żyś­wiat


Ara­gorn (ur. 1 marca 2931 Trze­ciej Ery, zm. 1 marca 120 Czwar­tej Ery) – po­stać ze stwo­rzo­nej przez J.R.R. Tol­kie­na mi­to­lo­gii Śró­dzie­mia, jeden z głów­nych bo­ha­te­rów po­wie­ści Tol­kie­na "Wład­ca Pier­ście­ni". W fil­mo­wej try­lo­gii Pe­te­ra Jack­so­na wcie­lił się w niego Viggo Mor­ten­sen.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aragończyk

miesz­ka­niec Ara­go­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Ara­go­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aragoński

przy­miot­nik od:
1. Ara­gon (mia­sto we Fran­cji);
2. Ara­go­na (mia­sto we Wło­szech);
3. Ara­go­nia (kra­i­na hi­sto­rycz­na i re­gion au­to­no­micz­ny w Hisz­pa­nii)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy Ara­go­nii lub jej miesz­kań­ców, zwią­za­ny z Ara­go­nią, po­cho­dzą­cy z Ara­go­nii

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język ara­goń­ski;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aragońskojęzyczny

przy­miot­nik

 (1.1) taki, który po­słu­gu­je się ję­zy­kiem ara­goń­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem ara­goń­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku ara­goń­skim


Źródła:

Wiktionary

Araguaia

rzeka w Bra­zy­lii


Ara­gu­a­ia – rzeka w środ­ko­wej Bra­zy­lii o dłu­go­ści 2640 km i po­wierzch­ni do­rze­cza 370 tys. km². Źró­dła rzeki znaj­du­ją się na Wy­ży­nie Bra­zy­lij­skiej.

Głów­nym do­pły­wem jest lewy do­pływ Rio das Mor­tes (na­zy­wa­na także Manso). W środ­ko­wym biegu rzeka dzie­li się na dwa ra­mio­na two­rząc Wyspę Ba­na­no­wą. W środ­ko­wym biegu że­glow­na na od­cin­ku około 1000 km.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aragwi

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hy­dron. rzeka we wschod­niej Gruz­ji, lewy do­pływ Kury;


Arag­wi – rzeka we wschod­niej Gruz­ji, lewy do­pływ Kury.

Pow­sta­je z po­łą­cze­nia po­to­ków Biała Arag­wi i Czar­na Arag­wi. Dłu­gość rzeki wy­no­si 112 km, po­wierzch­nia do­rze­cza 2724 km². Wzdłuż jej do­li­ny prze­bie­ga Gru­ziń­ska Droga Wo­jen­na. W la­tach 1974–1985 rzekę prze­gro­dzo­no za­po­rą two­rząc sztucz­ny Zbior­nik Żin­wal­ski i bu­du­jąc na spię­trze­niu elek­trow­nię wodną (dwie tur­bi­ny, łącz­na moc 130 MW).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arai

Arai Ken, znany rów­nież jako 18de­gre­es. lub a la i. – ja­poń­ski kom­po­zy­tor, gi­ta­rzy­sta, pro­du­cent mu­zycz­ny, dj. De­biu­to­wał w 2003 roku w ze­spo­le trans­luv. W 2008 jako 18de­gre­es. wydał album so­lo­wy „Tokyo Boy, Tokyo Girl”. Ogól­no­ja­poń­ską sławę zy­skał za mu­zy­kę do se­ria­lu „Kagi no ka­kat­ta heya”. Jako dj kon­cen­tru­je się na mu­zy­ce elec­tro house.


Źródła:

Wikipedia

Arak

ga­tu­nek al­ko­ho­lu, napój otrzy­my­wa­ny z ryżu, trzci­ny cu­kro­wej i soku pal­mo­we­go, nieg­dyś do­da­wa­ny do kawy i her­ba­ty (jak dziś rum), obec­nie głów­nie skład­nik niek­tó­rych kok­taj­li


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kulin. arab­ska (głów­nie li­bań­ska) wódka any­żo­wa;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arakanka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) etn. przed­sta­wi­ciel­ka grupy et­nicz­nej za­miesz­ku­ją­cej za­chod­nie wy­brze­że Mjan­my i po­gra­ni­cze Ban­gla­de­szu;


Źródła:

Wiktionary

Arakański

zwią­za­ny z Gó­ra­mi Ara­kań­ski­mi, gó­ra­mi na Pół­wy­spie In­do­chiń­skim


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ara­ka­nem lub Ara­ka­na­mi, do­ty­czą­cy Ara­ka­nu lub Ara­ka­nów

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język ara­kań­ski;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arakowy

przy­miot­nik od: arak


przy­miot­nik

 (1.1) od: arak


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Araks

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hy­dron. rzeka w Tur­cji, Ar­me­nii, Ira­nie i Azer­bej­dża­nie, pra­wo­stron­ny do­pływ Kury;


Araks (pers. ارس, orm. Արաքս, tur. "Araz", sta­rogr. Ἀράξης "Aráxēs") – rzeka w Tur­cji, Ar­me­nii, Ira­nie i Azer­bej­dża­nie (Za­ka­u­ka­zie).

Dłu­gość – 1072 km, po­wierzch­nia do­rze­cza – 102 tys. km². Źró­dła w Tur­cji na Wy­ży­nie Ar­meń­skiej na zbo­czach Bingöl Dağları. Ucho­dzi do Kury jako jej pra­wo­brzeż­ny do­pływ.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arakski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Arak­sem, do­ty­czą­cy Arak­su


Źródła:

Wiktionary

Aralia

drze­wo, krzew lub ro­śli­na ziel­na z ro­dzi­ny ara­lio­wa­tych; dzię­gła­wa


Ara­lia, dzię­gła­wa ("Ara­lia" L.) – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny ara­lio­wa­tych ("Ara­lia­ce­ae"). Za­li­cza się do niego co najm­niej 73 ga­tun­ki. Wy­stę­pu­ją one w Azji i w obu Ame­ry­kach. Ro­dzaj naj­bar­dziej zróż­ni­co­wa­ny jest w po­łud­nio­wo-wschod­niej Azji. W Chi­nach wy­stę­pu­je 29 ga­tun­ków, z czego 17 to en­de­mi­ty tego kraju. Ro­śli­ny te rosną w la­sach, czę­sto w lu­kach i na po­rę­bach, także w for­ma­cjach za­ro­ślo­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Araliowate

ro­dzi­na drzew, krze­wów lub pną­czy o zdrew­nia­łych ło­dy­gach, ros­ną­cych prze­waż­nie w stre­fach tro­pi­kal­nych i sub­tro­pi­kal­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) syst. bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ara­lia­ce­ae|Juss.|ref=tak., ro­dzi­na drzew, krze­wów i pną­czy o zdrew­nia­łych ło­dy­gach na­le­żą­ca do rzędu se­le­row­ców;


Ara­lio­wa­te ("Ara­lia­ce­ae") – ro­dzi­na drzew, krze­wów, pną­czy o zdrew­nia­łych ło­dy­gach (po­dro­dzi­na "Ara­lio­i­de­ae"), rza­dziej ro­ślin ziel­nych (po­dro­dzi­na "Hy­dro­co­ty­lo­i­de­ae"). Na­le­żą tu 43 ro­dza­je z 1450 ga­tun­ka­mi wy­stę­pu­ją­cy­mi głów­nie w stre­fie tro­pi­kal­nej i sub­tro­pi­kal­nej, choć się­ga­ją­ce także re­jo­nów ark­tycz­nych i umiar­ko­wa­nych chłod­nych w Ame­ry­ce Pół­noc­nej, na Da­le­kim Wscho­dzie (Sa­cha­lin), na pół­ku­li po­łud­nio­wej ros­nąc na po­łud­nio­wych krań­cach Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej i w Nowej Ze­lan­dii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Araliowaty

o ce­chach ara­lio­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny ara­lio­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Araliowiec

przed­sta­wi­ciel rzędu ro­ślin okry­to­na­sien­nych; bal­da­chok­wia­to­wiec


Źródła:

SJP.pl

Aralsk

mia­sto w Ka­zach­sta­nie


Aralsk ( Арал, "Arał"; Аральск, "Aralsk") – mia­sto po­ło­żo­ne w po­łud­nio­wo-za­chod­nim Ka­zach­sta­nie, w ob­wo­dzie ky­zy­łor­dyń­skim. Liczy około 33 tys. miesz­kań­ców (2021).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aralski

→ Aralsk (mia­sto w Ka­zach­sta­nie)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Je­zio­rem Aral­skim

 (1.2) zwią­za­ny z Aral­skiem (mia­stem w Ka­zach­sta­nie)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aram

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Aram.

skrót od: ara­mej­ski


Źródła:

SJP.pl

Arame

wo­do­ro­sty uży­wa­ne w niek­tó­rych kuch­niach az­ja­tyc­kich jako przy­pra­wa


Aramu, Arame, Arama, Aram (orm. Արամա) – pier­wszy wład­ca Urar­tu. Pa­no­wał w la­tach 859–844 p.n.e.

O pro­ce­sie pow­sta­wa­nia Urar­tu za­cho­wa­ło się mało in­for­ma­cji. Po­zo­sta­je nie­jas­nym, kto był na­stęp­cą Arama: jego rywal Lu­ti­pri czy syn Lu­ti­prie­go – Sar­du­ri I.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arameizm

wyraz, zwrot lub kon­struk­cja skład­nio­wa prze­ję­te z ję­zy­ka ara­mej­skie­go lub na nim wzo­ro­wa­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. cecha fo­ne­tycz­na, wyraz, forma, kon­struk­cja wy­ra­zo­wa cha­rak­te­ry­stycz­ne dla ję­zy­ka ara­mej­skie­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aramejczycy

czło­nek jed­ne­go ple­mion se­mic­kich, które w II ty­siąc­le­ciu p.n.e. żyły na pu­sty­niach na za­chód od Me­zo­po­ta­mii


Ara­mej­czy­cy – nazwa ludów se­mic­kich, które w II ty­siąc­le­ciu p.n.e. żyły na pu­sty­niach na za­chód od Me­zo­po­ta­mii.

W dru­giej po­ło­wie II ty­siąc­le­cia za­czę­ły prze­ni­kać do Me­zo­po­ta­mii i Syrii. Naj­daw­niej­sze wzmian­ki o Ara­mej­czy­kach (jako ple­mie­niu Ah­la­mu) po­cho­dzą z li­stów z Amar­na i do­ku­men­tów aka­dyj­skich z XIV wieku p.n.e.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aramejczyk

czło­nek jed­ne­go ple­mion se­mic­kich, które w II ty­siąc­le­ciu p.n.e. żyły na pu­sty­niach na za­chód od Me­zo­po­ta­mii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­nek ludów se­mic­kich ży­ją­cych na pu­sty­niach na za­chód od Me­zo­po­ta­mii w II ty­siąc­le­ciu p.n.e.;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aramejka

człon­ki­ni jed­ne­go ple­mion se­mic­kich, które w II ty­siąc­le­ciu p.n.e. żyły na pu­sty­niach na za­chód od Me­zo­po­ta­mii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przed­sta­wi­ciel­ka ludów se­mic­kich ży­ją­cych na pu­sty­niach na za­chód od Me­zo­po­ta­mii w II ty­siąc­le­ciu p.n.e.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aramejski

zwią­za­ny z Ara­mej­czy­ka­mi


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z Ara­mej­czy­ka­mi, z dawną Syrią

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język z grupy se­mic­kiej, uży­wa­ny na Bli­skim Wscho­dzie od II ty­siąc­le­cia p.n.e. do cza­sów dzi­siej­szych;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aramejskojęzyczny

przy­miot­nik

 (1.1) taki, który po­słu­gu­je się ję­zy­kiem ara­mej­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem ara­mej­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku ara­mej­skim


Źródła:

Wiktionary

Aramid

włó­kno, ro­dzaj po­lia­mi­du, np. kev­lar


Źródła:

SJP.pl

Aramidowy

→ ara­mid


Patrz:aramid

Źródła:

SJP.pl

Aramis

jeden z głów­nych bo­ha­te­rów po­wie­ści "Trzej musz­kie­te­ro­wie" Alek­san­dra Du­ma­sa


Ara­mis – jeden z bo­ha­te­rów cyklu po­wie­ści Ale­xan­dre'a Du­ma­sa-ojca: "Trzej musz­kie­te­ro­wie", "W dwa­dzie­ścia lat póź­niej", "Wi­ceh­ra­bia de Bra­ge­lon­ne". Wy­stę­pu­je rów­nież w po­wie­ści "D’Ar­ta­gnan" au­to­ra Henry'ego Bed­ford-Jo­ne­sa. Wła­ści­wie na­zy­wa się ka­wa­ler Rene d'Her­blay, póź­niej opat d'Her­blay ("Dwa­dzie­ścia lat póź­niej"), póź­niej bi­skup d'Her­blay ("Wi­ceh­ra­bia de Bra­ge­lon­ne"). Po­stać wzo­ro­wa­na na księ­dzu Henri d’Ara­mitz.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aranjaki

ze­spół tek­stów sta­ro­in­dyj­skich, przez­na­czo­nych do stu­dio­wa­nia w pu­stel­niach


Aran­ja­ki (san­skryt आरण्यक "āraṇyaka", tek­sty pust­ko­wi) – część ka­no­nicz­nej li­te­ra­tu­ry we­dyj­skiej, spi­sa­na w san­skry­cie, sta­no­wią­ca zbiór tek­stów fazy przej­ścio­wej, po­mię­dzy za­wie­ra­ją­cy­mi opisy obrzę­dów ofiar­nych "Brah­ma­na­mi", a spe­ku­la­cja­mi fi­lo­zo­ficz­ny­mi "Upa­ni­szad".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aranjueski

[czy­taj: aran­hu­e­ski] przy­miot­nik od: Aran­ju­ez (mia­sto w Hisz­pa­nii)


Źródła:

SJP.pl

Aranjuez

[czy­taj: aranHŁES] mia­sto w Hisz­pa­nii


Aran­ju­ez – mia­sto w środ­ko­wej Hisz­pa­nii, w re­gio­nie Ma­dryt, na po­łud­nie od Ma­dry­tu nad rzeką Tag i Ja­ra­ma. Od XVI w. mie­ści się tu let­nia re­zy­den­cja kró­lów hisz­pań­skich.

W śred­nio­wie­czu zbu­do­wa­ny zo­stał tu wiel­ki bu­dy­nek przez­na­czo­ny na szpi­tal re­kon­wa­le­scen­cyj­ny dla ry­ce­rzy ran­nych w woj­nie z mu­zuł­ma­na­mi w cza­sie re­konk­wi­sty.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aranowski

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aranż

opra­co­wa­nie ut­wo­ru mu­zycz­ne­go na inny niż prze­wi­dzia­no w ory­gi­na­le; aran­ża­cja


Źródła:

SJP.pl

Aranżacja

1. w mu­zy­ce po­waż­nej: opra­co­wa­nie ut­wo­ru mu­zycz­ne­go na inny niż prze­wi­dzia­ny w ory­gi­na­le in­stru­ment, głos itp.;
2. w mu­zy­ce roz­ryw­ko­wej: ryt­micz­ne, har­mo­nicz­ne i ar­ty­ku­la­cyj­no-dy­na­micz­ne opra­co­wa­nie za­ry­su me­lo­dycz­ne­go kom­po­zy­cji (pio­sen­ki) i przy­dzie­le­nie okre­ślo­nych jego par­tii do po­szcze­gól­nych in­stru­men­tów (wy­ko­naw­ców); aranż;
3. za­pro­jek­to­wa­nie wy­stro­ju po­mie­szcze­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) do­sto­so­wa­nie prze­strze­ni lub wnę­trza pod wzglę­dem funk­cjo­nal­nym albo este­tycz­nym

 (1.2) muz. zmia­na sty­li­sty­ki ut­wo­ru mu­zycz­ne­go, bez na­ru­sza­nia jego pod­sta­wo­wej linii me­lo­dyj­nej;


Aran­ża­cja albo też aran­żo­wa­nie – ogół czyn­no­ści twór­czych i tech­nicz­nych zwią­za­nych z roz­wi­nię­ciem ut­wo­ru mu­zycz­ne­go i na­da­niem mu no­we­go obra­zu dźwię­ko­we­go. W węż­szym zna­cze­niu, w jakim używa się tego ter­mi­nu w mu­zy­ce roz­ryw­ko­wej, aran­ża­cją (opra­co­wa­niem) na­zy­wa się przy­sto­so­wa­nie ut­wo­ru do kon­kret­nych wa­run­ków wy­ko­na­nia i ten­den­cji pa­nu­ją­cych ak­tu­al­nie w mu­zy­ce.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aranżacyjny

zwią­za­ny z aran­ża­cją


Źródła:

SJP.pl

Aranżer

1. osoba do­ko­nu­ją­ca aran­ża­cji;
2. ten, kto coś or­ga­ni­zu­je, urzą­dza


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aranżerka

1. ko­bie­ta do­ko­nu­ją­ca aran­ża­cji;
2. ko­bie­ta, która coś or­ga­ni­zu­je, urzą­dza


Źródła:

SJP.pl

Aranżowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|aran­żo­wać.


Źródła:

Wiktionary

Aranżować

1. do­ko­ny­wać aran­ża­cji;
2. urzą­dzać, or­ga­ni­zo­wać coś


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­a­ran­żo­wać)

 (1.1) or­ga­ni­zo­wać, urzą­dzać

 (1.2) daw. po­rząd­ko­wać, ukła­dać

 (1.3) muz. do­sto­so­wać kom­po­zy­cję do uży­cia in­nych in­stru­men­tów czy śpie­wu

 (1.4) daw. prze­wo­dzić, wo­dzić rej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arapaima

ryba kost­nosz­kie­le­to­wa z po­drzę­du kost­no­ję­zycz­nych, naj­więk­sza wśród słod­ko­wod­nych


Ara­pa­i­ma ("Ara­pa­i­ma gigas") – ga­tu­nek ryby kost­no­ję­zy­koksz­tałt­nej z ro­dzi­ny Ara­pa­i­mi­dae. Znana także jako pi­ra­ru­ku ("ryba czer­wo­na") lub pa­i­che. Jedna z naj­więk­szych słod­ko­wod­nych ryb świa­ta.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arapaimokształtne

rząd ryb pro­mie­nio­płet­wych; kost­no­ję­zy­koksz­tałt­ne


Źródła:

SJP.pl

Arar

ga­tu­nek du­że­go ptaka z po­dro­dzi­ny ka­ka­du; ka­ka­du pal­mo­wa, ka­ka­du wiel­ka, ża­łob­ni­ca pal­mo­wa


Arar (arab. عرعر) – mia­sto w pół­noc­no-wschod­niej Ara­bii Sa­u­dyj­skiej, po­ło­żo­ne 60 ki­lo­me­trów od gra­ni­cy z Ira­kiem; sto­li­ca Pół­noc­nej Pro­win­cji Gra­nicz­nej. We­dług spisu lud­no­ści z 2010 roku li­czy­ło 167 057 miesz­kań­ców. Oś­ro­dek prze­my­sło­wy. W mie­ście znaj­du­je się port lot­ni­czy Arar.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arara

ga­tu­nek du­że­go ptaka z po­dro­dzi­ny ka­ka­du; ka­ka­du pal­mo­wa, ka­ka­du wiel­ka, ża­łob­ni­ca pal­mo­wa


Zo­bacz też: Arara (Iz­ra­el).

Arara – mia­sto w środ­ko­wej Bra­zy­lii, w sta­nie Paraíba.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Araracki

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ara­ra­tem, do­ty­czą­cy Ara­ra­tu


Źródła:

Wiktionary

Ararat

masyw wul­ka­nicz­ny w Tur­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. gór­ski masyw wul­ka­nicz­ny w Tur­cji;

 (1.2) geogr. adm. pro­win­cja w Ar­me­nii, w po­łud­nio­wej czę­ści kraju;

 (1.3) geogr. mia­sto w Ar­me­nii, w pro­win­cji Ara­rat (1.2);

 (1.4) geogr. miej­sco­wość w Au­stra­lii, w sta­nie Wik­to­ria;

 (1.5) geogr. hist. sta­ro­żyt­ne pań­stwo na Bli­skim Wscho­dzie, na Wy­ży­ny Ar­meń­skiej;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (2.1) imię|pol­ski|m.


Góra Ara­rat ( Արարատ, ‏אררט‎, Ağrı "dağı" ‏آرارات‎) – masyw wul­ka­nicz­ny le­żą­cy w cen­trum Wy­ży­ny Ar­meń­skiej mię­dzy je­zio­ra­mi Wan i Sewan, na te­ry­to­rium Tur­cji, 32 km od gra­ni­cy z Ar­me­nią i 16 km od gra­ni­cy z Ira­nem.

Masyw gór­ski zaj­mu­je po­wierzch­nię ok. 1000 km² i skła­da się z dwóch szczy­tów: Wiel­kie­go – 5137 m n.p.m. i Ma­łe­go Ara­ra­tu 3896 m n.p.m. Na obyd­wu wierz­choł­kach za­le­ga­ją lo­dow­ce. Wyż­szy wierz­cho­łek wzno­si się ponad 3000–4400 me­trów wzglę­dem ota­cza­ją­cych górę rów­nin []


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ararauna

ga­tu­nek du­że­go ptaka z ro­dzi­ny pa­pu­go­wa­tych, o żół­tych i ja­skra­wo­nie­bie­skich pió­rach; ara ara­ra­u­na


Źródła:

SJP.pl

Arasari

ro­dzaj pta­ków z po­dro­dzi­ny tu­ka­nów


Źródła:

SJP.pl

Araszkiewicz

naz­wi­sko


Arasz­kie­wicz – pol­skie naz­wi­sko. Na po­cząt­ku XXI wieku no­szo­ne w Pol­sce przez 749 osób.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arat

pa­sterz bydła w Mon­go­lii


Źródła:

SJP.pl

Araukana

rasa kur ozdob­nych z Chile, zno­szą­cych jaja barwy jas­no­zie­lon­ka­wej lub jas­no­nie­bie­ska­wej


Zo­bacz też: Ara­u­ka­na (rasa kury).

Ara­u­ka­na (hiszp. "La Ara­u­ca­na") – szes­na­sto­wiecz­ny hisz­pań­ski epos bo­ha­ter­ski au­tor­stwa Alon­sa de Er­cil­la y Zúñiga. Dzie­ło pow­sta­wa­ło w la­tach 1569–89. Utwór opo­wia­da o pod­bo­ju Chile przez hisz­pań­skich konk­wi­sta­do­rów. Po­e­mat skła­da się z trzech czę­ści. Zo­stał na­pi­sa­ny ok­ta­wą (po hisz­pań­sku oc­ta­va real).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Araukanie

rasa kur ozdob­nych z Chile, zno­szą­cych jaja barwy jas­no­zie­lon­ka­wej lub jas­no­nie­bie­ska­wej


Źródła:

SJP.pl

Araukanin

In­dia­nin Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej za­miesz­ku­ją­cy środ­ko­we Chile i pół­noc­no-za­chod­nią Ar­gen­ty­nę


Źródła:

SJP.pl

Araukanka

In­dian­ka Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej za­miesz­ku­ją­ca środ­ko­we Chile i pół­noc­no-za­chod­nią Ar­gen­ty­nę


Źródła:

SJP.pl

Araukaria

wiecz­nie zie­lo­ne drze­wo igla­ste; igła­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. ro­dzaj drzew igla­stych z ro­dzi­ny ara­u­ka­rio­wa­tych


Ara­u­ka­ria, igła­wa ("Ara­u­ca­ria" Juss.) – ro­dzaj drzew igla­stych z ro­dzi­ny ara­u­ka­rio­wa­tych. Obej­mu­je 19 ga­tun­ków. Dwa ga­tun­ki rosną w po­łud­nio­wej czę­ści Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej, po­zo­sta­łe we wschod­niej Au­stra­lii, na Nowej Gwi­nei i Nowej Ka­le­do­nii. Drze­wa są wiecz­no­zie­lo­ne, dwu­pien­ne (rzad­ko jed­no­pien­ne) i wy­róż­nia­ją się re­gu­lar­nym po­kro­jem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Araukariowate

ro­dzi­na ro­ślin na­go­na­sien­nych; igła­wo­wa­te


Ara­u­ka­rio­wa­te, igła­wo­wa­te ("Ara­u­ca­ria­ce­ae" Hen­kel & W. Hochst.) – ro­dzi­na ro­ślin na­go­na­sien­nych, spo­krew­nio­na z za­strza­li­no­wa­ty­mi ("Po­do­car­pa­ce­ae"). Za­li­cza­ne są tu 42 ga­tun­ki sku­pio­ne w trzech ro­dza­jach: ara­u­ka­ria, aga­tis i wo­le­mia. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją na pół­ku­li po­łud­nio­wej po obu stro­nach Oce­a­nu Spo­koj­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Araukariowaty

o ce­chach ara­u­ka­rio­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny ara­u­ka­rio­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Araukariowy

zwią­za­ny z ara­u­ka­rią


przy­miot­nik

 (1.1) skła­da­ją­cy się z ara­u­ka­rii

 (1.2) wy­ko­na­ny z drew­na lub innej czę­ści ara­u­ka­rii

 (1.3) bę­dą­cy czę­ścią ara­u­ka­rii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Araukański

do­ty­czą­cy Ara­u­ka­nów, wła­ści­wy Ara­u­ka­nom


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ara­u­ka­nią, do­ty­czą­cy Ara­u­ka­nii

 (1.2) jęz. zwią­za­ny z ję­zy­ka­mi ara­u­kań­ski­mi, do­ty­czą­cy ję­zy­ków ara­u­kań­skich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arawacki

1. → Ara­wak;
2. ję­zy­ki ara­wac­kie - grupa ję­zy­ko­wa ludów in­diań­skich Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej i Środ­ko­wej


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ara­wa­ka­mi, do­ty­czą­cy Ara­wa­ków


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arawak

In­dia­nin Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej po­słu­gu­ją­cy się ję­zy­ka­mi z ro­dzi­ny ara­wac­kiej


Ara­wak, Ara­wa­ko­wie – grupy et­nicz­ne In­dian Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej, po­słu­gu­ją­ce się ję­zy­ka­mi z ro­dzi­ny ara­wac­kiej ( Ara­wa­kan).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arawakowie

grupy et­nicz­ne In­dian Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej, po­słu­gu­ją­ce się ję­zy­ka­mi z ro­dzi­ny ara­wac­kiej


Źródła:

SJP.pl

Arański

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z wy­spa­mi Aran (na pół­noc­no-za­chod­nim wy­brze­żu Ir­lan­dii)


Źródła:

Wiktionary

Arba

1. dwu­ko­ło­wy wózek uży­wa­ny w kra­jach Orien­tu;
2. czte­ro­ko­ło­wy wóz na Ukra­i­nie i Ka­u­ka­zie, głów­nie do prze­wo­zu zboża


Zo­bacz też: Arba (sto­li­ca ty­tu­lar­na).

Arba – miej­sco­wość i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie Friu­li-We­ne­cja Ju­lij­ska, w pro­win­cji Por­de­no­ne.

We­dług da­nych na rok 2004 gminę za­miesz­ki­wa­ło 1228 osób, 87,7 os./km².


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arbaj

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ubra­nie ro­bo­cze


Źródła:

Wiktionary

Arbajclozy

przy­miot­nik

 (1.1) gw-pl|Ja­strzę­bie-Zdrój,Ry­duł­to­wy,Gli­wi­ce,Pil­cho­wi­ce,Rosz­ków (po­wiat ra­ci­bor­ski),Kiel­cza,Bie­strzyn­nik,Bo­ga­ci­ca. bez­ro­bot­ny


Źródła:

Wiktionary

Arbajtancug

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ubra­nie ro­bo­cze, kom­bi­ne­zon ro­bo­czy


Źródła:

Wiktionary

Arbajter

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. kolej. po­ciąg pra­cow­ni­czy


Źródła:

Wiktionary

Arbalet

kusza, która za­miast beł­tów wy­rzu­ca ka­mien­ne lub oło­wia­ne kule; ar­ba­le­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. wojsk. łow. broń mio­ta­ją­ca ka­mie­nie lub kule oło­wia­ne, ro­dzaj kuszy, zwy­kle z me­ta­lo­wym łę­czy­skiem i me­cha­niz­mem spu­sto­wym, uży­wa­na w śred­nio­wie­czu i póź­niej w oblę­że­niach i do po­lo­wań


Ar­ba­let (także: ar­ba­le­ta; niem. "ba­le­ster") – ro­dzaj kuszy, przy­sto­so­wa­nej do mio­ta­nia po­ci­sków ka­mien­nych lub oło­wia­nych (za­miast beł­tów).

Ar­ba­let po­sia­dał łoże (czę­sto z cha­rak­te­ry­stycz­nym wy­gię­ciem w przed­niej czę­ści), do któ­re­go przy­mo­co­wa­ne było sta­lo­we łu­czy­sko.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arbaleta

kusza, która za­miast beł­tów wy­rzu­ca ka­mien­ne lub oło­wia­ne kule; ar­ba­let


Źródła:

SJP.pl

Arbaletowy

przy­miot­nik od: ar­ba­let


Źródła:

SJP.pl

Arbata

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Poz­nań. her­ba­ta


Źródła:

Wiktionary

Arbek

cze­czeń­ski żoł­nierz lub ochot­nik wal­czą­cy w od­dzia­łach par­ty­zanc­kich prze­ciw­ko Ro­sja­nom


Źródła:

SJP.pl

Arbela

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sta­roż. mia­sto w Iraku;


Ar­be­la (asy­ryj­skie "Ar­ba­il", za­pi­sy­wa­ne uru"Arba/Erba-ìl", współ­czes­ny Irbil) – sta­ro­żyt­ne mia­sto w pół­noc­nej Me­zo­po­ta­mii, po­ło­żo­ne na rów­ni­nie roz­cią­ga­ją­cej się na wschód od rzeki Ty­grys, po­mię­dzy rze­ka­mi Wiel­ki Zab i Mały Zab. Hi­sto­ria za­sied­le­nia tego mia­sta obej­mu­je okres od (co najm­niej) ostat­nich wie­ków wczes­nej epoki brązu, aż do okre­su rzym­skie­go.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arbiter

1. osoba de­cy­du­ją­ca o czymś, roz­strzy­ga­ją­ca coś; znaw­ca, au­to­ry­tet;
2. książ­ko­wo: roz­jem­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) praw. roz­jem­ca, sę­dzia po­lu­bow­ny po­wo­ła­ny aby roz­strzy­gnąć spór

 (1.2) sport. sę­dzia spor­to­wy

 (1.3) książk. osoba, którą uz­na­je się za au­to­ry­tet w ja­kiejś dzie­dzi­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arbitralizm

spo­sób po­stę­po­wa­nia po­le­ga­ją­cy na niez­no­sze­niu sprze­ci­wu i na­rzu­ca­niu innym swo­je­go zda­nia; apo­dyk­tyzm, apo­dyk­tycz­ność, ar­bi­tral­ność


Źródła:

SJP.pl

Arbitralnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) na­rzu­ca­jąc komuś, w spo­sób bezwz­ględ­ny, bez prze­strze­ga­nia reguł


Źródła:

Wiktionary

Arbitralność

na­rzu­ca­nie komuś włas­ne­go zda­nia w spo­sób nie­przyj­mu­ją­cy sprze­ci­wu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. cecha tego, co jest ar­bi­tral­ne

 (1.2) książk. cecha tych, któ­rzy są ar­bi­tral­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arbitralny

1. opie­ra­ją­cy się na włas­nym uz­na­niu, bez usta­lo­nych zasad czy kon­sul­ta­cji;
2. na­rzu­ca­ją­cy swoje opi­nie lub de­cyz­je, nie uz­na­ją­cy sprze­ci­wu


przy­miot­nik

 (1.1) na­rzu­ca­ją­cy swoje zda­nie, nie­lu­bią­cy sprze­ci­wu

 (1.2) taki (np. wnio­sek), któ­re­go po­stu­lo­wa­na słusz­ność nie opie­ra się na po­zy­tyw­nej we­ry­fi­ka­cji przez sze­reg spój­nych i/lub spraw­dzo­nych kry­te­riów, ale na jed­nym kry­te­rium, jakim jest wy­gło­sze­nie go przez kon­kret­ną osobę

 (1.3) jęz. kon­wen­cjo­nal­ny, umow­ny, do­wol­ny;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arbitraż

roz­strzy­ga­nie spo­rów przed bez­stron­nym ar­bi­trem (ar­bi­tra­mi); sąd po­lu­bow­ny, po­stę­po­wa­nie roz­jem­cze


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sąd roz­jem­czy, po­lu­bow­ne roz­strzy­gnię­cie danej kwe­stii przez ar­bi­trów


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arbitrażowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) praw. roz­strzy­ga­nie sporu w dro­dze ar­bi­tra­żu

 (1.2) praw. bra­nie udzia­łu w ar­bi­tra­żu


Źródła:

Wiktionary

Arbitrażować

roz­strzy­gać kon­flikt za po­mo­cą ar­bi­tra­żu


Źródła:

SJP.pl

Arbitrażowy

zwią­za­ny z ar­bi­tra­żem (np. po­stę­po­wa­nie ar­bi­tra­żo­we)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) praw. zwią­za­ny z ar­bi­tra­żem, do­ty­czą­cy ar­bi­tra­żu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arbitrażysta

osoba zaj­mu­ją­ca się ar­bi­tra­żem wa­lu­to­wym lub de­wi­zo­wym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ekon. pod­miot zaj­mu­ją­cy się sto­so­wa­niem ar­bi­tra­żu na rynku


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arboret

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zob. ar­bo­re­tum.


Źródła:

Wiktionary

Arboretum

po­wierzch­nia upraw­na drzew i krze­wów dla celów ho­dow­la­nych i ba­daw­czych; den­dra­rium


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ekol. wy­o­dręb­nio­ny ob­szar, na któ­rym znaj­du­je się ko­lek­cja drzew i krze­wów, utrzy­my­wa­ny w celu na­u­ko­wo-ba­daw­czym (np. prace nad akli­ma­ty­za­cją ob­cych ga­tun­ków), bądź ochro­ny rzad­kich ga­tun­ków i od­mian;


Ar­bo­re­tum (łac. "arbor", "ar­bo­ris" – drze­wo), ogród den­dro­lo­gicz­ny, den­dra­rium – miej­sce, w któ­rym ko­lek­cjo­nu­je się drze­wa i krze­wy oraz zwy­kle pro­wa­dzi się ba­da­nia nad nimi. Przy ar­bo­re­tach dzia­ła­ją czę­sto pla­ców­ki na­u­ko­we ba­da­ją­ce mor­fo­lo­gię, ana­to­mię, eko­lo­gię, fiz­jo­lo­gię i ge­ne­ty­kę ro­ślin drze­wia­stych oraz moż­li­wo­ści akli­ma­ty­za­cji ga­tun­ków ob­cych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arborio

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) spoż. od­mia­na ryżu o za­o­krą­glo­nych ziar­nach, uży­wa­na m.in. do ri­sot­to


Ar­bo­rio – miej­sco­wość i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie Pie­mont, w pro­win­cji Ver­cel­li.

We­dług da­nych na rok 2004 gminę za­miesz­ki­wa­ły 1033 osoby, 44,9 os./km².

Bez­poś­red­nio od nazwy miej­sco­wo­ści wy­wo­dzi się nazwa ryżu Ar­bo­rio, któ­re­go upra­wę roz­po­czę­to tam w XX wieku.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arborycyd

śro­dek che­micz­ny do ni­szcze­nia krze­wów i drzew


Źródła:

SJP.pl

Arborycydowy

przy­miot­nik od: ar­bo­ry­cyd


Źródła:

SJP.pl

Arborysta

osoba zaj­mu­ją­ca się upra­wą i pie­lę­gna­cją ro­ślin drze­wia­stych


Ar­bo­ry­sta (z łac. "arbor" – drze­wo) – spe­cja­li­sta z za­kre­su ar­bo­ry­sty­ki, zaj­mu­ją­cy się opie­ką (sa­dze­niem, prze­sa­dza­niem, ochro­ną, dia­gno­sty­ką, pro­jek­to­wa­niem za­bie­gów pie­lę­gna­cyj­nych itd.) nad drze­wa­mi, krze­wa­mi, pną­cza­mi zwy­kle w kra­jo­bra­zie kul­tu­ro­wym od mo­men­tu po­sa­dze­nia do na­tu­ral­nej śmier­ci lub usu­nię­cia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arborystka

→ ar­bo­ry­sta


Patrz:arborysta

Źródła:

SJP.pl

Arborystyczny

przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ar­bo­ry­sty­ki


Źródła:

Wiktionary

Arborystyka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauka zaj­mu­ją­ca się pie­lę­gna­cją, ba­da­nie­mi oraz upra­wą ro­ślin drze­wia­stych i drzew


Ar­bo­ry­sty­ka (z arbor – drze­wo) – dy­scy­pli­na prak­tycz­na o pod­sta­wach na­u­ko­wych roz­wi­ja­ją­ca się dy­na­micz­nie w Sta­nach Zjed­no­czo­nych oraz Eu­ro­pie Za­chod­niej i Środ­ko­wej, zaj­mu­ją­ca się upra­wą, pie­lę­gna­cją, a także ba­da­nia­mi drzew, krze­wów, pną­czy i in­nych wie­lo­let­nich ro­ślin drze­wia­stych. Za ojca współ­czes­nej ar­bo­ryst­ki uwa­ża­ny jest ame­ry­kań­ski bio­log i fi­to­pa­to­log Alex Shigo.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arbuskularny

mi­ko­ry­za ar­bu­sku­lar­na - ro­dzaj mi­ko­ry­zy, w któ­rym grzyb­nia wnika do środ­ka ko­rze­nia ro­ślin


Źródła:

SJP.pl

Arbutyna

gli­ko­zyd wy­stę­pu­ją­cy głów­nie w li­ściach bo­rów­ki brusz­ni­cy, ma­ją­cy wła­ści­wo­ści an­ty­sep­tycz­ne; sto­so­wa­ny jako lek od­ka­ża­ją­cy drogi mo­czo­we


Ar­bu­ty­na (β-glu­ko­zyd hy­dro­chi­no­nu) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy gli­ko­zy­dów fe­no­lo­wych.

Wy­stę­pu­je w wielu ro­śli­nach, np. w ma­je­ran­ku, le­biod­ce i li­ściach drzew. Jej ut­le­nia­nie jest przy­czy­ną czer­nie­nia za­wie­ra­ją­cych ją liści.

Ma dzia­ła­nie de­zyn­fe­ku­ją­ce drogi mo­czo­we dzię­ki hy­dro­li­zie w śro­do­wi­sku za­sa­do­wym do hy­dro­chi­no­nu, bę­dą­cym wła­ści­wym środ­kiem ak­tyw­nym. Re­ak­cja ta nie za­cho­dzi w śro­do­wi­sku obo­jęt­nym i kwa­so­wym, jest też ha­mo­wa­na przez po­chod­ne kwasu ga­lu­so­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arbuz

1. jed­no­rocz­na, afry­kań­ska ro­śli­na wa­rzyw­na z ro­dzi­ny dy­nio­wa­tych, upra­wia­na w cie­płych kra­jach na całym świe­cie ze wzglę­du na smacz­ne owoce; kawon;
2. owoc tej ro­śli­ny w kształ­cie dużej kuli (o masie nawet do 16 kg), z gru­bym, wod­ni­stym i słod­kim miąż­szem barwy czer­wo­nej, ró­żo­wej lub żół­tej; kawon;
3. po­tocz­nie, żar­to­bli­wie: głowa;
4. daw­niej: dynia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ogrod. bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ci­trul­lus|Schrad.|ref=tak., ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny dy­nio­wa­tych;

 (1.2) spoż. owoc ar­bu­za (1.1), wiel­ka kula w zie­lo­nej, twar­dej skór­ce i z czer­wo­nym, wod­ni­stym miąż­szem o słod­kim smaku

 (1.3) pot. uczn. stud. więz. głowa

 (1.4) uczn. ktoś otyły

 (1.5) uczn. ktoś nie­a­trak­cyj­ny


Arbuz, kawon ("Ci­trul­lus" Schrad.) – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny dy­nio­wa­tych. Obej­mu­je 7 ga­tun­ków. Czte­ry z nich rosną w po­łud­nio­wej Afry­ce. "C. mu­co­so­sper­mus" ro­śnie w tro­pi­kal­nej Afry­ce Za­chod­niej oraz Su­da­nie. Arbuz ko­lok­win­ta "C. co­lo­cynt­his" ro­śnie w pół­noc­nej Afry­ce, na po­łud­nio­wych krań­cach Eu­ro­py i w po­łud­nio­wo-za­chod­niej Azji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arbuziarz

1. w gwa­rze ucz­niow­skiej: osoba do­brze zbu­do­wa­na i wy­spor­to­wa­na;
2. w gwa­rze zło­dziej­skiej: ban­dy­ta bi­ją­cy ofia­ry w głowę


Źródła:

SJP.pl

Arbuzik

zdrob­nie­nie od: arbuz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od: arbuz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arbuzowaty

ma­ją­cy kształt ar­bu­za, przy­po­mi­na­ją­cy arbuz


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o kształ­cie ar­bu­za, przy­po­mi­na­ją­cy arbuz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arbuzowy

→ arbuz


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ar­bu­za, zwią­za­ny z ar­bu­za­mi

 (1.2) o jas­no­czer­wo­nym ko­lo­rze

 (1.3) za­wie­ra­ją­cy arbuz, ma­ją­cy smak ar­bu­za


Patrz:arbuz

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arbuzy

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) pot. uczn. duży biust

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) M. i B. lm. od: arbuz


Źródła:

Wiktionary

Arcach

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. te­ry­to­rium w Azji, na ob­sza­rze Ka­u­ka­zu


Źródła:

Wiktionary

Arcana

[czy­taj: ar­ka­na] pol­skie wy­daw­nict­wo


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arcaski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­ca­chem, do­ty­czą­cy Ar­ca­chu


Źródła:

Wiktionary

Arcato

[czy­taj: ar­ka­to] okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: smycz­ku­jąc


Źródła:

SJP.pl

Arcelor

kon­cern hut­ni­czy


Ar­ce­lor S.A. – były luk­sem­bur­ski kon­cern hut­ni­czy.

Przed­się­bior­stwo obec­nie na­le­ży do kon­cer­nu ArcelorMittal, naj­więk­sze­go na świe­cie pro­du­cen­ta stali z sie­dzi­bą głów­ną w Luk­sem­bur­gu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arch

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. ar­kusz


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arch.

skrót od:
1. ar­chi­tekt;
2. ar­chi­tek­tu­ra;
3. ar­chi­wum;
4. ar­chi­die­cez­ja;
5. ar­che­o­lo­gicz­ny;
6. ar­chi­tek­to­nicz­ny;
7. ar­cha­icz­ny


skrót

 (1.1) = ar­chi­tekt; rzad. ar­chi­tekt­ka

 (1.2) = ar­chi­tek­tu­ra

 (1.3) = ar­chi­die­cez­ja

 (1.4) = ar­chi­wum

 (1.5) = ar­che­o­lo­gicz­ny

 (1.6) = ar­chi­tek­to­nicz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archa

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) stpol. śrpol. arka


Źródła:

Wiktionary

Archacki

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Archaeus

[czy­taj: ar­che­us] w fi­lo­zo­fii przy­ro­dy: za­sa­da życia; po­ję­cie wpro­wa­dzo­ne do al­che­mii przez Pa­ra­cel­su­sa


Źródła:

SJP.pl

Archaicznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób ty­po­wy dla mi­nio­nych cza­sów

 (1.2) w spo­sób nie­pa­su­ją­cy do no­wych cza­sów


Źródła:

Wiktionary

Archaiczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ar­cha­icz­nie


Źródła:

SJP.pl

Archaiczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ar­cha­icz­ny


Źródła:

SJP.pl

Archaiczność

prze­sta­rza­łość


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ar­cha­icz­ne; cecha tych, któ­rzy są ar­cha­icz­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archaiczny

1. do­ty­czą­cy bar­dzo od­le­głych cza­sów, róż­nią­cy się wy­raź­nie od tego, co wy­stę­pu­je obec­nie, np. ar­cha­icz­ny język, ar­cha­icz­na kul­tu­ra;
2. prze­sta­rza­ły, np. ar­cha­icz­ne po­glą­dy


przy­miot­nik

 (1.1) bę­dą­cy ty­po­wym dla daw­nych cza­sów

 (1.2) pejor. niez­god­ny z no­wo­czes­no­ścią lub po­stę­pem

 (1.3) geol. zwią­za­ny z ar­cha­i­kiem, do­ty­czą­cy ar­cha­i­ku

 (1.4) do­ty­czą­cy najw­cze­śniej­szych okre­sów pow­sta­wa­nia albo kształ­to­wa­nia się cze­goś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archaik

w ge­o­lo­gii: naj­star­sza era w dzie­jach Ziemi, która trwa­ła od po­cząt­ków ge­o­lo­gicz­nych dzie­jów Ziemi do około 2,5 mi­liar­da lat temu; ar­che­o­zo­ik, azoik, era ar­cha­icz­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. naj­star­szy eon w dzie­jach Ziemi;


Ar­cha­ik ( Ar­che­an, od "arche" ‛na prze­dzie’), "ar­che­o­zo­ik" (z "dzoe" ‛życie’), "azoik" (z gr. ‛bez życia’)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archaika

rzad­ko: to, co jest wła­ści­we od­le­głym cza­som; ar­cha­icz­ność, pra­daw­ność, pra­sta­rość, sta­ro­daw­ność


Źródła:

SJP.pl

Archaista

prze­sta­rza­le: zwo­len­nik ar­cha­i­za­cji - na­da­wa­nia cze­muś (np. dzie­łu sztu­ki, ję­zy­ko­wi) form wła­ści­wych epoce mi­nio­nej


Źródła:

SJP.pl

Archaistyczny

ma­ją­cy cechy mi­nio­nej epoki; ar­cha­i­zu­ją­cy


przy­miot­nik

 (1.1) ma­ją­cy cechy epok mi­nio­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archaizacja

od­mia­na sty­li­za­cji, po­le­ga­ją­ca na uży­ciu w wy­po­wie­dzi wy­ra­zów, zwro­tów lub szyku zda­nia, cha­rak­te­ry­stycz­nych dla daw­nych epok


Ar­cha­i­za­cja (sty­li­za­cja ar­cha­icz­na) – ro­dzaj sty­li­za­cji ję­zy­ko­wej po­le­ga­ją­cej na wpro­wa­dze­niu do ut­wo­ru li­te­rac­kie­go ar­cha­icz­nych ele­men­tów słow­nict­wa, rza­dziej form gra­ma­tycz­nych lub kon­struk­cji skład­nio­wych. W wy­pad­ku braku za­byt­ków do­ku­men­tu­ją­cych dawne formy (np. dla pol­szczyz­ny sprzed XII wieku) celom sty­li­za­cji ar­cha­icz­nej mogą słu­żyć ele­men­ty gwa­ro­we lub po­cho­dzą­ce z ję­zy­ka daw­nych epok.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archaizacyjny

→ ar­cha­i­za­cja


Patrz:archaizacja

Źródła:

SJP.pl

Archaizator

osoba pro­pa­gu­ją­ca stary ład jak rów­nież osoba prze­ciw­na po­stę­po­wi tech­nicz­ne­mu


Źródła:

SJP.pl

Archaizatorski

→ ar­cha­i­za­tor


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­cha­i­za­to­rem, ar­cha­i­za­to­ra­mi, do­ty­czą­cy ar­cha­i­za­to­rów; cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ar­cha­i­za­to­ra


Patrz:archaizator

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archaizm

wyraz, zwrot bądź kon­struk­cja skład­nio­wa, które już wysz­ły z uży­cia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. forma ję­zy­ko­wa, która wysz­ła z uży­cia

 (1.2) rzecz prze­sta­rza­ła


Ar­cha­izm (gr. "archaíos" „dawny” od "archē" „po­czą­tek”) – wyraz, kon­struk­cja skład­nio­wa lub zwią­zek fra­ze­o­lo­gicz­ny, który wy­szedł z uży­cia w danej for­mie ję­zy­ka. Ar­cha­iz­my to także wy­ra­zy w for­mie prze­sta­rza­łej, które są je­szcze w pew­nym stop­niu uży­wa­ne, lecz po­strze­ga­ne jako dawne. Te z kolei na­zy­wa się ana­chro­nicz­ny­mi. Ter­min uży­wa­ny jest rów­nież w zna­cze­niu ogól­niej­szym na naz­wa­nie rze­czy prze­sta­rza­łych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archaizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) jęz. szt. na­śla­do­wa­nie stylu lub ję­zy­ka epok mi­nio­nych, na­da­wa­nie cze­muś cech ar­cha­icz­nych


Źródła:

Wiktionary

Archaizować

do­ko­ny­wać ar­cha­i­za­cji, wpro­wa­dzać do dzie­ła ele­men­ty (wy­ra­zy, zwro­ty, szyk zda­nia) cha­rak­te­ry­stycz­ne dla daw­nych epok


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. zar­cha­i­zo­wać)

 (1.1) na­da­wać ut­wo­ro­wi cechy cha­rak­te­ry­stycz­ne dla dzieł daw­nych epok


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archaizujący

odz­na­cza­ją­cy się ar­cha­i­za­cją


Źródła:

SJP.pl

Archalaksa

zmia­na w po­cząt­ko­wym eta­pie em­brio­ge­ne­zy


Źródła:

SJP.pl

Archandia

daw­niej: tłum, ga­wiedź, or­szak; ar­chan­dria


Źródła:

SJP.pl

Archandria

daw­niej: tłum, ga­wiedź, or­szak; ar­chan­dia


Źródła:

SJP.pl

Archangielczyk

miesz­ka­niec Ar­chan­giel­ska


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Ar­chan­giel­czyk. (miesz­ka­niec Ar­chan­giel­ska)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archangielka

miesz­kan­ka Ar­chan­giel­ska (mia­sta w Rosji)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Ar­chan­giel­ka. (miesz­kan­ka Ar­chan­giel­ska)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archangielsk

ro­syj­skie mia­sto por­to­we po­ło­żo­ne nad Mo­rzem Bia­łym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w pół­noc­nej czę­ści eu­ro­pej­skiej Rosji;


Ar­chan­gielsk (ros. Арха́нгельск; do 1613 No­wo­choł­mo­go­ry, ros. Новохолмого́ры) – mia­sto w pół­noc­nej czę­ści eu­ro­pej­skiej Rosji, sto­li­ca ob­wo­du ar­chan­giel­skie­go i re­jo­nu pri­mor­skie­go. Mia­sto leży na dwóch brze­gach rzeki Dwiny, 40–45 km od miej­sca, gdzie wpada do Morza Bia­łe­go. Te­ry­to­rium okrę­gu miej­skie­go (re­jo­nu) mia­sto Ar­chan­gielsk obej­mu­je 29 442 ha. Miej­skie na­brze­ża prze­cią­gnię­te są wzdłuż rzeki na 35 km. Ar­chan­gielsk był głów­nym por­tem Rosji do roku 1703.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archangielski

→ Ar­chan­gielsk (mia­sto w Rosji)


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Ar­chan­giel­ska, zwią­za­ny z Ar­chan­giel­skiem


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archanielika

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. bot. lud. dzię­giel lit­wor, ar­cy­dzię­giel lit­wor (nazwa sy­ste­ma­tycz­na|An­ge­li­ca ar­chan­ge­li­ca|L.|ref=tak., nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ar­chan­ge­li­ca of­fi­ci­na­lis|Hoffm.|ref=tak.)


Źródła:

Wiktionary

Archanielski

do­ty­czą­cy ar­cha­nio­ła


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rel. zwią­za­ny z ar­cha­nio­łem, do­ty­czą­cy ar­cha­nio­ła

przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (2.1) na­le­żą­cy do ar­cha­nio­ła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archanielskość

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha cze­goś, co jest zwią­za­ne z ar­cha­nio­łem, do­ty­czy ar­cha­nio­ła


Źródła:

Wiktionary

Archanioł

w re­li­gii chrze­ści­jań­skiej i ży­dow­skiej, anioł naj­wyż­szy "rangą"


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy lub mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) rel. każdy byt du­cho­wy sto­ją­cy w hie­rar­chii nie­biań­skiej wyżej niż chór anio­łów;


Ar­cha­nioł (gr. ἀρχάγγελος – "archángelos") – w niek­tó­rych re­li­giach: każdy byt du­cho­wy, sto­ją­cy w hie­rar­chii nie­biań­skiej wyżej niż po­zo­sta­li anio­ło­wie, na­czel­nik anio­łów. Grec­ki prze­dro­stek „arch-” oz­na­cza „wodza”, kogoś „głów­ne­go”, „na­czel­ne­go”. Okre­śle­nie to do­ty­czy także jed­ne­go z dzie­wię­ciu chó­rów aniel­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archar

pod­ga­tu­nek dzi­kiej owcy (ar­ga­li); owca kasz­gar­ska, owca pa­mir­ska, owca Marco Polo


Źródła:

SJP.pl

Arche

we­dług sta­ro­żyt­nych fi­lo­zo­fów grec­kich: pra­e­le­ment ma­te­rial­ny, z któ­re­go roz­wi­nę­ła się przy­ro­da


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archean

drob­ny jed­no­ko­mór­ko­wiec, za­li­cza­ny z eu­bak­te­ria­mi do pro­ka­rion­tów; ar­che­bak­te­ria, ar­che­o­bak­te­ria, ar­che­o­wiec, ar­che­on, pra­bak­te­ria


Źródła:

SJP.pl

Archeany

drob­ny jed­no­ko­mór­ko­wiec, za­li­cza­ny z eu­bak­te­ria­mi do pro­ka­rion­tów; ar­che­bak­te­ria, ar­che­o­bak­te­ria, ar­che­o­wiec, ar­che­on, pra­bak­te­ria


Źródła:

SJP.pl

Archebakteria

drob­ny jed­no­ko­mór­ko­wiec, za­li­cza­ny z eu­bak­te­ria­mi do pro­ka­rion­tów; ar­che­o­bak­te­ria, ar­che­o­wiec, ar­che­an, ar­che­on, pra­bak­te­ria


Źródła:

SJP.pl

Archegonium

żeń­ski organ rozm­na­ża­nia u pa­prot­ni­ków, msza­ków i ro­ślin na­go­za­ląż­ko­wych; rod­nia


Źródła:

SJP.pl

Archelaus

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) sta­roż. imię|pol­ski|m.;


Ar­che­la­us – zla­ty­ni­zo­wa­na forma grec­kie­go imie­nia mę­skie­go "Αρχελαος (Ar­che­la­os)", które oz­na­cza „przy­wód­ca ludu”, od "αρχος (ar­chos)" – "mistrz, wład­ca, przy­wód­ca" i "λαος (laos)" – „lud, lu­dzie”. Pa­tro­nem tego imie­nia jest św. Ar­che­la­us, wspo­mi­na­ny razem ze św. Cy­ria­kiem (III wiek).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Archelon

ko­pal­ny żółw ży­ją­cy w póź­nej kre­dzie; naj­więk­szy znany ga­tu­nek żół­wia


Ar­che­lon is­chy­ros (gr. "arche" – po­czą­tek, "che­lo­na – żółw") – ko­pal­ny gad z po­drzę­du żółwi skry­to­szyj­nych, ży­ją­cy w póź­nej kre­dzie ok. 70 mln lat temu w okre­sie kam­pań­skim. Naj­więk­szy znany jak dotąd żółw.

Dłu­gość ar­che­lo­na sza­cu­je się na 4,5 m, co czyni go naj­więk­szym zi­den­ty­fi­ko­wa­nym żół­wiem w hi­sto­rii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archenteron

wew­nętrz­na jama ga­stru­li ma­ją­ca po­stać worka, któ­re­go ścia­ny two­rzy en­do­der­ma; ga­stro­cel, pra­je­li­to, je­li­to pier­wot­ne


Źródła:

SJP.pl

Archeo-

temat sło­wot­wór­czy

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych wska­zu­ją­cy na ich zwią­zek zna­cze­nio­wy ze sta­ro­żyt­no­ścią, pre­hi­sto­rią


Źródła:

Wiktionary

Archeobakteria

drob­ny jed­no­ko­mór­ko­wiec, za­li­cza­ny z eu­bak­te­ria­mi do pro­ka­rion­tów; ar­che­bak­te­ria, ar­che­o­wiec, ar­che­an, ar­che­on, pra­bak­te­ria


Źródła:

SJP.pl

Archeocjat

przed­sta­wi­ciel wy­mar­łej gro­ma­dy gąbek ży­ją­cych w kam­brze


Źródła:

SJP.pl

Archeocjaty

przed­sta­wi­ciel wy­mar­łej gro­ma­dy gąbek ży­ją­cych w kam­brze


Ar­che­o­cja­ty (Ar­cha­e­o­cy­at­ha) - wy­mar­ła gro­ma­da gąbek, ży­ją­ca w kam­brze, ważne ska­mie­nia­ło­ści prze­wod­nie w kam­brze dol­nym. Były to or­ga­niz­my osob­ni­cze lub ko­lo­nij­ne, ko­lo­nie two­rzy­ły rafy wy­ma­ga­ją­ce wód mor­skich, płyt­kich i cie­płych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archeoetnografia

dy­scy­pli­na na­u­ko­wa wy­ko­rzy­stu­ją­ca stu­dia nad ży­ją­cy­mi spo­łecz­no­ścia­mi do re­kon­struk­cji sta­ro­żyt­nych kul­tur; et­no­ar­che­o­lo­gia, et­no­gra­fia ar­che­o­lo­gicz­na


Źródła:

SJP.pl

Archeofit

ro­śli­na ob­ce­go po­cho­dze­nia, która zna­la­zła się i trwa­le za­do­mo­wi­ła na nowym ob­sza­rze przed koń­cem XV wieku


Ar­che­o­fit (z gr. ἀρχή "po­czą­tek", φυτόν "ro­śli­na") – ga­tu­nek ro­śli­ny ob­ce­go po­cho­dze­nia (an­tro­po­fit), który przy­był na dany ob­szar z in­nych re­jo­nów ge­o­gra­ficz­nych w cza­sach wczes­no­hi­sto­rycz­nych lub przed­hi­sto­rycz­nych i wy­stę­pu­je naj­czę­ściej w sied­li­skach sy­nan­tro­pij­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archeofity

ro­śli­na ob­ce­go po­cho­dze­nia, która zna­la­zła się i trwa­le za­do­mo­wi­ła na nowym ob­sza­rze przed koń­cem XV wieku


Źródła:

SJP.pl

Archeograf

osoba wy­spe­cja­li­zo­wa­na w ar­che­o­gra­fii


Źródła:

SJP.pl

Archeograficzny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­che­o­gra­fią, do­ty­czą­cy ar­che­o­gra­fii


Źródła:

Wiktionary

Archeol.

skrót od: ar­che­o­lo­gia, ar­che­o­lo­gicz­ny (czy­ta­ny jako cały, od­mien­ny wyraz)


Źródła:

SJP.pl

Archeolog

spe­cja­li­sta, na­u­ko­wiec zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem, re­kon­stru­o­wa­niem dzie­jów pra­hi­sto­rycz­nych na pod­sta­wie nie­bez­poś­red­nich do­wo­dów rze­czo­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) na­u­ko­wiec ba­da­ją­cy ma­te­rial­ne po­zo­sta­ło­ści daw­nych spo­łe­czeństw

 (1.2) daw. pot. zbie­racz sta­ro­żyt­no­ści (przed­mio­tów daw­nych) zaj­mu­ją­cy się ich stu­dio­wa­niem, ko­lek­cjo­ner i ba­dacz an­ty­ków, obiek­tów za­byt­ko­wych

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) uczo­na ba­da­ją­ca ma­te­rial­ne po­zo­sta­ło­ści daw­nych spo­łe­czeństw


Ar­che­o­log − osoba po­sia­da­ją­ca wła­ści­we kwa­li­fi­ka­cje, pot­wier­dzo­ne wy­ma­ga­ny­mi do­ku­men­ta­mi, która wy­spe­cja­li­zo­wa­na jest w dzie­dzi­nie ar­che­o­lo­gii, zaj­mu­je się ba­da­niem mi­nio­nych kul­tur i cy­wi­li­za­cji oraz ich re­la­cja­mi z ota­cza­ją­cym śro­do­wi­skiem.

Ar­che­o­lo­dzy gro­ma­dzą, do­ku­men­tu­ją i ana­li­zu­ją ma­te­riał po­cho­dzą­cy z wy­ko­pa­lisk lub od­na­le­zio­ny w inny spo­sób (ele­men­ty ar­chi­tek­to­nicz­ne, rę­ko­dzie­ło, po­zo­sta­ło­ści bio­lo­gicz­ne oraz szcząt­ki ludz­kie).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archeologia

nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem, re­kon­stru­o­wa­niem dzie­jów pra­hi­sto­rycz­nych na pod­sta­wie nie­bez­poś­red­nich do­wo­dów rze­czo­wych; pa­le­o­lo­gia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauka, któ­rej celem jest odt­wa­rza­nie spo­łecz­no-kul­tu­ro­wej przesz­ło­ści czło­wie­ka na pod­sta­wie znaj­du­ją­cych się w ziemi, na ziemi lub w wo­dzie ma­te­rial­nych po­zo­sta­ło­ści dzia­łań ludz­kich;


Zo­bacz też: cza­so­pis­mo „Ar­che­o­lo­gia”.

Ar­che­o­lo­gia (z gr. ἀρχαῖος "archaīos" – dawny, stary i -λογία "-logiā" – mowa, nauka) – nauka, któ­rej celem jest odt­wa­rza­nie spo­łecz­no-kul­tu­ro­wej przesz­ło­ści czło­wie­ka na pod­sta­wie znaj­du­ją­cych się w ziemi, na ziemi lub w wo­dzie źró­deł ar­che­o­lo­gicz­nych, czyli ma­te­rial­nych po­zo­sta­ło­ści dzia­łań ludz­kich.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archeologicznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) we­dług kry­te­riów lub wy­ni­ków ar­che­o­lo­gicz­nych


Źródła:

Wiktionary

Archeologiczno-Architektoniczny

zwią­za­ny z ar­che­o­lo­gią i ar­chi­tek­tu­rą (np. ba­da­nia ar­che­o­lo­gicz­no-ar­chi­tek­to­nicz­ne)


Źródła:

SJP.pl

Archeologiczno-Historyczny

zwią­za­ny z ar­che­o­lo­gią i hi­sto­rią (np. mu­ze­um ar­che­o­lo­gicz­no-hi­sto­rycz­ne)


Źródła:

SJP.pl

Archeologiczny

→ ar­che­o­lo­gia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­che­o­lo­gią, do­ty­czą­cy ar­che­o­lo­gii


Patrz:archeologia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archeolożka

→ ar­che­o­log


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. spe­cja­list­ka w za­kre­sie ar­che­o­lo­gii


Patrz:archeolog

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archeometria

Ar­che­o­me­tria (gr. "archaíos" – dawny, "archē" – po­czą­tek, przy­czy­na, za­sa­da, pier­wia­stek, "me­tria" – miara) – dzie­dzi­na badań ar­che­o­lo­gicz­nych ma­ją­ca na celu pot­wier­dze­nie au­ten­tycz­no­ści, wieku, po­cho­dze­nia wy­ko­pa­lisk i obiek­tów ar­che­o­lo­gicz­nych oraz okre­śle­nie tech­no­lo­gii ich uzy­ska­nia na pod­sta­wie skła­du che­micz­ne­go.


Źródła:

Wikipedia

Archeometryczny

→ ar­che­o­me­tria


Patrz:archeometria

Źródła:

SJP.pl

Archeon

drob­ny jed­no­ko­mór­ko­wiec, za­li­cza­ny z eu­bak­te­ria­mi do pro­ka­rion­tów; ar­che­bak­te­ria, ar­che­o­bak­te­ria, ar­che­o­wiec, ar­che­an, pra­bak­te­ria


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archeopteryks

ko­pal­ne zwie­rzę z okre­su jury, po­sia­da­ją­ce cechy ga­dzie i pta­sie; prap­tak, ga­dop­tak


Źródła:

SJP.pl

Archeoteczny

przy­miot­nik od: ar­che­o­te­ka


Źródła:

SJP.pl

Archeoteka

daw­niej: mu­ze­um, ga­le­ria sta­ro­żyt­no­ści


Źródła:

SJP.pl

Archeozoiczny

przy­miot­nik od: ar­che­o­zo­ik


Źródła:

SJP.pl

Archeozoik

w ge­o­lo­gii: naj­star­sza era w dzie­jach Ziemi, która trwa­ła od po­cząt­ków ge­o­lo­gicz­nych dzie­jów Ziemi do około 2,5 mi­liar­da lat temu; ar­cha­ik, azoik, era ar­cha­icz­na


Źródła:

SJP.pl

Archeozoolog

zo­o­log zaj­mu­ją­cy się wy­mar­ły­mi ga­tun­ka­mi zwie­rząt


Źródła:

SJP.pl

Archeozoologia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. nauka po­moc­ni­cza ar­che­o­lo­gii, zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem szcząt­ków zwie­rząt od­kry­tych w cza­sie wy­ko­pa­lisk;


Ar­che­o­zo­o­lo­gia – dzie­dzi­na nauki z po­gra­ni­cza hu­ma­ni­sty­ki i zo­o­lo­gii. Jest po­moc­ni­czą dzie­dzi­ną ar­che­o­lo­gii zaj­mu­ją­cą się ba­da­niem szcząt­ków zwie­rzę­cych od­kry­tych w cza­sie wy­ko­pa­lisk. Do­star­cza wie­dzy m.in. na temat po­cho­dze­nia zwie­rząt do­mo­wych oraz pro­ce­su do­me­sty­ka­cji, czyli po­cząt­ków pro­ce­su os­wa­ja­nia dzi­kich zwie­rząt, ich udo­mo­wie­nia i ho­dow­li. Jest też źró­dłem wie­dzy o ek­splo­a­ta­cji śro­do­wi­ska na­tu­ral­ne­go przez czło­wie­ka.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Archeozoologiczny

przy­miot­nik od: ar­che­o­zo­o­lo­gia


Źródła:

SJP.pl

Archespor

Me­ry­stem ar­che­spo­rial­ny, ar­che­spor – ro­ślin­na tkan­ka za­rod­ni­kot­wór­cza.


Źródła:

Wikipedia

Archetyp

1. pier­wot­ny wzór po­sta­ci, obiek­tu lub zja­wi­ska;
2. po­stać, obiekt lub zja­wi­sko odz­wier­cied­la­ją­ce taki wzór;
3. sche­mat za­cho­wa­nia i po­strze­ga­nia świa­ta nieś­wia­do­mie po­wie­la­ny przez lud­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. pier­wow­zór po­sta­ci

 (1.2) psych. pier­wot­ne wy­o­bra­że­nie i wzo­rzec za­cho­wa­nia;

 (1.3) hist. jęz. naj­młod­szy ko­deks bę­dą­cy wspól­nym źró­dłem zbio­ru ko­dek­sów;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archetypiczny

→ ar­che­typ; ar­che­ty­po­wy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny ze ar­che­ty­pem, od­no­szą­cy się do ar­che­ty­pu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archetypowy

→ ar­che­typ ar­che­ty­picz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny ze ar­che­ty­pem, od­no­szą­cy się do ar­che­ty­pu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archi

[czy­taj: arki] grupa in­stru­men­tów smycz­ko­wych w or­kie­strze sym­fo­nicz­nej


Archi – miej­sco­wość i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie Abruz­ja, w pro­win­cji Chie­ti.

We­dług da­nych na rok 2004 gminę za­miesz­ki­wa­ło 2336 osób, 83,4 os./km².


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archi-

prze­dro­stek

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych ma­ją­cy zna­cze­nie: głów­ny, na­czel­ny


Źródła:

Wiktionary

Archibald

naz­wi­sko lub imię mę­skie


Ar­chi­bald – forma obocz­na imie­nia Er­chem­bod – imię mę­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go, zło­żo­ne z czło­nów "ercan" („praw­dzi­wy, au­ten­tycz­ny”) i "bald" („śmia­ły, od­waż­ny”). Inną formą obocz­ną jest imię "Er­chem­bald", a w Pol­sce wy­stę­po­wa­ło w for­mie "Ar­chi­bald", "Ar­cham­bałt", "Ar­cham­buł", "Er­kin­bold" i "Er­kam­bal­dus". We­dług stanu na 17 stycz­nia 2015 r. imię to miało w Pol­sce 5 nadań.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archidiakon

ar­cy­dia­kon;
1. w Ko­ście­le ka­to­lic­kim: du­chow­ny bę­dą­cy człon­kiem ka­pi­tu­ły ka­te­dral­nej lub ko­le­giac­kiej;
2. w niek­tó­rych ko­ścio­łach pra­wo­sław­nych: naj­waż­niej­szy dia­kon słu­żą­cy przy bi­sku­pie pra­wo­sław­nym;
3. w daw­nej Pol­sce: zwierzch­nik czę­ści die­cez­ji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) kośc. du­chow­ny ka­to­lic­ki lub pra­wo­sław­ny, peł­nią­cy funk­cję prze­ło­żo­ne­go dia­ko­nów, a nie­kie­dy także po­moc­ni­ka bi­sku­pa w za­rzą­dza­niu czę­ścią die­cez­ji


Ar­chi­dia­kon (gr. "archi" „na­czel­ny” + "diákonos" „dia­kon”) – de­le­gat bi­sku­pa do spraw ad­mi­ni­stra­cji i dy­scy­pli­ny na te­re­nie die­cez­ji lub na te­re­nie okrę­gu ko­ściel­ne­go zwa­ne­go ar­chi­dia­ko­na­tem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archidiakonat

1. god­ność ar­chi­dia­ko­na;
2. w hi­sto­rii: część die­cez­ji pod­le­gła ar­chi­dia­ko­no­wi


Ar­chi­dia­ko­nat ( ar­chi­dia­co­na­tus) – dawna jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na w Ko­ście­le ka­to­lic­kim, część die­cez­ji za­rzą­dza­na przez ar­chi­dia­ko­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archidiakonka

→ ar­chi­dia­kon


Ar­chi­dia­kon­ka – je­zio­ro w Pol­sce po­ło­żo­ne w wo­je­wództ­wie ku­jaw­sko-po­mor­skim, w po­wie­cie to­ruń­skim, w gmi­nie miej­skiej Chełm­ża.


Patrz:archidiakon

Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archidiakoński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) kośc. zwią­za­ny z ar­chi­dia­ko­nem, do­ty­czą­cy ar­chi­dia­ko­na


Źródła:

Wiktionary

Archidiec.

skrót

 (1.1) = kośc. ar­chi­die­cez­ja


Źródła:

Wiktionary

Archidiecezja

ko­ściel­na jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na obej­mu­ją­ca zwy­kle kilka die­cez­ji i za­rzą­dza­na przez ar­cy­bi­sku­pa (me­tro­po­li­tę)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kośc. jed­nost­ka ad­mi­ni­stra­cyj­na za­rzą­dza­na przez ar­cy­bi­sku­pa;


Ar­chi­die­cez­ja (z gr. "arche" – pier­wszeń­stwo), ar­cy­bi­skup­stwo – jed­nost­ka te­ry­to­rial­na wyż­szej ad­mi­ni­stra­cji ko­ściel­nej. Ist­nie­ją ich czte­ry ro­dza­je:

Ar­chi­die­cez­je są two­rzo­ne zaz­wy­czaj jako pla­no­wa­ne (acz­kol­wiek nie za­wsze zre­a­li­zo­wa­ne) me­tro­po­lie. Cza­sa­mi są to rów­nież byłe me­tro­po­lie, które za­cho­wa­ły tytuł, choć utra­ci­ły su­fra­ga­nie lub też otrzy­mu­ją go ho­no­ro­wo w na­wią­za­niu do by­łe­go sta­tu­su me­tro­po­lii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archidiecezjalny

do­ty­czą­cy ar­chi­die­cez­ji


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ar­chi­die­cez­ją, od­no­szą­cy się do ar­chi­die­cez­ji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archieparchia

we wschod­nim chrze­ści­jań­stwie: jed­nost­ka te­ry­to­rial­na Ko­ścio­ła wyż­sza rangą od epar­chii, pod­le­gła me­tro­po­li­cie


Ar­chie­par­chia (z gr. "arche" - pier­wszeń­stwo) – jed­nost­ka te­ry­to­rial­na ad­mi­ni­stra­cji ko­ściel­nej we wschod­nim chrze­ści­jań­stwie, wyż­szej rangi niż epar­chia, pod­le­gła me­tro­po­li­cie (od­po­wied­nik za­chod­niej ar­chi­die­cez­ji).

Pol­ski Au­to­ke­fa­licz­ny Ko­ściół Pra­wo­sław­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archifonem

nie­za­leż­na jed­nost­ka fo­no­lo­gicz­na po­ja­wia­ją­ca się w miej­scu ne­u­tra­li­za­cji opo­zy­cji fo­no­lo­gicz­nych


Ar­chi­fo­nem – gło­ska wy­stę­pu­ją­ca w miej­scu, w któ­rym dosz­ło do ne­u­tra­li­za­cji (za­ni­ku) ja­kiejś opo­zy­cji fo­no­lo­gicz­nej. Jest to zatem ele­ment, który obej­mu­je cechy dy­stynk­tyw­ne wspól­ne dla dwu czło­nów opo­zy­cji fo­no­lo­gicz­nej, nie obej­mu­je zaś cechy zne­u­tra­li­zo­wa­nej, róż­nią­cej te fo­ne­my. In­ny­mi słowy ar­chi­fo­nem nie jest w pełni scha­rak­te­ry­zo­wa­ny pod wzglę­dem cech dy­stynk­tyw­nych da­ne­go ję­zy­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archijerej

wyż­szy du­chow­ny w ko­ścio­łach Wscho­du; ar­chi­rej


Źródła:

SJP.pl

Archijerejski

przy­miot­nik od: ar­chi­je­rej


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) kośc. zwią­za­ny z osobą lub funk­cją ar­chi­je­re­ja


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archikatedra

naj­waż­niej­szy ko­ściół ar­chi­die­cez­ji, ka­te­dra ar­cy­bi­sku­pa; ar­cy­ka­te­dra


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kośc. głów­ny ko­ściół ar­chi­die­cez­ji


Ar­chi­ka­te­dra, ko­ściół ar­chi­ka­te­dral­ny – głów­ny ko­ściół ar­chi­die­cez­ji i me­tro­po­lii, zaz­wy­czaj sie­dzi­ba ar­cy­bi­sku­pa me­tro­po­li­ty.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archikatedralny

do­ty­czą­cy ar­chi­ka­te­dry, bę­dą­cy ar­chi­ka­te­drą (np. mury ar­chi­ka­te­dral­ne, ko­ściół ar­chi­ka­te­dral­ny)


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do ar­chi­ka­te­dry, zwią­za­ny z ar­chi­ka­te­drą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archikolegiata

ar­chi­ko­le­gia­ta łę­czyc­ka (ar­chi­ko­le­gia­ta NMP i Świę­te­go Alek­se­go) - ko­ściół bę­dą­cy jed­nym z naj­star­szych za­byt­ków w wo­je­wództ­wie łódz­kim


Źródła:

SJP.pl

Archikonfraternia

sto­wa­rzy­sze­nie re­li­gij­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rzym­sko­ka­to­lic­kie sto­wa­rzy­sze­nie re­li­gij­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiloch

Ar­chi­loch ( Ἀρχίλοχος "Ar­chi­lo­chos") – poeta grec­ki z Paros, ży­ją­cy w I po­ło­wie VII wieku p.n.e., jeden z naj­wy­bit­niej­szych (obok Sa­fo­ny i Al­ka­jo­sa) przed­sta­wi­cie­li grec­kiej po­ez­ji li­rycz­nej.


Źródła:

Wikipedia

Archimandria

klasz­tor (lub ze­spół klasz­to­rów) pod­le­gły ar­chi­man­dry­cie


Ar­chi­man­dria – okre­śle­nie ze­spo­łu mo­na­ste­rów, nad któ­ry­mi wła­dzę spra­wu­je ar­chi­man­dry­ta. Po­ję­cie to jest też uży­wa­ne jako sy­no­nim sie­dzi­by ar­chi­man­dry­ty.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archimandrycki

przy­miot­nik od: ar­chi­man­dria


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) kośc. zwią­za­ny z osobą lub funk­cją ar­chi­man­dry­ty

przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (2.1) na­le­żą­cy do ar­chi­man­dry­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archimandryta

1. prze­ło­żo­ny klasz­to­ru w Ko­ście­le obrząd­ku wschod­nie­go;
2. tytuł ho­no­ro­wy bar­dzo za­słu­żo­nych i po­wa­ża­nych du­chow­nych w Ko­ście­le obrząd­ku wschod­nie­go; także: osoba no­szą­ca ten tytuł


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) w okre­sie wczes­ne­go chrze­ści­jań­stwa: opie­kun klasz­to­rów na te­re­nie danej die­cez­ji

 (1.2) kośc. prze­ło­żo­ny klasz­to­ru w ka­to­lic­kich Ko­ścio­łach wschod­nich


Ar­chi­man­dry­ta ( ἀρχιμανδρίτης, "ar­chi­man­dri­tes" – „prze­ło­żo­ny ow­czar­ni” od ἀρχι- "archi-" – „pier­wszy"”" oraz μάνδρα "mándra" – „za­gro­da, ow­czar­nia”) – w okre­sie wczes­ne­go chrze­ści­jań­stwa opie­kun klasz­to­rów na te­re­nie danej die­cez­ji. Obec­nie ty­tu­łu tego używa się w Cerk­wi pra­wo­sław­nej i w niek­tó­rych wschod­nich Ko­ścio­łach ka­to­lic­kich.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archimedes

Ar­chi­me­des (ok. 287-212 p.n.e.), grec­ki uczo­ny: ma­te­ma­tyk, fizyk, wy­na­laz­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) hist. grec­ki ma­te­ma­tyk;

 (1.2) sta­roż. imię|pol­ski|m.


Ar­chi­me­des z Sy­ra­kuz (gr. Ἀρχιμήδης ὁ Συρακόσιος "Ar­chi­me­des ho Sy­ra­ko­sios"; ok. 287–212 p.n.e.) – grec­ki ma­te­ma­tyk, fizyk i in­ży­nier. Uz­na­wa­ny za jed­ne­go z naj­wy­bit­niej­szych ma­te­ma­ty­ków sta­ro­żyt­no­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archimedesowski

taki jak u Ar­chi­me­de­sa, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla Ar­chi­me­de­sa; ar­chi­me­de­so­wy


Źródła:

SJP.pl

Archimedesowy

taki jak u Ar­chi­me­de­sa, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla Ar­chi­me­de­sa; ar­chi­me­de­sow­ski


Źródła:

SJP.pl

Archiopactwo

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) rel. naj­star­sze opact­wo na danym te­ry­to­rium


Źródła:

Wiktionary

Archip

imię mę­skie


Ar­chip – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go, zło­żo­ne z czło­nów: "αρχος (ar­chos)", oz­na­cza­ją­ce­go "mistrz" oraz "‘ιππος (híppos)" – „koń”.

Ar­chip imie­ni­ny ob­cho­dzi 20 marca, w dzień wspom­nie­nia św. Ar­chi­pa, ucz­nia św. Pawła, wy­mie­nia­ne­go w li­ście do Ko­lo­san i do Fi­le­mo­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archip.

skrót od: ar­chi­pe­lag


Źródła:

SJP.pl

Archipelag

grupa wysp le­żą­cych bli­sko sie­bie, jed­no­rod­nych pod wzglę­dem po­cho­dze­nia i struk­tu­ry ge­o­lo­gicz­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geogr. grupa wysp po­ło­żo­nych bli­sko sie­bie;


Ar­chi­pe­lag – grupa wysp po­ło­żo­nych bli­sko sie­bie, naj­czę­ściej o wspól­nej ge­ne­zie i po­dob­nej bu­do­wie ge­o­lo­gicz­nej. Ze wzglę­du na uło­że­nie wysp można wy­róż­nić "roje wysp" – ar­chi­pe­la­gi skła­da­ją­ce się z be­zład­nie roz­mie­szczo­nych nie­du­żych wysp oraz "łań­cu­chy wysp", w któ­rych wyspy roz­mie­szczo­ne są rzę­dem jedna obok dru­giej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archipelagowy

→ ar­chi­pe­lag


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ar­chi­pe­la­giem; taki jak ar­chi­pe­lag


Patrz:archipelag

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiprezbiter

du­chow­ny po­sia­da­ją­cy tytuł star­sze­go ka­no­ni­ka ka­te­dral­ne­go


Ar­chi­pre­zbi­ter – urząd lub tytuł ho­no­ro­wy w Ko­ście­le ka­to­lic­kim.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archiprezbiterialny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) kośc. zwią­za­ny z ar­chi­pre­zbi­te­rem, do­ty­czą­cy ar­chi­pre­zbi­te­ra


Źródła:

Wiktionary

Archiprezbiterski

przy­miot­nik od: ar­chi­pre­zbi­ter


Źródła:

SJP.pl

Archirej

wyż­szy du­chow­ny w ko­ścio­łach Wscho­du; ar­chi­je­rej


Ar­chi­rej (Ar­chi­je­rej) (z gr. ἀρχιερεύς – ar­cy­ka­płan) – czło­nek wyż­sze­go du­cho­wień­stwa (pa­triar­cha, ar­cy­bi­skup i bi­skup) w ko­ścio­łach pra­wo­sław­nych i grec­ko­ka­to­lic­kich.

Słowo po­cho­dzi z grec­kie­go ἀρχιερεύς (ar­chie­re­us) - ar­cy­ka­płan, gdzie "arche" oz­na­cza pier­wszeń­stwo, a "hie­re­us" ka­płan.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archirejski

przy­miot­nik od: ar­chi­rej


Źródła:

SJP.pl

Archit.

skrót od: ar­chi­tek­tu­ra (czy­ta­ny jako cały, od­mien­ny wyraz)


Źródła:

SJP.pl

Architekt

1. spe­cja­li­sta w za­kre­sie ar­chi­tek­tu­ry (dzie­dzi­na wie­dzy i umie­jęt­no­ści obej­mu­ją­ca pro­jek­to­wa­nie i wzno­sze­nie bu­dow­li);
2. osoba bę­dą­ca ini­cja­to­rem i or­ga­ni­za­to­rem cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) bud. ar­chit. osoba zaj­mu­ją­ca się pro­jek­to­wa­niem bu­dyn­ków i obiek­tów in­fra­struk­tu­ry w za­kre­sie ar­chi­tek­tu­ry

 (1.2) przen. ini­cja­tor i or­ga­ni­za­tor ja­kie­goś przed­sięw­zię­cia, wy­da­rze­nia, pro­ce­su

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) bud. ar­chit. spe­cja­list­ka w dzie­dzi­nie ar­chi­tek­tu­ry (żeń­ski od­po­wied­nik zna­cze­nia 1.1)

 (2.2) przen. ini­cja­tor­ka i or­ga­ni­za­tor­ka ja­kie­goś przed­sięw­zię­cia, wy­da­rze­nia, pro­ce­su


Ar­chi­tekt ( ar­chi­tec­tus, "ark­hi­tek­ton") – zawód za­u­fa­nia pu­blicz­ne­go w dzie­dzi­nie pro­jek­to­wa­nia i wzno­sze­nia bu­dow­li, także ini­cja­tor i or­ga­ni­za­tor cze­goś.

Ar­chi­tek­ta­mi okre­śla się także osoby bie­głe lub uczo­ne w dzie­dzi­nie ar­chi­tek­tu­ry, ar­chi­tek­tu­ry kra­jo­bra­zu, ar­chi­tek­tu­ry wnętrz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Architektka

→ ar­chi­tekt


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. ko­bie­ta pro­jek­tu­ją­ca bu­dyn­ki oraz obiek­ty in­fra­struk­tu­ry w za­kre­sie ar­chi­tek­tu­ry

 (1.2) przen. pot. ko­bie­ta bę­dą­ca twór­czy­nią, kre­a­tor­ką cze­goś


Patrz:architekt

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Architektonicznie

przy­słó­wek

 (1.1) zgod­nie z za­sa­da­mi ar­chi­tek­tu­ry


Źródła:

Wiktionary

Architektoniczny

zwią­za­ny z ar­chi­tek­tu­rą, od­no­szą­cy się do wy­glą­du, formy ja­kiejś bu­dow­li (np. kon­cep­cje ar­chi­tek­to­nicz­ne, wy­strój ar­chi­tek­to­nicz­ny)


przy­miot­nik

 (1.1) ar­chit. zwią­za­ny z ar­chi­tek­tu­rą, two­rzo­ny dla / za po­mo­cą ar­chi­tek­tu­ry


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Architektonika

forma bu­dow­li: jej kom­po­zy­cja, kon­struk­cja i układ czę­ści; ar­chi­tek­tu­ra


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. ar­chi­tek­tu­ra

 (1.2) ład, układ wedle okre­ślo­nych zasad


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Architektoński

daw­niej: ar­chi­tek­to­nicz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) daw. ar­chi­tek­to­nicz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Architektura

1. dzie­dzi­na wie­dzy i umie­jęt­no­ści obej­mu­ją­ca pro­jek­to­wa­nie i wzno­sze­nie bu­dow­li;
2. wy­dział szko­ły wyż­szej kształ­cą­cy w tej dzie­dzi­nie wie­dzy;
3. forma bu­dow­li: jej kom­po­zy­cja, kon­struk­cja i układ czę­ści; ar­chi­tek­to­ni­ka;
4. bu­do­wa kom­pu­te­ra: wew­nętrz­na or­ga­ni­za­cja jego czę­ści i po­wią­zań lo­gicz­nych mię­dzy nimi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ar­chit. dzie­dzi­na tech­ni­ki, a jed­no­cze­śnie sztu­ki, która zaj­mu­je się pro­jek­to­wa­niem bu­dyn­ków i bu­dow­li;

 (1.2) ar­chit. ogół dzieł ar­chi­tek­tu­ry (1.1) po­sia­da­ją­cych pewną wspól­ną cechę, bę­dą­cych do­rob­kiem okre­ślo­nej grupy lub spu­ściz­ną ja­kiejś epoki

 (1.3) bu­do­wa, spo­sób skon­stru­o­wa­nia cze­goś, np. kom­pu­te­ra, opro­gra­mo­wa­nia itp.


Ar­chi­tek­tu­ra ( ar­chi­tec­tu­ra, od ar­chi­tec­tor „bu­du­ję” z gr. "archi" „na­czel­ny” i "tek­ton" „bu­dow­ni­czy”) – ogół obiek­tów ma­te­rial­nych, two­rzo­nych przez czło­wie­ka, trwa­le zwią­za­nych z okre­ślo­nym punk­tem po­wierzch­ni Ziemi słu­żą­cych za­spo­ko­je­niu jego po­trzeb oso­bi­stych, jak i spo­łecz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Architekturalny

→ ar­chi­tek­tu­ra


Patrz:architektura

Źródła:

SJP.pl

Architraw

w ar­chi­tek­tu­rze an­tycz­nej: dolna część bel­ko­wa­nia wspar­ta bez­poś­red­nio na ko­lum­nach; epi­styl; nad­słu­pie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ar­chit. głów­ny (naj­niż­szy) po­zio­my człon bel­ko­wa­nia an­tycz­ne­go pod­trzy­mu­ją­cy belki stro­pu;


Ar­chi­traw ("epi­styl", nad­słu­pie) – głów­ny (naj­niż­szy) po­zio­my człon bel­ko­wa­nia an­tycz­ne­go, który pod­trzy­my­wał belki stro­pu.

Spo­czy­wał on bez­poś­red­nio na gło­wi­cach ko­lumn, nad nim po­ło­żo­ny był fryz i gzyms. Ar­chi­traw wy­stę­pu­je we wszyst­kich po­rząd­kach ar­chi­tek­to­nicz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archiwalia

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) do­ku­men­ty o war­to­ści hi­sto­rycz­nej


Źródła:

Wiktionary

Archiwalium

rzad­ko: do­ku­ment prze­cho­wy­wa­ny w ar­chi­wum


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) do­ku­ment o war­to­ści hi­sto­rycz­nej, kwa­li­fi­ku­ją­cy się do prze­cho­wy­wa­nia w ar­chi­wum


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiwalność

→ ar­chi­wal­ny


Patrz:archiwalny

Źródła:

SJP.pl

Archiwalny

do­ty­czą­cy ar­chi­wum, po­cho­dzą­cy z ar­chi­wum, in­for­mu­ją­cy o przesz­ło­ści (np. po­szu­ki­wa­nia ar­chi­wal­ne, do­ku­men­ty ar­chi­wal­ne)


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ar­chi­wa­liów, sta­no­wią­cy ar­chi­wum


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiwariusz

ku­stosz ar­chi­wum; osoba za­rzą­dza­ją­ca ma­te­ria­ła­mi ar­chi­wal­ny­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. ar­chi­wi­sta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiwariuszka

ku­stosz­ka ar­chi­wum; ko­bie­ta za­rzą­dza­ją­ca ma­te­ria­ła­mi ar­chi­wal­ny­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) za­rzą­dza­ją­ca, ku­stosz­ka ar­chi­wum, ma­ją­ca pie­czę nad ma­te­ria­ła­mi ar­chi­wal­ny­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiwista

spe­cja­li­sta z za­kre­su ar­chi­wi­sty­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pra­cow­nik ar­chi­wum

 (1.2) nauk. spe­cja­li­sta z za­kre­su ar­chi­wi­sty­ki, ba­dacz ar­chi­wa­liów

 (1.3) pot. stu­dent lub ab­sol­went ar­chi­wi­sty­ki

 (1.4) pot. żart. przen. zło­miarz


Ar­chi­wi­sta, ar­chi­wa­riusz, ar­chi­wist­ka ( archi(v)um „ar­chi­wum”, gr. "archeíon" „gmach rzą­do­wy”, l.mn. "archeía" „ar­chi­wa”, archē „przy­czy­na”) – pra­cow­nik ar­chi­wum, znaw­ca zbio­rów ar­chi­wal­nych. Jest to zawód wią­żą­cy się z dzia­ła­nia­mi ma­ją­cy­mi na celu prze­cho­wy­wa­nie do­ku­men­tów dla ich póź­niej­sze­go udo­stęp­nia­nia. Ar­chi­wi­stę za­trud­nia­ją m.in. urzę­dy pań­stwo­we, in­sty­tu­cje, za­kła­dy pracy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archiwistka

→ ar­chi­wi­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pra­cow­nicz­ka ar­chi­wum

 (1.2) nauk. spe­cja­list­ka z za­kre­su ar­chi­wi­sty­ki, ba­dacz­ka ar­chi­wa­liów


Patrz:archiwista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiwistyczny

→ ar­chi­wi­sty­ka


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­chi­wi­sty­ką, do­ty­czą­cy ar­chi­wi­sty­ki


Patrz:archiwistyka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiwistyka

dzie­dzi­na wie­dzy obej­mu­ją­ca or­ga­ni­za­cję ar­chi­wów, me­to­dy gro­ma­dze­nia w nich da­nych, kon­ser­wa­cję zbio­rów itp.


Ar­chi­wi­sty­ka – hu­ma­ni­stycz­na dy­scy­pli­na na­u­ko­wa, wy­wo­dzą­ca się z hi­sto­rii, po­wią­za­na rów­nież z bi­blio­te­koz­naw­stwem i in­for­ma­cją na­u­ko­wą. Przed­mio­tem badań ar­chi­wi­sty­ki są ar­chi­wa i do­ku­men­ta­cja.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archiwizacja

zbie­ra­nie oraz po­rząd­ko­wa­nie ma­te­ria­łów ar­chi­wal­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zbie­ra­nie i po­rząd­ko­wa­nie, ka­ta­lo­go­wa­nie ma­te­ria­łów ar­chi­wal­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Archiwizacyjny

zwią­za­ny z ar­chi­wi­za­cją


Źródła:

SJP.pl

Archiwizator

1. pro­gram kom­pu­te­ro­wy do zmniej­sza­nia wiel­ko­ści pli­ków po­przez kom­pre­sję da­nych; ar­chi­wi­zer, kom­pre­sor, paker;
2. sy­stem umoż­li­wia­ją­cy ar­chi­wi­za­cję da­nych


Źródła:

SJP.pl

Archiwizer

pro­gram kom­pu­te­ro­wy do zmniej­sza­nia wiel­ko­ści pli­ków po­przez kom­pre­sję da­nych; ar­chi­wi­za­tor, kom­pre­sor, paker


Źródła:

SJP.pl

Archiwizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) do­ko­ny­wa­nie ar­chi­wi­za­cji, po­rząd­ko­wa­nie i prze­ka­zy­wa­nie cze­goś już nie­ak­tu­al­ne­go do ar­chi­wum


Źródła:

Wiktionary

Archiwizować

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. zar­chi­wi­zo­wać)

 (1.1) zbie­rać, gro­ma­dzić do ar­chi­wum


Źródła:

Wiktionary

Archiwolta

ele­ment de­ko­ra­cyj­ny w kształ­cie łuku, umie­szczo­ny nad drzwia­mi lub okna­mi, sta­no­wią­cy część skła­do­wą ar­ka­dy; na­łęcz


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ar­chit. zdo­bio­ne or­na­men­ta­mi, pro­fi­lo­wa­ne lico łuku, ar­ka­dy za­my­ka­ją­cej por­tal lub każdy inny łu­ko­wo u góry za­koń­czo­ny otwór w ścia­nie bu­dow­li, naj­czę­ściej bo­ga­to zdo­bio­ne;


Ar­chi­wol­ta – zdo­bio­ne or­na­men­ta­mi, pro­fi­lo­wa­ne lico łuku, ar­ka­dy za­my­ka­ją­cej por­tal lub każdy inny łu­ko­wo u góry za­koń­czo­ny otwór w ścia­nie bu­dow­li, naj­czę­ściej bo­ga­to zdo­bio­ne.

Ar­chi­wol­tę sto­so­wa­no w ar­chi­tek­tu­rze wszyst­kich okre­sów i kie­run­ków, zwła­szcza wczes­no­chrze­ści­jań­skiej, bi­zan­tyj­skiej, prze­dro­mań­skiej, re­ne­san­so­wej, ma­nie­ry­stycz­nej i ba­ro­ko­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archiwoznawczy

zwią­za­ny z dzia­łem ar­chi­wi­sty­ki zaj­mu­ją­cym się hi­sto­rią two­rze­nia za­so­bów ar­chi­wal­nych oraz gro­ma­dzą­cym wia­do­mo­ści o zbio­rach ar­chi­wal­nych


Źródła:

SJP.pl

Archiwoznawstwo

dział ar­chi­wi­sty­ki zaj­mu­ją­cy się hi­sto­rią two­rze­nia za­so­bów ar­chi­wal­nych oraz gro­ma­dzą­cy wia­do­mo­ści o zbio­rach ar­chi­wal­nych


Źródła:

SJP.pl

Archiwum

1. upo­rząd­ko­wa­ny zbiór do­ku­men­tów, akt lub in­for­ma­cji za­pi­sa­nych na in­nych no­śni­kach (np. ka­se­tach, dy­skach), nie­słu­żą­cych bie­żą­ce­mu użyt­ko­wi, ale mo­gą­cych oka­zać się ważne współ­cze­śnie;
2. bu­dy­nek lub po­mie­szcze­nie, w któ­rym znaj­du­je się taki zbiór


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) upo­rząd­ko­wa­ny zbiór akt, do­ku­men­tów, na­grań dźwię­ko­wych lub fil­mów ma­ją­cych zna­cze­nie hi­sto­rycz­ne

 (1.2) bu­dy­nek lub po­mie­szcze­nie, w któ­rym mie­ści się ar­chi­wum (1.1)

 (1.3) in­sty­tu­cja zaj­mu­ją­ca się gro­ma­dze­niem, prze­cho­wy­wa­niem oraz udo­stęp­nia­niem zgro­ma­dzo­nych ar­chi­wa­liów


Ar­chi­wum (łac. "archīvum" od gr. "ἀρχεῖον" „gmach urzę­do­wy” od "ἀρχή" „na czele”, por. ar­chont) – in­sty­tu­cja lub miej­sce prze­cho­wy­wa­nia i udo­stęp­nia­nia do­ku­men­tów hi­sto­rycz­nych i współ­czes­nych, które nie są uży­wa­ne na bie­żą­co. Jako ar­chi­wum okre­śla się rów­nież upo­rząd­ko­wa­ny zbiór tego typu do­ku­men­tów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archont

1. w sta­ro­żyt­nych Ate­nach: jeden z dzie­wię­ciu naj­wyż­szych urzęd­ni­ków wy­bie­ra­nych raz do roku;
2. w ce­sar­stwie bi­zan­tyj­skim: wy­so­ki urzęd­nik


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) hist. adm. w sta­ro­żyt­nych Ate­nach jeden z dzie­wię­ciu naj­waż­niej­szych urzęd­ni­ków polis w VIII–VI wieku p.n.e.;

 (1.2) hist. ana­lo­gicz­ny urząd w niek­tó­rych polis sta­ro­żyt­nej Gre­cji

 (1.3) hist. w Bi­zan­cjum tytuł ary­sto­kra­tycz­ny, przy­słu­gu­ją­cy m.in. za­rząd­cy pro­win­cji lub na­miest­ni­kom ple­mię­e­mion sło­wiań­skich


Ar­chont (gr. ἄρχων ar­chon – rzą­dzą­cy, imie­słów od gr. ἄρχω – być na czele) – naj­wyż­szy urzęd­nik polis w sta­ro­żyt­nych Ate­nach, który prze­wod­ni­czył ra­dzie are­o­pa­gu i zaj­mo­wał się naj­waż­niej­szy­mi spra­wa­mi pań­stwa ateń­skie­go. Ty­tu­łu tego uży­wa­no też w in­nych mia­stach-pań­stwach grec­kich (Spar­ta, Delfy, Delos) dla włas­nych urzęd­ni­ków polis. W od­mien­nym i szer­szym zna­cze­niu tytuł ar­chon­ta był sto­so­wa­ny rów­nież w Bi­zan­cjum.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archontat

urząd ar­chon­ta


Źródła:

SJP.pl

Archozaur

przed­sta­wi­ciel gadów na­czel­nych, np. kro­ko­dyl, di­no­za­ur, pte­ro­za­ur


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zool. pa­le­ont. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ar­cho­sa­u­ria|Cope|ref=tak., diap­sy­dal­ny gad;


Ar­cho­za­ur ("Ar­cho­sa­u­rus") – ro­dzaj ar­cho­za­u­ro­mor­fa na­le­żą­ce­go do grupy Ar­cho­sa­u­ri­for­mes i ro­dzi­ny Pro­te­ro­su­chi­dae. Obej­mu­je jeden ga­tu­nek – "Ar­cho­sa­u­rus ros­si­cus", opi­sa­ny w 1960 przez Ta­ta­ri­no­wa. Nazwa "Ar­cho­sa­u­rus" po­cho­dzi od grec­kich słów "ar­chos" oraz "sa­u­ros" i oz­na­cza „wład­czy ja­szczur”. Ar­cho­za­ur żył w póź­nym per­mie, około 255 mln lat temu, na te­re­nie dzi­siej­szej Eu­ro­py.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Archozaury

przed­sta­wi­ciel gadów na­czel­nych, np. kro­ko­dyl, di­no­za­ur, pte­ro­za­ur


Ar­cho­za­u­ry, gady na­czel­ne (Ar­cho­sa­u­ria – z gr. "ar­chos" – wład­ca + "sa­u­ros" – ja­szczur) – tak­son diap­sy­dal­nych gadów obej­mu­ją­cy za­a­wan­so­wa­ne ewo­lu­cyj­nie rzędy gadów.

Nazwę „ar­cho­za­u­ry” za­pro­po­no­wał Ed­ward Drin­ker Cope w 1869 r. dla grupy, do któ­rej za­li­czył za­u­rop­te­ry­gi, kro­ko­dy­le, „te­ko­don­ty”, di­no­za­u­ry, ano­mo­don­ty (do któ­rych za­li­czał di­cy­no­don­ty i di­no­ce­fa­le) i grupę Rhyn­cho­cep­ha­lia (do któ­rej za­li­czał ryn­cho­za­u­ry i sfe­no­don­ty).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Archutowski

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Archutówecki

→ Ar­chu­tów­ko


Patrz:Archutówko

Źródła:

SJP.pl

Archutówko

wieś w wo­je­wództ­wie ma­zo­wiec­kim, w po­wie­cie płoc­kim


Ar­chu­tów­ko – wieś so­łec­ka w Pol­sce po­ło­żo­na w wo­je­wództ­wie ma­zo­wiec­kim, w po­wie­cie płoc­kim, w gmi­nie Bo­dza­nów.

W la­tach 1975–1998 miej­sco­wość ad­mi­ni­stra­cyj­nie na­le­ża­ła do wo­je­wództ­wa płoc­kie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arcimowicz

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arciszewski

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arco

[czy­taj: arko] mu­zy­ka: uży­cie smycz­ka po piz­zi­ca­to; coll'arco


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arcopal

[czy­taj: ar­ko­pal] białe bo­ro­krze­mo­we szkło opa­lo­we


Źródła:

SJP.pl

Arcoroc

[czy­taj: ar­ko­rok] typ szkła


Źródła:

SJP.pl

Arcosolium

[czy­taj: ar­ko­so­lium] grób w ka­ta­kum­bach wmu­ro­wa­ny w pó­ło­krą­głą niszę; ar­ko­so­lium


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ar­chit. wczes­no­chrze­ści­jań­ska nisza gro­bo­wa o łu­ko­wym skle­pie­niu;


Ar­co­so­lium (łac. "arcus" - łuk + "so­lium" - miej­sce wy­wyż­szo­ne) – ro­dzaj grobu spo­ty­ka­ny w okre­sie wczes­ne­go chrze­ści­jań­stwa. Grób miał formę niszy z łu­ko­wym obra­mo­wa­niem. Nisze wy­ku­wa­no w ka­ta­kum­bach, umie­szcza­no w przed­sion­kach cel lub por­ty­kach ba­zy­lik. Płyta na­grob­na umie­szcza­na była w po­zy­cji po­zio­mej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arct

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arctic

[czy­taj: ark­tik]
1. marka wody mi­ne­ral­nej;
2. marka chło­dzeń kom­pu­te­ro­wych i firma


Źródła:

SJP.pl

Arctowski

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Arcy

daw­niej:
1. bar­dzo, szcze­gól­nie, ogrom­nie;
2. bar­dzo do­brze, zna­ko­mi­cie


Arcy (kie­dyś Ari­sto­cra­cy) – pol­ska or­ga­ni­za­cja e-spor­to­wa, która zo­sta­ła za­ło­żo­na w 2002 roku. Sek­cję po­sia­da w grze.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arcy-

prze­dro­stek w wy­ra­zach zło­żo­nych…

 (1.1) …wska­zu­ją­cy na zwierzch­nict­wo, pier­wszeń­stwo cze­goś

 (1.2) …po­tę­gu­ją­cy zna­cze­nie, na­si­le­nie cze­goś


Źródła:

Wiktionary

Arcy-Polak

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) Polak o wiel­kich za­słu­gach dla na­ro­du


Źródła:

Wiktionary

Arcy-Polka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) Polka o wiel­kich za­słu­gach dla na­ro­du


Źródła:

Wiktionary

Arcybanalny

wy­bit­nie, bar­dzo ba­nal­ny


przy­miot­nik

 (1.1) w naj­wyż­szym stop­niu ba­nal­ny, pro­sty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcybazylika

ar­cy­ba­zy­li­ka Najś­więt­sze­go Zba­wi­cie­la, Świę­te­go Jana Chrzci­cie­la i Świę­te­go Jana Ewan­ge­li­sty na La­te­ra­nie - głów­na ba­zy­li­ka, do któ­rej udaje się każdy nowo wy­bra­ny bi­skup Rzymu


Źródła:

SJP.pl

Arcybibosz

żar­to­bli­wie: wy­róż­nia­ją­cy się wśród bi­bo­szów


Źródła:

SJP.pl

Arcybiskup

du­chow­ny wy­so­ki rangą, za­rzą­dza­ją­cy ar­chi­die­cez­ją


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. tytuł ho­no­ro­wy na­da­wa­ny bi­sku­pom waż­niej­szych die­cez­ji (ar­chi­die­cez­ji), a także jako wy­róż­nie­nie samej osoby bi­sku­pa („ad per­so­nam”);


Na tę stro­nę wska­zu­je „Abp”. Zo­bacz też: ABP.

Ar­cy­bi­skup (gr. "αρχή, arché" – pier­wszeń­stwo, gr. "επίσκοπος, epískopos" – na­dzor­ca, bi­skup) – tytuł ho­no­ro­wy lub urząd na­da­wa­ny bi­sku­pom waż­niej­szych die­cez­ji (ar­chi­die­cez­ja), a także jako wy­róż­nie­nie samej osoby bi­sku­pa ("ad per­so­nam").


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arcybiskupi

do­ty­czą­cy ar­cy­bi­sku­pa, zwią­za­ny z ar­cy­bi­sku­pem (np. sto­li­ca ar­cy­bi­sku­pia, urząd ar­cy­bi­sku­pi)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy ar­cy­bi­sku­pa, zwią­za­ny z ar­cy­bi­sku­pem

forma rze­czow­ni­ka|ro­dzaj=mę­sko­o­so­bo­wy.

 (2.1) M. i W. lm. od: ar­cy­bi­skup


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcybiskupka

w Ko­ście­le pro­te­stanc­kim i sta­ro­ka­to­lic­kim: bi­skup­ka wyż­sza rangą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bi­skup­ka wyż­sza rangą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcybiskupstwo

1. jed­nost­ka po­dzia­łu te­ry­to­rial­ne­go w Ko­ście­le; ar­chi­die­cez­ja
2. urząd, god­ność ar­cy­bi­sku­pa


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) adm. bi­skup­stwo pod ju­rys­dyk­cją ar­cy­bi­sku­pa;

 (1.2) god­ność ar­cy­bi­sku­pa, jego urząd


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcybogato

przy­słó­wek

 (1.1) książk. bar­dzo, nadz­wy­czaj bo­ga­to


Źródła:

Wiktionary

Arcybogaty

prze­bo­ga­ty;
1. bar­dzo bo­ga­ty, za­moż­ny;
2. ob­fi­tu­ją­cy w coś


przy­miot­nik

 (1.1) bar­dzo, nadz­wy­czaj bo­ga­ty, za­moż­ny

 (1.2) bar­dzo, nadz­wy­czaj stroj­ny, kosz­tow­ny, wy­staw­ny

 (1.3) książk. bar­dzo, nadz­wy­czaj uroz­ma­i­co­ny, ob­fi­tu­ją­cy w co


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcybp

skrót od: ar­cy­bi­skup (od­czy­ty­wa­ny jako cały, od­mien­ny wyraz); abp


Źródła:

SJP.pl

Arcybystry

przy­miot­nik

 (1.1) nadz­wy­czaj­nie by­stry


Źródła:

Wiktionary

Arcychrześcijański

wy­jąt­ko­wo wier­ny chrze­ści­jań­stwu, or­to­dok­syj­nie chrze­ści­jań­ski


przy­miot­nik

 (1.1) szcze­gól­nie od­da­ny chrze­ści­jań­stwu

 (1.2) hist. tytuł kró­lów fran­cu­skich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyciasny

bar­dzo cias­ny


przy­miot­nik

 (1.1) bar­dzo cias­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyciekawy

bar­dzo in­te­re­su­ją­cy, przy­ku­wa­ją­cy uwagę


przy­miot­nik

 (1.1) bar­dzo cie­ka­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcydelikatny

1. wy­ma­ga­ją­cy ogrom­ne­go taktu;
2. bar­dzo wraż­li­wy;
3. bar­dzo cien­ki i łam­li­wy


Źródła:

SJP.pl

Arcydiakon

ar­chi­dia­kon;
1. w Ko­ście­le ka­to­lic­kim: du­chow­ny bę­dą­cy człon­kiem ka­pi­tu­ły ka­te­dral­nej lub ko­le­giac­kiej;
2. w niek­tó­rych ko­ścio­łach pra­wo­sław­nych: naj­waż­niej­szy dia­kon słu­żą­cy przy bi­sku­pie pra­wo­sław­nym;
3. w daw­nej Pol­sce: zwierzch­nik czę­ści die­cez­ji


Źródła:

SJP.pl

Arcydobry

1. bar­dzo życz­li­wy, czuły;
2. bar­dzo po­zy­tyw­ny;
3. bar­dzo po­myśl­ny;
4. wy­jąt­ko­wo spraw­ny, sta­ran­ny;
5. bar­dzo smacz­ny;
6. bar­dzo ko­rzyst­ny;
7. do­sko­na­ły, bez wad


Źródła:

SJP.pl

Arcydowcipny

bar­dzo dow­cip­ny


Źródła:

SJP.pl

Arcydramat

dra­mat bę­dą­cy ar­cy­dzie­łem


Źródła:

SJP.pl

Arcydrogi

bar­dzo, szcze­gól­nie drogi


przy­miot­nik

 (1.1) o ogrom­nej war­to­ści ma­te­rial­nej

 (1.2) o ogrom­nej war­to­ści emo­cjo­nal­nej dla kogoś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcydurny

bar­dzo głupi


Źródła:

SJP.pl

Arcydzielny

1. → ar­cy­dzie­ło;
2. bar­dzo dziel­ny, od­waż­ny


przy­miot­nik

 (1.1) w naj­wyż­szym stop­niu dziel­ny

 (1.2) daw. niez­wy­kle sku­tecz­ny

 (1.3) daw. ma­ją­cy cha­rak­ter ar­cy­dzie­ła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcydziełko

zdrob­nie­nie od: ar­cy­dzie­ło


Źródła:

SJP.pl

Arcydzieło

1. bar­dzo cenne, wy­bit­ne dzie­ło sztu­ki;
2. prze­no­śnie: szcze­gól­ne osią­gnię­cie w dzie­dzi­nie innej niż sztu­ka; także: czyn­ność lub po­stę­po­wa­nie poza dzie­dzi­ną sztu­ki odz­na­cza­ją­ce się szcze­gól­ną bie­gło­ścią


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) utwór ar­ty­stycz­ny uwa­ża­ny przez więk­szość za wy­bit­ny, po­nad­prze­cięt­ny i po­nad­cza­so­wy, wy­róż­nia­ją­cy się nie­prze­cięt­ny­mi wa­lo­ra­mi li­te­rac­ki­mi, pla­stycz­ny­mi czy mu­zycz­ny­mi;

 (1.2) przen. do­brze wy­ko­na­na praca


Ar­cy­dzie­ło – dzie­ło kul­tu­ry, które zo­sta­ło uz­na­ne przez od­bior­ców lub pu­blicz­ność w pew­nym dłuż­szym okre­sie za wy­róż­nia­ją­ce się na tle in­nych dzieł (li­te­ra­tu­ry, mu­zy­ki, filmu, sztuk pla­stycz­nych) lub za do­sko­na­łe w swoim ga­tun­ku. Sta­tus ar­cy­dzie­ła na­da­ją od­bior­cy w pro­ce­sie re­cep­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arcydziwny

bar­dzo dziw­ny


przy­miot­nik

 (1.1) w naj­wyż­szym stop­niu dziw­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcydzięgiel

1. ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny bal­dasz­ko­wa­tych; dzię­giel;
2. ar­cy­dzię­giel lit­wor - ga­tu­nek ro­śli­ny z ro­dzi­ny se­le­ro­wa­tych; lit­wor, dzię­giel lit­wor, an­ge­li­ka, dzię­giel le­kar­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. ga­tu­nek ro­śli­ny z ro­dzi­ny se­le­ro­wa­tych;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcydzięglowy

zwią­za­ny z ar­cy­dzię­glem


Źródła:

SJP.pl

Arcydługi

przy­miot­nik

 (1.1) niez­wy­kle długi


Źródła:

Wiktionary

Arcyegocentryk

wiel­ki ego­cen­tryk


Źródła:

SJP.pl

Arcygroźny

bar­dzo groź­ny


przy­miot­nik

 (1.1) w naj­wyż­szym stop­niu groź­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcygłupi

bar­dzo głupi


przy­miot­nik

 (1.1) skraj­nie głupi, w naj­wyż­szym stop­niu głupi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcykapłan

1. w hie­rar­chii ka­płań­skiej w re­li­giach sta­ro­żyt­ne­go Wscho­du: ka­płan spra­wu­ją­cy naj­wyż­szą wła­dzę;
2. ka­płan świą­ty­ni je­ro­zo­lim­skiej od­gry­wa­ją­cy szcze­gól­ną rolę w ju­da­iz­mie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. naj­wyż­szy ka­płan w bli­skows­chod­nich kul­tach po­gań­skich;

 (1.2) rel. żyd. naj­wyż­szy urząd w świą­ty­ni je­ro­zo­lim­skiej, prze­ło­żo­ny ka­pła­nów i le­wi­tów;

 (1.3) teol. w chrze­ści­jań­stwie tytuł je­dy­ne­go poś­red­ni­ka mię­dzy Bo­giem a ludź­mi przy­słu­gu­ją­cy Chry­stu­so­wi


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arcykapłanka

1. zwierzch­nicz­ka Ko­ścio­ła Ka­to­lic­kie­go Ma­ria­wi­tów, od­po­wied­nicz­ka ar­cy­bi­sku­pa w in­nych Ko­ścio­łach chrze­ści­jań­skich;
2. głów­na ka­płan­ka w re­li­giach po­gań­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) głów­na ka­płan­ka w re­li­giach po­gań­skich


Ar­cy­ka­płan­ka, także ar­cy­bi­skup­ka – zwierzch­nicz­ka Ko­ścio­ła Ka­to­lic­kie­go Ma­ria­wi­tów w Pol­sce, od­po­wied­nicz­ka ar­cy­bi­sku­pa w in­nych Ko­ścio­łach chrze­ści­jań­skich.

Je­dy­ną ar­cy­ka­płan­ką w Ko­ście­le Ma­ria­wic­kim była An­to­ni­na Maria Iza­be­la Wi­łuc­ka-Ko­wal­ska. Ak­tu­al­nie Ko­ścio­łem Ka­to­lic­kim Ma­ria­wi­tów za­rzą­dza sio­stra bi­skup­ka Da­mia­na Maria Be­a­try­cze Szul­go­wicz, która nie przy­ję­ła ty­tu­łu ar­cy­ka­płan­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arcykapłański

do­ty­czą­cy ar­cy­ka­pła­na


przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (1.1) rel. na­le­żą­cy do ar­cy­ka­pła­na

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (2.1) rel. do­ty­czą­cy ar­cy­ka­pła­na, okre­śla­ją­cy ar­cy­ka­pła­na

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (3.1) rel. cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ar­cy­ka­pła­na, ma­ją­cy cechy ar­cy­ka­pła­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcykapłaństwo

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) rel. god­ność lub urząd ar­cy­ka­pła­na


Źródła:

Wiktionary

Arcykatedra

naj­waż­niej­szy ko­ściół ar­chi­die­cez­ji, ka­te­dra ar­cy­bi­sku­pa; ar­chi­ka­te­dra


Źródła:

SJP.pl

Arcykatolicki

wy­jąt­ko­wo wier­ny ka­to­li­cyz­mo­wi, or­to­dok­syj­nie ka­to­lic­ki


przy­miot­nik

 (1.1) szcze­gól­nie od­da­ny ka­to­li­cyz­mo­wi

 (1.2) hist. tytuł mo­nar­chów hisz­pań­skich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcykomtur

kom­tur na zamku krzy­żac­kim, od­po­wie­dzial­ny za od­pra­wę obrząd­ków re­li­gij­nych, po­sia­da­ją­cy wła­dzę zwierzch­nią zaraz po wiel­kim kom­tu­rze


Źródła:

SJP.pl

Arcykomturowy

przy­miot­nik od: ar­cy­kom­tur


Źródła:

SJP.pl

Arcykosztowny

bar­dzo kosz­tow­ny


przy­miot­nik

 (1.1) bar­dzo kosz­tow­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyks.

skrót od: ar­cyk­sią­żę


skrót

 (1.1) = ar­cyk­sią­żę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyksiążę

tytuł ksią­żąt au­striac­kich z dy­na­stii Habs­bur­gów; osoba odz­na­czo­na tym ty­tu­łem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) au­striac­ki tytuł ksią­żę­cy

 (1.2) osoba no­szą­ca tytuł ar­cyk­się­cia (1.1)


Ar­cyk­sią­żę ( Erz­he­rzog, ar­chi­dux), forma żeń­ska ar­cyk­sięż­na (niem. "Erz­he­rzo­gin") – od 1356 do 1918 roku tytuł wład­ców Ar­cyk­się­stwa Au­striac­kie­go. Od roku 1438 tytuł ary­sto­kra­tycz­ny ksią­żąt i księż­ni­czek au­striac­kich domu Habs­bur­gów, od XVI wieku na­da­wa­ny wszyst­kim człon­kom dy­na­stii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arcyksiążęcy

do­ty­czą­cy ar­cyk­się­cia, zwią­za­ny z god­no­ścią ar­cyk­się­cia i oso­ba­mi przy nim (np. tytuł ar­cyk­sią­żę­cy, para ar­cyk­sią­żę­ca)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­cyk­się­ciem, do­ty­czą­cy do ar­cyk­się­cia

przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (2.1) na­le­żą­cy do ar­cyk­się­cia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyksięstwo

tytuł, god­ność ar­cyk­się­cia


Ar­cyk­się­stwo – pań­stwo, któ­re­go pa­nu­ją­cy mo­nar­cha nosi tytuł ar­cyk­się­cia lub ar­cyk­sięż­nej. Okre­śle­nie po­ja­wi­ło się w śred­nio­wie­czu, gdy Ru­dolf IV uzur­po­wał tytuł ar­cyk­się­cia Pa­la­ty­na­tu. Od 1453 tytuł ar­cyk­się­cia za­re­zer­wo­wa­ny był dla wład­ców Au­strii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arcyksiężna

mał­żon­ka ar­cyk­się­cia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) żona ar­cyk­się­cia

 (1.2) córka ce­sa­rza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyksiężniczka

tytuł księż­ni­czek z dy­na­stii Habs­bur­gów


Źródła:

SJP.pl

Arcykłamca

wiel­ki kłam­ca


Źródła:

SJP.pl

Arcykłamstwo

szcze­gól­nie wy­szu­ka­ne, "wia­ry­god­ne" kłam­stwo


Źródła:

SJP.pl

Arcyleniwy

bar­dzo le­ni­wy


Źródła:

SJP.pl

Arcyleń

próż­niak do kwa­dra­tu, leń ja­kich mało, nie­rób nad nie­ro­by


Źródła:

SJP.pl

Arcylichy

przy­miot­nik

 (1.1) odz­na­cza­ją­cy się bar­dzo niską ja­ko­ścią, bar­dzo zły


Źródła:

Wiktionary

Arcylojalny

bar­dzo, prze­sad­nie lo­jal­ny


przy­miot­nik

 (1.1) bar­dzo lo­jal­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyludzki

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) ludz­ki, hu­ma­ni­tar­ny w spo­sób wy­jąt­ko­wy, wręcz do­sko­na­ły


Źródła:

Wiktionary

Arcylutnia

in­stru­ment mu­zycz­ny z grupy chor­do­fo­nów szar­pa­nych, ba­so­wa od­mia­na lutni


Ar­cy­lut­nia (ar­ci­liu­to, ar­chi­liu­to, arch­lu­te) – in­stru­ment mu­zycz­ny, w któ­rym źró­dłem dźwię­ku są na­pię­te stru­ny szar­pa­ne pal­ca­mi; uży­wa­na głów­nie w XVI i XVII wieku ba­so­wa od­mia­na lutni, wy­po­sa­żo­na w długą szyj­kę i więk­szą niż zwy­kła lut­nia licz­bę strun, sto­so­wa­na w ko­ściel­nych i świec­kich ze­spo­łach wo­kal­no-in­stru­men­tal­nych do akom­pa­nia­men­tu i re­a­li­za­cji ge­ne­rał­ba­su.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arcymag

po­tęż­ny, doś­wiad­czo­ny mag, który opa­no­wał do per­fek­cji dzie­dzi­nę magii


Źródła:

SJP.pl

Arcymagini

po­tęż­na, doś­wiad­czo­na ma­gi­ni, która opa­no­wa­ła do per­fek­cji dzie­dzi­nę magii


Źródła:

SJP.pl

Arcymistrz

1. mistrz nad mi­strze; naj­lep­sza osoba w danym fachu;
2. naj­wyż­szy tytuł przyz­na­wa­ny w sza­chach spor­to­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba prze­wyż­sza­ją­ca wszyst­kich swo­i­mi umie­jęt­no­ścia­mi w danej dzie­dzi­nie

 (1.2) szach. sza­chi­sta po­sia­da­ją­cy naj­wyż­szy tytuł przyz­na­wa­ny w sza­chach spor­to­wych;


Ar­cy­mistrz – tytuł na­da­wa­ny sza­chi­stom przez Mię­dzy­na­ro­do­wą Fe­de­ra­cję Sza­cho­wą (FIDE) za wy­ni­ki spor­to­we. Wy­róż­nio­ny sza­chi­sta ma prawo do­ży­wot­nio po­słu­gi­wać się tym ty­tu­łem. Na oz­na­cze­nie ty­tu­łu używa się pol­skie­go skró­tu "am" lub mię­dzy­na­ro­do­we­go "GM" (ang. "grand­ma­ster").


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arcymistrzowski

→ ar­cy­mistrz


Patrz:arcymistrz

Źródła:

SJP.pl

Arcymistrzyni

1. ko­bie­ta wy­róż­nia­ją­ca się wśród mi­strzów, nie­do­ści­gnio­na w ja­kiejś dzie­dzi­nie;
2. naj­wyż­szy tytuł przyz­na­wa­ny ko­bie­tom w sza­chach spor­to­wych; ko­bie­ta no­szą­ca ten tytuł


Źródła:

SJP.pl

Arcymiły

szcze­gól­nie miły


przy­miot­nik

 (1.1) książk. nadz­wy­czaj miły


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcymonotonny

przy­miot­nik

 (1.1) książk. ponad wszel­ką miarę mo­no­ton­ny, niez­mie­nia­ją­cy się


Źródła:

Wiktionary

Arcymądrze

wy­jąt­ko­wo mą­drze, bar­dzo mą­drze


Źródła:

SJP.pl

Arcynaiwny

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) bar­dzo na­iw­ny


Źródła:

Wiktionary

Arcyniemiły

przy­miot­nik

 (1.1) zu­peł­nie nie­mi­ły


Źródła:

Wiktionary

Arcyniepospolity

przy­miot­nik

 (1.1) wy­jąt­ko­wy, bar­dzo rzad­ko spo­ty­ka­ny


Źródła:

Wiktionary

Arcynowy

przy­miot­nik

 (1.1) zu­peł­nie nowy, niez­na­ny je­szcze przed chwi­lą


Źródła:

Wiktionary

Arcynudny

bar­dzo nudny


przy­miot­nik

 (1.1) w naj­wyż­szym stop­niu nudny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyoddany

wy­jąt­ko­wo od­da­ny


Źródła:

SJP.pl

Arcyosioł

po­tocz­nie: wiel­ki osioł, osoba bar­dzo upar­ta i głu­pia


Źródła:

SJP.pl

Arcypasterski

→ ar­cy­pa­sterz


Patrz:arcypasterz

Źródła:

SJP.pl

Arcypasterz

tytuł uży­wa­ny nie­kie­dy przez ka­to­li­ków w sto­sun­ku do bi­sku­pa i ar­cy­bi­sku­pa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. bi­skup, ar­cy­bi­skup, pa­pież


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcypies

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) pejor. wy­jąt­ko­wy szu­bra­wiec, oszust (wzmoc­nio­na obel­ga „pies”)


Źródła:

Wiktionary

Arcypiękny

nie­sa­mo­wi­cie pię­kny, prze­pię­kny


przy­miot­nik

 (1.1) nadz­wy­czaj­nej urody


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcypocieszny

przy­miot­nik

 (1.1) w naj­wyż­szym stop­niu wzbu­dza­ją­cy we­so­łość, śmiech


Źródła:

Wiktionary

Arcypolski

przy­miot­nik

 (1.1) odz­na­cza­ją­cy się w szcze­gól­ny spo­sób cechą pol­sko­ści


Źródła:

Wiktionary

Arcypolskość

→ ar­cy­pol­ski


Patrz:arcypolski

Źródła:

SJP.pl

Arcypoważny

bar­dzo po­waż­ny


Źródła:

SJP.pl

Arcypożyteczny

przy­miot­nik

 (1.1) niez­wy­kle po­ży­tecz­ny


Źródła:

Wiktionary

Arcyprosty

bar­dzo pro­sty


Źródła:

SJP.pl

Arcyprzedni

przy­miot­nik

 (1.1) do­sko­na­ły, świet­ny


Źródła:

Wiktionary

Arcyrywal

naj­więk­szy prze­ciw­nik


Źródła:

SJP.pl

Arcyrywalka

naj­więk­sza prze­ciw­nicz­ka


Źródła:

SJP.pl

Arcyskomplikowany

bar­dzo mocno skom­pli­ko­wa­ny


Źródła:

SJP.pl

Arcyskromnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ar­cy­skrom­ny


Źródła:

Wiktionary

Arcyskromny

bar­dzo skrom­ny


przy­miot­nik

 (1.1) zu­peł­nie nie­wy­szu­ka­ny, nie­o­ka­za­ły

 (1.2) zu­peł­nie nie pod­kre­śla­ją­cy włas­nych zalet, nie wy­wyż­sza­ją­cy się


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyskuteczny

niez­wy­kle sku­tecz­ny


Źródła:

SJP.pl

Arcysmaczny

przy­miot­nik

 (1.1) bar­dzo smacz­ny


Źródła:

Wiktionary

Arcystaroświecki

bar­dzo, wy­bit­nie sta­roś­wiec­ki


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) zu­peł­nie nie­no­wo­czes­ny; cał­ko­wi­cie taki jak w daw­nych cza­sach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcysugestywny

bar­dzo su­ge­styw­ny


Źródła:

SJP.pl

Arcyswobodny

do prze­sa­dy swo­bod­ny


Źródła:

SJP.pl

Arcyswojski

bar­dzo, wy­bit­nie swoj­ski


Źródła:

SJP.pl

Arcyszelma

(r. męski) męż­czyz­na nadz­wy­czaj spryt­ny, umie­ją­cy sobie ra­dzić w róż­nych sy­tu­a­cjach, nie­ko­niecz­nie w ucz­ci­wy spo­sób


Źródła:

SJP.pl

Arcytrudność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ar­cy­trud­ne


Źródła:

Wiktionary

Arcytrudny

bar­dzo trud­ny


przy­miot­nik

 (1.1) bar­dzo trud­ny, niez­wy­kle skom­pli­ko­wa­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcytwór

wy­bit­ny, zna­ko­mi­ty twór


Źródła:

SJP.pl

Arcytyp

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. liter. pier­wow­zór po­sta­ci

 (1.2) daw. psych. pier­wot­ne wy­o­bra­że­nie i wzo­rzec za­cho­wa­nia


Źródła:

Wiktionary

Arcyucieszny

przy­miot­nik

 (1.1) w naj­wyż­szym stop­niu wzbu­dza­ją­cy we­so­łość, śmiech


Źródła:

Wiktionary

Arcyważny

nie­sły­cha­nie ważny, ważny ponad wszel­ką miarę


przy­miot­nik

 (1.1) bar­dzo ważny, zna­czą­cy, od któ­re­go wszyst­ko za­le­ży

 (1.2) bar­dzo ważny, ma­ją­cy ogrom­ne wpły­wy albo wła­dzę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcywieszcz

żar­to­bli­wie: wieszcz wy­róż­nia­ją­cy się wśród po­zo­sta­łych wie­szczów


Źródła:

SJP.pl

Arcywiza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. środ. prze­stęp. i więz. woda


Źródła:

Wiktionary

Arcywróg

naj­więk­szy, głów­ny wróg


Źródła:

SJP.pl

Arcywspaniałość

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ar­cyw­spa­nia­łe; cecha tych, któ­rzy są ar­cyw­spa­nia­li


Źródła:

Wiktionary

Arcywspaniały

przy­miot­nik

 (1.1) odz­na­cza­ją­cy się bar­dzo po­zy­tyw­ny­mi ce­cha­mi


Źródła:

Wiktionary

Arcywyborny

naj­do­sko­nal­szy, naj­wy­śmie­nit­szy, najz­na­mie­nit­szy


przy­miot­nik

 (1.1) je­szcze bar­dziej wy­bor­ny, wy­śmie­ni­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyzabawny

bar­dzo za­baw­ny


przy­miot­nik

 (1.1) w naj­wyż­szym stop­niu za­baw­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyłgarz

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) wiel­ki kłam­ca


Źródła:

Wiktionary

Arcyłobuzerski

bar­dzo ło­bu­zer­ski


Źródła:

SJP.pl

Arcyłotr

wiel­ki łaj­dak, nie­go­dzi­wiec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ekspr. pejor. osoba po­stę­pu­ją­ca nik­czem­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arcyłotrostwo

wiel­kie ło­tro­stwo


Źródła:

SJP.pl

Arcyśmieszność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ar­cy­śmiesz­ne; cecha tych, któ­rzy są ar­cy­śmiesz­ni


Źródła:

Wiktionary

Arcyśmieszny

bar­dzo śmiesz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) nadz­wy­czaj śmiesz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arczewski

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Arczyński

naz­wi­sko


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­czy­na­mi, do­ty­czą­cy Ar­czy­nów

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język ar­czyń­ski;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ardanowski

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Ardej

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Bu­ko­wi­na. pa­pry­ka


Źródła:

Wiktionary

Arden

zim­nokr­wi­sty koń po­cią­go­wy; koń ar­deń­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zo­o­techn. rasa konia po­cho­dzą­ca z Ar­de­nów

 (1.2) zo­o­techn. koń rasy arden (1.1)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ardenka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Arden; ko­bie­ta z tego ob­sza­ru


Źródła:

Wiktionary

Ardente

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: żar­li­wie, pło­mien­nie


„Ar­den­te” – nazwa no­szo­na na prze­strze­ni dzie­jów przez okrę­ty Regia Ma­ri­na:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ardeny

zim­nokr­wi­sty koń po­cią­go­wy; koń ar­deń­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sil­nie za­le­sio­ne góry w po­łud­nio­wo-wschod­niej Bel­gii, Fran­cji i Luk­sem­bur­gu;

 (1.2) geogr. adm. fran­cu­ski de­par­ta­ment, po­ło­żo­ny w re­gio­nie Grand Est;


Ar­de­ny ( L’Ar­den­ne lub Ar­den­nes, luks., niem. i ni­derl. "Ar­den­nen") – roz­le­gły masyw wy­żyn­no-gór­ski, zlo­ka­li­zo­wa­ny na te­ry­to­rium Bel­gii, Luk­sem­bur­ga i Fran­cji. Sta­no­wi naj­bar­dziej na za­chód wy­su­nię­tą część Reń­skich Gór Łup­ko­wych, a jego na­tu­ral­ną kon­ty­nu­a­cją na wscho­dzie są góry Eifel, roz­róż­nia­ne ze wzglę­dów po­li­tycz­no-hi­sto­rycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ardeńczyk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Arden; osoba z tego ob­sza­ru


Źródła:

Wiktionary

Ardeński

→ Ar­de­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­de­na­mi, po­cho­dzą­cy z ob­sza­ru Ar­de­nów

 (1.2) zwią­za­ny z fran­cu­skim de­par­ta­men­tem Ar­de­ny


Patrz:Ardeny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ardipitek

praw­do­po­dob­ny wczes­ny ho­mi­nid z plio­ce­nu, po­cho­dzą­cy ze wschod­niej Afry­ki, po­dob­ny do szym­pan­sa, lecz dwu­noż­ny


Ar­di­pi­tek ("Ar­di­pit­he­cus") – ro­dzaj wy­mar­łych ssa­ków na­czel­nych z po­dro­dzi­ny Ho­mi­ni­nae w obrę­bie ro­dzi­ny czło­wie­ko­wa­tych (Ho­mi­ni­dae), wy­o­dręb­nio­ny z au­stra­lo­pi­te­ków na pod­sta­wie bar­dzo frag­men­ta­rycz­nych szcząt­ków. Szcząt­ki pier­wsze­go osob­ni­ka tego ro­dza­ju od­na­le­zio­no w roku 1992 w Ara­mis w Etio­pii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arditamente

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: śmia­ło, od­waż­nie; ar­di­to


Źródła:

SJP.pl

Arditi

od­dzia­ły ochot­ni­cze w armii wło­skiej pod­czas I wojny świa­to­wej, przez­na­czo­ne do zadań spe­cjal­nych


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ardito

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: śmia­ło, od­waż­nie; ar­di­ta­men­te


„Ar­di­to” – nazwa no­szo­na na prze­strze­ni dzie­jów przez okrę­ty Regia Ma­ri­na:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ardizja

ar­diz­ja kar­bo­wa­na - ro­śli­na do­nicz­ko­wa z ro­dzi­ny pier­wiosn­ko­wa­tych


Ar­diz­ja ("Ar­di­sia" Sw.) – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny pier­wiosn­ko­wa­tych ("Pri­mu­la­ce­ae"). Na­le­ży tu od 200 do 500 ga­tun­ków (w za­leż­no­ści od uję­cia sy­ste­ma­tycz­ne­go). Wy­stę­pu­ją w tro­pi­kal­nych i sub­tro­pi­kal­nych re­jo­nach Azji oraz Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej, Środ­ko­wej i Pół­noc­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ardo

marka sprzę­tu AGD i firma


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ardżesz

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. rzeka w Ru­mu­nii, lewy do­pływ Du­na­ju;

 (1.2) geogr. okręg w Ru­mu­nii, po­ło­żo­ny na Wo­ło­szczyź­nie;


Ar­dżesz (rum. "Argeș") – rzeka w Ru­mu­nii, lewy do­pływ Du­na­ju o dłu­go­ści 350 km. Źró­dła rzeki leżą w Gó­rach Fo­ga­ra­skich na wy­so­ko­ści 2030 m n.p.m., po­wierzch­nia jej do­rze­cza wy­no­si 12 550 km².

Ar­dżesz pow­sta­je z dwóch głów­nych cie­ków wod­nych, zwa­nych Buda i Capra w Gó­rach Fo­ga­ra­skich.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arealistka

→ are­a­li­sta


Patrz:arealista

Źródła:

SJP.pl

Arealizm

1. nie­wier­ne, ubar­wio­ne, niez­god­ne z ob­ser­wa­cją odt­wa­rza­nie rze­czy­wi­sto­ści w ut­wo­rze li­te­rac­kim, w dzie­le sztu­ki;
2. kie­ru­nek w li­te­ra­tu­rze i w sztu­ce po­słu­gu­ją­cy się takim opi­sem


Źródła:

SJP.pl

Arealność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest are­al­ne; cecha tych, któ­rzy są are­al­ni


Źródła:

Wiktionary

Arealny

nie­re­al­ny


Źródła:

SJP.pl

Areał

pewna po­wierzch­nia ziemi, zwła­szcza przez­na­czo­na pod upra­wę lub ho­dow­lę albo bę­dą­ca miej­scem wy­stę­po­wa­nia pew­ne­go ga­tun­ku ro­ślin czy zwie­rząt


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) roln. leśn. po­wierzch­nia grun­tu

 (1.2) zool. bot. ob­szar wy­stę­po­wa­nia okre­ślo­ne­go ga­tun­ku


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arecibo

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w pół­noc­nej czę­ści Por­to­ry­ka, w aglo­me­ra­cji San Juan

 (1.2) astr. aste­ro­i­da o nu­me­rze 4337


Are­ci­bo – mia­sto w pół­noc­nej czę­ści Por­to­ry­ko; nad At­lan­ty­kiem; w aglo­me­ra­cji San Juan; 44 191 miesz­kań­ców (2019). Słyn­ne z po­wo­du znaj­du­ją­ce­go się obok niego Ob­ser­wa­to­rium Are­ci­bo, po­sia­da­ją­ce­go naj­więk­szy (do 2016 roku) na świe­cie ra­dio­te­le­skop.

W mie­ście roz­wi­nął się prze­mysł odzie­żo­wy, drzew­ny, ma­szy­no­wy. W Are­ci­bo pro­du­ku­je się cu­kier oraz rum. Oś­ro­dek tu­ry­stycz­ny.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Areciny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Arety lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arecki

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Arefleksja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. cał­ko­wi­ty lub znacz­ny zanik odru­chu (odru­chów)


Are­flek­sja – cał­ko­wi­te znie­sie­nie odru­chów; czę­ścio­we znie­sie­nie odru­chów na­zy­wa się hi­po­re­flek­sją. Are­flek­sja odru­chów skór­nych wy­stę­pu­je w prze­bie­gu usz­ko­dze­nia oś­rod­ko­we­go ne­u­ro­nu ru­cho­we­go, are­flek­sja odru­chów głę­bo­kich ty­po­wa jest dla obra­zu usz­ko­dze­nia dol­ne­go ne­u­ro­nu ru­cho­we­go.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arejon

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. po­stać mi­to­lo­gicz­na, boski koń, syn bo­gi­ni De­me­ter ukry­wa­ją­cej się jako klacz, spło­dzo­ny przez Po­sej­do­na pod po­sta­cią ogie­ra


Źródła:

Wiktionary

Arek

1. sta­tek Noego, wiel­kich roz­mia­rów łódź, korab
2. skrzy­nia, kufer


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) zdrobn. Ar­ka­diusz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Areka

drze­wo do 20 m wy­so­ko­ści, z ro­dzi­ny are­ko­wa­tych; naj­bar­dziej znany ga­tu­nek to areka ka­te­chu zwana też żu­wi­pal­mą lub pi­nan­giem albo palmą be­te­lo­wą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Areca|L.|ref=tak., palma z ro­dzi­ny are­ko­wa­tych;


Areka ("Areca" L.) – ro­dzaj palm z ro­dzi­ny are­ko­wa­tych. Na­le­ży do niej około 50 ga­tun­ków ros­ną­cych głów­nie w po­łud­nio­wo-wschod­niej Azji. Ga­tun­kiem ty­po­wym jest "Areca ca­te­chu" L..


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arekolina

sil­nie tok­sycz­ny al­ka­lo­id za­war­ty w orze­chu are­ko­wym, po­bu­dza­ją­cy układ przyw­spół­czul­ny, obec­nie sto­so­wa­ny wy­łącz­nie w we­te­ry­na­rii


Are­ko­li­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, sub­stan­cja psy­cho­ak­tyw­na z grupy al­ka­lo­i­dów pi­ry­dy­no­wych, za­war­ta w orze­chach palmy are­ko­wej.

Are­ko­li­na otrzy­my­wa­na jest też syn­te­tycz­nie z kwasu ni­ko­ty­no­we­go. Jest silną tru­ciz­ną, po­wo­du­ją­cą skur­cze mię­śni gład­kich. [].


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arekowate

ro­dzi­na ro­ślin drze­wia­stych wy­stę­pu­ją­ca głów­nie w stre­fie mię­dzyz­wrot­ni­ko­wej i podz­wrot­ni­ko­wej; palmy, pal­mo­wa­te


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) syst. bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Are­ca­ce­ae|ref=tak., ro­dzi­na ro­ślin za­li­cza­na do jed­no­li­ścien­nych;


Are­ko­wa­te, palmy ("Are­ca­ce­ae") – ro­dzi­na ro­ślin na­le­żą­cych do jed­no­li­ścien­nych. Na­le­ży tu 184–188 ro­dza­jów z 2550–2585 ga­tun­ka­mi. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją na wszyst­kich kon­ty­nen­tach w stre­fie mię­dzyz­wrot­ni­ko­wej (sto­sun­ko­wo nie­wiel­kie ich zróż­ni­co­wa­nie w po­rów­na­niu z in­ny­mi ob­sza­ra­mi tro­pi­kal­ny­mi jest w Afry­ce), niek­tó­re ga­tun­ki rosną także w stre­fie kli­ma­tu umiar­ko­wa­ne­go (np.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arekowaty

o ce­chach are­ko­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny are­ko­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arekowce

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) syst. bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Are­ca­les|Brom­he­ad|ref=tak., rząd ro­ślin za­li­cza­nych do jed­no­li­ścien­nych;


Are­kow­ce, pal­mow­ce ("Are­ca­les" Brom­he­ad) – rząd ro­ślin na­le­żą­cych do jed­no­li­ścien­nych. W więk­szo­ści ujęć sy­ste­ma­tycz­nych jest to tak­son mo­no­ty­po­wy z jedną ro­dzi­ną – are­ko­wa­ty­mi ("Are­ca­ce­ae"). W 2016 roku w sy­ste­mie APG IV jako tak­son sio­strza­ny are­ko­wa­tych zi­den­ty­fi­ko­wa­na zo­sta­ła nie­wiel­ka ro­dzi­na "Da­sy­po­go­na­ce­ae".


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arekowe

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) syst. bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Are­ci­dae|Takht.|ref=tak., pod­kla­sa ro­ślin na­le­żą­cych do klasy jed­no­li­ścien­nych;


Are­ko­we, pal­mo­we (Are­ci­dae Takht.) – pod­kla­sa ro­ślin na­le­żą­cych do klasy jed­no­li­ścien­nych wy­róż­nia­na w niek­tó­rych sy­ste­mach kla­sy­fi­ka­cyj­nych. Obej­mu­je ro­śli­ny z jed­ne­go rzędu are­kow­ców ("Are­ca­les"). Na­le­żą tu głów­nie ro­śli­ny tro­pi­kal­ne, o pniu wy­so­kim, nie­roz­ga­łę­zio­nym, wy­ka­zu­ją­cym wtór­ny przy­rost na gru­bość.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arekowy

przy­miot­nik od: areka (ro­dzaj palmy), np. orzech are­ko­wy


przy­miot­nik

 (1.1) bot. zwią­za­ny z areką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Areligijnie

przy­słó­wek

 (1.1) obo­jęt­nie wobec re­li­gii, w spo­sób are­li­gij­ny


Źródła:

Wiktionary

Areligijność

→ are­li­gij­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) obo­jęt­ność wobec spraw re­li­gii


Patrz:areligijny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Areligijny

nie­re­li­gij­ny


przy­miot­nik

 (1.1) obo­jęt­ny wobec kwe­stii re­li­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aren

wę­glo­wo­dór aro­ma­tycz­ny (np. ben­zen, to­lu­en) otrzy­my­wa­ny z ropy naf­to­wej i gazu ziem­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. wę­glo­wo­dór aro­ma­tycz­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arena

1. cen­tral­ne miej­sce w cyrku, na któ­rym od­by­wa­ją się po­pi­sy cyr­ko­we;
2. teren dzia­ła­nia, wi­dow­nia ja­kichś wy­da­rzeń, kon­flik­tów;
3. w sta­ro­żyt­nym am­fi­te­a­trze: miej­sce walk gla­dia­to­rów lub za­pa­śni­ków;
4. miej­sce, gdzie od­by­wa­ją się cor­ri­dy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­li­ste miej­sce oto­czo­ne wi­dow­nią, na któ­rym od­by­wa­ją się róż­ne­go typu po­ka­zy, np. cyr­ko­we

 (1.2) przen. miej­sce ja­kichś wy­da­rzeń, dzia­łań


Arena (z łac. "ha­re­na", "arena" - pia­sek) – usy­tu­o­wa­ny w cen­trum obiek­tu i wy­sy­pa­ny pia­skiem plac w kształ­cie koła lub elip­sy. Miej­sce walk, tur­nie­jów, po­pi­sów, igrzysk i wi­do­wisk. Wy­wo­dzi się ze sta­ro­żyt­ne­go te­a­tru grec­kie­go i rzym­skie­go oraz cyrku rzym­skie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arenal

wil­got­ne pia­ski stre­fy brze­go­wej mórz, je­zior i rzek, bę­dą­ce śro­do­wi­skiem życia drob­nych or­ga­niz­mów ro­ślin­nych i zwie­rzę­cych (np. glo­nów, pier­wot­nia­ków i okrze­mek)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arenawirusy

Are­na­wi­ru­sy (łac. "Are­na­vi­ri­dae", z łac. "are­no­sus" - pia­szczy­sty) - ro­dzi­na wi­ru­sów, cha­rak­te­ry­zu­ją­cych się na­stę­pu­ją­cy­mi ce­cha­mi:

Sy­ste­ma­ty­ka are­na­wi­ru­sów obej­mu­je na­stę­pu­ją­ce grupy:

Naj­więk­sze zna­cze­nie me­dycz­ne mają are­na­wi­ru­sy sta­re­go świa­ta (głów­nie wirus go­rącz­ki Lassa) oraz are­na­wi­ru­sy no­we­go świa­ta, które wy­wo­łu­ją cha­rak­te­ry­stycz­ne dla da­ne­go re­gio­nu go­rącz­ki krwo­tocz­ne. HDV na­to­miast może brać udział w pa­to­ge­ne­zie za­pa­leń wą­tro­by, ale jest on za­leż­ny w roz­wo­ju od HBV.


Źródła:

Wikipedia

Arenda

daw­niej:
1. najem, dzier­ża­wa; pacht;
2. opła­ta za dzier­ża­wę; pacht;
3. karcz­ma, szynk


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. obec­nie także gw-pl|Bu­ko­wi­na. dzier­ża­wa

 (1.2) przest. czynsz dzier­żaw­ny

 (1.3) daw. go­spo­da, karcz­ma


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arendarczyk

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Arendarka

→ aren­darz; dzier­żaw­czy­ni, pach­ciar­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. ko­bie­ta, która coś dzier­ża­wi

 (1.2) przest. żona aren­da­rza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arendarski

naz­wi­sko


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aren­da­rzem, do­ty­czą­cy aren­da­rza; taki jak u aren­da­rza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arendarz

daw­niej: osoba dzier­ża­wią­ca od kogoś go­spo­dę, trzo­dę itp.; pach­ciarz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. dzier­żaw­ca bu­dyn­ków go­spo­dar­czych, kar­czem, szyn­ków i grun­tów rol­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arendarzowy

przy­miot­nik od: aren­darz


Źródła:

SJP.pl

Arendowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|aren­do­wać.


Źródła:

Wiktionary

Arendować

wy­naj­mo­wać, wy­dzier­ża­wiać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) przest. dzier­ża­wić, wy­naj­mo­wać


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arends

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arendt

[czy­taj: erent] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arenga

1. drze­wo az­ja­tyc­kie, z któ­re­go soku otrzy­mu­je się cu­kier i wino pal­mo­we, zaś z rdze­nia - sago; sło­cza cu­kro­wa; palma cu­kro­wa;
2. wstęp do aktu praw­ne­go; pre­am­bu­ła;
3. jedna z for­muł śred­nio­wiecz­ne­go do­ku­men­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. ro­dzaj palmy, która ro­śnie w Azji Po­łud­nio­wo-Wschod­niej;

 (1.2) praw. pot. zob. pre­am­bu­ła.;

 (1.3) hist. rel. do­ku­ment mo­ty­wów roz­po­wszech­nia­nych przez Ko­ściół;


Aren­ga – część do­ku­men­tu za­wie­ra­ją­ca ogól­ne po­wo­dy jego wy­sta­wie­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arenikola

ga­tu­nek wie­lo­szcze­ta; pia­sków­ka, pia­secz­ni­ca, pia­secz­nik, na­le­pian


Źródła:

SJP.pl

Arenit

skała osa­do­wa


Źródła:

SJP.pl

Arenowy

zwią­za­ny z areną


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z areną, do­ty­czą­cy areny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arent

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Areobioza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. ze­spół po­pu­la­cji róż­nych ga­tun­ków, któ­rych życie pod­trzy­my­wa­ne jest przez obec­ność po­wie­trza lub tlenu


Źródła:

Wiktionary

Areografia

dzie­dzi­na astro­no­mii zaj­mu­ją­ca się ba­da­nia­mi pla­ne­ty Mars


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) astr. dział astro­no­mii, nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­nia­mi pla­ne­ta­a­ne­ty Mars


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Areograficzny

przy­miot­nik od: are­o­gra­fia


Źródła:

SJP.pl

Areola

u kak­tu­sów: pęd skró­co­ny z wiąz­ką prze­wo­dzą­cą od­cho­dzą­cą od wiąz­ki cen­tral­nej, na któ­rym wy­ra­sta­ją m.in. cier­nie


Are­o­la – z ła­ci­ny ‘mały ob­szar’; ter­min o róż­nym zna­cze­niu w bio­lo­gii:

Z are­o­li wy­ra­sta­ją cier­nie (u niek­tó­rych ga­tun­ków łam­li­we glo­chi­dy), pędy i u więk­szo­ści kak­tu­sów rów­nież kwia­ty i owoce. Wy­ją­tek to m.in. ro­dzaj ma­mi­la­ria ("Mam­mil­la­ria"), u któ­re­go przed­sta­wi­cie­li kwia­ty wy­ra­sta­ją z ak­sil­li (pow­sta­ją­cych w wy­ni­ku roz­dzie­le­nia are­o­li) oraz niek­tó­re ga­tun­ki, u któ­rych pąki kwia­to­we roz­wi­ja­ją się w pew­nej od­le­gło­ści od are­o­li, w po­dłuż­nej bruź­dzie zwa­nej „ko­ryt­kiem”.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Areolog

in­ży­nier po­wierzch­ni


Źródła:

SJP.pl

Areometr

przy­rząd do mie­rze­nia gę­sto­ści cie­czy lub stę­że­nia rozt­wo­ru (uży­wa­ny m.in. do po­mia­ru gę­sto­ści elek­tro­li­tu w aku­mu­la­to­rach sa­mo­cho­do­wych); den­sy­metr; gę­sto­ścio­mierz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fiz. techn. przy­rząd do po­mia­ru gę­sto­ści cie­czy


Are­o­metr – urzą­dze­nie słu­żą­ce do mie­rze­nia gę­sto­ści cie­czy, w któ­rym wy­ko­rzy­stu­je się siłę wy­po­ru, z jaką ciecz dzia­ła na za­nu­rzo­ne w niej ciało stałe.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Areometrowy

→ are­o­metr; are­o­me­trycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Areometryczny

→ are­o­metr; are­o­me­tro­wy


Źródła:

SJP.pl

Areopag

1. w sta­ro­żyt­nych Ate­nach: głów­ny organ usta­wo­daw­czy i są­do­wy
2. grono osób de­cy­du­ją­ce ar­bi­tral­nie o czymś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. w sta­ro­żyt­nych Ate­nach naj­wyż­sza rada zło­żo­na z 501 by­łych ar­chon­tów;

 (1.2) książk. przen. grono osób roz­strzy­ga­ją­cych o czymś w spo­sób au­to­ry­ta­tyw­ny


Are­o­pag ( ὁ Ἄρειος πάγος "ho Are­ios pagos" – „wzgó­rze Aresa”) – w sta­ro­żyt­nych Ate­nach naj­wyż­sza rada zło­żo­na z by­łych ar­chon­tów.

Nazwa rady po­cho­dzi od miej­sca obrad – wzgó­rza Aresa, które poś­wię­co­ne było bogu wojny i Ery­niom; ich świą­ty­nia u stóp wzgó­rza była azy­lem dla za­bój­ców. Nie jest znany do­kład­ny czas pow­sta­nia rady are­o­pa­gu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Areopagiczny

→ are­o­pag (grono osób roz­strzy­ga­ją­cych au­to­ry­ta­tyw­nie ja­kieś spra­wy)


Źródła:

SJP.pl

Areopagita

czło­nek are­o­pa­gu ateń­skie­go


Źródła:

SJP.pl

Arepa

pla­cek z mąki ku­ku­ry­dzia­nej, danie kuch­ni ko­lum­bij­skiej i we­ne­zu­el­skiej


Arepa – ro­dzaj małej tor­til­li przy­go­to­wa­nej z mąki ku­ku­ry­dzia­nej. Ma okrą­głą, spła­szczo­ną formę i od 10 do 20 cm śred­ni­cy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arequipa

mia­sto w Peru


Are­qu­i­pa − mia­sto w Peru, po­ło­żo­ne na wy­so­ko­ści 2325 m n.p.m. w oto­cze­niu gór Cor­dil­le­ra Vol­ca­ni­ca. Jest sto­li­cą re­gio­nu Are­qu­i­pa i dru­gim co do wiel­ko­ści mia­stem w Peru – zaraz po sto­li­cy Limie – li­czą­cym obec­nie ok. 762 tys. miesz­kań­ców.

W po­bli­żu miej­sco­wo­ści znaj­du­ją się wul­ka­ny Cha­cha­ni i El Misti.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ares

mit. gr. bóg krwa­wej wojny i amoku wo­jen­ne­go ogar­nia­ją­ce­go ludzi pod­czas bitwy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. bóg wojny;

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (2.1) geogr. mia­sto w Hisz­pa­nii, w pro­win­cji A Coruña;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy, nazwa włas­na

 (3.1) zo­o­nim imię dla psa


Ares (gr. Ἄρης Árēs, Mars) – w mi­to­lo­gii grec­kiej bóg wojny, syn Zeusa i Hery. Jego od­po­wied­ni­kiem w mi­to­lo­gii rzym­skiej jest Mars. W astro­lo­gii iden­ty­fi­ko­wa­ny z Ba­ra­nem. Jeden z dwu­na­stu bogów olim­pij­skich.

W odróż­nie­niu od Ateny, która rów­nież jest grec­kim bó­stwem wojny, nie pa­tro­nu­je on rze­mio­słu wo­jen­ne­mu i spra­wied­li­wej walce, ale nik­czem­no­ściom zwią­za­nym z wojną: kon­flik­to­wi, zni­szcze­niu i okru­cień­stwu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Areszcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od areszt


Źródła:

Wiktionary

Areszt

1. po­zba­wie­nie wol­no­ści;
2. po­mie­szcze­nie, gdzie trzy­ma­ne są osoby aresz­to­wa­ne;
3. za­ję­cie wy­ro­kiem sądu lub de­cyz­ją władz rze­czy lub wie­rzy­tel­no­ści dłuż­ni­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) tym­cza­so­we po­zba­wie­nie wol­no­ści;

 (1.2) miej­sce, gdzie wy­ko­ny­wa­ny jest areszt (1.1)

 (1.3) za­ję­cie przed­mio­tów na po­czet wie­rzy­tel­no­ści

 (1.4) pot. uczn. zakaz wy­cho­dze­nia z domu w cza­sie wol­nym na­ło­żo­ny przez ro­dzi­ca lub opie­ku­na na dziec­ko


na­le­ży do­pra­co­wać:

"przed­sta­wio­no sy­tu­a­cję tylko z per­spek­ty­wy – ". Pomóż po­pra­wić.

Areszt – tym­cza­so­we po­zba­wie­nie wol­no­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aresztancki

od­no­szą­cy się do aresz­tan­ta lub aresz­tu, wła­ści­wy aresz­tan­tom


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aresz­tan­tem, do­ty­czą­cy aresz­tan­ta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aresztant

osoba aresz­to­wa­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba za­trzy­ma­na w aresz­cie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aresztantka

→ aresz­tant


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) osoba płci żeń­skiej osa­dzo­na w aresz­cie


Patrz:aresztant

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aresztowana

ko­bie­ta aresz­to­wa­na; aresz­tant­ka


Źródła:

SJP.pl

Aresztowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) osa­dze­nie kogoś w aresz­cie

 (1.2) za­ję­cie mie­nia w celu za­bez­pie­cze­nia czy­ichś ro­szczeń


Źródła:

Wiktionary

Aresztowany

czło­wiek aresz­to­wa­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba po­zba­wio­na wol­no­ści ze wzglę­du na po­dej­rze­nie po­peł­nie­nia przez nią prze­stęp­stwa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aresztować

1. po­zba­wić (po­zba­wiać) wol­no­ści osobę po­dej­rza­ną o po­peł­nie­nie prze­stęp­stwa; osa­dzić (osa­dzać) w aresz­cie; uwię­zić (wię­zić);
2. w pra­wie: zająć (zaj­mo­wać) dobra dłuż­ni­ka na po­le­ce­nie sądu celem za­bez­pie­cze­nia czy­ichś ro­szczeń


cza­sow­nik prze­chod­ni dwu­a­spek­to­wy

 (1.1) po­zba­wić (po­zba­wiać) wol­no­ści osobę po­dej­rza­ną o po­peł­nie­nie prze­stęp­stwa

 (1.2) praw. zająć (zaj­mo­wać) dobra dłuż­ni­ka na po­le­ce­nie sądu celem za­bez­pie­cze­nia czy­ichś ro­szczeń


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aresztowy

→ areszt


przy­miot­nik

 (1.1) praw. zwią­za­ny z aresz­tem


Patrz:areszt

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Areta

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Areta – imię żeń­skie nie­jas­ne­go po­cho­dze­nia. Józef Bubak łączy je ze skró­co­ną formą Mał­go­rza­ty (niem. "Mar­ga­re­ta"), pow­sta­łą na grun­cie nie­miec­kim. Imię to no­si­ła także po­stać z mi­to­lo­gii grec­kiej, kró­lo­wa Fe­a­ków, któ­rej imię sta­no­wi przy­miot­nik od­cza­sow­ni­ko­wy od wy­ra­zu "αραομαι (ara­o­mai)" („modlę się o coś, go­rą­co pra­gnę”) i oz­na­cza „dziec­ko upra­gnio­ne”(por.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aretalogia

opo­wieść o nadz­wy­czaj­nych zda­rze­niach zwią­za­nych z dzia­ła­niem bogów i ich pro­ro­ków


Źródła:

SJP.pl

Aretas

Are­tas – zhel­le­ni­zo­wa­ne ara­mej­skie imię Ha­re­tat, któ­re­go żeń­skim od­po­wied­ni­kiem jest Areta. Ist­nie­je kilku świę­tych pa­tro­nów tego imie­nia jest św. Are­tas, zm. w 523 roku.

Are­tas imie­ni­ny ob­cho­dzi 18 wrze­śnia i 24 paź­dzier­ni­ka.


Źródła:

Wikipedia

Arete

w fi­lo­zo­fii grec­kiej: cnota, mo­ral­na do­sko­na­łość


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aretha

[czy­taj: areta] obce imię żeń­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aretino

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aretolog

fi­lo­zof zaj­mu­ją­cy się cno­ta­mi i wa­da­mi w etyce ary­sto­te­le­sow­skiej i to­mi­stycz­nej


Źródła:

SJP.pl

Aretologia

nauka o za­le­tach i wa­dach


Are­to­lo­gia, are­ta­lo­gia ( ἀρετή "areté" – cnota + λόγος "logos" – słowo, myśl, rozum) – w sta­ro­żyt­no­ści ga­tu­nek li­te­rac­ki obej­mu­ją­cy opo­wie­ści o cno­tach i cu­dow­nych czy­nach bó­stwa lub wy­bit­nej po­sta­ci; w fi­lo­zo­fii także te­o­re­tycz­ne roz­wa­ża­nia nad cno­ta­mi i wa­da­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aretologiczny

→ are­to­lo­gia


Patrz:aretologia

Źródła:

SJP.pl

Aretuza

ja­mo­chłon z gro­ma­dy stuł­bio­pła­wów ży­ją­cy w więk­szo­ści mórz


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aretyńczyk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Are­tyń­czyk. (miesz­ka­niec Arez­zo)


Źródła:

Wiktionary

Aretyński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Arez­zo, do­ty­czą­cy Arez­zo


Źródła:

Wiktionary

Arezzo

[czy­taj: aRECco] mia­sto we Wło­szech


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto i gmina we Wło­szech, w To­ska­nii, sto­li­ca pro­win­cji Arez­zo (1.2);

 (1.2) geogr. adm. wło­ska pro­win­cja, po­ło­żo­na w To­ska­nii;


– mia­sto i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie To­ska­nia, sto­li­ca pro­win­cji Arez­zo. We­dług da­nych na sty­czeń 2010 gminę za­miesz­ki­wa­ły 99 503 osoby przy gę­sto­ści za­lud­nie­nia 257,6 os./km². Arez­zo jest także jedną z pro­win­cji To­ska­nii o po­wierzch­ni 3232 km², li­czą­cą 318,8 tys. miesz­kań­ców i po­dzie­lo­ną na 39 gmin.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arfa

1. dru­cia­na siat­ka roz­pię­ta na ramie uży­wa­na jako prze­sie­wacz rol­ni­czy
2. prze­sta­rza­łe: harfa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­chy­lo­na dru­cia­na siat­ka na ramie uży­wa­na do prze­sie­wa­nia

 (1.2) muz. przest. harfa


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arfiarka

→ ar­fiarz


Patrz:arfiarz

Źródła:

SJP.pl

Arfiarz

1. czło­wiek pra­cu­ją­cy przy ar­fo­wa­niu;
2. daw­niej: har­fiarz


Źródła:

SJP.pl

Arfowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ar­fo­wać.


Źródła:

Wiktionary

Arfować

prze­sie­wać coś przez arfę


cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) prze­sie­wać coś przez arfę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argali

dzika owca ży­ją­ca w wy­so­kich gó­rach cen­tral­nej Azji


Źródła:

SJP.pl

Argania

ro­śli­na użyt­ko­wa z ro­dzi­ny są­czyń­co­wa­tych, z na­sion któ­rej otrzy­mu­je się olej ja­dal­ny; ole­ja­ra że­laz­na, tłu­ścian­ka że­laz­na, że­la­zo­drzew


Źródła:

SJP.pl

Arganowy

olej ar­ga­no­wy - olej z ar­ga­nii, uży­wa­ny w kos­me­ty­kach


przy­miot­nik

 (1.1) wyt­wo­rzo­ny z owo­ców ar­ga­nii że­laz­nej, zwią­za­ny z ar­ga­nią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arged

nazwa przed­się­bior­stwa hand­lo­we­go (Ar­ty­ku­ły Go­spo­dar­stwa Do­mo­we­go)


skró­to­wiec gru­po­wo-li­te­ro­wo-gło­sko­wy w funk­cji rze­czow­ni­ka ro­dza­ju mę­sko­rze­czo­we­go

 (1.1) = rzad. ar­ty­ku­ły go­spo­dar­stwa do­mo­we­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argejski

przy­miot­nik

 (1.1) grec­ki


Źródła:

Wiktionary

Argental

daw­niej: stop mie­dzi, niklu i cynku; mo­siądz wy­so­ko­ni­klo­wy, al­pa­ka, ar­gen­tan


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Argentan

mo­siądz wy­so­ko­ni­klo­wy; al­pa­ka, ar­gen­tal


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sre­brzy­sto­bia­ły stop za­wie­ra­ją­cy 40-70% mie­dzi, 10-20% niklu i 5-40% cynku;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argentawis

Ar­gen­ta­vis ma­gni­fi­cens („ogrom­ny ptak z Ar­gen­ty­ny”) – wy­mar­ły ga­tu­nek znany z trzech sta­no­wisk póź­ne­go mio­ce­nu, z cen­tral­nej i pół­noc­no-za­chod­niej Ar­gen­ty­ny (Ame­ry­ka Po­łud­nio­wa). Jeden z naj­więk­szych zna­nych nauce pta­ków la­ta­ją­cych, jakie kie­dy­kol­wiek żyły na Ziemi (więk­szą roz­pię­tość skrzy­deł mógł osią­gać "Pe­la­gor­nis san­der­si"). Do tej samej ro­dzi­ny na­le­ża­ły inne wiel­kie ptaki dra­pież­ne, takie jak po­dob­ny do niego, młod­szy "Te­ra­tor­nis".


Źródła:

Wikipedia

Argenteuil

Zo­bacz też: Ar­gen­te­u­il (re­gio­nal­na gmina hrab­stwa).

Ar­gen­te­u­il () – mia­sto we Fran­cji, w re­gio­nie Île-de-Fran­ce, w de­par­ta­men­cie Do­li­na Oise, usy­tu­o­wa­ne w pół­noc­no-za­chod­niej czę­ści aglo­me­ra­cji pa­ry­skiej. Jest od­da­lo­ne o 12,3 km od cen­trum Pa­ry­ża. Leży nad Sek­wa­ną, jest por­tem rzecz­nym Pa­ry­ża. Ar­gen­te­u­il jest pod­pre­fek­tu­rą de­par­ta­men­tu Do­li­na Oise.


Źródła:

Wikipedia

Argentino

[czy­taj: ar­hen­ti­no] je­zio­ro po­lo­dow­co­we w po­łud­nio­wej Ar­gen­ty­nie


Ar­gen­ti­no ( Lago Ar­gen­ti­no) – naj­więk­sze je­zio­ro w Ar­gen­ty­nie, w pro­win­cji Santa Cruz.

Po­ło­żo­ne w An­dach Pa­ta­goń­skich (Pa­ta­go­nia), w Parku Na­ro­do­wym Los Gla­cia­res.

Je­zio­ro za­si­la­ją w wodę lo­dow­ce m.in. Up­sa­la, Pe­ri­to Mo­re­no i Spe­gaz­zi­ni.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Argentometria

me­to­da che­micz­nej ana­li­zy ob­ję­to­ścio­wej, po­le­ga­ją­ca na do­da­wa­niu mia­no­wa­ne­go rozt­wo­ru soli sre­bra (głów­nie azo­ta­nu sre­bra) do rozt­wo­ru sub­stan­cji ba­da­nej w celu jej ilo­ścio­we­go oz­na­cze­nia


Ar­gen­to­me­tria – ro­dzaj pre­cy­pi­to­me­trii (ana­li­zy strą­ce­nio­wej), w któ­rej wy­ko­rzy­stu­je się strą­ca­nie trud­no roz­pu­szczal­nych związ­ków sre­bra.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Argentometryczny

przy­miot­nik od: ar­gen­to­me­tria


Źródła:

SJP.pl

Argentopiryt

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. mi­ne­rał z grupy siarcz­ków, zbli­żo­ny wy­glą­dem do stern­ber­gi­tu;


Ar­gen­to­pi­ryt – sto­sun­ko­wo rzad­ki mi­ne­rał z grupy siarcz­ków. Wy­glą­dem zbli­żo­ny do stern­ber­gi­tu, od któ­re­go można go roz­róż­nić tylko przy po­mo­cy metod rent­ge­now­skich.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Argentotypia

dawna me­to­da ko­pio­wa­nia fo­to­gra­ficz­ne­go, wy­na­le­zio­na w 1842 roku przez J. F. Hers­che­la


Źródła:

SJP.pl

Argentum

ła­ciń­ska nazwa sre­bra (pier­wiast­ka che­micz­ne­go)


Źródła:

SJP.pl

Argentyna

pań­stwo w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej ze sto­li­cą w Bu­e­nos Aires; Re­pu­bli­ka Ar­gen­tyń­ska


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. polit. pań­stwo w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej;


Ar­gen­ty­na (hiszp. ' []), ofi­cjal­nie Re­pu­bli­ka Ar­gen­tyń­ska"' (hiszp. República Ar­gen­ti­na, wym. []) – pań­stwo fe­de­ral­ne w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej, w po­łud­nio­wo-wschod­niej czę­ści kon­ty­nen­tu, nad Oce­a­nem At­lan­tyc­kim. Gra­ni­czy z Chile na za­cho­dzie, Bo­li­wią i Pa­rag­wa­jem na pół­no­cy, Bra­zy­lią i Urug­wa­jem na pół­noc­nym wscho­dzie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argentynka

po­tocz­nie: sy­stem ar­gen­tyń­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) oby­wa­tel­ka Ar­gen­ty­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argentyt

mi­ne­rał, siar­czek sre­bra


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mi­ne­rał z grupy siarcz­ków, siar­czek sre­bra wzór che­micz­ny|Ag2S.;


Ar­gen­tyt ( ar­gen­tum ‘sre­bro’) – rzad­ki mi­ne­rał z grupy siarcz­ków, roz­po­wszech­nio­ny tylko w niek­tó­rych re­jo­nach Ziemi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argentyńczyk

oby­wa­tel Ar­gen­ty­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) oby­wa­tel Ar­gen­ty­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argentyński

→ Ar­gen­ty­na


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) od­no­szą­cy się do Ar­gen­ty­ny, wy­wo­dzą­cy się z Ar­gen­ty­ny


Patrz:Argentyna

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argentyńskość

→ ar­gen­tyń­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ar­gen­tyń­skie; cecha tych, któ­rzy są ar­gen­tyńsc­cy


Patrz:argentyński

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argerich

[czy­taj: ARczericz albo ARgericz] naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Argh

śro­do­wi­sko­wo: wy­krzy­knie­nie wy­ra­ża­ją­ce fru­stra­cję, prze­ra­że­nie lub inne silne uczu­cie


Źródła:

SJP.pl

Argilit

skała ila­sta skon­so­li­do­wa­na pod wpły­wem pro­ce­sów dia­ge­ne­zy, lecz nie­po­sia­da­ją­ca łup­ko­wa­to­ści, uży­wa­na do wy­ro­bów ce­ra­micz­nych


Ar­gi­lit – ogól­na nazwa skał ila­stych (iłów, iłow­ców, łup­ków ila­stych) znaj­do­wa­nych w for­mie obro­bio­nej głów­nie w Hi­sto­rycz­nym Parku Na­ro­do­wym Kul­tu­ry Chaco w Sta­nach Zjed­no­czo­nych.

Za­wie­ra ponad 50% frak­cji pe­li­to­wej o ziar­nach po­ni­żej 0,01 mm.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arginina

ami­nok­was za­sa­do­wy wcho­dzą­cy w skład wielu bia­łek zwie­rzę­cych i ro­ślin­nych i bio­rą­cy udział w prze­mia­nach azo­to­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. ami­nok­was za­sa­do­wy, który uczest­ni­czy w wielu prze­mia­nach azo­to­wych;


Ar­gi­ni­na, #PATRZ Arg, R – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ami­nok­wa­sów ko­do­wa­nych przez DNA. Obec­ność grupy gu­a­ni­dy­no­wej w czą­stecz­ce jest przy­czy­ną jej za­sa­do­we­go cha­rak­te­ru. W or­ga­niz­mach ży­wych uczest­ni­czy w prze­mia­nach azo­to­wych: prze­no­sze­niu azotu w mocz­ni­ko­wym cyklu Kreb­sa oraz w syn­te­zie kre­a­ty­ni­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argininowy

→ ar­gi­ni­na


Patrz:arginina

Źródła:

SJP.pl

Argiwowie

miesz­kań­cy mia­sta Argos


Ar­gi­wo­wie – miesz­kań­cy sta­ro­żyt­ne­go Argos. Okre­śle­nie Gre­ków spo­ty­ka­ne w sta­ro­żyt­nej li­te­ra­tu­rze, zwła­szcza u Ho­me­ra.

W cza­sie wojny tro­jań­skiej od­gry­wa­li Ar­gi­wo­wie pod kró­lem Aga­mem­no­nem głów­ną rolę w woj­sku grec­kim, tak, że od nich nazwa przesz­ła na wszyst­kich Gre­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Argiwski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Argos, do­ty­czą­cy Argos


Źródła:

Wiktionary

Argo

1. w mi­to­lo­gii grec­kiej: sta­tek wio­sło­wo-ża­glo­wy zbu­do­wa­ny przy po­mo­cy bo­gi­ni Ateny, słu­żą­cy do wy­pra­wy po złote runo;
2. nazwa kilku firm


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Argolida

miesz­ka­niec Ar­go­li­dy (no­mo­su w Gre­cji)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. kra­i­na hi­sto­rycz­na w pół­noc­no-wschod­niej czę­ści Pe­lo­po­ne­zu, z hi­sto­rycz­nym cen­trum w Argos;


Ar­go­li­da (gr. Αργολίς "Argolís") – kra­i­na hi­sto­rycz­na w pół­noc­no-wschod­niej czę­ści Pół­wy­spu Pe­lo­po­ne­skie­go, do końca 2010 roku pre­fek­tu­ra (nomos) w re­gio­nie ad­mi­ni­stra­cyj­nym Pe­lo­po­nez, ze sto­li­cą w Na­u­plio­nie. Pre­fek­tu­ra zaj­mo­wa­ła po­wierzch­nię 2154 km² i obej­mo­wa­ła więk­szość Pół­wy­spu Ar­go­lidz­kie­go, z wy­jąt­kiem jego pół­noc­nej czę­ści na­le­żą­cej do no­mar­chii Pi­re­u­su (re­gion At­ty­ka).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argolidzki

przy­miot­nik od: Ar­go­li­da


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­go­li­dą, do­ty­czą­cy Ar­go­li­dy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argon

pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu Ar, be­zbarw­ny gaz szla­chet­ny uży­wa­ny m.in. do wy­peł­nia­nia lamp elek­tro­nicz­nych i przy spa­wa­niu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu Ar i licz­bie ato­mo­wej 18;


Argon (Ar, argon) – pier­wia­stek che­micz­ny bę­dą­cy gazem szla­chet­nym. Jest prak­tycz­nie nie­re­ak­tyw­ny i nie ma żad­ne­go zna­cze­nia bio­lo­gicz­ne­go, jest także jed­nym ze skład­ni­ków po­wie­trza. Argon wy­o­dręb­ni­li i zi­den­ty­fi­ko­wa­li Lord Ra­y­le­igh i sir Wil­liam Ram­say w 1894 roku, usu­wa­jąc z po­wie­trza tlen, azot, dwut­le­nek węgla i parę wodną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argona

sztucz­ne włó­kno wi­sko­zo­we po­dob­ne do wełny


Źródła:

SJP.pl

Argonaucki

przy­miot­nik

 (1.1) rzad. zwią­za­ny z Ar­go­na­u­ta­mi, do­ty­czą­cy Ar­go­na­u­tów


Źródła:

Wiktionary

Argonauta

prze­no­śnie o śmia­łym że­gla­rzu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) mitgr. każdy z uczest­ni­ków wy­pra­wy po złote runo pod wodzą Ja­zo­na na stat­ku Argo;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argonny

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. pasmo wzgórz w pół­noc­no-wschod­niej Fran­cji, sta­no­wią­ce wschod­nią gra­ni­cę Ba­se­nu Pa­ry­skie­go;


Ar­gon­ny, także Las Ar­goń­ski ( l'Ar­gon­ne) – pasmo wzgórz w pół­noc­no-wschod­niej Fran­cji, sta­no­wią­ce wschod­nią gra­ni­cę Ba­se­nu Pa­ry­skie­go i od­dzie­la­ją­ce go od Wy­ży­ny Lo­ta­ryń­skiej.

Ar­gon­ny roz­cią­ga­ją się na dłu­go­ści 100 km z po­łud­nia na pół­noc mię­dzy górną Aisne a górną Mozą.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Argonowce

każdy z sze­ściu pier­wiast­ków che­micz­nych (hel, neon, argon, kryp­ton, kse­non, radon) two­rzą­cych 18. grupę ukła­du okre­so­we­go; he­lo­wiec


Źródła:

SJP.pl

Argonowiec

każdy z sze­ściu pier­wiast­ków che­micz­nych (hel, neon, argon, kryp­ton, kse­non, radon) two­rzą­cych 18. grupę ukła­du okre­so­we­go; he­lo­wiec


Źródła:

SJP.pl

Argonowy

przy­miot­nik od: argon, ar­go­na


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy ar­go­nu, zwią­za­ny z ar­go­nem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argos

w mi­to­lo­gii grec­kiej: ol­brzym o stu wiecz­nie czu­wa­ją­cych oczach; Argus


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Gre­cji, na Pe­lo­po­ne­zie, w Ar­go­li­dzie, w okre­sie kla­sycz­nym nie­za­leż­na polis;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) mitgr. bu­dow­ni­czy okrę­tu Argo i jeden z jego za­ło­gi (Ar­go­na­u­ta)

 (2.2) mitgr. ol­brzym o stu wiecz­nie czu­wa­ją­cych oczach


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argot

w ję­zy­koz­naw­stwie: język ja­kiejś grupy spo­łecz­nej (śro­do­wi­sko­wej, za­wo­do­wej, ale nie te­ry­to­rial­nej), róż­nią­cy się od ję­zy­ka ogól­ne­go (na­ro­do­we­go) za­so­bem słów, wy­ra­żeń i wy­mo­wą; żar­gon, slang, gwara, wiech, język spe­cja­li­stycz­ny (śro­do­wi­sko­wy, za­wo­do­wy)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. przest. od­mia­na ję­zy­ka uży­wa­na przez grupę za­wo­do­wą albo śro­do­wi­sko­wą


Argot – od­mia­na ję­zy­ka wła­ści­wa dla ja­kiejś grupy spo­łecz­nej, nie­kie­dy ko­ja­rzo­na z mową śro­do­wisk de­wia­cyj­nych lub mło­dzie­żo­wych o sil­nie zaz­na­czo­nej funk­cji ek­spre­syw­no-ezo­te­rycz­nej. Ter­min wy­wo­dzi się od fran­cu­skie­go wy­ra­zu argot, okre­śla­ją­ce­go pier­wot­nie mowę prze­stęp­ców, która słu­ży­ła im do izo­la­cji spo­łecz­nej i taj­ne­go ko­mu­ni­ko­wa­nia się. Jako argot ro­zu­mia­no spo­sób ko­mu­ni­ka­cji wy­raź­nie odręb­ny od ję­zy­ka po­tocz­ne­go, slan­gu czy żar­go­nu tech­nicz­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argotyzm

wyraz lub zwrot, który tra­fił do ję­zy­ka ogól­ne­go z gwary za­wo­do­wej lub śro­do­wi­sko­wej (np. glina, tref­ny)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. wyraz albo wy­ra­że­nie po­tocz­ne, po­cho­dzą­ce z gwary śro­do­wi­sko­wej lub za­wo­do­wej;


Ar­go­tyzm ( ar­go­tis­me) – ele­ment ję­zy­ko­wy (po­łą­cze­nie wy­ra­zo­we, po­je­dyn­czy wyraz) o ogra­ni­czo­nym za­się­gu spo­łecz­nym, pow­sta­ły na grun­cie gwary śro­do­wi­sko­wej bądź za­wo­do­wej i użyty w innej for­mie ję­zy­ka (np. w stylu li­te­rac­kim) lub do­brze utr­wa­lo­ny w słow­nict­wie ogól­nym (ję­zy­ku stan­dar­do­wym), zwła­szcza w mowie po­tocz­nej. Do pol­skich ar­go­tyz­mów na­le­żą np. wy­ra­zy "buda" – szko­ła, in­ter­nat (z gwary ucz­niow­skiej), "chała" – rzecz bez­war­to­ścio­wa, licha, tan­det­na (z gwary ak­tor­skiej).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argowia

kan­ton w Szwaj­ca­rii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. kan­ton w pół­noc­nej Szwaj­ca­rii


Ar­go­wia ( Aar­gau, Ar­go­vie, Ar­go­via, Ar­go­via) – kan­ton w pół­noc­nej Szwaj­ca­rii, na Wy­ży­nie Szwaj­car­skiej, w gó­rach Jura. Sie­dzi­ba kan­to­nu znaj­du­je się w mie­ście Aarau. 31 grud­nia 2022 kan­ton li­czył 711 232 miesz­kań­ców

Na te­re­nie kan­to­nu wy­stę­pu­ją złoża soli. Zie­mie są uro­dzaj­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argowijski

przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­go­wią; do­ty­czą­cy Ar­go­wii; po­cho­dzą­cy z Ar­go­wii


Źródła:

Wiktionary

Argoński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­gon­na­mi, do­ty­czą­cy Ar­gon­nach


Źródła:

Wiktionary

Argumencik

zdrob­nie­nie od: ar­gu­ment


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ar­gu­ment


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argument

wy­po­wiedź pot­wier­dza­ją­ca lub oba­la­ją­ca czyjś sąd o czymś, zda­nie uza­sad­nia­ją­ce tezę, dowód


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fakt lub oko­licz­ność przy­ta­cza­ne celem pot­wier­dze­nia lub oba­le­nia tezy;

 (1.2) in­form. war­tość po­da­wa­na danej funk­cji

 (1.3) mat. zmien­na o war­to­ściach z dzie­dzi­ny funk­cji, od któ­rej za­le­ży wynik

 (1.4) mat. miara kąta skie­ro­wa­ne­go mię­dzy osią rze­czy­wi­stą a wek­to­rem re­pre­zen­tu­ją­cym licz­bę ze­spo­lo­ną na pła­szczyź­nie ze­spo­lo­nej


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argumentacja

zbiór ar­gu­men­tów; uza­sad­nie­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) uza­sad­nia­nie za po­mo­cą ar­gu­men­tów


Ar­gu­men­ta­cja lub ar­gu­men­to­wa­nie, do­wo­dze­nie ( ar­gu­men­ta­tio, pro­ba­tio; ἀπόδειξις, πίστις) – trze­cia, głów­na część wy­po­wie­dzi, któ­rej za­da­niem jest przed­sta­wie­nie tezy gło­szo­nej przez au­to­ra oraz udo­wod­nie­nie jej za po­mo­cą ar­gu­men­tów. Te­o­rią ar­gu­men­ta­cji zaj­mu­je się re­to­ry­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argumentacyjny

zwią­za­ny z ar­gu­men­ta­cją


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­gu­men­ta­cją, do­ty­czą­cy ar­gu­men­ta­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argumentowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) uży­wa­nie, przy­ta­cza­nie ar­gu­men­tów


Źródła:

Wiktionary

Argumentować

przed­sta­wiać ar­gu­men­ty; uza­sad­niać


cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) uza­sad­niać swoje sta­no­wi­sko, swój po­gląd


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argumentowość

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ar­gu­men­to­we


Ar­gu­men­to­wość, ar­ność, czło­no­wość[] – licz­ba ar­gu­men­tów:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Argumentowy

→ ar­gu­ment


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­gu­men­tem, do­ty­czą­cy ar­gu­men­tu


Patrz:argument

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argumentu

forma rze­czow­ni­ka|ro­dzaj=mę­sko­rze­czo­wy.

 (1.1) D. lp. od: ar­gu­ment


Źródła:

Wiktionary

Argun

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. rzeka w Chi­nach i Rosji, łą­cząc się z Szył­ką two­rzy Amur;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Argus

ptak z ro­dzi­ny ba­żan­tów o dłu­gich lot­kach i barw­nym upie­rze­niu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mit. w mi­to­lo­gii grec­kiej bu­dow­ni­czy okrę­tu Argo, jeden z Ar­go­na­u­tów;

 (1.2) mit. w mi­to­lo­gii grec­kiej ol­brzym o stu wiecz­nie czu­wa­ją­cych oczach;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Argusowate

ro­dzi­na ryb z rzędu oko­nioksz­tałt­nych


Ar­gu­so­wa­te (Sca­top­ha­gi­dae) – ro­dzi­na ryb oko­nioksz­tałt­nych. Spo­ty­ka­ne w ho­dow­lach ak­wa­rio­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Argusowaty

o ce­chach ar­gu­so­wa­tych (ro­dzi­na ryb)


przy­miot­nik

 (1.1) icht. o ce­chach ryb z ro­dzi­ny ar­gu­so­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Argusowy

cha­rak­te­ry­stycz­ny dla Ar­gu­sa (mi­tycz­ny stu­o­ki straż­nik), po­dejrz­li­wy, czuj­ny, wsze­chwi­dzą­cy; ar­gu­so­we oko (oczy) - czuj­ne oko (oczy), takie, przed któ­rym (któ­ry­mi) nic się nie ukry­je


przy­miot­nik

 (1.1) taki jak mi­to­lo­gicz­ny ol­brzym stu­ocz­ny Argus (Argos), czyli wiecz­nie czuj­ny, nie­uf­ny, po­dejrz­li­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arguń

rzeka w Azji


Źródła:

SJP.pl

Argymir

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Ar­gy­mir – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go. Jego pa­tro­nem jest św. Ar­gy­mir, mę­czen­nik w Kor­do­wie (IX wiek).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Argyrodyt

mi­ne­rał z grupy siarcz­ków, bę­dą­cy źró­dłem ger­ma­nu


Ar­gy­ro­dyt – bar­dzo rzad­ki mi­ne­rał z gro­ma­dy siarcz­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Argyrozaur

ro­dzaj za­u­ro­po­da z grupy ty­ta­no­za­u­rów


Ar­gy­ro­za­ur ("Ar­gy­ro­sa­u­rus su­per­bus") – za­u­ro­pod z grupy ty­ta­no­za­u­rów (Ti­ta­no­sa­u­ria).

Żył w epoce kredy późna (ok. 83-65 mln lat temu) na te­re­nach Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej. Dłu­gość ciała ok. 20-30 m, wy­so­kość ok. 8 m, masa ok. 80 t. Jego szcząt­ki zna­le­zio­no w Ar­gen­ty­nie (pro­win­cja Chu­but) i w Urug­wa­ju.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arhant

w bud­dyz­mie hi­na­ja­ny: osoba do­sko­na­ła, która osią­gnę­ła nir­wa­nę i nie odro­dzi się już wię­cej; arhat


Źródła:

SJP.pl

Arhat

w bud­dyz­mie hi­na­ja­ny: osoba do­sko­na­ła, która osią­gnę­ła nir­wa­nę i nie odro­dzi się już wię­cej; ar­hant


Źródła:

SJP.pl

Arhenotokia

w bio­lo­gii: ro­dzaj par­te­no­ge­ne­zy, w trak­cie któ­rej z nie­za­płod­nio­nych ko­mó­rek ja­jo­wych roz­wi­ja­ją się wy­łącz­nie samce (np. trut­nie pszczo­ły miod­nej); arr­he­no­to­kia, ar­re­no­to­kia


Źródła:

SJP.pl

Aria

air;
1. pieśń so­lo­wa z akom­pa­nia­men­tem in­stru­men­tal­nym, część m.in. opery, ora­to­rium;
2. so­lo­wy utwór in­stru­men­tal­ny o cha­rak­te­rze nie­ta­necz­nym wcho­dzą­cy w skład suity


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. pieśń wy­ko­ny­wa­na solo w cza­sie opery lub ora­to­rium;


Aria (wł. "aria", l.mn. "arie" dosł. po­wie­trze) – wo­kal­no-in­stru­men­tal­ny ga­tu­nek z kan­ty­le­no­wo roz­wi­nię­tym gło­sem so­lo­wym.

Aria jest zwy­kle czę­ścią więk­szej formy mu­zycz­nej, jak kan­ta­ta, ora­to­rium lub opera. Umie­szcza­na jest naj­czę­ściej w punk­cie kul­mi­na­cyj­nym dra­ma­tur­gii ut­wo­ru. Na ogół przyj­mu­je formę pie­śni trzy­czę­ścio­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ariada

od­mia­na sza­ra­dy, wier­szo­wa­na za­gad­ka, któ­rej roz­wią­za­nie pow­sta­je z po­szcze­gól­nych sylab wier­sza oz­na­czo­nych licz­ba­mi


Aria­da, sza­ra­da aria­da, sza­ra­da zmo­dy­fi­ko­wa­na, sza­ra­da zre­for­mo­wa­na – od­mia­na sza­ra­dy, w któ­rej po­szcze­gól­ne sy­la­by roz­wią­za­nia są po­nu­me­ro­wa­ne od pier­wszej do ostat­niej i na­le­ży je od­gad­nąć na pod­sta­wie pew­ne­go tek­stu. Obok każ­de­go wersu tego tek­stu mogą być po­da­ne nu­me­ry zgło­sek roz­wią­za­nia, które da się zna­leźć w tym wer­sie. Po­rów­nu­jąc wszyst­kie wersy za­wie­ra­ją­ce daną sy­la­bę, można ją jed­noz­nacz­nie usta­lić lub przy­najm­niej znacz­nie za­wę­zić wybór.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ariadna

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Ariad­na (gr. Ἀριάδνη Ariádnē, łac. Ariad­ne) – w mi­to­lo­gii grec­kiej córka króla Krety Mi­no­sa i Pa­zy­fae, która po­mo­gła Te­ze­u­szo­wi wy­do­stać się z la­bi­ryn­tu. Kłę­bek nici, którą roz­wi­jał, cho­dząc po La­bi­ryn­cie, ułat­wił mu zna­le­zie­nie drogi po­wrot­nej. Stąd po­pu­lar­ny zwią­zek fra­ze­o­lo­gicz­ny – "nić Ariad­ny".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arial

jedna z naj­po­pu­lar­niej­szych czcio­nek kom­pu­te­ro­wych


Arial – jeden z naj­bar­dziej po­wszech­nych kro­jów pisma uży­wa­nych przy druku. Jest to krój pro­por­cjo­nal­ny, jed­no­e­le­men­to­wy, bez­sze­ry­fo­wy. Sta­no­wi od­po­wied­nik Hel­ve­ti­ki za­pro­jek­to­wa­ny przez firmę. Mimo po­sia­da­nia tych sa­mych me­tryk co Hel­ve­ti­ca, Arial po­cho­dzi od Mo­no­ty­pe Gro­tes­que i jest w za­u­wa­żal­nie innym stylu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ariana

imię żeń­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ariane

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Arianie

1. wyz­naw­ca aria­niz­mu; an­ty­try­ni­ta­riusz;
2. wyz­naw­ca pol­skie­go aria­niz­mu (bra­cia pol­scy)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arianin

1. wyz­naw­ca aria­niz­mu; an­ty­try­ni­ta­riusz;
2. wyz­naw­ca pol­skie­go aria­niz­mu (bra­cia pol­scy)


Źródła:

SJP.pl

Arianistyczny

przy­miot­nik od: aria­nizm


Źródła:

SJP.pl

Arianizm

1. dok­try­na te­o­lo­gicz­na Ariu­sza ne­gu­ją­ca wspó­łi­stot­ność i rów­ność osób Trój­cy Świę­tej;
2. dok­try­na pol­skich arian


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) teol. hist. wczes­no­chrze­ści­jań­ska, an­ty­try­ni­tar­na dok­try­na te­o­lo­gicz­na ne­gu­ją­ca bo­skość Je­zu­sa i gło­szą­ca jego stwo­rze­nie lub zro­dze­nie przez Boga Ojca;

 (1.2) rel. hist. zob. bra­cia pol­scy.


Aria­nizm – dok­try­na te­o­lo­gicz­na Ariu­sza (zm. 336), pre­zbi­te­ra Ko­ścio­ła w Alek­san­drii w Egip­cie, odrzu­ca­ją­ca dog­mat Trój­cy Świę­tej i wpi­su­ją­ca się w nurt an­ty­try­ni­ta­ryz­mu, pow­sta­ła w kon­tek­ście spo­rów o ro­zu­mie­nie chrze­ści­jań­skie­go mo­no­te­iz­mu. Ariusz, wyksz­tał­co­ny w szko­le an­tio­cheń­skiej, uz­na­wał po­cho­dze­nie Syna od Boga Ojca na za­sa­dzie stwo­rze­nia/zro­dze­nia. Dok­try­na uz­na­na przez Ko­ściół ka­to­lic­ki za he­rez­ję.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arianka

wyz­naw­czy­ni aria­niz­mu


Źródła:

SJP.pl

Arianna

imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Ariary

wa­lu­ta Ma­da­ga­ska­ru


Aria­ry – jed­nost­ka mo­ne­tar­na Ma­da­ga­ska­ru o ko­dzie wa­lu­to­wym MGA we­dług ISO 4217. 1 aria­ry = 5 ira­im­bi­lan­ja.

Jest jedną z dwóch walut bę­dą­cych w obie­gu, które nie dzie­lą się w opar­ciu o po­tę­gę dzie­się­ciu. Drugą taką wa­lu­tą jest ugija ma­u­re­tań­ska. Nazwy "aria­ry" i "ira­im­bi­lan­ja" po­cho­dzą od wa­lu­ty z cza­sów przed­ko­lo­nial­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ariawarta

le­gen­dar­na oj­czyz­na Arjów, naj­star­sza nazwa Indii aryj­skich; Ar­ja­war­ta


Źródła:

SJP.pl

Ariański

zwią­za­ny z aria­na­mi (np. ariań­ska aka­de­mia, ariań­ski zbór)


przy­miot­nik

 (1.1) rel. zwią­za­ny z na­u­ka­mi lub osobą Ariu­sza, aria­na­mi lub aria­niz­mem

 (1.2) rel. zwią­za­ny ze wspól­no­tą arian, braci pol­skich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ariaństwo

1. aria­nizm; kie­ru­nek w te­o­lo­gii chrze­ści­jań­skiej
2. ogól arian


Źródła:

SJP.pl

Ariel

ga­ze­la afry­kań­ska; ga­ze­la So­em­me­rin­ga


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) przest. zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ga­zel­la ga­zel­la ara­bi­ca|Lich­ten­ste­in., mała an­ty­lo­pa wy­stę­pu­ją­ca w Syrii i na całym Pół­wy­spie Arab­skim;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) hand. pro­szek do pra­nia marki Ariel


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arielowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Arie­la lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arieracja

w psy­cho­lo­gii: stan nie­do­roz­wo­ju umy­sło­we­go


Źródła:

SJP.pl

Ariergarda

tylna straż za­bez­pie­cza­ją­ca od­dział woj­sko­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wojsk. straż tylna


Arier­gar­da (z fr. "arrière-garde - straż tylna") – woj­sko­wy od­dział lub po­dod­dział ma­sze­ru­ją­cy z tyłu za głów­ny­mi si­ła­mi związ­ku tak­tycz­ne­go (od­dzia­łu).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arierpans

ukry­ty za­miar, za­ta­jo­na myśl, za­strze­że­nie my­ślo­we


Źródła:

SJP.pl

Arierscena

tylna część sceny te­a­tral­nej


Źródła:

SJP.pl

Arieta

krót­ka aria o pro­stej bu­do­wie; ariet­ta


Źródła:

SJP.pl

Arietka

arie­ta o lek­kiej, bła­hej tre­ści; aryj­ka


Źródła:

SJP.pl

Arietkowy

przy­miot­nik od: ariet­ka


Źródła:

SJP.pl

Arietowy

przy­miot­nik od: arie­ta


Źródła:

SJP.pl

Arietta

krót­ka aria o pro­stej bu­do­wie; arie­ta


Ariet­ta – forma mu­zycz­na, aria o mniej­szych roz­mia­rach, zwy­kle w for­mie 2-czę­ścio­wej lub utwór in­stru­men­tal­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arimr

skrót od: Agen­cja Re­struk­tu­ry­za­cji i Mo­der­ni­za­cji Rol­nict­wa - pań­stwo­wa agen­cja wspie­ra­ją­ca roz­wój rol­nict­wa i ob­sza­rów wiej­skich


Źródła:

SJP.pl

Arion

śli­mak płu­co­dysz­ny z ro­dzi­ny śli­ma­ków (Arion), za­miesz­ku­ją­cy głów­nie Eu­ro­pę; śli­nik


Arion ( Ἀρίων) – wpół mi­tycz­na po­stać grec­kie­go poety i mu­zy­ka, uwa­ża­ne­go za syna Po­sej­do­na i nimfy Onei.

Uro­dzo­ny w Me­tym­nie na Les­bos, two­rzył ok. 625 p.n.e. na dwo­rze ty­ra­na Ko­ryn­tu Pe­rian­dra, a na­stęp­nie na Sy­cy­lii i w po­łud­nio­wej Ita­lii. Naz­wa­ny przez He­ro­do­ta naj­lep­szym śpie­wa­kiem na świe­cie, swą sławę zy­skał jako wy­ko­naw­ca pie­śni (włas­nych i cu­dzych) przy wtó­rze ki­ta­ry; nie za­cho­wa­ły się żadne jego ut­wo­ry, przy­pi­sy­wa­no mu je­dy­nie oca­la­ły frag­ment hymnu ku czci Po­sej­do­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arionowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ario­na lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arioso

[czy­taj: ario­zo] ro­dzaj so­lo­we­go frag­men­tu wo­kal­ne­go w ope­rze lub ora­to­rium, poś­red­ni mię­dzy arią a re­cy­ta­ty­wem


Ario­so – forma mu­zycz­na poś­red­nia mię­dzy re­cy­ta­ty­wem a arią, jeden z pod­sta­wo­wych współ­czyn­ni­ków formy opery. Roz­wi­nę­ła się w stylu bel canto. Jo­hann Se­ba­stian Bach czę­sto wpro­wa­dzał ario­sa w koń­co­wej par­tii re­cy­ta­ty­wu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ariost

Lu­do­vi­co Ario­sto (1474-1533) - poeta wło­ski, autor po­e­ma­tu "Or­land sza­lo­ny"


Źródła:

SJP.pl

Ariostyczny

cha­rak­te­ry­stycz­ny dla Ario­sta, żar­to­bli­wy, lekko iro­nicz­ny, ma­ją­cy za­wi­łą fa­bu­łę z ele­men­ta­mi fan­ta­stycz­ny­mi i czę­sto łą­czą­cy po­wa­gę z ko­miz­mem


Źródła:

SJP.pl

Ariostyzm

w li­te­ra­tu­rze: skłon­ność do bu­do­wa­nia skom­pli­ko­wa­nych, prze­sy­co­nych gro­te­ską i fan­ta­sty­ką fabuł


Źródła:

SJP.pl

Ariowie

pre­hi­sto­rycz­ny lud, od któ­re­go wy­wo­dzą się Irań­czy­cy i miesz­kań­cy pół­noc­nych Indii, po­słu­gu­ją­cy się w mowie dia­lek­ta­mi in­do­e­u­ro­pej­ski­mi; Ar­jo­wie


Nie mylić z: Aryj­czy­cy.

Ario­wie (lub Indo-Irań­czy­cy) – ter­min uży­wa­ny daw­niej dla in­do­i­rań­skie­go odła­mu ludów in­do­e­u­ro­pej­skich, który w III i II ty­siąc­le­ciu p.n.e. za­miesz­ki­wał Azję Środ­ko­wą, by na­stęp­nie roz­prze­strze­nić się na te­re­ny Af­ga­ni­sta­nu, Iranu (ludy irań­skie) i Indii (In­do­a­rio­wie).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ariowist

wódz ger­mań­ski, który po­ko­nał Eduów w 61 roku p.n.e.


Ario­wist (łac. Ario­vi­stus, zm. 54 p.n.e.) – wład­ca ger­mań­ski z I wieku p.n.e., prze­wo­dził związ­ko­wi ple­mien­ne­mu Swe­bów, uczest­nik wojen z Ce­za­rem.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ariowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) muz. rzad. zwią­za­ny z arią, do­ty­czą­cy arii; wła­ści­wy arii


Źródła:

Wiktionary

Arirania

ssak dra­pież­ny z po­dro­dzi­ny wydr


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zool. pot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Pte­ro­nu­ra bra­si­lien­sis|ref=tak., wydra ol­brzy­mia, ari­ra­nia ama­zoń­ska


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ariusz

imię mę­skie


Ariusz (ur. ok. 256 lub 260 w Cy­re­naj­ce, zm. 336 w Kon­stan­ty­no­po­lu) – wczes­no­chrze­ści­jań­ski pre­zbi­ter, te­o­log i poeta z Alek­san­drii, Li­bij­czyk z po­cho­dze­nia.

Jego nauka na temat re­la­cji Boga Ojca i Syna Bo­że­go oraz na­tu­ry Bó­stwa zy­ska­ła dużą po­pu­lar­ność wśród ów­czes­nych chrze­ści­jan, naj­pierw na Wscho­dzie, póź­niej rów­nież na Za­cho­dzie, utrzy­mu­jąc się szcze­gól­nie długo wśród ple­mion ger­mań­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Ariuszowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ariu­sza lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arizona

mocna tka­ni­na, po­dob­na do tek­sa­su


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. stan w Sta­nach Zjed­no­czo­nych;


Ari­zo­na ( Ari­zo­na, Ho­o­zdo Ha­ho­o­dzo) – stan w po­łud­nio­wo-za­chod­niej czę­ści Sta­nów Zjed­no­czo­nych, od po­łud­nia są­sia­du­ją­cy z mek­sy­kań­ski­mi sta­na­mi So­no­ra i Ka­li­for­nia Dolna, od za­cho­du z Ka­li­for­nią i Ne­va­dą, od pół­no­cy z Utah, a od wscho­du z Nowym Mek­sy­kiem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arizonka

miesz­kan­ka Ari­zo­ny (stanu w USA)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Ari­zo­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arizończyk

miesz­ka­niec Ari­zo­ny (stanu w USA)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Ari­zo­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arizoński

→ Ari­zo­na


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ari­zo­ną; po­cho­dzą­cy z Ari­zo­ny


Patrz:Arizona

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arja

czło­nek sta­ro­żyt­nych ko­czow­ni­czych ple­mion pa­ster­skich, mó­wią­cych dia­lek­ta­mi in­do­e­u­ro­pej­ski­mi, uz­na­wa­nych daw­niej za przod­ków wszyst­kich ludów in­do­e­u­ro­pej­skich; Aria


Źródła:

SJP.pl

Arjawarta

le­gen­dar­na oj­czyz­na Arjów, naj­star­sza nazwa Indii aryj­skich; Aria­war­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) le­gen­dar­na oj­czyz­na Arjów, kra­i­na hi­sto­rycz­na w pół­noc­nych i środ­ko­wych In­diach;


Ar­ja­war­ta (sans. आर्यावर्त, trl. "āryāvarta", "Zie­mia Arjów" lub "Zie­mia szla­chet­nych") – nazwa le­gen­dar­nej oj­czyz­ny Arjów (sy­no­nim Aria­nem Wa­e­dżo), a w okre­sie póź­niej­szym san­skryc­ka nazwa ob­sza­ru obej­mu­ją­ce­go pół­noc­ne i (czę­ścio­wo) środ­ko­we Indie, mię­dzy Hi­ma­la­ja­mi a gó­ra­mi Windh­ja, oraz mię­dzy Mo­rzem Arab­skim a Za­to­ką Ben­gal­ską; także naj­star­sza nazwa Indii aryj­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arjowie

pre­hi­sto­rycz­ny lud, od któ­re­go wy­wo­dzą się Irań­czy­cy i miesz­kań­cy pół­noc­nych Indii, po­słu­gu­ją­cy się w mowie dia­lek­ta­mi in­do­e­u­ro­pej­ski­mi; Ario­wie


Źródła:

SJP.pl

Ark.

skrót od: ar­kusz (czy­ta­ny jako cały, od­mien­ny wyraz)


skrót

 (1.1) = ar­kusz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arka

1. sta­tek Noego, wiel­kich roz­mia­rów łódź, korab
2. skrzy­nia, kufer


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. duża, drew­nia­na łódź; w do­my­śle: arka Noego

 (1.2) przest. skrzy­nia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkabalista

śred­nio­wiecz­na ma­chi­na oblęż­ni­cza; ark­ba­li­sta, esprin­go­la


Źródła:

SJP.pl

Arkabuz

ręcz­na, gład­ko­lu­fo­wa broń palna uży­wa­na w daw­nej Eu­ro­pie, wy­par­ta przez musz­kie­ty z po­wo­du małej szyb­ko­strzel­no­ści; ar­ke­buz, har­ka­buz, har­ke­buz, ar­ke­bu­za


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. wojsk. ro­dzaj cięż­kiej strzel­by, uży­wa­nej w Pol­sce mniej wię­cej od po­ło­wy XVI w.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkada

forma łuku wspar­te­go na dwóch ko­lum­nach lub fi­la­rach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ar­chit. kom­po­zy­cja skła­da­ją­ca się z łuku opar­te­go na ko­lum­nach lub fi­la­rach;


Ar­ka­da (łac. "arcus" - łuk) – ele­ment ar­chi­tek­to­nicz­ny skła­da­ją­cy się z dwóch pod­pór (ko­lumn, słu­pów lub fi­la­rów), które zo­sta­ły po­łą­czo­ne u góry łu­kiem.

Ar­ka­da wy­stę­pu­je w ar­chi­tek­tu­rze za­rów­no po­je­dyn­czo, jak i naj­czę­ściej w rzę­dzie, two­rząc istot­ny skład­nik bu­dow­li. Znana jest od cza­sów sta­ro­żyt­ne­go Rzymu, sto­so­wa­na głów­nie w ak­we­duk­tach, kruż­gan­kach, log­giach.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkadia

prze­no­śnie: miej­sce pełne szczę­ścia, spo­ko­ju; raj, eden, el­do­ra­do


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kra­i­na wiecz­ne­go szczę­ścia, raj


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkadiusz

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkadiuszostwo

Ar­ka­diusz z mał­żon­ką; Ar­ka­diu­szo­wie


Źródła:

SJP.pl

Arkadiuszowie

Ar­ka­diusz z mał­żon­ką; Ar­ka­diu­szo­stwo


Źródła:

SJP.pl

Arkadiuszowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­ka­diu­sza lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arkadka

zdrob­nie­nie od: ar­ka­da


Źródła:

SJP.pl

Arkadkowy

zwią­za­ny z ar­kad­ką


Źródła:

SJP.pl

Arkadostwo

Ar­ka­dy z mał­żon­ką; Ar­ka­do­wie


Źródła:

SJP.pl

Arkadowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ar­chit. ciąg arkad


Źródła:

Wiktionary

Arkadowie

Ar­ka­dy z mał­żon­ką; Ar­ka­do­stwo


Źródła:

SJP.pl

Arkadownik

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie bu­do­wy arkad


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta bu­dow­la­ny w dzie­dzi­nie kon­struk­cji arkad

 (1.2) pra­cow­nik ob­słu­gu­ją­cy ża­kar­dy, czyli tra­dy­cyj­ne ma­szy­ny tkac­kie do pro­duk­cji tka­nin ża­kar­do­wych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkadowy

zwią­za­ny z ar­ka­dą, ma­ją­cy kształt ar­ka­dy, wspar­ty na ar­ka­dach (np. ar­ka­do­we wej­ście, ar­ka­do­wy most)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ar­ka­da­mi, do­ty­czą­cy arkad

 (1.2) taki, który ma kształt łuku, ar­ka­dy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkady

forma łuku wspar­te­go na dwóch ko­lum­nach lub fi­la­rach


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Ar­ka­dy – obocz­na forma imie­nia Ar­ka­diusz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkadyjczyk

miesz­ka­niec Ar­ka­dii (kra­i­ny hi­sto­rycz­nej)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. miesz­ka­niec Ar­ka­dii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkadyjka

miesz­kan­ka Ar­ka­dii (kra­i­ny hi­sto­rycz­nej)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. miesz­kan­ka Ar­ka­dii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkadyjski

1. przy­miot­nik od: Ar­ka­dia (kra­i­na w Gre­cji);
2. po­e­tyc­ko: szczę­śli­wy, bez­tro­ski, błogi


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) od­no­szą­cy się do ar­ka­dii

 (1.2) od­no­szą­cy się do Ar­ka­dyj­czy­ków lub Ar­ka­dii (kra­i­ny hi­sto­rycz­nej na Pe­lo­po­ne­zie)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkan

długi sznur za­koń­czo­ny pętlą, słu­żą­cy do ła­pa­nia zwie­rząt; lasso


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) stpol. lasso


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkana

se­kret­ne spo­so­by; taj­ni­ki, se­kre­ty; ar­ka­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) wie­dza po­wią­za­na z jakąś dzie­dzi­ną, nie za­wsze oczy­wi­sta, a czę­sto ukry­ta przed po­cząt­ku­ją­cy­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkanit

mi­ne­rał, siar­czan po­ta­su


Źródła:

SJP.pl

Arkansas

[czy­taj: ARkenso lub ARkanzas lub arKANzas]
1. stan w Sta­nach Zjed­no­czo­nych;
2. rzeka w Sta­nach Zjed­no­czo­nych;
3. mia­sto w Sta­nach Zjed­no­czo­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. stan w Sta­nach Zjed­no­czo­nych;

 (1.2) geogr. rzeka w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, głów­ny prawy do­pływ Mis­si­si­pi;


Ar­kan­sas () – stan w po­łud­nio­wo-wschod­niej czę­ści Sta­nów Zjed­no­czo­nych, są­sia­du­ją­cy z Mis­so­u­ri, Okla­ho­mą, Tek­sa­sem, Lu­iz­ja­ną, Mis­si­si­pi i Ten­nes­see. Sto­li­cą oraz naj­więk­szym mia­stem jest Litt­le Rock.

Stan po­ło­żo­ny na za­chód od rzeki Mis­si­si­pi. Więk­szość ob­sza­ru stanu jest ni­zin­na (do­li­na Mis­si­si­pi), a po­łud­nio­wo-za­chod­nia część wy­żyn­na (wy­ży­na Ozark). Ponad po­ło­wę po­wierzch­ni stanu po­kry­wa­ją lasy. Stan ob­fi­tu­je w za­so­by na­tu­ral­ne, w tym brom, gaz ziem­ny, ropę naf­to­wą i ka­mień krze­mo­wy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkansaski

→ Ar­kan­sas


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­kan­sas, do­ty­czą­cy Ar­kan­sas


Patrz:Arkansas

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkany

rzad­ko: se­kret­ne spo­so­by; taj­ni­ki, se­kre­ty, ar­ka­na


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) zob. ar­ka­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkatura

ar­chi­tek­to­nicz­ny or­na­ment w po­sta­ci ma­łych pół­ko­li­stych arkad


Źródła:

SJP.pl

Arkbalista

śred­nio­wiecz­na ma­chi­na oblęż­ni­cza; ar­ka­ba­li­sta, esprin­go­la


Ark­ba­li­sta, ar­ka­ba­li­sta (łac. "ar­cu­bal­li­sta") – rzym­ska i śred­nio­wiecz­na ma­chi­na oblęż­ni­cza, cięż­ka kusza umie­szcza­na na pod­wo­ziu (dwu­ko­ło­wej la­we­cie).

Przy­sto­so­wa­na była do strze­la­nia beł­ta­mi i bel­ka­mi; mogła rów­nież mio­tać ka­mie­nie, kule oraz na­czy­nia na­peł­nio­ne pło­ną­cą smołą lub nie­czy­sto­ścia­mi (co w porze go­rą­cej miało wy­wo­łać w oble­ga­nej twier­dzy za­ra­zę).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arkebuz

ręcz­na, gład­ko­lu­fo­wa broń palna uży­wa­na w daw­nej Eu­ro­pie, wy­par­ta przez musz­kie­ty z po­wo­du małej szyb­ko­strzel­no­ści; ar­ka­buz, har­ka­buz, har­ke­buz, ar­ke­bu­za


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. wojsk. długa, ręcz­na, od­przo­do­wa broń palna z zam­kiem ko­ło­wym, uży­wa­na przez ka­wa­le­rię i pie­cho­tę w XVI-XVII wieku; także jako broń my­śliw­ska;


Ar­ke­buz (ar­ka­bus, ar­ka­buz, har­ka­buz, har­ke­buz) – długa gład­ko­lu­fo­wa broń strze­lec­ka wy­po­sa­żo­na w zamek ko­ło­wy, uży­wa­na od XVI do XVII wieku.

Pow­sta­ła w końcu XV wieku jako lżej­sza i po­ręcz­niej­sza al­ter­na­ty­wa dla pry­mi­tyw­nych ha­kow­nic i póź­niej­szych cięż­kich musz­kie­tów, w jaką za­czę­to wy­po­sa­żać od­dzia­ły jazdy, tzw. ar­ke­bu­ze­rów. Po­cząt­ko­wo nazwę tę od­no­szo­no do pal­nej broni z pro­stą kolbą przy­po­mi­na­ją­cą uchwyt kuszy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkebuza

ręcz­na, gład­ko­lu­fo­wa broń palna uży­wa­na w daw­nej Eu­ro­pie, wy­par­ta przez musz­kie­ty z po­wo­du małej szyb­ko­strzel­no­ści; ar­ka­buz, har­ka­buz, har­ke­buz, ar­ke­bu­za


Źródła:

SJP.pl

Arkebuzer

żoł­nierz uz­bro­jo­ny w ar­ke­buz (ar­ka­buz)


Źródła:

SJP.pl

Arkebuzeria

w Pol­sce XV-XVII wieku: jazda cięż­ka uz­bro­jo­na w ar­ka­bu­zy


Źródła:

SJP.pl

Arkebuzerski

→ ar­ke­bu­zer


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­ke­bu­ze­rem, do­ty­czą­cy ar­ke­bu­ze­ra


Patrz:arkebuzer

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkebuzowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­ke­bu­zem, do­ty­czą­cy ar­ke­bu­za


Źródła:

Wiktionary

Arkfunkcja

funk­cja od­wrot­na do funk­cji try­go­no­me­trycz­nej (arcus sinus, arcus co­si­nus, arcus tan­gens i arcus co­tan­gens); funk­cja cy­klo­me­trycz­na, funk­cja ko­ło­wa


Źródła:

SJP.pl

Arkfunkcyjny

→ ark­funk­cja


Patrz:arkfunkcja

Źródła:

SJP.pl

Arkona

ska­li­sty przy­lą­dek w pół­noc­nej czę­ści Rugii (naj­więk­sza wyspa Nie­miec)


Ar­ko­na (niem. "Kap Ar­ko­na") – przy­lą­dek w for­mie 43-me­tro­we­go klifu zbu­do­wa­ne­go z kredy oraz gliny zwa­ło­wej, zlo­ka­li­zo­wa­ny w skraj­nie pół­noc­nej czę­ści Rugii (Me­klem­bur­gia-Po­mo­rze Przed­nie). Naj­da­lej na pół­noc wy­su­nię­ty punkt tej wyspy i jedna z jej naj­więk­szych atrak­cji tu­ry­stycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arkosolium

nisza gro­bo­wa w ścia­nach ka­ta­kumb wczes­no­chrze­ści­jań­skich; ar­co­so­lium


Źródła:

SJP.pl

Arkowie

Arek z mał­żon­ką


Źródła:

SJP.pl

Arkowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Arka lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arkoza

szara lub czer­wo­na­wa, bo­ga­ta w ska­le­nie od­mia­na pia­skow­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geol. okru­cho­wa skała osa­do­wa, od­mia­na pia­skow­ca bo­ga­ta w ska­le­nie;


Ar­ko­za – od­mia­na pia­skow­ca (are­ni­tu) za­wie­ra­ją­ca co najm­niej 20% ska­le­ni:

W Pol­sce wy­stę­pu­je m.in. pod Kra­ko­wem tzw. ar­ko­za kwa­czal­ska (nazwa od miej­sco­wo­ści Kwa­cza­ła w gmi­nie Al­wer­nia) – pow­sta­ła na lą­dzie w wa­run­kach kli­ma­tu su­che­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkozowy

→ ar­ko­za


Patrz:arkoza

Źródła:

SJP.pl

Arktogea

ob­szar zo­o­ge­o­gra­ficz­ny obej­mu­ją­cy Eu­raz­ję, Ame­ry­kę Pół­noc­ną i Afry­kę


Ark­to­gea – w zo­o­ge­o­gra­fii jedno z państw zwie­rzę­cych, obok No­to­gei, Ne­o­gei i An­tark­tis. Obej­mu­je Ame­ry­kę Pół­noc­ną, Eu­raz­ję i Afry­kę.

Ark­to­gea dzie­li się na na­stę­pu­ją­ce kra­i­ny zo­o­ge­o­gra­ficz­ne:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arktur

czwar­ta co do jas­no­ści gwia­zda na noc­nym nie­bie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy, nazwa włas­na

 (1.1) astr. naj­ja­śniej­sza gwia­zda w gwia­zdo­zbio­rze Wo­la­rza, jedna z naj­ja­śniej­szych gwiazd na nie­bie;


Ark­tur ("α Boo", "Alfa Boötis") – naj­ja­śniej­sza gwia­zda w gwia­zdo­zbio­rze Wo­la­rza o ob­ser­wo­wa­nej wiel­ko­ści gwia­zdo­wej −0,04m. Czwar­ta co do jas­no­ści gwia­zda na noc­nym nie­bie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arktycznie

→ ark­tycz­ny


Patrz:arktyczny

Źródła:

SJP.pl

Arktyczny

zwią­za­ny z ob­sza­ra­mi wokół bie­gu­na pół­noc­ne­go


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ob­sza­ra­mi po­ło­żo­ny­mi wokół bie­gu­na pół­noc­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arktyka

lądy i morza wokół bie­gu­na pół­noc­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. ob­szar Ziemi ota­cza­ją­cy bie­gun pół­noc­ny;


Ark­ty­ka – ob­szar Ziemi ota­cza­ją­cy bie­gun pół­noc­ny. Jej gra­ni­ce okre­śla się na różne spo­so­by.

We­dług de­fi­ni­cji kli­ma­tycz­no-eko­lo­gicz­nej wyz­na­cza ją lip­co­wa izo­ter­ma +10 °C, która w przy­bli­że­niu po­kry­wa się rów­nież z pół­noc­ną gra­ni­cą we­ge­ta­cji drzew.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkubalista

wiel­ka kusza na pod­wo­ziu, słu­żą­ca do mio­ta­nia cięż­kich po­ci­sków


Źródła:

SJP.pl

Arkus

ar­ka­da wy­mo­de­lo­wa­na w ży­wo­pło­cie lub brama w po­sta­ci ar­ka­dy, bę­dą­ca ogro­do­wym ele­men­tem de­ko­ra­cyj­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ogrod. brama ufor­mo­wa­na z ży­wo­pło­tu

 (1.2) brama trium­fal­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkusik

mały ar­kusz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od: ar­kusz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arkusikowy

przy­miot­nik od: ar­ku­sik


Źródła:

SJP.pl

Arkusz

1. cien­ka war­stwa okre­ślo­ne­go ma­te­ria­łu o usta­lo­nym for­ma­cie;
2. wykaz, ze­sta­wie­nie cze­goś w danej for­mie;
3. ar­kusz kal­ku­la­cyj­ny - apli­ka­cja słu­żą­ca wy­ko­ny­wa­niu obli­czeń i kal­ku­la­cji mię­dzy war­to­ścia­mi z wier­szy i ko­lumn wyś­wiet­la­nej na ekra­nie ta­be­li


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) pła­ski, kwa­dra­to­wy albo pro­sto­kąt­ny frag­ment ja­kie­goś ma­te­ria­łu, np. pa­pie­ru, bla­chy itp.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arkuszewski

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Arkuszowy

zwią­za­ny z ar­ku­szem


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ar­ku­szem, do­ty­czą­cy ar­ku­sza, ma­ją­cy po­stać ar­ku­sza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arlberski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z prze­łę­czą Arl­berg, do­ty­czą­cy re­gio­nu Arl­berg


Źródła:

Wiktionary

Arleciny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­le­ty lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arlekin

1. po­stać z wło­skiej ko­me­dii;
2. prze­no­śnie pajac, bła­zen


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) szt. teatr. ko­me­dio­wy pajac, typ po­sta­ci z lu­do­wej wło­skiej com­me­dia dell’arte;

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) kynol. typ uma­szcze­nia u psa o ciem­nych pla­mach na bia­łej sier­ści;

 (2.2) kynol. pies o uma­szcze­niu typu ar­le­kin (2.1)


Ar­le­kin ( Ar­lec­chi­no) – po­stać błaz­na w czar­nej masce „ko­micz­nej”, ubra­ne­go w ko­stium zszy­ty z ko­lo­ro­wych trój­ką­tów albo rom­bów.

Od końca XVII wieku Ar­le­kin jest jedną z po­sta­ci wło­skiej com­me­dii dell’arte. Jego przy­ja­cie­lem jest Brig­hel­la, a mi­ło­ścią Ko­lom­bi­na. Jako wiecz­nie za­ko­cha­ny, spryt­ny słu­żą­cy, czę­sto wpę­dza swego pana lub sie­bie w ta­ra­pa­ty.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arlekinada

1. ro­dzaj ko­me­dii z ar­le­ki­nem w roli głów­nej;
2. prze­no­śnie: błaz­no­wa­nie, wy­głu­pia­nie się, żar­to­wa­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) figle bła­zeń­skie, błaz­no­wa­nie

 (1.2) teatr. krót­ka pan­to­mi­ma, któ­rej głów­ną po­sta­cią jest ar­le­kin


Ar­le­ki­na­da – ogól­no­pol­ski Fe­sti­wal Ma­łych Form Te­a­tral­nych, od­by­wa­ją­cy się co roku w Ino­wroc­ła­wiu w sali tam­tej­sze­go Te­a­tru Miej­skie­go.

Pier­wsza Ar­le­ki­na­da od­by­ła się w roku 2003, od III edy­cji Fe­sti­wal ma za­sięg ogól­no­pol­ski.

Fe­sti­wal skie­ro­wa­ny jest do ama­tor­skich, mło­dzie­żo­wych ze­spo­łów te­a­tral­nych, dzia­ła­ją­cych przy szko­łach po­nad­gim­naz­jal­nych, do­mach kul­tu­ry, in­sty­tu­cjach kul­tu­ral­no-oś­wia­to­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arlekinek

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) syst. zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Sco­to­ma­nes|Dob­son|ref=tak., ro­dzaj nie­to­pe­rzy z ple­mię­e­mie­nia wie­czor­ków

 (1.2) zool. nie­to­perz z ro­dza­ju ar­le­kin­ków (1.1)


Źródła:

Wiktionary

Arlekinka

suka rasy dog ar­le­kin


Źródła:

SJP.pl

Arlekinowy

zwią­za­ny z ar­le­ki­nem


Źródła:

SJP.pl

Arlekiński

zwią­za­ny z ar­le­ki­nem


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ar­le­ki­nem, do­ty­czą­cy ar­le­ki­na, taki jak ar­le­kin


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arlena

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Ar­le­na – imię żeń­skie, któ­re­go po­cho­dze­nie jest nie­pew­ne. Być może wy­wo­dzi się od "Ar­le­ne", co oz­na­cza w ję­zy­ku ir­landz­kim „gwa­ran­cję, zo­bo­wią­za­nie”. Imię to może być też skró­co­ną formą imion żeń­skich koń­czą­cych się na -ar­le­na, np. Mar­le­na. Ist­nie­je też hi­po­te­za, ja­ko­by imię to miało być wa­rian­tem "Ar­li­ne", imie­nia praw­do­po­dob­nie wy­my­ślo­ne­go przez mało zna­ne­go kom­po­zy­to­ra ir­landz­kie­go Mi­cha­e­la Wil­lia­ma Bal­fe­go dla głów­nej bo­ha­ter­ki naj­bar­dziej zna­nej jego opery „Czesz­ka” ("The Bo­he­mian girl").


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arles

[czy­taj: arl] mia­sto we Fran­cji


Arles (pro­wan. "Arle") – miej­sco­wość i gmina we Fran­cji, w re­gio­nie Pro­wan­sja-Alpy-La­zu­ro­we Wy­brze­że, w de­par­ta­men­cie Delta Ro­da­nu, nad rzeką Rodan. Arles jest pod­pre­fek­tu­rą de­par­ta­men­tu Delta Ro­da­nu. W śred­nio­wie­czu sto­li­ca kró­le­stwa.

We­dług da­nych na rok 2018 gminę za­miesz­ki­wa­ło 51 831 osób, a gę­stość za­lud­nie­nia wy­no­si­ła 68.6 osób/km² (wśród 963 gmin re­gio­nu Pro­wan­sja-Alpy-La­zu­ro­we Wy­brze­że Arles pla­su­je się na 9.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arleta

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Ar­le­ta, Ar­let­ta – imię żeń­skie za­po­ży­czo­ne z fran­cu­skie­go; pow­sta­ło praw­do­po­dob­nie jako zdrob­nie­nie ger­mań­skie­go imie­nia "Car­let­ta" ("Kar­let­ta"), żeń­skiej formy imie­nia Karl (Karol).

Ar­le­ta imie­ni­ny ob­cho­dzi 3 stycz­nia, 11 kwiet­nia, 13 kwiet­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arletka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) zdrobn. imię|pol­ski|ż. Ar­le­ta


Źródła:

Wiktionary

Arletta

imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Arm

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Arm.

skrót od: armia


Źródła:

SJP.pl

Armada

wiel­ka flota wo­jen­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mors. wojsk. wiel­ka flota wo­jen­na

 (1.2) hist. flota wy­sła­na przez Fi­li­pa II hisz­pań­skie­go prze­ciw An­glii w 1588


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Armageddon

ar­ma­ge­don; prze­no­śnie:
1. naj­gor­sza z moż­li­wych, tra­gicz­na sy­tu­a­cja;
2. za­gła­da, to­tal­na ka­ta­stro­fa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zob. Ar­ma­ge­don.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Armagedon

ar­ma­ged­don; prze­no­śnie:
1. naj­gor­sza z moż­li­wych, tra­gicz­na sy­tu­a­cja;
2. za­gła­da, to­tal­na ka­ta­stro­fa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rel. miej­sce, w któ­rym przy końcu świa­ta od­bę­dzie się bitwa mię­dzy na­ro­da­mi;

 (1.2) przen. pot. strasz­na klę­ska, zni­szcze­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armagnac

[czy­taj: armaNIAK] napój al­ko­ho­lo­wy o wy­ra­zi­stym i szorst­kim smaku otrzy­my­wa­ny przez de­sty­la­cję wina, bez­poś­red­ni przo­dek ko­nia­ku; ar­ma­niak


Ar­ma­gnac, ar­ma­niak – naj­star­sza fran­cu­ska i eu­ro­pej­ska wódka na­tu­ral­na z wi­no­gron (wi­niak). Naj­star­sze udo­ku­men­to­wa­ne wzmian­ki o hand­lu ar­ma­nia­kiem po­cho­dzą z 1461 roku. Nazwa po­cho­dzi od fran­cu­skie­go re­gio­nu Ar­ma­gnac w Ga­sko­nii, w po­łud­nio­wo-za­chod­niej Fran­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Armand

1. imię mę­skie;
2. naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Armani

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Armaniaczek

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ar­ma­niak


Źródła:

Wiktionary

Armaniak

napój al­ko­ho­lo­wy o wy­ra­zi­stym i szorst­kim smaku otrzy­my­wa­ny przez de­sty­la­cję wina, bez­poś­red­ni przo­dek ko­nia­ku; ar­ma­gnac


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kulin. wi­niak wyt­wa­rza­ny we fran­cu­skiej pro­win­cji Ar­ma­gnac;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armaria

w sta­ro­żyt­no­ści i śred­nio­wie­czu: scho­wek w murze, szafa lub skrzy­nia do prze­cho­wy­wa­nia broni i in­nych cen­nych przed­mio­tów: ksią­żek, do­ku­men­tów itp.; al­ma­ria


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. mebel do prze­cho­wy­wa­nia szat lub sprzę­tów


Ar­ma­ria (łac. "ar­ma­rium" – szafa, ar­chi­wum) – ro­dzaj mebla.

Nazwa po­cho­dzi praw­do­po­dob­nie od nazwy szafy zwa­nej "ar­ma­rium", uży­wa­nej w sta­ro­żyt­no­ści do prze­cho­wy­wa­nia broni. W ję­zy­ku sta­ro­pol­skim ter­mi­nem "ar­ma­ria" lub "al­ma­ria" okre­śla­no różne szafy, skrzyn­ki lub szka­tuł­ki w któ­rych prze­cho­wy­wa­no książ­ki, do­ku­men­ty i cenne przed­mio­ty. W śred­nio­wie­czu ter­mi­nem tym okre­śla­no szafę wbu­do­wa­ną w ścia­nę lub wolno sto­ją­cą w za­kry­stii, w któ­rej prze­cho­wy­wa­no przed­mio­ty li­tur­gicz­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Armata

dzia­ło o dłu­giej lufie i pro­stym torze lotu po­ci­sku


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wojsk. dzia­ło o dłu­giej lufie;


Ar­ma­ta – dzia­ło przez­na­czo­ne głów­nie do strze­la­nia pła­sko­to­ro­we­go, zaz­wy­czaj do celów znaj­du­ją­cych się bez­poś­red­nio w polu wi­dze­nia. Daw­niej ogól­ne okre­śle­nie dział róż­ne­go ro­dza­ju.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Armatka

zdrob­nie­nie od ar­ma­ta, mała ar­mat­ka


Źródła:

SJP.pl

Armatkowy

przy­miot­nik od: ar­mat­ka


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­mat­ką, do­ty­czą­cy ar­mat­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armatni

przy­miot­nik od: ar­ma­ta


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ar­ma­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armatohaubica

dzia­ło łą­czą­ce cechy ar­ma­ty i ha­u­bi­cy; ha­u­bi­co­ar­ma­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wojsk. dzia­ło łą­czą­ce cechy ha­u­bi­cy i ar­ma­ty;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armator

1. osoba lub firma wy­po­sa­ża­ją­ca i użyt­ku­ją­ca włas­ny lub cudzy sta­tek;
2. daw­niej: przed­się­bior­ca uz­bra­ja­ją­cy sta­tek na swój koszt i wy­naj­mu­ją­cy go oso­bom pry­wat­nym lub pań­stwu; zbro­i­ciel


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) żegl. osoba fi­zycz­na albo praw­na ek­splo­a­tu­ją­ca sta­tek;


Ar­ma­tor – osoba fi­zycz­na lub praw­na ek­splo­a­tu­ją­ca sta­tek wodny, włas­ny lub wy­na­ję­ty, we włas­nym imie­niu. Za­trud­nia ka­pi­ta­na i za­ło­gę oraz po­no­si od­po­wie­dzial­ność cy­wil­ną za zo­bo­wią­za­nia wy­ni­ka­ją­ce z ek­splo­a­ta­cji stat­ku.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Armatorka

→ ar­ma­tor


Patrz:armator

Źródła:

SJP.pl

Armatorski

do­ty­czą­cy ar­ma­to­ra


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­ma­to­rem, do­ty­czą­cy ar­ma­to­ra


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armatura

1. ogół ele­men­tów sta­no­wią­cych wy­po­sa­że­nie ja­kie­goś urzą­dze­nia lub in­sta­la­cji;
2. daw­niej także słowo o wielu in­nych zna­cze­niach, m.in. zbro­je­nie (w bu­dow­nict­wie), kon­struk­cja pod­trzy­mu­ją­ca rzeź­bę (w sztu­ce), broń, uz­bro­je­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­moc­ni­cze wy­po­sa­że­nie po­mie­szcze­nia, ma­szy­ny, itp., umoż­li­wia­ją­ce jego wła­ści­we wy­ko­rzy­sta­nie

 (1.2) kon­struk­cja pod­trzy­mu­ją­ca ele­men­ty rzeź­by, bu­dyn­ku lub wi­tra­ża


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armaturowy

→ ar­ma­tu­ra


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­ma­tu­rą, do­ty­czą­cy ar­ma­tu­ry


Patrz:armatura

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armawir

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. mia­sto w Rosji, w Kraju Kras­no­dar­skim, nad Ku­ba­niem;

 (1.2) geogr. adm. mia­sto w Ar­me­nii;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Armawirski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­ma­wi­rem, do­ty­czą­cy Ar­ma­wi­ru


Źródła:

Wiktionary

Armenia

1. pań­stwo w Azji ze sto­li­cą w Ery­wa­niu; Re­pu­bli­ka Ar­meń­ska;
2. mia­sto w Ko­lum­bii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. polit. pań­stwo w Azji;


Ar­me­nia ( Հայաստան – "Ha­ja­stan",), Re­pu­bli­ka Ar­me­nii (orm. Հայաստանի Հանրապետություն – "Ha­ja­sta­ni Han­ra­pe­tut’jun") – pań­stwo śród­lą­do­we po­ło­żo­ne w za­chod­niej Azji, na Ka­u­ka­zie Po­łud­nio­wym. Naj­star­sze pań­stwo chrze­ści­jań­skie na świe­cie. Ar­me­nia gra­ni­czy od pół­no­cy z Gruz­ją, od po­łud­nia z Ira­nem i z azer­ską eks­kla­wą Na­chi­cze­wan, od wscho­du z Azer­bej­dża­nem, od za­cho­du z Tur­cją.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Armenizm

wyraz, zwrot lub kon­struk­cja skład­nio­wa wzo­ro­wa­ne na ję­zy­ku ar­meń­skim (or­miań­skim) albo z niego prze­ję­te


Źródła:

SJP.pl

Armenka

oby­wa­tel­ka Ar­me­nii; Or­mian­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) oby­wa­tel­ka Ar­me­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armenoidalny

typ ar­me­no­i­dal­ny - typ an­tro­po­lo­gicz­ny bia­łej od­mia­ny czło­wie­ka


Źródła:

SJP.pl

Armeńczyk

oby­wa­tel Ar­me­nii; Or­mia­nin


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) oby­wa­tel Ar­me­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armeński

→ Ar­me­nia


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do Ar­me­nii


Patrz:Armenia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armia

1. ogół sił zbroj­nych da­ne­go pań­stwa; woj­sko;
2. naj­wyż­sza jed­nost­ka ope­ra­cyj­na skła­da­ją­ca się z kilku kor­pu­sów lub dy­wiz­ji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) okre­śle­nie ogółu sił zbroj­nych da­ne­go pań­stwa;

 (1.2) wojsk. okre­śle­nie wojsk lą­do­wych da­ne­go pań­stwa, bez lot­nict­wa i ma­ry­nar­ki wo­jen­nej (armia w tym zna­cze­niu może obej­mo­wać także lot­nict­wo wojsk lą­do­wych)

 (1.3) wojsk. jed­nost­ka or­ga­ni­za­cyj­na woj­ska – zwią­zek ope­ra­cyj­ny, skła­da­ją­cy się z kilku dy­wiz­ji lub kor­pu­sów

 (1.4) wiel­ka licz­ba ludzi


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Armida

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przen. lek­ko­myśl­na, pię­kna ko­kiet­ka


Ar­mi­da – po­stać z po­e­ma­tu Tor­qu­a­to Tasso "La Ge­ru­sa­lem­me li­be­ra­ta" ("Je­ro­zo­li­ma wyz­wo­lo­na") z 1581 roku.

Ar­mi­da jest cza­row­ni­cą o wy­jąt­ko­wej uro­dzie, która wy­ko­rzy­stu­je swoje ma­gicz­ne zdol­no­ści prze­ciw­ko ry­ce­rzom kru­cja­ty pod wodzą God­fry­da z Bo­u­il­lon.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Armijka

zdrob­nie­nie od: armia


Źródła:

SJP.pl

Armijny

→ armia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) wojsk. zwią­za­ny z armią, do­ty­czą­cy armii


Patrz:armia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armijo

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. armia


Źródła:

Wiktionary

Armila

po­wierzch­nia przy­po­mi­na­ją­ca kształ­tem dętkę ro­we­ro­wą; torus


Źródła:

SJP.pl

Armilarium

daw­niej: przy­rząd do wyz­na­cza­ni współ­rzęd­nych ciał nie­bie­skich; sfera ar­mi­lar­na


Źródła:

SJP.pl

Armilarny

sfera ar­mi­lar­na - przy­rząd do wyz­na­cza­ni współ­rzęd­nych ciał nie­bie­skich


Źródła:

SJP.pl

Armin

imię mę­skie


Armin – obocz­na forma imie­nia Her­man.

Armin imie­ni­ny ob­cho­dzi 17 marca, 7 kwiet­nia, 28 grud­nia, we­dług nie­miec­kich źró­deł 2 czerw­ca.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Armina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. zwią­zek or­ga­nicz­ny, wy­so­ko tok­sycz­ny in­sek­ty­cyd fos­fo­ro­or­ga­nicz­ny, po­ten­cjal­ny bo­jo­wy śro­dek tru­ją­cy;


Ar­mi­na – fos­fo­ro­or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, wy­so­ko­tok­sycz­ny in­sek­ty­cyd, po­ten­cjal­ny pa­ra­li­tycz­no-drgaw­ko­wy bo­jo­wy śro­dek tru­ją­cy.

Ar­mi­na jest cie­czą o wy­so­kiej tem­pe­ra­tu­rze wrze­nia i gę­sto­ści 1,27 g/cm³. Roz­pu­szczal­ność w wo­dzie wy­no­si ok. 0,4 mg/dm³. Ar­mi­na roz­pu­szcza się w roz­pu­szczal­ni­kach or­ga­nicz­nych. Wodne rozt­wo­ry ar­mi­ny nie ule­ga­ją hy­dro­li­zie nawet w tem­pe­ra­tu­rze 100 °C.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arminia

nie­miec­ki klub pił­kar­ski z Bie­le­feld


Źródła:

SJP.pl

Arminianie

pro­te­stanc­ka grupa wyz­na­nio­wa, umiar­ko­wa­ny odłam kal­wi­niz­mu w Ho­lan­dii; re­mon­stran­ci


Źródła:

SJP.pl

Arminianin

wyz­naw­ca ar­mi­nia­niz­mu


Źródła:

SJP.pl

Arminianizm

sekta kal­wiń­ska odrzu­ca­ją­ca pre­dy­sty­na­cję i uza­leż­nia­ją­ca zba­wie­nie czło­wie­ka od jego do­brych uczyn­ków; re­mon­stran­tyzm


Ar­mi­nia­nizm – po­ję­cie oz­na­cza­ją­ce za­rów­no ten­den­cję te­o­lo­gicz­ną w kal­wi­niz­mie, jak i pro­te­stanc­ki ruch re­li­gij­ny, któ­rych po­czą­tek da­tu­je się na prze­łom XVI i XVII wieku.

Pow­sta­nie ar­mi­nia­niz­mu wiąże się z dzia­łal­no­ścią Ja­ku­ba Har­menz­sa (albo Ar­mi­niu­sa, we­dług formy zla­ty­ni­zo­wa­nej).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arminianka

→ ar­mi­nia­nin


Patrz:arminianin

Źródła:

SJP.pl

Arminiański

→ ar­mi­nia­nin


Patrz:arminianin

Źródła:

SJP.pl

Arminius

Ar­mi­niusz (łac. "Ar­mi­nius", niem. "Her­mann der Che­ru­sker", ur. 16 p.n.e., zm. 21 n.e.) – syn Si­gi­me­ra, wodza ger­mań­skie­go ple­mie­nia Che­ru­sków.


Źródła:

Wikipedia

Arminostwo

Armin z mał­żon­ką; Ar­mi­no­wie


Źródła:

SJP.pl

Arminowie

Armin z mał­żon­ką; Ar­mi­no­stwo


Źródła:

SJP.pl

Arminowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­mi­na lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Armistycjum

daw­niej: ro­zejm, za­wie­sze­nie broni


Źródła:

SJP.pl

Armonioso

[czy­taj: ar­mo­nio­zo] okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: har­mo­nij­nie


Źródła:

SJP.pl

Armoryka

kra­i­na w sta­ro­żyt­nej Galii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. kra­i­na hi­sto­rycz­na na te­re­nie sta­ro­żyt­nej Galii, obej­mu­ją­ca te­re­ny mię­dzy Loarą i Sek­wa­ną;


Ar­mo­ry­ka (łac. "Ar­mo­ri­ca" lub "Are­mo­ri­ca", z cel­tyc­kie­go "are" „nad” + "mor" „morze”) – kra­i­na hi­sto­rycz­na na te­re­nie sta­ro­żyt­nej Galii, obej­mu­ją­ca te­re­ny mię­dzy Loarą i Sek­wa­ną, tj. póź­niej­szą Bre­ta­nię i część Nor­man­dii. Za­miesz­ka­na przez kilka ludów cel­tyc­kich, m.in. We­ne­tów, Re­do­nów, Nam­ne­tów i Unel­lów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Armorykański

→ Ar­mo­ry­ka (kra­i­na w sta­ro­żyt­nej Galii)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­mo­ry­ką, do­ty­czą­cy Ar­mo­ry­ki (hi­sto­rycz­nej kra­i­ny we Fran­cji)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Armowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ar­mo­wać.


Źródła:

Wiktionary

Armować

cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) daw. zbro­ić

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ar­mo­wać się

 (2.1) daw. zbro­ić się


Źródła:

Wiktionary

Armstrong

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arn

skró­to­wiec

 (1.1) = polit. Arab­ski Ruch Na­ro­do­wy

 (1.2) = lotn. Port lot­ni­czy Sztok­holm-Ar­lan­da


Arn – rzeka we Fran­cji, prze­pły­wa­ją­ca przez te­re­ny de­par­ta­men­tów Hérault oraz Tarn, o dłu­go­ści 45 km. Sta­no­wi prawy do­pływ rzeki Thoré.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arna

sa­mi­ca ba­wo­łu in­dyj­skie­go


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arnautka

ga­tu­nek jarej psze­ni­cy


Źródła:

SJP.pl

Arndt

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Arne

skan­dy­naw­skie imię mę­skie


Arne – wieś w An­glii, w hrab­stwie Dor­set, w dy­stryk­cie ("uni­ta­ry aut­ho­ri­ty") Dor­set. Leży 28 km na wschód od mia­sta Dor­che­ster i 162 km na po­łud­nio­wy za­chód od Lon­dy­nu. W 2001 miej­sco­wość li­czy­ła 1344 miesz­kań­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arnhem

[czy­taj: ARnem] mia­sto w Ho­lan­dii


Arn­hem (niem. "Arn­he­im") – mia­sto we wschod­niej Ho­lan­dii nad Dol­nym Renem (Ne­der­rijn), sto­li­ca pro­win­cji Gel­dria. Arn­hem z licz­bą 152,506 miesz­kań­ców jest czę­ścią ze­spo­łu miej­skie­go Arn­hem-Nij­me­gen, aglo­me­ra­cji z 736,000 miesz­kań­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arnhemski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Arn­hem (mia­stem w Ho­lan­dii)


Źródła:

Wiktionary

Arni

zwie­rzę o du­żych, półk­się­ży­co­wa­to wy­gię­tych ro­gach, ży­ją­ce w znacz­nych pod wzglę­dem licz­by sztuk sta­dach, w ba­gni­stych oko­li­cach po­łud­nio­wej i wschod­niej Azji; bawół in­dyj­ski


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arnika

1. ro­śli­na o wła­ści­wo­ściach lecz­ni­czych i tru­ją­cych, w Pol­sce chro­nio­na; ku­pal­nik; po­mor­nik;
2. lecz­ni­czy wy­ciąg z ar­ni­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ar­ni­ca|ref=tak., ro­dzaj ro­ślin ziel­nych z ro­dzi­ny astro­wa­tych, obej­mu­ją­cy ga­tun­ki o żół­tych, pro­mie­ni­stych kwia­tach, zna­nych ze swo­ich wła­ści­wo­ści lecz­ni­czych (sto­so­wa­ne w le­cze­niu si­nia­ków, stłu­czeń, obrzę­ków i sta­nów za­pal­nych skóry)


Ar­ni­ka ("Ar­ni­ca" L.) – ro­dzaj ro­ślin na­le­żą­cych do ro­dzi­ny astro­wa­tych. Na­le­ży do niego 31 ga­tun­ków ro­ślin. Przed­sta­wi­cie­le tego ro­dza­ju wy­stę­pu­ją głów­nie na te­re­nie Ame­ry­ki Pół­noc­nej, tylko dwa ga­tun­ki po­cho­dzą z Eu­raz­ji ("A. mon­ta­na", "A. an­gu­sti­fo­lia"). Ro­śli­ny te rosną głów­nie w gó­rach, się­ga­ją także stre­fy ark­tycz­nej na pół­no­cy. We flo­rze Pol­ski wy­stę­pu­je tylko jeden ga­tu­nek – ar­ni­ka gór­ska "Ar­ni­ca mon­ta­na".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arnikowy

zwią­za­ny z ar­ni­ką


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­ni­ką, do­ty­czą­cy ar­ni­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arno

rzeka we Wło­szech


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arnold

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arnolda

imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Arnoldki

śro­do­wi­sko­wo: wy­ci­ska­nie sztan­gie­lek w górę po­łą­czo­ne z obro­tem nad­garst­ków


Źródła:

SJP.pl

Arnoldostwo

Ar­nold z mał­żon­ką; Ar­nol­do­wie


Źródła:

SJP.pl

Arnoldowa

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) przest. żona Ar­nol­da

forma przy­miot­ni­ka.

 (2.1) ż. lp. od: Ar­nol­do­wy


Źródła:

Wiktionary

Arnoldowie

Ar­nold z mał­żon­ką; Ar­nol­do­stwo


Źródła:

SJP.pl

Arnoldowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­nol­da lub z nim zwią­za­ny


przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (1.1) przest. gwara. na­le­żą­cy do Ar­nol­da


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arnoldson

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Arnoldziny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­nol­dy lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arnon

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Arnosz

imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Arnota

ar­no­ta wła­ści­wa - ga­tu­nek nie­wiel­kie­go, okry­to­za­ląż­ko­we­go drze­wa z ro­dzi­ny ar­no­to­wa­tych, ros­ną­ce­go w Ame­ry­ce Środ­ko­wej i na Ha­wa­jach; drzew­ko or­le­ań­skie, or­le­an


Źródła:

SJP.pl

Arnotowate

o ce­chach ar­no­to­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


Ar­no­to­wa­te ("Bi­xa­ce­ae" Link) – ro­dzi­na ro­ślin na­le­żą­ca we­dług sy­ste­mu APG do rzędu śla­zow­ców, we­dług star­szych sy­ste­mów kla­sy­fi­ka­cyj­nych (np. sy­stem Cron­qu­i­sta 1981) do rzędu fioł­kow­ców ("Vio­la­le­les"). Zmie­niał się rów­nież za­kres ro­dzi­ny, daw­niej czę­sto ogra­ni­cza­nej do sa­me­go ro­dza­ju ar­no­ta ("Bixa"), zwła­szcza w sy­ste­mach pre­fe­ru­ją­cych wy­róż­nia­nie licz­nych i wąsko de­fi­nio­wa­nych ro­dzin i rzę­dów (np.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arnotowaty

o ce­chach ar­no­to­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny ar­no­to­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arność

licz­ba ar­gu­men­tów, jakie przyj­mu­je funk­cja, ope­ra­cja, re­la­cja itp.; ar­gu­men­to­wość


Źródła:

SJP.pl

Aro

ro­dzaj dużej pa­pu­gi


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) sa­mo­chód marki ARO

forma rze­czow­ni­ka|ro­dzaj=żeń­ski.

 (2.1) W. lp. od: ara


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arogancja

wy­ra­ża­nie prze­sad­nej, py­szał­ko­wa­tej, bez­czel­nej pew­no­ści sie­bie po­łą­czo­ne z osten­ta­cyj­nym lek­ce­wa­że­niem in­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pew­ność sie­bie po­łą­czo­na z lek­ce­wa­że­niem in­nych, od­no­sze­nie się do kogoś z non­sza­lan­cją, wy­wyż­sza­nie się


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arogancki

butny, zu­chwa­ły, lek­ce­wa­żą­cy in­nych, odz­na­cza­ją­cy się aro­gan­cją (np. aro­ganc­ki szef, aro­ganc­kie za­cho­wa­nie)


przy­miot­nik

 (1.1) książk. taki, któ­re­go cechą jest aro­gan­cja

 (1.2) książk. bę­dą­cy oz­na­ką aro­gan­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arogancko

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób aro­ganc­ki


Źródła:

Wiktionary

Aroganckość

→ aro­ganc­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aro­ganc­kie; cecha tych, któ­rzy są aro­ganc­cy


Patrz:arogancki

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arogant

czło­wiek lek­ce­wa­żą­cy in­nych, za­cho­wu­ją­cy się aro­ganc­ko; im­per­ty­nent


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek aro­ganc­ki, zu­chwa­ły


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arogantka

→ aro­gant


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta aro­ganc­ka, zu­chwa­ła


Patrz:arogant

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arom

daw­niej: miła woń, przy­jem­ny za­pach; aro­mat


Źródła:

SJP.pl

Aromacik

zdrob­nie­nie od: aro­mat


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od aro­mat


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aromamarketing

mar­ke­ting z uży­ciem za­pa­chów; aro­mar­ke­ting


Źródła:

SJP.pl

Aromamarketingowy

→ aro­ma­mar­ke­ting


Patrz:aromamarketing

Źródła:

SJP.pl

Aromantyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. orien­ta­cja ro­man­tycz­na po­le­ga­ją­ca na nie­od­czu­wa­niu po­cią­gu ro­man­tycz­ne­go, od­czu­wa­niu go zni­ko­mo bądź w okre­ślo­nych wa­run­kach;


Nie mylić z: aro­ma­tycz­ność, asek­su­al­ność.

Aro­man­tycz­ność – orien­ta­cja ro­man­tycz­na po­le­ga­ją­ca na nie­od­czu­wa­niu za­in­te­re­so­wa­nia ro­man­tycz­ne­go in­ny­mi oso­ba­mi lub od­czu­wa­niu go w stop­niu zni­ko­mym. Iden­ty­fi­ka­cja osoby aro­man­tycz­nej czę­sto jest po­tocz­nie skra­ca­na do "aro".


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aromantyczny

taki, który nie od­czu­wa po­cią­gu ro­man­tycz­ne­go


przy­miot­nik

 (1.1) od­czu­wa­ją­cy po­ciąg ro­man­tycz­ny zni­ko­mo, wcale lub tylko w okre­ślo­nych wa­run­kach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aromarketing

mar­ke­ting z uży­ciem za­pa­chów; aro­ma­mar­ke­ting


Źródła:

SJP.pl

Aromat

1. przy­jem­ny za­pach;
2. przy­pra­wa do ciast (zwy­kle jako ole­jek za­pa­cho­wy);
3. zwy­kle w licz­bie mno­giej: aro­ma­ty - sub­stan­cje, olej­ki, ka­dzi­dła wy­dzie­la­ją­ce mocną woń


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) za­pach spra­wia­ją­cy przy­jem­ność

 (1.2) chem. spoż. kos­met. sub­stan­cja do­da­wa­na do pro­duk­tów po­pra­wia­ją­ca wa­lo­ry sma­ko­we i/lub za­pa­cho­we


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aromataza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) enzym od­po­wie­dzial­ny za prze­mia­nę mę­skich hor­mo­nów w żeń­skie


Aro­ma­ta­za (syn­te­ta­za estro­ge­no­wa, CYP19A1; EC 1.14.14.14) – enzym z klasy ok­sy­do­re­duk­taz, z ro­dzi­ny cy­to­chro­mu P450. Ka­ta­li­zu­je aro­ma­ty­za­cję pier­ście­nia A an­dro­ge­nów (te­sto­ste­ro­nu i an­dro­sten­dio­nu) i przeksz­tał­ce­nie ich w estro­ge­ny, od­po­wied­nio w 17β-estra­diol (E2) i estron (E1).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aromaterapeuta

spe­cja­li­sta sto­su­ją­cy aro­ma­te­ra­pię (le­czą­cy za po­mo­cą olej­ków ete­rycz­nych); aro­ma­to­te­ra­pe­u­ta


Źródła:

SJP.pl

Aromaterapeutka

→ aro­ma­te­ra­pe­u­ta; aro­ma­to­te­ra­pe­ut­ka


Źródła:

SJP.pl

Aromaterapeutyczny

zwią­za­ny z aro­ma­te­ra­pią (np. seans aro­ma­te­ra­pe­u­tycz­ny, ko­mi­nek aro­ma­te­ra­pe­u­tycz­ny); aro­ma­to­te­ra­pe­u­tycz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aro­ma­te­ra­pią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aromaterapia

le­cze­nie za­pa­cha­mi; aro­ma­to­te­ra­pia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. le­cze­nie sub­stan­cja­mi za­pa­cho­wy­mi po­przez in­ha­la­cje lub przez ich kon­takt ze skórą (wcie­ra­nie, ką­piel);


Ten ar­ty­kuł opi­su­je te­o­rie, me­to­dy lub czyn­no­ści niez­god­ne ze współ­czes­ną wie­dzą me­dycz­ną.

Aro­ma­te­ra­pia – wy­ko­rzy­sty­wa­nie ma­te­ria­łów ro­ślin­nych i aro­ma­tycz­nych ole­jów ro­ślin­nych, w tym olej­ków ete­rycz­nych do po­pra­wy psy­chicz­ne­go lub fi­zycz­ne­go sa­mo­po­czu­cia. W me­dy­cy­nie nie­kon­wen­cjo­nal­nej bywa sto­so­wa­na jako uzu­peł­nie­nie te­ra­pii lub jako forma me­dy­cy­ny al­ter­na­tyw­nej. Do­dat­ko­we le­cze­nie może być ofe­ro­wa­ne, wraz ze stan­dar­do­wym le­cze­niem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aromatoterapeuta

spe­cja­li­sta sto­su­ją­cy aro­ma­to­te­ra­pię (le­czą­cy za po­mo­cą olej­ków ete­rycz­nych); aro­ma­te­ra­pe­u­ta


Źródła:

SJP.pl

Aromatoterapeutyczny

zwią­za­ny z aro­ma­to­te­ra­pią (np. seans aro­ma­to­te­ra­pe­u­tycz­ny, ko­mi­nek aro­ma­to­te­ra­pe­u­tycz­ny); aro­ma­te­ra­pe­u­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Aromatoterapia

le­cze­nie za­pa­cha­mi; aro­ma­te­ra­pia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zob. aro­ma­te­ra­pia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aromatowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aro­ma­tem, do­ty­czą­cy aro­ma­tu


Źródła:

Wiktionary

Aromaty

1. przy­jem­ny za­pach;
2. przy­pra­wa do ciast (zwy­kle jako ole­jek za­pa­cho­wy);
3. zwy­kle w licz­bie mno­giej: aro­ma­ty - sub­stan­cje, olej­ki, ka­dzi­dła wy­dzie­la­ją­ce mocną woń


Aro­ma­ty, także aro­ma­ty spo­żyw­cze – sub­stan­cje che­micz­ne na­da­ją­ce żyw­no­ści po­żą­da­ny smak lub za­pach. Można wy­róż­nić wśród nich aro­ma­ty na­tu­ral­ne, syn­te­tycz­ne, iden­tycz­ne z na­tu­ral­ny­mi i in. W Unii Eu­ro­pej­skiej obo­wią­zu­je "Roz­po­rzą­dze­nie Par­la­men­tu Eu­ro­pej­skie­go i Rady (WE) nr 1334/2008 z dnia 16 grud­nia 2008 r.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aromatyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: aro­ma­tycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Aromatyczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: aro­ma­tycz­ny; bar­dziej aro­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Aromatyczno-Smakowy

zwią­za­ny za­rów­no z aro­ma­tem, jak i ze sma­kiem (np. przy­pra­wy aro­ma­tycz­no-sma­ko­we)


Źródła:

SJP.pl

Aromatyczność

wy­stę­po­wa­nie sprzę­żo­ne­go cy­klicz­ne­go ukła­du wią­zań pod­wój­nych (pier­ścień aro­ma­tycz­ny) w związ­kach che­micz­nych (związ­ki aro­ma­tycz­ne)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aro­ma­tycz­ne


Aro­ma­tycz­ność – zja­wi­sko wy­stę­po­wa­nia sprzę­żo­ne­go cy­klicz­ne­go ukła­du wią­zań pod­wój­nych, wy­ka­zu­ją­cych efekt de­lo­ka­li­za­cji elek­tro­nów π. Ilo­ścio­wa ocena stop­nia aro­ma­tycz­no­ści okre­śla­na jest przez war­tość ener­gii re­zo­nan­so­wej. Aro­ma­tycz­ność po­wo­du­je zwięk­szo­ną sta­bil­ność ter­mo­dy­na­micz­ną czą­stecz­ki związ­ku che­micz­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aromatyczny

ma­ją­cy przy­jem­ny za­pach (np. aro­ma­tycz­ne zioła, aro­ma­tycz­na her­ba­ta)


przy­miot­nik

 (1.1) ma­ją­cy silny, miły za­pach

 (1.2) o wy­raź­nym, bo­ga­tym smaku

 (1.3) chem. o cy­klicz­nych wę­glo­wo­do­rach: taki, w któ­rym ist­nie­je sprzę­żo­ne wią­za­nie wie­lo­krot­ne, czyli zam­knię­ty układ na­prze­mien­nie po­ło­żo­nych wią­zań pod­wój­nych i po­je­dyn­czych mię­dzy ato­ma­mi węgla


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aromatyzacja

na­da­wa­nie cze­muś (zwła­szcza pro­duk­tom spo­żyw­czym) od­po­wied­nie­go za­pa­chu, do­da­wa­nie od­po­wied­nich aro­ma­tycz­nych sub­stan­cji za­pa­cho­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pro­ces na­sy­ca­nia cze­goś aro­ma­tem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aromatyzacyjny

→ aro­ma­ty­za­cja


Patrz:aromatyzacja

Źródła:

SJP.pl

Aromatyzer

1. śro­dek aro­ma­ty­zu­ją­cy;
2. zwy­kle w licz­bie mno­giej: bak­te­ria mle­ko­wa, która pro­du­ku­je sub­stan­cje na­da­ją­ce przy­jem­ny za­pach pro­duk­tom mlecz­nym


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aromatyzowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) spoż. kos­met. do­da­wa­nie do cze­goś aro­ma­tów w celu na­da­nia ja­kie­goś za­pa­chu

 (1.2) chem. pro­ces otrzy­my­wa­nia związ­ków aro­ma­tycz­nych z in­nych związ­ków or­ga­nicz­nych


Źródła:

Wiktionary

Aromatyzować

na­da­wać cze­muś (zwła­szcza pro­duk­tom spo­żyw­czym) od­po­wied­ni za­pach, do­da­wać od­po­wied­nie aro­ma­tycz­ne sub­stan­cje za­pa­cho­we


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­ro­ma­ty­zo­wać)

 (1.1) chem. na­da­wać za­pa­chu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aromorfoza

Aro­mor­fo­za – ter­min wpro­wa­dzo­ny przez Alek­sie­ja Sie­wier­co­wa na okre­śle­nie "klu­czo­wej in­no­wa­cji" w roz­wo­ju istot ży­wych – istot­nych zmian w bu­do­wie i funk­cjo­no­wa­niu or­ga­niz­mów, pod­no­szą­ce je na wyż­szy po­ziom roz­wo­ju ewo­lu­cyj­ne­go, umoż­li­wia­ją­ce opa­no­wa­nie no­wych śro­do­wisk (w odróż­nie­niu od drob­nych zmian przy­sto­so­waw­czych, dla któ­rych za­pro­po­no­wał ter­min idio­a­dap­ta­cja).


Źródła:

Wikipedia

Aromun

czło­nek grupy et­nicz­nej za­miesz­ku­ją­cej po­łud­nio­wo-wschod­nią Eu­ro­pę


Źródła:

SJP.pl

Aromuni

1. miesz­kań­cy gór­skich re­gio­nów po­łud­nio­wo-wschod­niej Ma­ce­do­nii, pół­noc­nej Gre­cji i po­łud­nio­wej Al­ba­nii;
2. po­łud­nio­we od­ga­łę­zie­nie Ru­mu­nów


Źródła:

SJP.pl

Aromunka

człon­ki­ni grupy et­nicz­nej za­miesz­ku­ją­cej po­łud­nio­wo-wschod­nią Eu­ro­pę


Źródła:

SJP.pl

Aromuński

zwią­za­ny z Aro­mu­na­mi, grupą et­nicz­ną


Źródła:

SJP.pl

Aron

ro­śli­na z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych; obraz­ko­wiec, obraz­ki pla­mi­ste


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aronia

krzew z ro­dzi­ny ró­żo­wa­tych o bia­łych lub ró­żo­wych kwia­tach i ja­go­do­wych owo­cach z dużą ilo­ścią wi­ta­min


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Aro­nia|ref=tak., krzew o ma­łych, bia­łych lub czer­wo­nych kwia­tach i drob­nych, gra­na­to­wych lub czer­wo­nych owo­cach o słod­ko-cierp­kim smaku;

 (1.2) spoż. owoc aro­nii (1.1) uży­wa­ny głów­nie na przet­wo­ry


Aro­nia ("Aro­nia" Medik.) – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny ró­żo­wa­tych. Obej­mu­je dwa ga­tun­ki i mie­szań­ca mię­dzy nimi. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją w na­tu­rze we wschod­niej czę­ści Ame­ry­ki Pół­noc­nej – od Nowej Fund­lan­dii i On­ta­rio po Flo­ry­dę i Tek­sas. Rosną tam w wil­got­nych i ba­gien­nych la­sach oraz na mo­kra­dłach. Kwia­ty za­py­la­ne są zwy­kle przez pszczo­ły, przy czym ro­śli­ny te zdol­ne są do two­rze­nia na­sion za­rów­no w wy­ni­ku za­py­le­nia krzy­żo­we­go, sa­mo­pyl­no­ści, jak i apo­mik­sji.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aroniowy

→ aro­nia


przy­miot­nik

 (1.1) zro­bio­ny z aro­nii


Patrz:aronia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aroniówka

na­lew­ka z aro­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kulin. na­lew­ka z aro­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aronowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Arona lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arosa

model sa­mo­cho­du marki Seat


Arosa – miej­sco­wość i gmina uz­dro­wi­sko­wa we wschod­niej Szwaj­ca­rii, w kan­to­nie Gry­zo­nia, w re­gio­nie Ples­sur. Leży w Al­pach Re­tyc­kich, u stóp szczy­tu Par­pa­ner Rot­horn (2 863 m), w do­li­nie rzeki Ples­sur. Gmina po­ło­żo­na na wy­so­ko­ści 1 775 m. Oś­ro­dek tu­ry­stycz­no-wy­po­czyn­ko­wy, w któ­rym leczy się rów­nież gruź­li­cę.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arotron

ga­tu­nek ryby z ro­dzi­ny ro­zdym­ko­wa­tych


Źródła:

SJP.pl

Arowana

aro­wa­na az­ja­tyc­ka - ga­tu­nek ak­wa­rio­wej ryby z rzędu kost­no­ję­zy­koksz­tałt­nych


Źródła:

SJP.pl

Arowy

→ ar


Patrz:ar

Źródła:

SJP.pl

Arp

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Arpa

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) żegl. mor­ski ra­da­ro­wy sy­stem an­ty­ko­li­zyj­ny


Zo­bacz też: Arpa (il­chan).

Arpa (hy.) lub Arpaçay (az.) – rzeka w Ar­me­nii i w Azer­bej­dża­nie. Bie­rze po­czą­tek w Gó­rach Zan­ge­zur­skich, na wy­so­ko­ści 2985 m n.p.m. Ucho­dzi le­wo­stron­nie do Arak­su, na wy­so­ko­ści 780 m n.p.m.

Ma 126 km lub 128 km dłu­go­ści. Zlew­nia zaj­mu­je po­wierzch­nię 2630 km².


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arpad

czło­nek dy­na­stii wę­gier­skich ksią­żąt (889-1001) i kró­lów (1001-1301)


Arpad (ur. ok. 845–850, zm. 907?) – wódz wę­gier­ski, pro­to­pla­sta dy­na­stii Ar­pa­dów. Prze­szedł na czele Ma­dzia­rów przez Prze­łęcz We­rec­ką na te­re­ny zwane obec­nie Ni­zi­ną Wę­gier­ską roz­po­czy­na­jąc w ten spo­sób pro­ces osied­la­nia się na te­re­nie Pa­no­nii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arpadowie

dy­na­stia pa­nu­ją­ca na Wę­grzech do 1301 roku


Ar­pa­do­wie (rza­dziej Ar­pa­dzi, cza­sem: dy­na­stia Ar­pa­do­wi­czów) – dy­na­stia ksią­żąt (889–1001), a na­stęp­nie kró­lów wę­gier­skich (do 1301). Pier­wsza wę­gier­ska dy­na­stia na­ro­do­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arpadowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­pa­da lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arpedżio

wy­ko­na­nie akor­du przez bra­nie po­szcze­gól­nych jego dźwię­ków w szyb­kim tem­pie; ar­peg­gio


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. zob. ar­peg­gio.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arpedżiowy

zwią­za­ny z ar­pe­dżiem


Źródła:

SJP.pl

Arpeggio

[czy­taj: ar­pe­dżio] wy­ko­na­nie akor­du przez bra­nie po­szcze­gól­nych jego dźwię­ków w szyb­kim tem­pie; ar­pe­dżio


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. spo­sób wy­ko­na­nia akor­du na in­stru­men­cie mu­zycz­nym po­le­ga­ją­cy na za­gra­niu skła­do­wych dźwię­ków jeden po dru­gim, za­czy­na­jąc od naj­niż­sze­go tonu;

 (1.2) muz. akord za­gra­ny w for­mie ar­peg­gia (1.1)


Ar­peg­gio (wł.) – spo­sób wy­ko­ny­wa­nia współbrz­mień ma­ją­cy cha­rak­ter ozdob­ni­ka, zaz­na­cza­ny pio­no­wą linią fa­li­stą po­prze­dza­ją­cą akord.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arpeggione

[czy­taj: ar­pe­dżio­ne] stru­no­wy in­stru­ment mu­zycz­ny łą­czą­cy cechy gi­ta­ry i wio­lon­cze­li; gi­ta­ra mi­łos­na, gi­ta­ra-wion­cze­la


Ar­peg­gio­ne, wio­lon­cze­la gi­ta­ro­wa, gi­ta­ra mi­łos­na, gi­ta­ro-wio­lon­cze­la – dawny in­stru­ment mu­zycz­ny z grupy smycz­ko­wych. Po­dob­ny do wio­lon­cze­li, ale z gład­ko pro­fi­lo­wa­ną talią w grusz­ko­wa­tym pudle re­zo­nan­so­wym. Miał sze­ro­ką szyj­kę wy­po­sa­żo­ną w 24 me­ta­lo­we progi, oraz 6 strun. Stro­jo­ny był jak gi­ta­ra: E, A, d, g, h, e1. Pod­czas gry trzy­ma­ny był mię­dzy ko­la­na­mi, jak viola da gamba. Naj­bar­dziej zna­nym ut­wo­rem skom­po­no­wa­nym dla ar­peg­gio­ne jest "" Fran­za Schu­ber­ta, od któ­rej in­stru­ment przy­jął swoją nazwę.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arpeggiowy

→ ar­peg­gio [czy­taj: ar­pe­dżio­wy]


Źródła:

SJP.pl

Arpitański

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ar­pi­ta­nią, do­ty­czą­cy Ar­pi­ta­nii

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język ar­pi­tań­ski;


Źródła:

Wiktionary

Arquette

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Arr

wy­krzy­knik

 (1.1) okrzyk pi­rac­ki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arran

bry­tyj­ska wyspa u za­chod­nich wy­brze­ży Szko­cji


Arran (gael. "Ei­le­an Ara­inn") – wyspa w za­chod­niej Szko­cji, po­ło­żo­na w za­to­ce Firth of Clyde. Jej po­wierzch­nia wy­no­si 427 km², a licz­ba miesz­kań­ców – 5058 (2001). Arran jest 7. co do wiel­ko­ści szkoc­ką wyspą i 9. w kolei z ota­cza­ją­cych Wiel­ką Bry­ta­nię (wy­łą­cza­jąc Ir­lan­dię). Pod wzglę­dem ad­mi­ni­stra­cyj­nym wyspa na­le­ży do jed­nost­ki North Ayrs­hi­re, a hi­sto­rycz­nie – do hrab­stwa Bu­tes­hi­re.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arrangement

[czy­taj: arąŻMĄ] czę­ścio­wo im­pro­wi­zo­wa­na aran­ża­cja mu­zy­ki roz­ryw­ko­wej


Źródła:

SJP.pl

Arras

tka­ni­na de­ko­ra­cyj­na na ścia­nę, tkana z cien­kich nici weł­nia­nych i jed­wab­nych, czę­sto z do­dat­kiem nici zło­tych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) szt. ozdob­ny dywan, go­be­lin z mo­ty­wem fi­gu­ra­tyw­nym za­wie­sza­ny na ścia­nie;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arraski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Arras, do­ty­czą­cy Arras


Źródła:

Wiktionary

Arrasowy

zwią­za­ny z ar­ra­sem


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ar­ra­sem, do­ty­czą­cy ar­ra­sów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arrau

ga­tu­nek słod­ko­wod­ne­go żół­wia z Ame­ry­ki Po­łud­nio­wej


Arrau ("Po­doc­ne­mis ex­pan­sa") – ga­tu­nek żół­wia z ro­dzi­ny Po­doc­ne­mi­di­dae. To naj­więk­szy ame­ry­kań­ski żółw z po­drzę­du żółwi bo­ko­szyj­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arrenotokia

w bio­lo­gii: ro­dzaj par­te­no­ge­ne­zy, w trak­cie któ­rej z nie­za­płod­nio­nych ko­mó­rek ja­jo­wych roz­wi­ja­ją się wy­łącz­nie samce (np. trut­nie pszczo­ły miod­nej); ar­he­no­to­kia, arr­he­no­to­kia


Ar­re­no­to­kia, ar­he­no­to­kia, arr­he­no­to­kia – forma dzie­wo­rództ­wa (par­te­no­ge­ne­zy), w któ­rej z nie­za­płod­nio­nych ko­mó­rek ja­jo­wych roz­wi­ja­ją się samce. Do­kład­ny za­kres po­ję­cio­wy tego ter­mi­nu różni się w za­leż­no­ści od au­to­ra. Ar­re­no­to­kia może ogra­ni­czać się do pow­sta­wa­nia ha­plo­i­dal­nych sam­ców bądź też obej­mo­wać rów­nież pow­sta­wa­nie sam­ców di­plo­i­dal­nych o trwa­le nie­ak­tyw­nym jed­nym z ze­sta­wów chro­mo­so­mów (pa­ra­ha­plo­i­dal­ność), może też okre­ślać wszyst­kie przy­pad­ki, gdy sa­miec pow­sta­je z udzia­łem par­te­no­ge­ne­zy (np.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arrhenotokia

w bio­lo­gii: ro­dzaj par­te­no­ge­ne­zy, w trak­cie któ­rej z nie­za­płod­nio­nych ko­mó­rek ja­jo­wych roz­wi­ja­ją się wy­łącz­nie samce (np. trut­nie pszczo­ły miod­nej); ar­he­no­to­kia, ar­re­no­to­kia


Źródła:

SJP.pl

Arriba

mia­sto w USA


Ar­ri­ba – mia­sto w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, w sta­nie Ko­lo­ra­do, w hrab­stwie Lin­coln.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arrow

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Arrozacja

pod­wyż­sze­nie kwoty lub prze­dłu­że­nie ter­mi­nu po­życz­ki pod wa­run­kiem do­pła­ty


Ar­ro­za­cja – pod­wyż­sze­nie lub od­na­wia­nie po­życz­ki po­le­ga­ją­ce na uza­leż­nie­niu uz­na­nia daw­nej po­życz­ki od do­pła­ty do obli­ga­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arsa

ak­cen­to­wa­na sy­la­ba w me­try­ce an­tycz­nej


Zo­bacz też: Arsa (Ru­mu­nia).

Arsa (gr. "ἄρσις" [ársis] – ’pod­nie­sie­nie’) – w po­ez­ji an­tycz­nej jest to moc­niej­sza część stopy wier­szo­wej. Druga, słab­sza część stopy wier­szo­wej na­zy­wa­na jest tezą.

Nazwa wy­wo­dzi się od „pod­nie­sie­nia” stopy w tańcu, któ­re­mu to­wa­rzy­szył śpiew – arsa była tą sy­la­bą (czy też czę­ścią) stopy wier­szo­wej, która była śpie­wa­na w chwi­li, kiedy tan­cerz odry­wał włas­ną stopę od ziemi. W związ­ku z tym arsa była po­cząt­ko­wo wła­śnie słab­szą ryt­micz­nie czę­ścią stopy wier­szo­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arsakes

rze­czow­nik, ro­dzaj męski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m. (no­szo­ne m.in. przez kró­lów Par­tów)


Zo­bacz też: Ar­sa­kes (król Ar­me­nii).

Ar­sa­kes ( Αρσάκης, od irań. Aršak) (? – zm. po­mię­dzy 217 a 214 p.n.e.) – wódz ple­mie­nia Par­nów i pier­wszy król Par­tów, epo­ni­micz­ny za­ło­ży­ciel dy­na­stii Ar­sa­cy­dów.

W związ­ku ze skąpą licz­bą źró­deł na temat wczes­nej hi­sto­rii Ar­sa­cy­dów po­stać Ar­sa­ke­sa do dzi­siaj jest przed­mio­tem kon­tro­wer­sji wśród ira­ni­stów.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arsan

zwią­zek or­ga­nicz­ny; ar­se­no­wo­dór


Źródła:

SJP.pl

Arsen

pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu As, szary, żółty lub czar­ny pół­me­tal, sil­nie tru­ją­cy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu As i licz­bie ato­mo­wej 33;

 (1.2) slang. po­ślad­ki, odbyt


Arsen (As, ar­se­ni­cum) – pier­wia­stek che­micz­ny z grupy azo­tow­ców o wła­ści­wo­ściach me­ta­lo­i­du. Arsen i jego związ­ki są tru­ją­ce.

Wy­stę­pu­je w sko­ru­pie ziem­skiej w ilo­ści 2,5 ppm (zaj­mu­jąc 20. miej­sce pod wzglę­dem roz­po­wszech­nie­nia wśród pier­wiast­ków). Two­rzy ponad 200 mi­ne­ra­łów, z któ­rych naj­bar­dziej roz­po­wszech­nio­ne są ar­se­no­pi­ryt, le­lin­git, au­ry­pig­ment i re­al­gar.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arsenal

[czy­taj: ARsenal] klub pił­kar­ski z Lon­dy­nu


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arsenalik

zdrob­nie­nie od: ar­se­nał


Źródła:

SJP.pl

Arsenalikowy

przy­miot­nik od: ar­se­na­lik


Źródła:

SJP.pl

Arsenalski

→ Ar­se­nal


Patrz:Arsenal

Źródła:

SJP.pl

Arsenawy

za­wie­ra­ją­cy arsen trój­war­to­ścio­wy (trójt­le­nek ar­se­nu)


Źródła:

SJP.pl

Arsenał

1. skład­ni­ca broni, zbro­jow­nia;
2. znacz­ny zbiór cze­goś: kon­kret­nych przed­mio­tów lub spo­so­bów, po­my­słów itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. wojsk. bu­dy­nek lub po­mie­szcze­nie peł­nią­ce funk­cję skła­du broni; skład­ni­ca broni; ; Glo­ger.

 (1.2) książk. zgro­ma­dzo­na broń

 (1.3) przen. bo­ga­ty zbiór cze­goś


Ar­se­nał (wł. "ar­se­na­le", fr. "ar­se­nal") – bu­dy­nek lub ze­spół bu­dyn­ków o ce­chach obron­nych, w któ­rym prze­cho­wy­wa­no broń oraz sprzęt wo­jen­ny (zbro­jow­nia). Ar­se­na­ły po­sia­da­ły także warsz­ta­ty, w któ­rych na­pra­wia­no i wyt­wa­rza­no broń ręcz­ną oraz od­le­wa­no dzia­ła (w lud­wi­sar­ni).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arsenałowy

zwią­za­ny z ar­se­na­łem


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ar­se­na­łem, do­ty­czą­cy ar­se­na­łu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arsenek

zwią­zek ar­se­nu z me­ta­lem; np. ni­kie­lin, le­lin­git, smal­tyn, do­me­y­kit


Źródła:

SJP.pl

Arseniak

tru­ją­cy gaz o za­pa­chu czosn­ku; ar­se­no­wo­dór


Źródła:

SJP.pl

Arsenian

sól kwasu ar­se­no­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek che­micz­ny, sól lub ester kwasu ar­se­no­we­go;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arseniany

sól kwasu ar­se­no­we­go


Ar­se­nia­ny, nazwa sy­ste­ma­tycz­na: te­tra­ok­sy­do­ar­se­nia­ny(3−), w sy­ste­mie Stoc­ka: ar­se­nia­ny(V) – sole i estry kwasu ar­se­no­we­go.

Sole kwasu ar­se­no­we­go za­wie­rać mogą jony #PATRZ (ar­se­nia­ny), #PATRZ (wo­do­ro­ar­se­nia­ny) lub #PATRZ (di­wo­do­ro­ar­se­nia­ny). Są to prze­waż­nie be­zbarw­ne sub­stan­cje słabo roz­pu­szcza­ją­ce się w wo­dzie otrzy­my­wa­ne w re­ak­cjach zo­bo­jęt­nia­nia kwasu ar­se­no­we­go lub sta­pia­nia trit­len­ku diar­se­nu. Przy­kła­dem ar­se­nia­nu jest fah­le­it.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arsenin

sól kwasu ar­se­na­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek che­micz­ny, sól lub ester kwasu ar­se­na­we­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arseniny

sól kwasu ar­se­na­we­go


Ar­se­ni­ny, nazwa Stoc­ka: ar­se­nia­ny(III) – sole kwasu ar­se­na­we­go, w któ­rych arsen wy­stę­pu­ją na III stop­niu ut­le­nie­nia. Mogą one za­wie­rać jony #PATRZ (ar­se­ni­ny), #PATRZ (wo­do­ro­ar­se­ni­ny), #PATRZ (di­wo­do­ro­ar­se­ni­ny), przy czym na­zy­wa się je or­to­ar­se­ni­na­mi dla odróż­nie­nia od soli za­wie­ra­ją­cych anio­ny #PATRZ (pi­ro­ar­se­ni­ny) lub też po­li­me­rycz­ne #PATRZ (me­ta­ar­se­ni­ny).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arsenit

mi­ne­rał, tle­nek ar­se­na­wy


Źródła:

SJP.pl

Arseniuk

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Arseniusz

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arsenki

zwią­zek ar­se­nu z me­ta­lem; np. ni­kie­lin, le­lin­git, smal­tyn, do­me­y­kit


Źródła:

SJP.pl

Arsenolit

mi­ne­rał, ar­sze­nik ro­dzi­my, pro­dukt ut­le­nia­nia mi­ne­ra­łów ar­se­no­wych


Ar­se­no­lit – rzad­ki mi­ne­rał z klasy tlen­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arsenoorganiczny

związ­ki ar­se­no­or­ga­nicz­ne - związ­ki or­ga­nicz­ne za­wie­ra­ją­ce w czą­stecz­ce atomy ar­se­nu zwią­za­ne bez­poś­red­nio z ato­ma­mi węgla


Źródła:

SJP.pl

Arsenopiryt

mi­ne­rał, siar­czek że­la­za i ar­se­nu; piryt ar­se­no­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. po­spo­li­ty mi­ne­rał z gro­ma­dy siar­ko­so­li, jego głów­nym skład­ni­kiem jest siar­czek że­la­zo­wo-ar­se­no­wy, zwy­kle za­wie­ra do­miesz­ki złota;


Ar­se­no­pi­ryt – mi­ne­rał z gro­ma­dy siar­ko­so­li; jego głów­nym skład­ni­kiem siar­czek że­la­zo­wo-ar­se­no­wy. Mi­ne­rał po­spo­li­ty i sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­ny.

Nazwa po­cho­dzi od skła­du che­micz­ne­go (E.F. Gloc­ker, 1847).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arsenopirytowy

przy­miot­nik od: ar­se­no­pi­ryt


Źródła:

SJP.pl

Arsenowodór

zwią­zek or­ga­nicz­ny, sil­nie tru­ją­cy gaz o za­pa­chu czosn­ku; arsan


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. tru­ją­cy, nie­or­ga­nicz­ny gaz, któ­re­go za­pach przy­po­mi­na czos­nek;


Ar­se­no­wo­dór, – nie­or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, be­zbarw­ny, pi­ro­fo­rycz­ny, sil­nie tru­ją­cy gaz o za­pa­chu czosn­ku. Słabo roz­pu­szcza się w wo­dzie. Ogrze­wa­ny roz­kła­da się na arsen i wodór.

Pow­sta­je w wy­ni­ku dzia­ła­nia kwa­sa­mi lub wodą na ar­sen­ki me­ta­li np.:

Re­ak­cję pow­sta­wa­nia ar­se­no­wo­do­ru wy­ko­rzy­stu­je się przy pró­bie Mars­ha pod­czas wy­kry­wa­nia związ­ków ar­se­nu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arsenowy

przy­miot­nik od: arsen


przy­miot­nik

 (1.1) chem. do­ty­czą­cy ar­se­nu, za­wie­ra­ją­cy arsen


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arsis

[czy­taj: ars-is] krój czcion­ki


Arsis – ame­ry­kań­ski ze­spół tech­ni­cal me­lo­dic death me­ta­lo­wy. Ze­spół zo­stał za­ło­żo­ny w Vir­gi­nia Beach z ini­cja­ty­wy Ja­me­sa Ma­lo­ne'a oraz Mi­cha­e­la Van Dyne'a.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arsja

ga­tu­nek ryby z rzędu flą­droksz­tałt­nych


Arsja ("Pse­u­dor­hom­bus ar­sius") – ga­tu­nek ryby flą­droksz­tałt­nej z ro­dzi­ny Pa­ra­licht­hy­i­dae.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arsonian

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek che­micz­ny, sól lub ester jed­ne­go z kwa­sów ar­so­no­wych


Źródła:

Wiktionary

Arsonin

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek che­micz­ny, sól lub ester jed­ne­go z kwa­sów ar­so­na­wych


Źródła:

Wiktionary

Arsonwalizacja

jedna z metod le­cze­nia prą­da­mi wiel­kiej czę­stot­li­wo­ści; dar­son­wa­li­za­cja


Źródła:

SJP.pl

Arsyna

ar­se­no­or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, al­ki­lo­wa lub ary­lo­wa po­chod­na ar­se­no­wo­do­ru


Źródła:

SJP.pl

Arsynian

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek che­micz­ny, sól lub ester jed­ne­go z kwa­sów ar­sy­no­wych


Źródła:

Wiktionary

Arsynin

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. zwią­zek che­micz­ny, sól lub ester jed­ne­go z kwa­sów ar­sy­na­wych


Źródła:

Wiktionary

Arsyny

ar­se­no­or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, al­ki­lo­wa lub ary­lo­wa po­chod­na ar­se­no­wo­do­ru


Ar­sy­ny – grupa ar­se­no­or­ga­nicz­nych związ­ków che­micz­nych po­chod­nych ar­se­no­wo­do­ru, pow­sta­łych przez pod­sta­wie­nie ato­mów wo­do­ru przez jedną, dwie lub trzy grupy al­ki­lo­we lub ary­lo­we. Dzie­lą się na:

Część chlo­row­co­po­chod­nych arsyn jest bo­jo­wy­mi środ­ka­mi tru­ją­cy­mi. Mają one różne wła­ści­wo­ści tok­sycz­ne, jed­nak zaz­wy­czaj są także ogól­no­tru­ją­ce.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arszenik

trójt­le­nek ar­se­nu; bar­dzo sil­nie tru­ją­ca sub­stan­cja che­micz­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. tok­sy­kol. pot. tle­nek ar­se­nu na trze­cim stop­niu ut­le­nie­nia, po­pu­lar­na tru­ciz­na pod po­sta­cią bia­łe­go prosz­ku


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arszenikowy

zwią­za­ny z ar­sze­ni­kiem


przy­miot­nik

 (1.1) chem. zwią­za­ny z ar­sze­ni­kiem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arszyn

dawna ro­syj­ska miara dłu­go­ści równa 71,12 cm (ar­szyn ro­syj­ski) lub 81,54 cm (ar­szyn ga­li­cyj­ski)


Ar­szyn (ros. "аршин") – dawna ro­syj­ska jed­nost­ka dłu­go­ści, bę­dą­ca sumą dłu­go­ści łok­cia i stopy, wa­ha­ją­ca się w gra­ni­cach 71,11-81,5 cm.

Ter­min od­po­wia­da tu­rec­kiej jed­nost­ce dłu­go­ści arşın 68 cm, arşın ar­chi­tek­to­nicz­ny 75,8 cm.

W za­bo­rze ro­syj­skim w la­tach 1849–1915 urzę­do­wo 1 ar­szyn = 0,711167 metra, czyli 1 m = 1,406100 ar­szy­na.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Art

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) szt. wyraz two­rzą­cy po­ję­cia zwią­za­ne ze sztu­ką

 (1.2) pot. skr. od ar­ty­kuł


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Art-House

[czy­taj: art-hałz] art house, art­ho­u­se; śro­do­wi­sko­wo:
1. filmy ni­szo­we i nie­za­leż­ne dla wy­ro­bio­nych wi­dzów;
2. kino stu­dyj­ne


Źródła:

SJP.pl

Art-House'owy

→ art-house [czy­taj: art-hał­zo­wy]; art-ho­u­so­wy, art­ho­u­se'owy, art­ho­u­so­wy


Źródła:

SJP.pl

Art-Housowy

→ art-house [czy­taj: art-hał­zo­wy]; art-house'owy, art­ho­u­se'owy, art­ho­u­so­wy


Źródła:

SJP.pl

Art.

skrót od:
1. ar­ty­kuł; artyk.;
2. ar­ty­stycz­ny;
3. ar­ty­le­ria; artyl.;
4. ar­ty­le­ryj­ski; artyl.


skrót

 (1.1) = ar­ty­kuł

 (1.2) = szt. ar­ty­sta, ar­ty­stycz­ny

 (1.3) = wojsk. ar­ty­le­ria


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arta

1. sta­ro­żyt­na Am­bra­kia, mia­sto w za­chod­niej Gre­cji, sto­li­ca pre­fek­tu­ry o tej samej naz­wie;
2. mia­sto w po­łud­nio­wo-wschod­nim Dżi­bu­ti, sto­li­ca re­gio­nu o tej samej naz­wie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artagnan

Ar­ta­gnan – miej­sco­wość i gmina we Fran­cji, w re­gio­nie Ok­sy­ta­nia, w de­par­ta­men­cie Pi­re­ne­je Wy­so­kie.

We­dług da­nych na rok 1990 gminę za­miesz­ki­wa­ło 436 osób, a gę­stość za­lud­nie­nia wy­no­si­ła 88 osób/km² (wśród 3020 gmin re­gio­nu Midi-Pi­re­ne­je Ar­ta­gnan pla­su­je się na 641. miej­scu pod wzglę­dem licz­by lud­no­ści, na­to­miast pod wzglę­dem po­wierzch­ni na miej­scu 1490.).


Źródła:

Wikipedia

Artakserkses

wład­ca sta­ro­żyt­nej Per­sji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) hist. imię|pol­ski|m.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artaud

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Artbook

[czy­taj: art­buk] dzie­ło ar­ty­stycz­ne w for­mie książ­ki, łą­czą­ce w sobie cechy tra­dy­cyj­nej książ­ki oraz sztu­ki


Źródła:

SJP.pl

Artbuyer

[czy­taj: art bajer] pra­cow­nik agen­cji re­kla­mo­wej zaj­mu­ją­cy się wy­szu­ki­wa­niem pod­wy­ko­naw­ców do re­a­li­za­cji da­ne­go pro­jek­tu re­kla­my; art buyer


Źródła:

SJP.pl

Artdecowski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z art déco, do­ty­czą­cy art déco


Źródła:

Wiktionary

Artefakcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ar­te­fakt


Źródła:

Wiktionary

Artefakt

1. wyt­wór pracy czło­wie­ka;
2. w fan­ta­sty­ce i grach kom­pu­te­ro­wych: cenny przed­miot o ma­gicz­nych wła­ści­wo­ściach;
3. nie­pra­wi­dło­wy ele­ment wy­ni­ku ba­da­nia na­u­ko­we­go;
4. nie­pra­wi­dło­wa struk­tu­ra tkan­ki lub ko­mór­ki wi­dzia­na w pre­pa­ra­tach mi­kro­sko­po­wych;
5. za­u­wa­żal­na wada w obra­zie lub dźwię­ku, pow­sta­ją­ca zwy­kle w wy­ni­ku za­sto­so­wa­nia strat­nej kom­pre­sji da­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) an­trop. przed­miot wy­ko­na­ny ludz­ką ręką;

 (1.2) biol. med. struk­tu­ra lub włas­ność, która nie po­ja­wi­ła się na­tu­ral­nie w ba­da­nym zja­wi­sku, ale jako re­zul­tat od­dzia­ły­wa­nia zew­nętrz­ne­go lub błędu po­mia­ro­we­go;

 (1.3) in­form. fot. wada w oglą­da­nym obra­zie bądź sły­sza­nym dźwię­ku bę­dą­ca skut­ka­mi ubocz­nym za­sto­so­wa­nia al­go­ryt­mu kom­pre­sji;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artek

zdrob­nie­nie od: Artur, Ar­ka­diusz (imio­na mę­skie)


Artek (do 1925 Cha­sta) – obóz pio­nier­ski na Kry­mie, znaj­du­ją­cy się u pod­nó­ża po­łud­nio­wo-za­chod­nie­go zbo­cza góry Aju­dah (Aju-Dah), nad brze­giem Morza Czar­ne­go, w miej­sco­wo­ści Gu­rzuf.

Pier­wot­na nazwa po­cho­dzi od nazwy znaj­du­ją­ce­go się w tym miej­scu uro­czy­ska.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artel

spół­dziel­nia pracy w Rosji car­skiej i w Związ­ku Ra­dziec­kim


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sa­mo­dziel­na grupa pra­cu­ją­cych wspól­nie ro­bot­ni­ków, rze­mieśl­ni­ków lub my­śli­wych w Rosji i kra­jach po­stro­syj­skich;


Zo­bacz też: Artel – przed­się­bior­stwo elek­tro­nicz­ne.

Artel ( артель) – bry­ga­da (ze­spół, grupa) ro­bot­ni­ków, my­śli­wych czy rze­mieśl­ni­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artem

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.


Źródła:

Wiktionary

Artemia

ro­dzaj sko­ru­pia­ków z gro­ma­dy skrze­lo­no­gów, uży­wa­nych w ak­wa­ry­sty­ce jako po­karm


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artemida

mit. gr. dzie­wi­cza bo­gi­ni lasów i łowów, córka Zeusa i Leto; Ar­te­mis


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. bo­gi­ni łowów i przy­ro­dy, łą­czo­na z Se­le­ne, He­ka­te i Per­se­fo­ną oraz utoż­sa­mia­na z rzym­ską Dianą;


Ar­te­mi­da, Ar­te­mis ( Ἄρτεμις "Ártemis") – w mi­to­lo­gii grec­kiej bo­gi­ni łowów, dzi­kiej przy­ro­dy (dzi­kich zwie­rząt, lasów) i księ­ży­ca. Córka Zeusa i Leto, sio­stra bliź­niacz­ka Apol­la (Apol­li­na). Na­le­ża­ła do grona dwu­na­stu bogów olim­pij­skich. Jako bo­gi­ni-dzie­wi­ca spra­wo­wa­ła opie­kę nad czy­sto­ścią i po­ma­ga­ła ko­bie­tom pod­czas po­ro­dów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artemis

w mi­to­lo­gii grec­kiej: dzie­wi­cza bo­gi­ni lasów i łowów, córka Zeusa i Leto; Ar­te­mi­da


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. zob. Ar­te­mi­da.

 (1.2) astr. pla­ne­to­i­da o nu­me­rze ka­ta­lo­go­wym 105;

 (1.3) geogr. miej­sco­wość w Gre­cji, w At­ty­ce


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artemiusz

imię mę­skie


Ar­te­miusz – imię mę­skie, po­cho­dze­nia grec­kie­go, w wer­sji Αρτέμιος/Ar­te­mios wy­wo­dzą­ce się od imie­nia bo­gi­ni Ar­te­mi­dy, a w wer­sji Ἀρτεμής/Ar­te­mes zna­czą­ce „bez­piecz­ny, ide­al­ne­go zdro­wia”. Imię to no­si­ło kilku świę­tych. Forma żeń­ska – Ar­te­mia.

Ar­te­miusz imie­ni­ny ob­cho­dzi 6 czerw­ca i 20 paź­dzier­ni­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artemiuszostwo

Ar­te­miusz z mał­żon­ką; Ar­te­miu­szo­wie


Źródła:

SJP.pl

Artemiuszowie

Ar­te­miusz z mał­żon­ką; Ar­te­miu­szo­stwo


Źródła:

SJP.pl

Artemiuszowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­te­miu­sza lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Artemizja

Ar­te­miz­ja – grec­kie imię żeń­skie.


Źródła:

Wikipedia

Artemizjon

1. przy­lą­dek na Eubei;
2. świą­ty­nia Ar­te­mi­dy w Efe­zie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rel. hist. świą­ty­nia, miej­sce kultu bo­gi­ni Ar­te­mi­dy;


To jest stro­na ujed­noz­nacz­nia­ją­ca. Po­ni­żej znaj­du­ją się różne zna­cze­nia hasła „Ar­te­miz­jon”.

Ar­te­miz­jon – mia­nem tym na­zy­wa­no każde miej­sce kultu grec­kiej bo­gi­ni Ar­te­mi­dy, jed­nak­że naj­czę­ściej sto­su­je się tę nazwę w od­nie­sie­niu do na­stę­pu­ją­cych miejsc i obiek­tów:

Do zna­nych ar­te­miz­jo­nów za­li­cza się także świą­ty­nia w Bra­u­ron.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artemizyna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. med. sub­stan­cja ak­tyw­na wyt­wa­rza­na przez by­li­cę rocz­ną (nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ar­te­mi­sia annua|L.|ref=tak.), uży­wa­na w le­cze­niu ma­la­rii


Źródła:

Wiktionary

Arteon

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) pot. mot. jeden z mo­de­li sa­mo­cho­du marki Volks­wa­gen


Zo­bacz też: Volks­wa­gen Ar­te­on.

Ar­te­on – ogól­no­pol­ski mie­sięcz­nik poś­wię­co­ny sztu­kom pla­stycz­nym. Wy­da­wa­ny od 2000 przez poz­nań­ski Dom Wy­daw­ni­czy "Kru­szo­na". Celem pisma jest in­for­mo­wa­nie o współ­czes­nym życiu kul­tu­ral­nym z za­kre­su sztuk wi­zu­al­nych i po­bu­dza­nie kry­tycz­nej re­flek­sji na jego temat, a także po­pu­la­ry­za­cja sztu­ki współ­czes­nej i daw­nej, za­rów­no pol­skiej, jak i za­gra­nicz­nej wśród sze­ro­kich grup spo­łecz­nych z ukie­run­ko­wa­niem na mło­dzież li­ce­al­ną i aka­de­mic­ką.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arteria

1. ważna droga ko­mu­ni­ka­cyj­na lą­do­wa lub wodna;
2. tęt­ni­ca (zwła­szcza jedna z głów­nych)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) anat. tęt­ni­ca

 (1.2) mot. ważny szlak ko­mu­ni­ka­cyj­ny; bar­dzo ruch­li­wa droga


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arterialny

przy­miot­nik od: ar­te­ria; tęt­ni­czy


przy­miot­nik

 (1.1) med. zob. tęt­ni­czy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arterie

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) M., B., W. plu­ral|ar­te­ria.


Źródła:

Wiktionary

Arteriografia

dział an­gio­gra­fii, me­to­da ba­da­nia tęt­nic po­le­ga­ją­ca na uwi­docz­nie­niu ich w obra­zie rent­ge­now­skim przez wpro­wa­dze­nie do nich środ­ka kon­tra­stu­ją­ce­go


Ar­te­rio­gra­fia – dia­gno­stycz­ne ba­da­nie ra­dio­lo­gicz­ne, któ­re­go za­da­niem jest obra­zo­wa­nie świa­tła na­czyń tęt­ni­czych.

Do tęt­ni­cy, naj­czę­ściej tęt­ni­cy udo­wej lub tęt­ni­cy ra­mien­nej wpro­wa­dza się cew­nik na­czy­nio­wy, przez który do krwi wstrzy­ku­je się roz­pu­szczal­ny w wo­dzie śro­dek kon­tra­sto­wy, który do­cie­ra do re­gio­nu or­ga­niz­mu pod­le­ga­ją­ce­go ba­da­niu, a na­stęp­nie wy­ko­nu­je się serię zdjęć rent­ge­now­skich. Poz­wa­la to na uwi­docz­nie­nie na­czyń, ich od­ga­łę­zień i zmian cho­ro­bo­wych w nich wy­stę­pu­ją­cych. [].


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arteriograficzny

przy­miot­nik od: ar­te­rio­gra­fia


Źródła:

SJP.pl

Arteriopatia

pe­ry­fe­ryj­ne za­bu­rze­nie ukr­wie­nia tęt­ni­cze­go


Źródła:

SJP.pl

Arteriosklerotyczny

wy­wo­ła­ny ar­te­rios­kle­ro­zą, pow­sta­ły na sku­tek ar­te­rios­kle­ro­zy


przy­miot­nik

 (1.1) med. miaż­dży­co­wy (zwią­za­ny z ar­te­rios­kle­ro­zą czyli miaż­dży­cą)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arterioskleroza

cho­ro­ba po­le­ga­ją­ca na od­kła­da­niu się na ścian­kach tęt­nic cho­le­ste­ro­lu (i in­nych sub­stan­cji); ar­te­ros­kle­ro­za, miaż­dży­ca tęt­nic


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zob. miaż­dży­ca.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arterioskopia

w me­dy­cy­nie: me­to­da ba­da­nia wnę­trza tęt­nic


Źródła:

SJP.pl

Arteriotomia

za­bieg po­le­ga­ją­cy na na­cię­ciu tęt­ni­cy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. za­bieg chi­rur­gicz­ny po­le­ga­ją­cy na na­cię­ciu tęt­ni­cy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arteroskleroza

cho­ro­ba po­le­ga­ją­ca na od­kła­da­niu się na ścian­kach tęt­nic cho­le­ste­ro­lu (i in­nych sub­stan­cji); ar­te­rios­kle­ro­za, miaż­dży­ca tęt­nic


Źródła:

SJP.pl

Arteryjny

przy­miot­nik od: ar­te­ria; tęt­ni­czy, ar­te­rial­ny


Źródła:

SJP.pl

Arteterapeuta

te­ra­pe­u­ta le­czą­cy za po­mo­cą sztu­ki


Źródła:

SJP.pl

Arteterapeutka

→ ar­te­te­ra­pe­u­ta


Patrz:arteterapeuta

Źródła:

SJP.pl

Arteterapeutyczny

→ ar­te­te­ra­pia


Patrz:arteterapia

Źródła:

SJP.pl

Arteterapia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) te­ra­pia przez sztu­kę


Ar­te­te­ra­pia lub też art­te­ra­pia ("arte" z łac. "ars" sztu­ka i "te­ra­pia") – le­cze­nie przez sztu­kę.

Ter­min „ar­te­te­ra­pia” skła­da się z dwóch czę­ści (bar­dziej wi­docz­ne jest to w ję­zy­ku an­giel­skim: "art the­ra­py"), co su­ge­ru­je, że jest to dzia­ła­nie ba­zu­ją­ce na dwóch rów­no­waż­nych ele­men­tach: sztu­ce (twór­czo­ści) i te­ra­pii.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Artezja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. rzad. Ar­to­is, kra­i­na hi­sto­rycz­na w pół­noc­nej Fran­cji, z głów­nym oś­rod­kiem w Arras;


Źródła:

Wiktionary

Artezyjski

1. wody ar­te­zyj­skie: wody po­dziem­ne zdol­ne do sa­mo­wy­pły­wu na po­wierzch­nię te­re­nu na sku­tek róż­ni­cy ci­śnie­nia;
2. stud­nia ar­te­zyj­ska: stud­nia uj­mu­ją­ca wody ar­te­zyj­skie


przy­miot­nik

 (1.1) geogr. hist. do­ty­czą­cy Ar­tez­ji (Ar­to­is), zwią­za­ny z Ar­tez­ją (Ar­to­is), po­cho­dzą­cy z Ar­tez­ji (Ar­to­is)

 (1.2) geol. do­ty­czą­cy wód po­dziem­nych zdol­nych do sa­mo­czyn­ne­go wy­pły­wu, od­dzie­lo­nych od po­wierzch­ni grun­tu stro­pem z war­stwy nie­prze­pu­szczal­nej;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arthasiastra

po­dręcz­nik o sztu­ce rzą­dze­nia przy­pi­sy­wa­ny hin­du­skie­mu uczo­ne­mu Cza­nak­ji Ka­u­til­ji


Źródła:

SJP.pl

Arthouse

[czy­taj: art­hałz] art house, art-house; śro­do­wi­sko­wo:
1. filmy ni­szo­we i nie­za­leż­ne dla wy­ro­bio­nych wi­dzów;
2. kino stu­dyj­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) film. ga­tu­nek fil­mo­wy obej­mu­ją­cy dzie­ła ar­ty­stycz­ne, nie­ko­mer­cyj­ne, ni­szo­we przez­na­czo­ne dla wy­ro­bio­ne­go od­bior­cy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arthouse'owy

→ art­ho­u­se [czy­taj: art­hał­zo­wy]; art-house'owy, art-ho­u­so­wy, art­ho­u­so­wy


Źródła:

SJP.pl

Arthousowy

→ art­ho­u­se [czy­taj: art­hał­zo­wy]; art-house'owy, art-ho­u­so­wy, art­ho­u­se'owy


Źródła:

SJP.pl

Arthur

[czy­taj: artur] obce imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artiom

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w az­ja­tyc­kiej czę­ści Rosji, w Kraju Nad­mor­skim, po­ło­żo­ne nie­da­le­ko Wła­dy­wo­sto­ku;

 (1.2) geogr. osada w Rosji, w ob­wo­dzie no­wo­grodz­kim

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (2.1) ro­syj­skie imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Artiomowsk

1. mia­sto w Rosji;
2. w la­tach 1924-2016: Bach­mut (mia­sto na Ukra­i­nie)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. Bach­mut, mia­sto na Ukra­i­nie, ofi­cjal­na nazwa w la­tach 1924−2016;

 (1.2) geogr. mia­sto w az­ja­tyc­kiej czę­ści Rosji, w Kraju Kras­no­jar­skim, w re­jo­nie kur­ga­niń­skim


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artman

firma odzie­żo­wa


Art­man Spół­ka Ak­cyj­na – pol­skie przed­się­bior­stwo hand­lu de­ta­licz­ne­go z sie­dzi­bą w Kra­ko­wie, no­to­wa­ne na Gieł­dzie Pa­pie­rów War­to­ścio­wych w War­sza­wie. Przed­mio­tem jego dzia­łal­no­ści było pro­jek­to­wa­nie i dy­stry­bu­cja odzie­ży.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artois

[czy­taj: artuA] naz­wi­sko


Ar­to­is [czyt. artua] – kra­i­na hi­sto­rycz­na w pół­noc­nej Fran­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artoteka

plat­for­ma lub pro­jekt in­sty­tu­cji kul­tu­ry zaj­mu­ją­cy się pro­mo­cją oraz wy­po­ży­cza­niem współ­czes­nej sztu­ki


Źródła:

SJP.pl

Artralgia

ból sta­wów wy­stę­pu­ją­cy w wielu cho­ro­bach re­u­ma­to­lo­gicz­nych


Ar­tral­gia (łac. "arth­ral­gia") – ból sta­wów wy­stę­pu­ją­cy przy braku jaw­ne­go za­pa­le­nia sta­wów. Wy­stę­pu­je w wielu cho­ro­bach re­u­ma­to­lo­gicz­nych, w tym szcze­gól­nie w tocz­niu ru­mie­nio­wa­tym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artretyczka

ko­bie­ta cier­pią­ca na ar­tre­tyzm (dnę, skazę mo­cza­no­wą)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta chora na ar­tre­tyzm


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artretyczny

zwią­za­ny z ar­tre­tyz­mem, wy­wo­ła­ny ar­tre­tyz­mem (np. ar­tre­tycz­ne obrzę­ki sta­wów, do­le­gli­wo­ści ar­tre­tycz­ne)


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ar­tre­tyz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artretyk

osoba cier­pią­ca na ar­tre­tyzm (dnę, skazę mo­cza­no­wą)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) chory na ar­tre­tyzm


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artretyzm

cho­ro­ba prze­mia­ny ma­te­rii, za­pa­le­nie sta­wów o cha­rak­te­rze na­pa­do­wym, potem przew­le­kłym, spo­wo­do­wa­ne kry­sta­li­za­cją mo­cza­nu sodu w pły­nie sta­wo­wym, na­le­żą­ce do cho­rób re­u­ma­tycz­nych; dna, skaza mo­cza­no­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) pot. przew­le­kła cho­ro­ba ukła­du kost­no-sta­wo­we­go po­wo­du­ją­ca do­le­gli­wo­ści bó­lo­we i znieksz­tał­ce­nia sta­wów oraz przy­czy­nia­ją­ca się do nie­spraw­no­ści cho­re­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artrocenteza

na­kłu­cie jamy sta­wo­wej


Źródła:

SJP.pl

Artrockowy

→ art rock [czy­taj: ar­tro­ko­wy]


Źródła:

SJP.pl

Artrodeza

ope­ra­cyj­ne usz­tyw­nie­nie stawu


Ar­tro­de­za, zwana rów­nież sztucz­ną an­ky­lo­zą – ope­ra­cyj­ne wyt­wo­rze­nie w sta­wie oste­o­ge­ne­zy po­mię­dzy dwie­ma kość­mi wsku­tek in­ter­wen­cji chi­rur­gicz­nej. Za­bieg ma na celu trwa­łe usz­tyw­nie­nie stawu, unie­moż­li­wia­jąc jego póź­niej­sze zgi­na­nie.

Ar­tro­de­zę sto­su­je się w celu wy­e­li­mi­no­wa­nia nie­wy­le­czal­ne­go bólu sta­wów, który nie może być usu­nię­ty przez anal­ge­ty­ki (środ­ki prze­ciw­bó­lo­we), za­sto­so­wa­nie or­te­zy lub in­nych kla­sycz­nych metod. Ty­po­wym po­wo­dem ta­kie­go bólu są:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artrografia

ba­da­nie dia­gno­stycz­ne po­le­ga­ją­ce na wpro­wa­dze­niu środ­ka kon­tra­sto­we­go do stawu, a na­stęp­nie wy­ko­na­niu re­zo­nan­su ma­gne­tycz­ne­go lub to­mo­gra­fii kom­pu­te­ro­wej


Źródła:

SJP.pl

Artrogrypoza

ogra­ni­cze­nie ru­cho­mo­ści sta­wów z przy­kur­cza­mi mię­śni; wro­dzo­na sztyw­ność sta­wów


Ar­tro­gry­po­za (łac. "arth­ro­gry­po­sis mul­ti­plex con­ge­ni­ta") – grupa ob­ja­wów o róż­nej etio­lo­gii, po­le­ga­ją­ca na wy­stę­po­wa­niu wro­dzo­nych, wie­lo­sta­wo­wych przy­kur­czy. Zwana też jest wro­dzo­ną sztyw­no­ścią sta­wów.

Wy­stę­po­wa­nie przy­kur­czy może mieć różny cha­rak­ter od pier­wot­nych cho­rób mię­śni – mio­pa­tii na róż­nym tle, po za­bu­rze­nia roz­wo­jo­we mię­śni.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artrologia

dział ana­to­mii do­ty­czą­cy po­łą­czeń sta­wo­wych kości


Źródła:

SJP.pl

Artrologiczny

→ ar­tro­lo­gia


Patrz:artrologia

Źródła:

SJP.pl

Artropatia

ze­spół zmian zwy­rod­nie­nio­wych sta­wów, pow­sta­ły wsku­tek nie­wła­ści­we­go odży­wia­nia or­ga­niz­mu lub nie­wła­ści­we­go ob­cią­ża­nia sta­wów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. ogól­ne okre­śle­nie zmian cho­ro­bo­wych w za­kre­sie jed­ne­go lub wię­cej sta­wów;


Ar­tro­pa­tia (gr. "ἄρθρον arth­ron" – staw, "πάθος páthos" – cier­pie­nie) – ogól­ne okre­śle­nie zmian cho­ro­bo­wych w za­kre­sie jed­ne­go lub wię­cej sta­wów.

Po­ję­cie to obej­mu­je cho­ro­by za­pal­ne oraz nie­za­pal­ne, pier­wot­nie do­ty­czą­ce na­rzą­du ruchu, jak i bę­dą­ce na­stęp­stwem scho­rzeń obej­mu­ją­cych inne ukła­dy i na­rzą­dy:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artroplastyka

ope­ra­cyj­ne odt­wo­rze­nie stawu


Źródła:

SJP.pl

Artroskop

spe­cja­li­stycz­ny przy­rząd umoż­li­wia­ją­cy wzier­ni­ko­wa­nie stawu i wy­ko­ny­wa­nie be­zin­wa­zyj­nych za­bie­gów


Ar­tro­skop – to urzą­dze­nie me­dycz­ne, bę­dą­ce od­mia­ną en­do­sko­pu, słu­żą­ce do wzier­ni­ko­wa­nia stawu, pod­czas pro­ce­du­ry dia­gno­stycz­nej zwa­nej ar­tro­sko­pią.

Ar­tro­skop ma kształt cien­kiej, sztyw­nej rury, która zo­sta­je wpro­wa­dza­na do jamy stawu, po uprzed­nim na­cię­ciu skóry.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artroskopia

me­to­da ba­da­nia po­le­ga­ją­ca na oglą­da­niu wnę­trza stawu, np. ko­la­no­we­go za po­mo­cą ar­tro­sko­pu; wzier­ni­ko­wa­nie stawu


Ar­tro­sko­pia – wzier­ni­ko­wa­nie wnę­trza sta­wów np. sta­wów ko­la­no­wych.

Ar­tro­sko­pię wy­ko­nu­je się w wa­run­kach sali ope­ra­cyj­nej w znie­czu­le­niu miej­sco­wym lub ogól­nym.

Po­le­ga na wpro­wa­dze­niu urzą­dze­nia zwa­ne­go ar­tro­sko­pem do stawu po­przez nie­wiel­kie na­cię­cia w oko­li­cy stawu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artrotomia

ope­ra­cyj­ne ot­war­cie stawu


Ar­tro­to­mia – za­bieg ope­ra­cyj­ny po­le­ga­ją­cy na ot­war­ciu stawu przez roz­cię­cie po­kry­wa­ją­cych go tka­nek.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artroza

cho­ro­ba zwy­rod­nie­nio­wa ukła­du kost­no-sta­wo­we­go, roz­wi­ja­ją­ca się w sta­wach uprzed­nio usz­ko­dzo­nych wsku­tek np. zła­ma­nia czy wady wro­dzo­nej


Źródła:

SJP.pl

Artur

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Artur – imię mę­skie po­cho­dze­nia cel­tyc­kie­go. Pow­sta­ło ze zło­że­nia dwóch wy­ra­zów wy­wo­dzą­cych się z ję­zy­ków cel­tyc­kich: "Art" – niedź­wiedź, "ur" – młody, pię­kny, kwit­ną­cy. Pod­sta­wę imie­nia może także sta­no­wić cel­tyc­kie słowo ard – wy­so­ki, szla­chet­ny.

W stycz­niu 2025 r. w re­je­strze PESEL, wśród pu­blicz­nie do­stęp­nych da­nych do­ty­czą­cych osób ży­ją­cych, wy­ka­za­no 197639 męż­czyzn o imie­niu Artur na­da­nym jako imię pier­wsze.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arturas

li­tew­skie imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Arturek

zdrob­nie­nie od: Artur (imię mę­skie); Artek, Artuś


Źródła:

SJP.pl

Arturiański

do­ty­czą­cy le­gen­dar­nych cza­sów króla Ar­tu­ra


Źródła:

SJP.pl

Arturkowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­tur­ka lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arturo

wło­skie imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Arturostwo

Artur z mał­żon­ką; Ar­tu­ro­wie


Źródła:

SJP.pl

Arturowie

Artur z mał­żon­ką; Ar­tu­ro­stwo


Źródła:

SJP.pl

Arturowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ar­tu­ra lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Artuś

zdrob­nie­nie od: Artur (imię mę­skie); Artek, Ar­tu­rek


Źródła:

SJP.pl

Artycha

1. ek­spre­syw­nie: ar­ty­sta;
2. po­tocz­nie:
a) fa­cho­wiec, spec; fach­man, fa­chu­ra;
b) męż­czyz­na za­cho­wu­ją­cy się w spo­sób dziw­ny lub trud­ny do za­ak­cep­to­wa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) reg. pozn. ar­ty­sta

 (1.2) slang. więz. ładna dziew­czy­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artyficjalizm

prze­ko­na­nie wy­stę­pu­ją­ce u dzie­ci w wieku przedsz­kol­nym, że niek­tó­re przed­mio­ty i zja­wi­ska przy­ro­dy (np. słoń­ce) są przez kogoś w ja­kimś celu zro­bio­ne


Ar­ty­fi­cja­lizm – prze­ko­na­nie cha­rak­te­ry­stycz­ne dla my­śle­nia wczes­no­dzie­cię­ce­go po­le­ga­ją­ce na tym, że we­dług dziec­ka wszyst­ko na świe­cie łącz­nie z na­tu­ral­ny­mi by­ta­mi i zda­rze­nia­mi jest wy­ko­na­ne lub wy­ko­ny­wa­ne przez kogoś. We­dług tej te­o­rii, dzie­ci py­ta­ne o po­cho­dze­nie rze­czy, opi­su­ją je prze­de wszyst­kim przez okre­śle­nie wy­ko­naw­cy i/lub czyn­no­ści wyt­wa­rza­ją­cej rze­czy. Dzie­ci wy­ja­śnia­ją świat in­tu­i­cyj­nie i uwa­ża­ją, że „świat jest pro­duk­tem czło­wie­ka”.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artyficjalny

daw­niej: nie­na­tu­ral­ny, sztucz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) daw. nie­na­tu­ral­ny, sztucz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artyk.

skrót od: ar­ty­kuł; art. (czę­ściej)


Źródła:

SJP.pl

Artykulacja

1. wy­ma­wia­nie gło­sek i słów;
2. wy­raź­ne przed­sta­wia­nie swo­ich po­glą­dów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fonet. ruchy na­rzą­dów mowy pod­czas wy­ma­wia­nie gło­ski i samo wy­ma­wia­nie gło­ski;

 (1.2) sto­mat. spo­sób scho­dze­nia się zębów przy zwie­ra­niu szczęk

 (1.3) muz. spo­sób wy­do­by­wa­nia dźwię­ków;

 (1.4) muz. wy­raź­ne i czy­ste wy­ko­ny­wa­nie dźwię­ków w śpie­wie ko­lo­ra­tu­ro­wym

 (1.5) spo­sób gło­sze­nia po­glą­dów lub opi­nii

 (1.6) ar­chit. ro­zbi­cie pła­szczyz­ny na po­szcze­gól­ne czę­ści za po­mo­cą mo­ty­wów ar­chi­tek­to­nicz­nych


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artykulacyjny

do­ty­czą­cy ar­ty­ku­la­cji (wy­mo­wy gło­sek), np. ar­ty­ku­la­cyj­ne ruchy na­rzą­dów mowy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) fonet. zwią­za­ny z ar­ty­ku­la­cją, do­ty­czą­cy ar­ty­ku­la­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artykulator

przy­rząd do zmia­ny po­ło­że­nia gip­so­wej szczę­ki, sto­so­wa­ny w or­to­don­cji i chi­rur­gii szczę­ko­wo-twa­rzo­wej


Ar­ty­ku­la­tor – me­cha­nicz­ne urzą­dze­nie uży­wa­ne w or­to­don­cji i chi­rur­gii szczę­ko­wo-twa­rzo­wej, w któ­rym są usy­tu­o­wa­ne gip­so­we mo­de­le szczęk. Praca ar­ty­ku­la­to­ra służy do zmie­nie­nia po­ło­że­nia (fik­so­wa­nia) gip­so­wej szczę­ki i żu­chwy. Za­da­niem ar­ty­ku­la­to­ra jest zo­bra­zo­wa­nie spe­cja­li­stom jak zmie­ni się układ szczęk i wa­run­ków zgry­zo­wych pa­cjen­ta po za­bie­gu chi­rur­gicz­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Artykulik

zdrob­nie­nie od: ar­ty­kuł


Źródła:

SJP.pl

Artykulisko

zgru­bie­nie od: ar­ty­kuł


Źródła:

SJP.pl

Artykuł

1. jedna z głów­nych form dzien­ni­kar­skich; za­wie­ra omó­wie­nie ak­tu­al­nych wy­da­rzeń po­li­tycz­nych, spo­łecz­nych, kul­tu­ral­nych,
2. rzecz bę­dą­ca przed­mio­tem hand­lu, pro­dukt, towar,
3. część usta­wy lub umowy, ustęp, pa­ra­graf


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) publ. tekst pu­bli­cy­stycz­ny, li­te­rac­ki lub na­u­ko­wy za­mie­szczo­ny w ga­ze­cie lub cza­so­pi­śmie

 (1.2) hand. rzecz, która jest przed­mio­tem hand­lu

 (1.3) praw. część usta­wy lub umowy sta­no­wią­ca zam­knię­tą ca­łość

 (1.4) rel. re­gu­ła re­li­gij­na, dog­mat

 (1.5) jęz. ro­dzaj­nik, prze­di­mek


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artykułowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ar­ty­ku­ło­wać.


Źródła:

Wiktionary

Artykułowany

1. wy­ma­wiać gło­ski;
2. wy­ra­żać, wy­po­wia­dać, uzew­nętrz­niać wer­bal­nie;
3. w mu­zy­ce: łą­czyć dźwię­ki w więk­sze ca­ło­ści


Źródła:

SJP.pl

Artykułować

1. wy­ma­wiać gło­ski;
2. wy­ra­żać, wy­po­wia­dać, uzew­nętrz­niać wer­bal­nie;
3. w mu­zy­ce: łą­czyć dźwię­ki w więk­sze ca­ło­ści


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. wy­ar­ty­ku­ło­wać)

 (1.1) fonet. wy­ma­wiać gło­ski

 (1.2) muz. w okre­ślo­ny spo­sób grać na ja­kimś in­stru­men­cie

 (1.3) wy­ra­żać swoje po­glą­dy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artykułowy

→ ar­ty­kuł


Patrz:artykuł

Źródła:

SJP.pl

Artykuły

1. jedna z głów­nych form dzien­ni­kar­skich; za­wie­ra omó­wie­nie ak­tu­al­nych wy­da­rzeń po­li­tycz­nych, spo­łecz­nych, kul­tu­ral­nych,
2. rzecz bę­dą­ca przed­mio­tem hand­lu, pro­dukt, towar,
3. część usta­wy lub umowy, ustęp, pa­ra­graf


Źródła:

SJP.pl

Artyl.

art.; skrót od:
1. ar­ty­le­ria;
2. ar­ty­le­ryj­ski


Źródła:

SJP.pl

Artyleria

1. ro­dzaj woj­ska uz­bro­jo­ne­go w broń śred­nie­go i da­le­kie­go za­się­gu, np. ar­ma­ty, moź­dzie­rze, wy­rzut­nie ra­kie­to­we;
2. broń palna o śred­nim i da­le­kim za­się­gu ra­że­nia;
3. nauka zaj­mu­ją­ca się bro­nią ar­ty­le­ryj­ską


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wojsk. for­ma­cja woj­sko­wa wy­po­sa­żo­na w dzia­ła o dużym za­się­gu, współ­cze­śnie także w niek­tó­re ro­dza­je broni ra­kie­to­wej; ; Glo­ger|Ar­tyl­ler­ja|ar­ty­le­ria.

 (1.2) wojsk. uz­bro­je­nie ar­ty­le­rii (1.1), np. ar­ma­ty, ha­u­bi­ce, moź­dzie­rze


Ar­ty­le­ria – ro­dzaj wojsk na uz­bro­je­niu któ­re­go znaj­du­ją się dzia­ła (ar­ma­ty, ha­u­bi­ce, moź­dzie­rze) oraz wy­rzut­nie ra­kie­to­we, a w przesz­ło­ści także ma­chi­ny mio­ta­ją­ce.

Za­da­niem ar­ty­le­rii jest zwal­cza­nie celów na­ziem­nych, po­wietrz­nych i na­wod­nych ogniem dział i po­ci­ska­mi ra­kie­to­wy­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artyleryczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) daw. zwią­za­ny z ar­ty­le­rią, do­ty­czą­cy ar­ty­le­rii


Źródła:

Wiktionary

Artyleryjny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) daw. zwią­za­ny z ar­ty­le­rią, do­ty­czą­cy ar­ty­le­rii


Źródła:

Wiktionary

Artyleryjski

do­ty­czą­cy ar­ty­le­rii, ar­ty­le­rzy­sty, ar­ty­le­rzy­stów


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) wojsk. przym. od ar­ty­le­ria


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artylerysta

daw­niej: ar­ty­le­rzy­sta


Źródła:

SJP.pl

Artylerzysta

żoł­nierz for­ma­cji, któ­rej pod­sta­wo­wym uz­bro­je­niem są dzia­ła o dużym za­się­gu lub niek­tó­re ro­dza­je broni ra­kie­to­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) wojsk. żoł­nierz wojsk ar­ty­le­ryj­skich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artylerzystka

→ ar­ty­le­rzy­sta


Patrz:artylerzysta

Źródła:

SJP.pl

Artymiak

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Artymowicz

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Artyst.

skrót od: ar­ty­stycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Artysta

1. czło­wiek uzdol­nio­ny, two­rzą­cy dzie­ła (np. ma­larz), kre­u­ją­cy jakąś rolę (aktor) lub wy­ko­naw­ca ut­wo­ru mu­zycz­ne­go (np. pio­sen­karz);
2. ktoś naj­lep­szy w swoim fachu; ar­cy­mistrz;
3. ek­spre­syw­nie (po­zy­tyw­nie lub ne­ga­tyw­nie) o czło­wie­ku spryt­nym i nie­tu­zin­ko­wym, ma­ją­cym dziw­ne po­my­sły (cza­sem ka­pry­sy)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek zaj­mu­ją­cy się sztu­ką, two­rzą­cy ją


Ar­ty­sta ( ars dpn. artis sztu­ka) – osoba two­rzą­ca (wy­ko­nu­ją­ca) przed­mio­ty ma­te­rial­ne lub ut­wo­ry nie­ma­te­rial­ne, ma­ją­ce cechy dzie­ła sztu­ki.

Ar­ty­sta – twór­ca tym różni się od rze­mieśl­ni­ka – odt­wór­cy, że swoje dzie­ła two­rzy na pod­sta­wie włas­nej kon­cep­cji, na­da­jąc im nie­pow­ta­rzal­ny cha­rak­ter.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artystka

→ ar­ty­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta zaj­mu­ją­ca się sztu­ką, two­rzą­ca ją


Patrz:artysta

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artystostwo

w twór­czo­ści ar­ty­stycz­nej: do­mi­na­cja formy nad tre­ścią; for­ma­lizm


Źródła:

SJP.pl

Artystowski

od­no­szą­cy się do do­sko­na­ło­ści for­mal­nej wy­ko­na­nia dzie­ła, jako war­to­ści sa­mo­ist­nej, waż­niej­szej niż treść (np. popis ar­ty­stow­ski)


Źródła:

SJP.pl

Artystycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób ar­ty­stycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Artystyczność

→ ar­ty­stycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co jest ar­ty­stycz­ne, co ma wa­lo­ry ar­ty­stycz­ne


Patrz:artystyczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artystyczny

1. do­ty­czą­cy sztu­ki lub ar­ty­sty (np. twór­czość ar­ty­stycz­na, wyksz­tał­ce­nie ar­ty­stycz­ne);
2. ma­ją­cy takie cechy jak dzie­ło sztu­ki, wraż­li­wy na sztu­kę (np. ar­ty­stycz­nie urzą­dzo­ne miesz­ka­nie, ar­ty­stycz­na dusza)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ar­tyz­mem, sztu­ką, twór­czo­ścią ar­ty­sty

 (1.2) pię­kny, este­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artyzm

1. ta­lent, kunszt, mi­strzo­stwo, zdol­ność do two­rze­nia pię­knych, do­sko­na­łych dzieł sztu­ki,
2. wła­ści­wo­ści dzie­ła sztu­ki, bę­dą­ce prze­ja­wem kunsz­tu twór­cy w po­słu­gi­wa­niu się środ­ka­mi ty­po­wy­mi dla danej dzie­dzi­ny sztu­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) umie­jęt­ność two­rze­nia dzieł sztu­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Artzin

[czy­taj: artz-in] un­der­gro­un­do­wa ga­zet­ka (zin) o te­ma­ty­ce ar­ty­stycz­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) środ. szt. ni­sko­na­kła­do­we pi­sem­ko wy­da­ne przez ar­ty­stę lub pro­pa­ga­to­ra ja­kie­goś zja­wi­ska włas­nym sump­tem;


Art­zin (ang. "art ma­ga­zi­ne" – ma­ga­zyn sztu­ki) – ro­dzaj pisma al­ter­na­tyw­ne­go o te­ma­ty­ce li­te­rac­kiej lub ar­ty­stycz­no-li­te­rac­kiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Artzinowy

→ art­zin [czy­taj: artz-inowy]


Źródła:

SJP.pl

Aruba

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. polit. te­ry­to­rium za­leż­ne Ho­lan­dii w Ame­ry­ce Środ­ko­wej;


Aruba (nld. "Land Aruba", pap. "Pais Aruba") – kraj au­to­no­micz­ny Ho­lan­dii w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej (de iure wcho­dzą­cy w skład Kró­le­stwa Ni­der­lan­dów) i jedna z wul­ka­nicz­nych Wysp Za­wietrz­nych, w ar­chi­pe­la­gu Ma­łych An­ty­li, za­my­ka­ją­ce­go od wscho­du Morze Ka­ra­ib­skie, ok.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arubanka

miesz­kan­ka Aruby


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Aruby


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arubańczyk

miesz­ka­niec Aruby


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Aruby


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arubański

→ Aruba; aru­bij­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Arubą, do­ty­czą­cy Aruby


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arubijski

→ Aruba; aru­bań­ski


Źródła:

SJP.pl

Arubski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rzad. zwią­za­ny z Arubą, do­ty­czą­cy Aruby


Źródła:

Wiktionary

Arui

ssak z krę­to­ro­gich, owca grzy­wia­sta


Arui ("Am­mo­tra­gus") – ro­dzaj ssa­ków z po­dro­dzi­ny an­ty­lop (An­ti­lo­pi­nae) w obrę­bie ro­dzi­ny wo­ło­wa­tych (Bo­vi­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arulański

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z Arulą (współcz. prze­łęcz Arl­berg)


Źródła:

Wiktionary

Arumuni

Aru­mu­ni, Aro­mu­ni – zbior­cza nazwa obej­mu­ją­ca różne ro­mań­sko­ję­zycz­ne grupy et­nicz­ne za­miesz­ku­ją­ce Bał­ka­ny. Li­czeb­ność grupy to około 200 ty­się­cy osób.


Źródła:

Wikipedia

Arumunka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) etn. człon­ki­ni grupy et­nicz­nej za­miesz­ku­ją­cej po­łud­nio­we Bał­ka­ny, wy­róż­nia­ją­cej się włas­nym ję­zy­kiem aru­muń­skim;


Źródła:

Wiktionary

Arumuński

→ Aru­mu­ni


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Aru­mu­nów

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język z wschod­nio­ro­mań­skiej pod­gru­py ję­zy­ków ro­mań­skich;


Patrz:Arumuni

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arumuńskojęzyczny

przy­miot­nik

 (1.1) taki, który po­słu­gu­je się ję­zy­kiem aru­muń­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem aru­muń­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku aru­muń­skim


Źródła:

Wiktionary

Aruwimi

rzeka w De­mo­kra­tycz­nej Re­pu­bli­ce Konga


Aru­wi­mi (w gór­nym biegu Ituri) – rzeka w De­mo­kra­tycz­nej Re­pu­bli­ce Konga, prawy do­pływ Konga.

Aru­wi­mi wy­pły­wa w Gó­rach Błę­kit­nych. Na rzece znaj­du­ją się licz­ne progi. Jest że­glow­na w dol­nym biegu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arwad

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sy­ryj­skie mia­sto na wy­spie nad Mo­rzem Śró­dziem­nym, w cza­sach sta­ro­żyt­nych jedno z ma­cie­rzy­stych osied­li i por­tów fe­nic­kich;


Arwad ( ‏أرواد‎, Ἄραδος) – mia­sto na wy­spie nad Mo­rzem Śró­dziem­nym w Syrii, około 3 km od Tar­tu­su. Współ­cze­śnie małe ry­bac­kie mia­stecz­ko (w spi­sie z 2004 roku li­czy­ło 4403 miesz­kań­ców), lecz po­cząt­ki jego ist­nie­nia się­ga­ją sta­ro­żyt­no­ści. Było ono jed­nym z ma­cie­rzy­stych osied­li i por­tów fe­nic­kich. Wspo­mi­na­ją je listy z Tell el-Amar­na. Wyspa była znana także jako Ruad.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arwena

po­stać z "Wład­cy pier­ście­ni"


Ar­we­na (ur. w 241 roku Trze­ciej Ery, zm. w 121 roku Czwar­tej Ery; zwana także "Arwen Un­dó­miel") – po­stać ze stwo­rzo­nej przez J.R.R. Tol­kie­na mi­to­lo­gii Śró­dzie­mia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arwernowie

sta­ro­żyt­ne, praw­do­po­dob­nie naj­star­sze ple­mię cel­tyc­kie, za­miesz­ku­ją­ce za­chod­nią Galię


Ar­wer­no­wie – hi­sto­rycz­ne ple­mię ga­lij­skie, za­miesz­ku­ją­ce te­re­ny nad gór­nym Li­ge­rem (obec­nie rzeka Loara) i sku­pio­ne wokół grodu-twier­dzy Ger­go­wia w Ma­sy­wie Cen­tral­nym środ­ko­wej Fran­cji (obec­nie 6 km od mia­sta Cler­mont-Fer­rand).

W la­tach 50. p.n.e. pro­wa­dzi­li wojnę z le­gio­na­mi rzym­ski­mi Ju­liu­sza Ce­za­ra wraz z licz­ny­mi in­ny­mi ple­mio­na­mi, zjed­no­czo­ny­mi pod wodzą ich króla Wer­cyn­ge­to­ryk­sa: Al­lo­bro­gów, Atre­ba­tów, Bel­lo­wa­ków, Bi­tur­gów, Bel­gów, Ebu­ro­nów, Eduów, Kar­nu­tów, Ower­nów, Pa­ryz­jów, Remów, Sek­wa­nów, Se­no­nów i in­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arya

rze­czow­nik

 (1.1) elfka, księż­nicz­ka Ellesméry, po­stać li­te­rac­ka z cyklu Dzie­dzict­wo;


Źródła:

Wiktionary

Aryjczycy

1. ludy po­słu­gu­ją­ce się ję­zy­ka­mi aryj­ski­mi (in­do­i­rań­ski­mi);
2. w ide­o­lo­gii hit­le­row­skiej: ra­so­wo czy­ści Eu­ro­pej­czy­cy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aryjczyk

czło­nek ludu mó­wią­ce­go ję­zy­kiem aryj­skim (in­do­i­rań­skim)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) etn. osoba na­le­żą­ca do grupy et­nicz­nej, któ­rej człon­ko­wie po­słu­gu­ją się jed­nym z ję­zy­ków in­do­e­u­ro­pej­skich lub któ­rej człon­ko­wie byli az­ja­tyc­ki­mi przod­ka­mi dzi­siej­szych spo­łecz­no­ści po­słu­gu­ją­cych się jed­nym z ję­zy­ków in­do­e­u­ro­pej­skich

 (1.2) hist. w hit­le­ryz­mie: przed­sta­wi­ciel naj­wyż­szej rasy, bez ży­dow­skich przod­ków

 (1.3) gw-pl|An­glia. Ir­land­czyk


Nie mylić z: Ario­wie.

Aryj­czyk ( Arier) („rasa panów”) – ter­min prze­ję­ty i uży­wa­ny przez na­zi­stów nie­miec­kich w ich kon­cep­cji ras zwią­za­nej z lu­da­mi mó­wią­cy­mi ję­zy­ka­mi in­do­i­rań­ski­mi z roz­sze­rze­niem na ludy po­słu­gu­ją­ce się in­ny­mi ję­zy­ka­mi in­do­e­u­ro­pej­ski­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aryjka

arie­ta o lek­kiej, bła­hej tre­ści; ariet­ka


Źródła:

SJP.pl

Aryjski

1. do­ty­czą­cy sta­ro­żyt­nych Aryj­czy­ków; in­do­i­rań­ski;
2. w ter­mi­no­lo­gii hit­le­row­skiej: do­ty­czą­cy rze­ko­mo wyż­szej rasy ludów ger­mań­skich;
3. prze­sta­rza­łe: in­do­e­u­ro­pej­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) etn. na­le­żą­cy do Ariów

 (1.2) hist. polit. w hit­le­ryz­mie: nie­po­sia­da­ją­cy ży­dow­skich przod­ków


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aryjskość

→ aryj­ski


Patrz:aryjski

Źródła:

SJP.pl

Aryk

tur­kie­stań­ski kanał na­wad­nia­ją­cy


Źródła:

SJP.pl

Aryl

po­chod­na wę­glo­wo­do­rów aro­ma­tycz­nych, np. fenyl, ben­zyl, naf­tyl; rod­nik or­ga­nicz­ny; rod­nik aro­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Aryle

po­chod­na wę­glo­wo­do­rów aro­ma­tycz­nych, np. fenyl, ben­zyl, naf­tyl; rod­nik or­ga­nicz­ny; rod­nik aro­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Arylowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) chem. wpro­wa­dza­nie grupy ary­lo­wej do czą­stecz­ki związ­ku or­ga­nicz­ne­go w wy­ni­ku re­ak­cji pod­sta­wia­nia lub przy­łą­cza­nia


Źródła:

Wiktionary

Arylować

wpro­wa­dzić lub wpro­wa­dzać aryl do czą­stecz­ki związ­ku or­ga­nicz­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Arylowy

zwią­za­ny z ary­lem


Źródła:

SJP.pl

Arylus

tkan­ka okry­wa­ją­ca na­sio­na niek­tó­rych ro­ślin; os­nów­ka


Źródła:

SJP.pl

Aryman

w ma­zda­iz­mie: uo­so­bie­nie zła, ciem­no­ści i kłam­stwa; Ah­ri­man


Ary­man – Drudż, Ary­man lub Ah­ri­man (od sta­ro­per­skie­go, awe­styj­skie­go Angra Ma­in­ju – Zły Duch, śred­nio­per­skie: Ah­ri­man), także aw. Drudż – kłam­ca, sanskr. druh druh­ja­ti „czer­nić” – jedno z pod­sta­wo­wych pojęć du­a­liz­mu za­ra­tusz­triań­skie­go, obec­ne już w ma­zda­iz­mie. Byt od­wiecz­ny i nie­stwo­rzo­ny, prze­ciw­nik Ahura Mazdy i jego stwo­rze­nia w kos­micz­nej walce.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arymanowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ary­ma­na lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arymatea

mia­sto bi­blij­ne; Rama


Źródła:

SJP.pl

Arymaż

roz­mie­szcze­nie to­wa­ru na stat­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mors. rów­no­mier­ne ro­zło­że­nie cię­ża­ru na jed­nost­ce pły­wa­ją­cej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arynda

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. go­spo­da dzier­żaw­na


Źródła:

Wiktionary

Aryndator

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. dzier­żaw­ca


Źródła:

Wiktionary

Arystarch

imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arystea

zi­mo­zie­lo­na by­li­na z ro­dzi­ny ko­sać­co­wa­tych


Ary­stea (gr. "Ari­stea") – imię żeń­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go. Oz­na­cza: „szla­chet­na, ary­sto­krat­ka”.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arystofanes

1. Ary­sto­fa­nes z Aten (ok. 446-385 p.n.e.) - grec­ki ko­me­dio­pi­sarz;
2. Ary­sto­fa­nes z Bi­zan­cjum (ok. 257-180 p.n.e.) - grec­ki fi­lo­log


Ary­sto­fa­nes z Aten (gr. Ἀριστοφάνης, "Ari­stop­ha­nes") (ok. 446–385 p.n.e.) – grec­ki ko­me­dio­pi­sarz, jeden z twór­ców ko­me­dii sta­ro­at­tyc­kiej, syn śred­nio za­moż­ne­go chło­pa o imie­niu Fi­lip­pos. Jego dzia­łal­ność przy­pa­dła na schył­ko­wy okres de­mo­kra­cji ateń­skiej, gdy na­stę­po­wa­ły zmia­ny w życiu po­li­tycz­nym, spo­łecz­nym i kul­tu­ral­nym, a także w spo­so­bie my­śle­nia i me­to­dach kształ­ce­nia mło­dzie­ży (zob.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arystofanesowski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) liter. zwią­za­ny z dzie­ła­mi Ary­sto­fa­ne­sa; taki jak u Ary­sto­fa­ne­sa


Źródła:

Wiktionary

Arystofanesowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ary­sto­fa­ne­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arystokles

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Ary­sto­kles – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go od "Αριστοκλης": "αριστος (ari­stos)" – „naj­lep­szy” i "κλεος (kleos)" – „sława, chwa­ła”. Oz­na­cza­ło „naj­lep­szą sławę”. Było to praw­dzi­we imię fi­lo­zo­fa Pla­to­na. Wśród świę­tych – św. Ary­sto­kles, mę­czen­nik (II wiek).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arystokracik

zdrob­nie­nie od: ary­sto­kra­ta


Źródła:

SJP.pl

Arystokracja

1. naj­wy­żej usy­tu­o­wa­na war­stwa spo­łecz­na w pań­stwach nie­wol­ni­czych i fe­u­dal­nych, zaw­dzię­cza­ją­ca swą po­zy­cję dłu­giej i chlub­nej tra­dy­cji ro­do­wej, ty­tu­łom, sta­no­wi­skom i ma­jąt­kom;
2. prze­no­śnie o eli­cie da­ne­go spo­łe­czeń­stwa;
3. ustrój po­li­tycz­ny sta­ro­żyt­nej Gre­cji, w któ­rym rządy spra­wo­wa­li przed­sta­wi­cie­le naj­bo­gat­szych rodów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) naj­wyż­szy stan spo­łecz­ny, do któ­re­go przy­na­le­ży się (naj­czę­ściej) ze wzglę­du na uro­dze­nie;

 (1.2) przen. eli­tar­na grupa ludzi, wy­róż­nia­ją­ca się w spo­łe­czeń­stwie

 (1.3) ustrój wy­róż­nio­ny przez Ary­sto­te­le­sa, cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się rzą­da­mi nie­wiel­kiej elity, (wedle za­ło­żeń) ludzi naj­lep­szych pod wzglę­dem mo­ral­nym;


Ary­sto­kra­cja (gr. ἀριστοκρατία "ari­sto­kra­tia", od wy­ra­zów ἄριστος "ari­stos" „naj­lep­szy” + κρατέω "kra­teo" „rzą­dzę”) – naj­wyż­sza war­stwa spo­łecz­na, która wyksz­tał­ci­ła się w sta­ro­żyt­nej Gre­cji, pod­czas na­ja­zdu Dorów w 1200 r. p.n.e. Mia­nem ary­sto­kra­cji okre­śla się zatem eli­tar­ną war­stwę spo­łecz­ną, zaj­mu­ją­cą naj­wyż­szą po­zy­cję w spo­łe­czeń­stwie, do któ­rej przy­na­leż­ność wy­ni­ka ze szla­chet­ne­go uro­dze­nia i jest dzie­dzicz­na (ary­sto­kra­cja ro­do­wa).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arystokracki

daw­niej: ary­sto­kra­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Arystokrata

osoba na­le­żą­ca do ary­sto­kra­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba na­le­żą­ca do ary­sto­kra­cji

 (1.2) książk. przen. osoba bę­dą­ca człon­kiem elity ja­kie­goś śro­do­wi­ska


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arystokratka

→ ary­sto­kra­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta na­le­żą­ca do ary­sto­kra­cji


Patrz:arystokrata

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arystokratycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ary­sto­kra­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Arystokratyczność

→ ary­sto­kra­tycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ary­sto­kra­tycz­ne; cecha tych, któ­rzy są ary­sto­kra­tycz­ni


Patrz:arystokratyczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arystokratyczny

zwią­za­ny z ary­sto­kra­cją lub ary­sto­kra­ta­mi, wła­ści­wy ary­sto­kra­tom (np. ary­sto­kra­tycz­ne przy­wi­le­je, ary­sto­kra­tycz­ne za­cho­wa­nie)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ary­sto­kra­cją

 (1.2) cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ary­sto­kra­tów, po­sia­da­ją­cy cechy przy­pi­sy­wa­ne ary­sto­kra­tom lub ary­sto­kra­cji

 (1.3) polit. zwią­za­ny z ary­sto­kra­cją jako formą spra­wo­wa­nia rzą­dów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arystokratyzm

1. po­cho­dze­nie ary­sto­kra­tycz­ne, na­le­że­nie do ary­sto­kra­cji; wyż­szość, wy­nio­słość;
2. prze­no­śnie: eli­tar­ność


Źródła:

SJP.pl

Aryston

ro­dzaj do­mo­wej ka­ta­ryn­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) muz. daw. do­mo­wa ka­ta­ryn­ka odt­wa­rza­ją­ca mu­zy­kę z per­fo­ro­wa­nych płyt


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arystoteles

(384-322 p.n.e.) fi­lo­zof grec­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) hist. fi­lo­zof grec­ki,

 (1.2) imię|pol­ski|m.


Ary­sto­te­les (sta­rogr. Ἀριστοτέλης, "Aristotelēs", ur. 384 p.n.e. w Sta­gi­rze, zm. 322 p.n.e. w Chal­kis) – fi­lo­zof, jeden z trzech – obok So­kra­te­sa i Pla­to­na – naj­sław­niej­szych fi­lo­zo­fów sta­ro­żyt­nej Gre­cji. Na­zy­wa­ny też Sta­gi­ry­tą (od miej­sca uro­dze­nia) lub po pro­stu Fi­lo­zo­fem (w tek­stach śred­nio­wiecz­nych i no­wo­żyt­nych).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arystotelesowski

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ary­sto­te­le­sa lub z nim zwią­za­ny; Ary­sto­te­le­so­wy


przy­miot­nik

 (1.1) filoz. od­no­szą­cy się do Ary­sto­te­le­sa lub jego nauk


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arystotelesowy

taki jak u Ary­sto­te­le­sa, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla Ary­sto­te­le­sa; ary­sto­te­le­sow­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) filoz. od­no­szą­cy się do Ary­sto­te­le­sa lub jego nauk


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arystoteliczka

zwo­len­nicz­ka ary­sto­te­liz­mu (po­glą­dów fi­lo­zo­ficz­nych za­po­cząt­ko­wa­nych przez Ary­sto­te­le­sa i roz­wi­ja­nych przez jego ucz­niów)


Źródła:

SJP.pl

Arystotelik

zwo­len­nik ary­sto­te­liz­mu (po­glą­dów fi­lo­zo­ficz­nych za­po­cząt­ko­wa­nych przez Ary­sto­te­le­sa i roz­wi­ja­nych przez jego ucz­niów); pe­ry­pa­te­tyk


Źródła:

SJP.pl

Arystotelizm

ogół po­glą­dów fi­lo­zo­ficz­nych za­po­cząt­ko­wa­nych przez Ary­sto­te­le­sa i roz­wi­ja­nych przez jego ucz­niów, zwo­len­ni­ków (pe­ry­pa­te­ty­ków); pe­ry­pa­te­tyzm


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. dok­try­na fi­lo­zo­ficz­na Ary­sto­te­le­sa


Ary­sto­te­lizm – grupa dok­tryn fi­lo­zo­ficz­nych zwią­za­nych z twór­czo­ścią Ary­sto­te­le­sa. Oprócz jego włas­nych po­glą­dów ter­min ten może oz­na­czać:

Ary­sto­te­lizm roz­wi­ja­ny po sta­ro­żyt­no­ści jest znany jako ne­o­a­ry­sto­te­lizm[]. Tra­dy­cja ta wy­war­ła wpływ nie tylko na fi­lo­zo­fię, lecz także te­o­lo­gię – np. to­mizm – czy nauki przy­rod­ni­cze przez no­wo­żyt­ną fi­lo­zo­fię przy­ro­dy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arystydes

1. Ary­sty­des Spra­wied­li­wy - po­li­tyk ateń­ski;
2. Ary­sty­des z Aten - apo­lo­ge­ta chrze­ści­jań­ski;
3. uczeń So­kra­te­sa;
4. Ary­sty­des z Teb - ma­larz grec­ki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arystydesowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ary­sty­de­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arystyp

Ary­styp z Cy­re­ny (ok. 435-356 p.n.e.) - fi­lo­zof grec­ki


Ary­styp z Cy­re­ny (ok. 435-356 p.n.e.) – fi­lo­zof grec­ki, za­ło­ży­ciel szko­ły cy­re­na­i­ków.

Był ucz­niem So­kra­te­sa, a wcze­śniej za­poz­nał się także z po­glą­da­mi Pro­ta­go­ra­sa. Spoś­ród ucz­niów So­kra­te­sa za­cho­wał naj­więk­szą nie­za­leż­ność wzglę­dem jego nauk. W swo­ich roz­wa­ża­niach zbli­żał się do so­fi­stów. Upo­dab­niał go do nich także wę­drow­ny tryb życia i zwy­czaj po­bie­ra­nia opła­ty za naukę. W prze­ci­wień­stwie do An­ty­ste­ne­sa i cy­ni­ków cenił życie wy­god­ne i świa­to­we.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arystypowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ary­sty­pa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Arytmetyczka

ko­bie­ta zaj­mu­ją­ca się aryt­me­ty­ką


Źródła:

SJP.pl

Arytmetycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) we­dług dzia­łań aryt­me­tycz­nych (zgod­nie z nimi, za ich po­mo­cą)


Źródła:

Wiktionary

Arytmetyczny

przy­miot­nik od: aryt­me­ty­ka (dział ma­te­ma­ty­ki)


przy­miot­nik

 (1.1) mat. do­ty­czą­cy aryt­me­ty­ki, zwią­za­ny z aryt­me­ty­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arytmetyk

ma­te­ma­tyk zaj­mu­ją­cy się licz­ba­mi, ich re­la­cja­mi i dzia­ła­nia­mi na nich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek zaj­mu­ją­cy się aryt­me­ty­ką

 (1.2) przen. czło­wiek oszczęd­ny, skru­pu­lat­ny, wy­ra­cho­wa­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arytmetyka

1. dział ma­te­ma­ty­ki zaj­mu­ją­cy się licz­ba­mi, ich re­la­cja­mi i dzia­ła­nia­mi na nich;
2. aryt­me­ty­ka ele­men­tar­na - część ma­te­ma­ty­ki, zaj­mu­ją­ca się licz­ba­mi wy­ra­żo­ny­mi w cy­frach oraz re­gu­ła­mi dzia­łań wy­ko­ny­wa­nych na licz­bach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mat. gałąź ma­te­ma­ty­ki, zaj­mu­ją­ca się włas­no­ścia­mi liczb i związ­ka­mi mię­dzy licz­ba­mi;

 (1.2) przest. nauka do­bre­go ra­cho­wa­nia

 (1.3) przest. nauka o licz­bach i dzia­ła­niach na nich

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: aryt­me­tyk


Aryt­me­ty­ka (łac. "arith­me­ti­ca", gr. ἀριθμητική "arithmētikē", z ἀριθμός – licz­ba) – dział ma­te­ma­ty­ki zaj­mu­ją­cy się licz­ba­mi; jeden z pod­sta­wo­wych i naj­star­szych. Obej­mu­je co najm­niej dwa ob­sza­ry wie­dzy:

Ta pier­wsza dzie­dzi­na jest trzo­nem ma­te­ma­ty­ki ele­men­tar­nej; jest roz­wi­ja­na od pre­hi­sto­rii, przez różne kul­tu­ry pa­le­o­li­tycz­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arytmetyzacja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) spro­wa­dze­nie pro­ble­mu do formy na­da­ją­cej się do zba­da­nia me­to­da­mi aryt­me­tycz­ny­mi


Źródła:

Wiktionary

Arytmetyzować

przed­sta­wiać w po­sta­ci aryt­me­tycz­nej


Źródła:

SJP.pl

Arytmia

1. w me­dy­cy­nie: nie­rów­ny rytm pracy serca, nie­mia­ro­wość tętna;
2. nie­rów­ny rytm pracy cze­goś, zwła­szcza urzą­dze­nia lub or­ga­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. nie­pra­wi­dło­wy rytm pracy serca

 (1.2) brak lub za­kłó­co­ny rytm (cze­go­kol­wiek)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arytmiczność

→ aryt­micz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co aryt­micz­ne


Patrz:arytmiczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arytmiczny

1. w me­dy­cy­nie: zwią­za­ny z aryt­mią, wy­ni­ka­ją­cy z aryt­mii (np. aryt­micz­ne do­le­gli­wo­ści, aryt­micz­ne skur­cze);
2. tyle co: nie­ryt­micz­ny, nie­rów­no­mier­ny (np. aryt­micz­ne ruchy ta­necz­ne, aryt­micz­na praca urzą­dze­nia)


przy­miot­nik

 (1.1) nie ma­ją­cy rytmu, nie­re­gu­lar­ny

 (1.2) med. zwią­za­ny z aryt­mią serca


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arytmogenny

w me­dy­cy­nie: po­wo­du­ją­cy aryt­mię serca


Źródła:

SJP.pl

Arytmograf

urzą­dze­nie do wy­ko­ny­wa­nia dzia­łań aryt­me­tycz­nych; aryt­mo­metr


Źródła:

SJP.pl

Arytmogryf

ro­dzaj ła­mi­głów­ki cy­fro­wej


Źródła:

SJP.pl

Arytmomania

jeden z ob­ja­wów wy­stę­pu­ją­cy w ner­wi­cy na­tręctw, nie­przez­wy­cię­żo­na po­trze­ba li­cze­nia i wy­ko­ny­wa­nia dzia­łań aryt­me­tycz­nych (li­cze­nie scho­dów, od­de­chów) oraz czę­sto przy­pi­sy­wa­nie licz­bom włas­no­ści ma­gicz­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. med. przy­mu­so­wa po­trze­ba li­cze­nia lub wy­ko­ny­wa­nia dzia­łań aryt­me­tycz­nych:


Aryt­mo­ma­nia (na­tręct­wo li­cze­nia) – na­tręt­na i przy­mu­so­wa po­trze­ba li­cze­nia lub wy­ko­ny­wa­nia dzia­łań aryt­me­tycz­nych, wy­stę­pu­ją­ca sa­mo­dziel­nie lub czę­ściej jako jeden z ob­ja­wów za­bu­rze­nia ob­se­syj­no-kom­pul­syj­ne­go. Może się ob­ja­wiać np. do­ty­ka­niem przed­mio­tów okre­ślo­ną licz­bę razy w celu za­po­bie­gnię­cia okre­ślo­nym wy­da­rze­niom, które we­dług cho­re­go mo­gły­by wy­stą­pić, gdyby nie wy­ko­nał on danej czyn­no­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Arytmometr

urzą­dze­nie do wy­ko­ny­wa­nia dzia­łań aryt­me­tycz­nych


Aryt­mo­metr – me­cha­nicz­na lub cy­fro­wa ma­szy­na li­czą­ca, po­przed­nik kal­ku­la­to­ra. Aryt­mo­metr naj­czę­ściej wy­ko­ny­wał je­dy­nie do­da­wa­nie i odej­mo­wa­nie, na­to­miast mno­że­nie i dzie­le­nie przez licz­by na­tu­ral­ne wy­ko­ny­wa­ło się przez wie­lo­krot­ne do­da­wa­nie lub odej­mo­wa­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Arytomancja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ezot. wró­że­nie z liczb na pod­sta­wie wie­dzy nu­me­ro­lo­gicz­nej


Źródła:

Wiktionary

Arywista

osoba dą­żą­ca do wła­dzy, pie­nię­dzy, sta­no­wisk za wszel­ką cenę; ka­rie­ro­wicz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) książk. czło­wiek bez skru­pu­łów dą­żą­cy do zdo­by­cia po­zy­cji, pie­nię­dzy czy wła­dzy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Arywistka

→ ary­wi­sta


Patrz:arywista

Źródła:

SJP.pl

Arywizm

dą­że­nie do pie­nię­dzy, sta­no­wisk, wła­dzy itp. za wszel­ką cenę; ka­rie­ro­wi­czo­stwo


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) dą­że­nie do celu "po tru­pach", bez bra­nia pod uwagę kwe­stii etycz­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aryzacja

pro­ces wy­wła­szcze­nia mie­nia ży­dow­skie­go pod­ję­ty przez na­zi­stów


Źródła:

SJP.pl

Arzamas

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. mia­sto w eu­ro­pej­skiej czę­ści Rosji w ob­wo­dzie niż­no­no­wo­grodz­kim;


Arza­mas (ros. Арзамас) – mia­sto w eu­ro­pej­skiej czę­ści Rosji w ob­wo­dzie niż­no­no­wo­grodz­kim, po­ło­żo­ne na wy­so­kim pra­wym brze­gu Tio­szy, do­pły­wie Oki. 410 km na wschód od Mosk­wy i 112 km na po­łud­nie od Niż­ne­go No­wo­gro­du. Cen­trum ad­mi­ni­stra­cyj­ne re­jo­nu arza­ma­skie­go.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Arzamaski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Arza­ma­sem, do­ty­czą­cy Arza­ma­su


Źródła:

Wiktionary

Arłamów

wieś w wo­je­wództ­wie pod­kar­pac­kim, dawny oś­ro­dek rzą­do­wy (zlik­wi­do­wa­ny w 1989 roku)


Ar­ła­mów – osada w Pol­sce po­ło­żo­na w wo­je­wództ­wie pod­kar­pac­kim, w po­wie­cie bie­szczadz­kim, w gmi­nie Ustrzy­ki Dolne.

W la­tach 1975–1998 miej­sco­wość po­ło­żo­na była w wo­je­wództ­wie kro­śnień­skim.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia