Ap

1. [czy­taj: a pe lub ej pi] skrót od: As­so­cia­ted Press - ame­ry­kań­ska agen­cja pra­so­wa;
2. skrót od: Adobe Pho­tos­hop - pro­gram gra­ficz­ny;
3. skrót od: Ae­ro­klub Pol­ski - sto­wa­rzy­sze­nie zrze­sza­ją­ce ludzi upra­wia­ją­cych sport i re­kre­a­cję po­le­ga­ją­cą na róż­nych for­mach la­ta­nia w po­wie­trzu


skrót

 (1.1) = bibl. Apo­ka­lip­sa świę­te­go Jana


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Ap.

skrót od: apo­stoł; apost.


skrót

 (1.1) = rel. apo­stoł

 (1.2) = ape­la­tyw


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apach

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) reg-pl|Poz­nań. przest. opry­szek, oprych, zbój


Apach – miej­sco­wość i gmina we Fran­cji, w re­gio­nie Grand Est, w de­par­ta­men­cie Mo­ze­la.

We­dług da­nych na rok 1990 gminę za­miesz­ki­wa­ło 798 osób, a gę­stość za­lud­nie­nia wy­no­si­ła 238 osób/km² (wśród 2335 gmin Lo­ta­ryn­gii Apach pla­su­je się na 441. miej­scu pod wzglę­dem licz­by lud­no­ści, na­to­miast pod wzglę­dem po­wierzch­ni na miej­scu 1148.).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Apache

[czy­taj: apacz] marka he­li­kop­te­rów


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apacki

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rzad. zwią­za­ny z Apa­cza­mi, do­ty­czą­cy Apa­czów


Źródła:

Wiktionary

Apacz

In­dia­nin na­le­żą­cy do ze­spo­łu grup et­nicz­nych Ame­ry­ki Pół­noc­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) etn. czło­nek in­diań­skie­go ple­mię­e­mie­nia z Ame­ry­ki Pół­noc­nej;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apacze

In­dia­nie Ame­ry­ki Pół­noc­nej daw­niej pro­wa­dzą­cy ko­czow­ni­czy tryb życia, współ­cze­śnie rol­ni­cy i ho­dow­cy w re­zer­wa­tach No­we­go Mek­sy­ku i Ari­zo­ny


Apa­cze ("N’de" lub "Dine’é" – „lu­dzie”) – ze­spół grup et­nicz­nych In­dian Ame­ry­ki Pół­noc­nej, spo­krew­nio­nych praw­do­po­dob­nie z Ata­ba­ska­mi, za­miesz­ku­ją­cy głów­nie stan Nowy Mek­syk.

Nazwa "Apa­cze" obej­mu­je wiele grup mó­wią­cych dia­lek­ta­mi po­łud­nio­wo-ata­ba­skań­ski­mi, spoś­ród któ­rych naj­bar­dziej zna­ny­mi były Me­sca­le­ro, Ji­ca­ril­la, Chi­ri­ca­hua i tzw.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apaczka

In­dian­ka na­le­żą­ca do ze­spo­łu grup et­nicz­nych Ame­ry­ki Pół­noc­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) etn. człon­ki­ni in­diań­skie­go ple­mię­e­mie­nia z Ame­ry­ki Pół­noc­nej;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apadana

w sta­ro­żyt­nej Per­sji: mo­nu­men­tal­na sala au­dien­cyj­na o stro­pie wspar­tym na ko­lum­nach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ar­chit. głów­na, mo­nu­men­tal­na sala au­dien­cyj­na w pa­ła­cu per­skie­go wład­cy; hala tro­no­wa w sta­ro­żyt­nej Per­sji


Apa­da­na – pa­rad­na, mo­nu­men­tal­na sala au­dien­cyj­na w kró­lew­skich pa­ła­cach ache­me­nidz­kich w Ira­nie.

Cha­rak­te­ry­stycz­ne dla tej sali au­dien­cyj­nej jest strop wspar­ty na ko­lum­nach, oto­czo­na jest por­ty­kiem z pod­wój­ną ko­lum­na­dą.

Naj­le­piej znana jest apa­da­na zbu­do­wa­na przez Kserk­se­sa I w Per­se­po­lis.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apage

z greki: idź precz, oddal się!


Źródła:

SJP.pl

Apagoge

dowód nie wprost, po­le­ga­ją­cy na udo­wod­nie­niu, że fał­szy­we jest ne­go­wa­nie twier­dze­nia, które trze­ba udo­wod­nić; dowód apa­go­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Apaj

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) reg-pl|Poz­nań. przest. opry­szek, oprych, zbój


Źródła:

Wiktionary

Apanasewicz

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Apanaż

1. w mo­nar­chii: pen­sja dla człon­ków rodu pa­nu­ją­ce­go
2. daw­niej: za­si­łek, środ­ki na utrzy­ma­nie, zwy­kle nie­zbyt za­słu­żo­ne i nad­mier­ne


Źródła:

SJP.pl

Apanaże

1. do­cho­dy, zwła­szcza za pracę wy­ko­ny­wa­ną nie­re­gu­lar­nie (na zle­ce­nie) lub w for­mie wol­ne­go za­wo­du;
2. w hi­sto­rii: zie­mia przyz­na­wa­na dla człon­ków dy­na­stii nie­za­sia­da­ją­cych na tro­nie, jako źró­dło utrzy­ma­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) urz. pie­nią­dze przez­na­cza­ne na utrzy­ma­nie człon­ków pa­nu­ją­ce­go rodu

 (1.2) hist. frag­ment kró­lew­skich po­sia­dło­ści, które pa­nu­ją­cy wy­dzie­lił dla młod­szych człon­ków rodu

 (1.3) przen. książk. zyski wy­ni­ka­ją­ce z peł­nie­nia wy­so­kich funk­cji

 (1.4) przen. książk. pie­nią­dze przez­na­cza­ne na czy­jeś utrzy­ma­nie


Apa­na­że (fr. "apa­na­ge" – od póź­no­ła­ciń­skie­go słowa "ap­pa­na­re" – dawać chleb) – funk­cjo­nu­ją­cy we Fran­cji spo­sób za­pew­nie­nia do­cho­dów człon­kom ro­dzi­ny kró­lew­skiej, po­cząt­ko­wo po­przez wy­dzie­le­nie czę­ści do­me­ny kró­lew­skiej, póź­niej rów­nież w for­mie renty pie­nięż­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apanażowy

przy­miot­nik od: apa­naż


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z apa­na­żem, apa­na­ża­mi, do­ty­czą­cy apa­na­żu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apanowicz

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apap

nazwa hand­lo­wa leku prze­ciw­bó­lo­we­go i prze­ciw­go­rącz­ko­we­go, za­wie­ra­ją­ce­go pa­ra­ce­ta­mol; Ace­nol, Pa­na­dol


Źródła:

SJP.pl

Aparacik

zdrob­nie­nie od: apa­rat (przy­rząd)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od apa­rat


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aparacikowy

przy­miot­nik od: apa­ra­cik


Źródła:

SJP.pl

Aparat

1. urzą­dze­nie do wy­ko­ny­wa­nia okre­ślo­nych czyn­no­ści lub funk­cji;
2. sy­stem po­wią­za­nych ze sobą urzę­dów, or­ga­nów funk­cyj­nych, dzia­ła­ją­cych w ja­kiejś sfe­rze życia pu­blicz­ne­go (np. apa­rat wła­dzy);
3. ca­łość metod i środ­ków słu­żą­cych we­ry­fi­ka­cji hi­po­tez na­u­ko­wych (np. apa­rat po­ję­cio­wy);
4. ze­spół na­rzą­dów or­ga­niz­mu peł­nią­cy daną funk­cję (np. apa­rat ru­cho­wy)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. urzą­dze­nie o okre­ślo­nej funk­cjo­nal­no­ści, np. te­le­fo­nicz­ny, fo­to­gra­ficz­ny

 (1.2) med. przy­rząd do ko­rek­cji wad

 (1.3) anat. grupa na­rzą­dów or­ga­niz­mów ży­wych speł­nia­ją­cych okre­ślo­ne za­da­nia

 (1.4) in­sty­tu­cje, urzę­dy zaj­mu­ją­ce się kon­tro­lą lub kie­ro­wa­niem pewną dzie­dzi­ną życia pań­stwo­we­go, spo­łecz­ne­go

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) pot. uczn. za­baw­ny lub szo­ku­ją­cy czło­wiek

 (2.2) gwara wię­zien­na cwa­niak


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aparatczyk

po­gard­li­wie o dzia­ła­czu i urzęd­ni­ku apa­ra­tu par­tyj­ne­go, kie­dyś zwła­szcza w od­nie­sie­niu do urzęd­ni­ków par­tii ko­mu­ni­stycz­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pejor. polit. czło­nek apa­ra­tu par­tyj­ne­go, urzęd­nik par­tyj­ny na kie­row­ni­czym sta­no­wi­sku, zwła­szcza w par­tii ko­mu­ni­stycz­nej


Apa­rat­czyk (ros. аппара́тчик) – eta­to­wy, za­wo­do­wy funk­cjo­na­riusz Ko­mu­ni­stycz­nej Par­tii Związ­ku Ra­dziec­kie­go lub apa­ra­tu rzą­do­we­go Związ­ku Ra­dziec­kie­go (ros. аппарат, "apa­rat"), kto­kol­wiek, kto spra­wo­wał ja­ką­kol­wiek funk­cję biu­ro­kra­tycz­ną lub po­li­tycz­ną, z wy­jąt­kiem wyż­szych szcze­bli za­rzą­dza­nia zwa­nych no­men­kla­tu­rą.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aparatczykowy

przy­miot­nik od: apa­rat­czyk; apa­rat­czy­kow­ski


Źródła:

SJP.pl

Aparatka

→ apa­rat


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) forma żeń­ska od: apa­rat; pot. uczn. ko­bie­ta za­baw­na lub szo­ku­ją­ca


Apa­rat­ka (tyt. oryg. "Bra­ce­fa­ce") – ka­na­dyj­sko-ame­ry­kań­sko-chiń­ski se­rial ani­mo­wa­ny dla na­sto­lat­ków, na­da­wa­ny w la­tach 2001–2004. Był pro­du­ko­wa­ny dla stu­dia Nel­va­na przez ame­ry­kań­ską ak­tor­kę Ali­cię Sil­ver­sto­ne, która rów­nież uży­czy­ła głosu głów­nej bo­ha­ter­ce. W pol­skiej wer­sji ję­zy­ko­wej dub­bin­gu­je ją Mał­go­rza­ta Ko­żu­chow­ska.


Patrz:aparat

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aparatownia

po­mie­szcze­nie, w któ­rym umie­szczo­ne są apa­ra­ty wy­lę­go­we pis­kląt


Źródła:

SJP.pl

Aparatowy

przy­miot­nik od: apa­rat


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z apa­ra­tem

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) spe­cja­li­sta ob­słu­gu­ją­cy dany ro­dzaj apa­ra­tów, ma­szyn lub pro­ce­sów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aparatura

ogół apa­ra­tów ze­sta­wio­nych razem dla wy­ko­na­nia pew­ne­go za­da­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ze­spół apa­ra­tów, przy­rzą­dów, urzą­dzeń sta­no­wią­cych pewną ca­łość


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aparaturowy

przy­miot­nik od: apa­ra­tu­ra


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z apa­ra­tu­rą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aparencja

daw­niej:
1. pozór;
2. oka­za­łość, blask


Źródła:

SJP.pl

Apart

wy­po­wiedź "na stro­nie" po­sta­ci te­a­tral­nej, skie­ro­wa­na do po­zor­nie nie­ist­nie­ją­cej pu­blicz­no­ści


Apart Sp. z o.o. – pol­skie przed­się­bior­stwo ju­bi­ler­skie z sie­dzi­bą w Su­chym Lesie koło Poz­na­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apartamencik

zdrob­nie­nie od: apar­ta­ment


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od: apar­ta­ment


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apartament

wy­god­ne, ele­ganc­ko urzą­dzo­ne, luk­su­so­we miesz­ka­nie lub pokój w ho­te­lu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) re­pre­zen­ta­cyj­ne wnę­trze pa­ła­cu, am­ba­sa­dy itp.;

 (1.2) wie­lo­po­ko­jo­we miesz­ka­nie o wy­so­kim stan­dar­dzie

 (1.3) hotel. kom­for­to­we po­mie­szcze­nie w ho­te­lu, za­wie­ra­ją­ce prócz przy­najm­niej jed­nej sy­pial­ni i ła­zien­ki także część dzien­ną, aneks ku­chen­ny itp.; także: sa­mo­dziel­ne miesz­ka­nie wy­naj­mo­wa­ne na tych sa­mych za­sa­dach, co pokój w ho­te­lu


Apar­ta­ment – wie­lo­po­ko­jo­we miesz­ka­nie w wy­so­kim stan­dar­dzie lub ze­spół po­mie­szczeń przez­na­czo­nych dla po­trzeb jed­ne­go użyt­kow­ni­ka np. w ho­te­lu. Nazwa po­cho­dzi od fran­cu­skie­go "ap­par­te­ment" oz­na­cza­ją­ce­go więk­sze miesz­ka­nie, które z kolei wy­wo­dzi się z wło­skie­go "ap­par­ta­re" (od­dzie­lić).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apartamentowiec

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) no­wo­czes­ny bu­dy­nek z dro­gi­mi eks­klu­zyw­ny­mi miesz­ka­nia­mi


Apar­ta­men­to­wiec – bu­dy­nek miesz­kal­ny skła­da­ją­cy się z apar­ta­men­tów, za­pro­jek­to­wa­ny zgod­nie z wy­so­ki­mi stan­dar­da­mi, usy­tu­o­wa­ny naj­czę­ściej w pre­sti­żo­wej lo­ka­li­za­cji oraz wy­ko­na­ny z ma­te­ria­łów wy­so­kiej ja­ko­ści.

Z za­sa­dy apar­ta­men­to­wiec ma jedno wy­róż­nia­ją­ce się przesz­klo­ne wej­ście, za­miast kilku kla­tek, jakie mają bloki. Na par­te­rze znaj­du­je się re­cep­cja, ob­słu­gi­wa­na przez por­tie­ra.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Apartamentowy

przy­miot­nik od: apar­ta­ment


Źródła:

SJP.pl

Apartheid

[czy­taj: apart­hejd] kon­cep­cja "prawa do osob­ne­go roz­wo­ju", sta­no­wią­ca od roku 1948 pod­sta­wę ra­si­stow­skiej dy­skry­mi­na­cji lud­no­ści nie­bia­łej; stwo­rzo­na przez bur­skich na­cjo­na­li­stów w Afry­ce Po­łud­nio­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) polit. hist. ide­o­lo­gia gło­szą­ca ko­niecz­ność osob­ne­go roz­wo­ju spo­łecz­no­ści róż­nych ras i po­li­ty­ka se­gre­ga­cji ra­so­wej po­łą­czo­na z ogra­ni­cze­niem praw i dy­skry­mi­na­cją lud­no­ści nie­bia­łej w RPA w la­tach 1948-1990;

 (1.2) polit. (w szer­szym ro­zu­mie­niu) po­li­ty­ka se­gre­ga­cji ra­so­wej po­łą­czo­na z dy­skry­mi­na­cją


Apart­he­id (z afr. „od­dziel­ność”) – ide­o­lo­gia gło­szą­ca ko­niecz­ność osob­ne­go roz­wo­ju spo­łecz­no­ści róż­nych ras, a także ba­zu­ją­cy na tej te­o­rii sy­stem po­li­tycz­ny pa­nu­ją­cy w Po­łud­nio­wej Afry­ce do po­ło­wy lat 90. XX wieku, opar­ty na se­gre­ga­cji ra­so­wej. Sy­stem se­gre­ga­cji był opar­ty na prze­ko­na­niu o wyż­szo­ści rasy bia­łej i dy­skry­mi­no­wał lud­ność czar­ną i ko­lo­ro­wą. W 1968 zo­stał uz­na­ny przez Or­ga­ni­za­cję Na­ro­dów Zjed­no­czo­nych za zbrod­nię prze­ciw­ko ludz­ko­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aparthotel

hotel skła­da­ją­cy się z apar­ta­men­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sa­mo­dziel­na jed­nost­ka miesz­kal­na o pod­wyż­szo­nym stan­dar­dzie wy­naj­mo­wa­na jak w ho­te­lu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apartnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) gw-pl|Poz­nań. osob­no


Źródła:

Wiktionary

Apartny

przy­miot­nik

 (1.1) gw-pl|Poz­nań. osob­ny


Źródła:

Wiktionary

Apartyjność

de­kla­ro­wa­nie nie­przy­na­le­że­nia do żad­nej par­tii po­li­tycz­nej; bez­par­tyj­ność


Źródła:

SJP.pl

Apartyjny

nie­na­le­żą­cy do żad­nej par­tii po­li­tycz­nej; bez­par­tyj­ny


Źródła:

SJP.pl

Aparycja

wy­gląd zew­nętrz­ny; pre­zen­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. wy­gląd zew­nętrz­ny (po­wierz­chow­ny)

 (1.2) przest. uka­za­nie się, po­ka­za­nie się


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aparycyjny

rzad­ko: do­ty­czą­cy wy­glą­du zew­nętrz­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Apastron

punkt or­bi­ty oko­łog­wia­zdo­wej ciała nie­bie­skie­go naj­bar­dziej od­da­lo­ny od gwia­zdy obie­ga­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) astr. punkt na or­bi­cie, w któ­rym ciało nie­bie­skie znaj­du­je się naj­da­lej od gwia­zdy, wokół któ­rej krąży


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apasz

czło­wiek na­le­żą­cy do świa­ta prze­stęp­cze­go; opry­szek, rze­zi­mie­szek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. ktoś na­le­żą­cy do prze­stęp­cze­go półś­wiat­ka, w szcze­gól­no­ści pa­ry­skie­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apaszka

trój­kąt­na lub kwa­dra­to­wa chust­ka no­szo­na na szyi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ro­dzaj chust­ki no­szo­nej na szyi za­rów­no przez ko­bie­ty jak i męż­czyzn, pier­wot­nie ele­ment stro­ju apa­sza (ban­dy­ty);


Apasz­ka – ro­dzaj kwa­dra­to­wej chu­sty (naj­czę­ściej jed­wab­nej), skła­da­nej w trój­kąt i za­wią­zy­wa­nej na szyi.

Pier­wot­nie ele­ment stro­ju apa­sza, czyli ulicz­ne­go chu­li­ga­na, ban­dy­ty – stąd jej nazwa. W dru­giej po­ło­wie XIX wieku no­szo­na przez pa­ry­skich ro­bot­ni­ków. Póź­niej, w la­tach 20. XX wieku stała się po­pu­lar­na w spor­to­wym stro­ju ko­bie­cym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apaszkowy

→ apasz­ka


Patrz:apaszka

Źródła:

SJP.pl

Apaszowski

ło­bu­zer­ski; przy­miot­nik od: apasz (łobuz, włó­czę­ga, hu­li­gan z fan­taz­ją)


Źródła:

SJP.pl

Apaszowy

przy­miot­nik od: apasz


Źródła:

SJP.pl

Apate

iluz­ja sztu­ki, zwła­szcza te­a­tru, ma­ją­ca na celu wy­wo­ła­nie u widza praw­dzi­wych uczuć za po­mo­cą po­zo­ro­wa­nych sy­tu­a­cji


Apate (także Zdra­da; gr. Ἀπάτη Apátē) – w mi­to­lo­gii grec­kiej uo­so­bie­nie zdra­dy; córka Nyks; jedno z nie­szczęść za­war­tych w pusz­ce Pan­do­ry


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apateista

zwo­len­nik po­glą­du, we­dług któ­re­go Bóg i re­li­gia nie mają zna­cze­nia dla ludz­kie­go życia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) filoz. neol. zwo­len­nik apa­te­iz­mu, czło­wiek obo­jęt­ny na kwe­stię ist­nie­nia lub nie­ist­nie­nia Boga


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apateistka

zwo­len­nicz­ka po­glą­du, we­dług któ­re­go Bóg i re­li­gia nie mają zna­cze­nia dla ludz­kie­go życia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zwo­len­nicz­ka apa­te­iz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apateistyczny

taki, we­dług któ­re­go Bóg i re­li­gia nie mają zna­cze­nia dla ludz­kie­go życia


przy­miot­nik

 (1.1) filoz. neol. rzad. zwią­za­ny z apa­te­iz­mem i/lub apa­te­i­sta­mi; obo­jęt­ny na kwe­stie re­li­gij­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apateizm

po­gląd, we­dług któ­re­go Bóg i re­li­gia nie mają zna­cze­nia dla ludz­kie­go życia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. neol. za­ło­że­nie, że Bóg i re­li­gia nie mają zna­cze­nia dla ludz­kie­go życia; apa­tycz­ny sto­su­nek do kwe­stii ist­nie­nia bądź nie­ist­nie­nia Boga;


Apa­te­izm ( apat­he­ism) – po­sta­wa obo­jęt­no­ści wobec re­li­gii i pro­ble­mu, czy ist­nie­je Bóg.

Jest to ne­o­lo­gizm pow­sta­ły po­przez po­łą­cze­nie słów apa­tia i teizm. Stwo­rze­nie tego ter­mi­nu czę­sto przy­pi­su­je się Jo­nat­ha­no­wi Ra­u­cho­wi w ar­ty­ku­le z 2003 w "The At­lan­tic Month­ly" pt. "Let It Be". Sam Rauch nigdy tak nie twier­dził. Ter­min ten zo­stał już wcze­śniej użyty przez ka­na­dyj­skie­go so­cjo­lo­ga Stu­ar­ta John­so­na w 1972, który łą­czył tę po­sta­wę z ten­den­cja­mi se­ku­la­ry­za­cyj­ny­mi we współ­czes­nych spo­łe­czeń­stwach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apatetyczny

po­le­ga­ją­cy na stwa­rza­niu złu­dze­nia, zwod­ni­czy


Źródła:

SJP.pl

Apatheia

ideał sto­ic­kiej do­sko­na­ło­ści: brak uczuć, nie­doz­na­wa­nie żad­nych emo­cji


Apat­he­ia ( ἀπάθεια, "apátheia", od "a" 'brak' i "páthos" 'doś­wiad­cze­nie) – w fi­lo­zo­fii sta­ro­żyt­nej stan lub po­sta­wa nie­czu­ło­ści, bez­na­mięt­no­ści, niewz­ru­szo­no­ści osią­ga­ny przez mędr­ca i któ­re­mu przy­pi­sy­wa­no war­tość etycz­ną.

W ję­zy­kach no­wo­żyt­nych ze sta­ro­żyt­nej "apat­hei" pow­sta­ło po­ję­cie psy­cho­lo­gicz­ne (apa­tia), ma­ją­ce jed­nak ne­ga­tyw­ne zna­cze­nie i oz­na­cza­ją­cę nie­czu­łość i otę­pie­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apatia

nie­czu­łość na bodź­ce zew­nętrz­ne, brak za­an­ga­żo­wa­nia w co­kol­wiek, nie­zdol­ność do od­czu­wa­nia i oka­zy­wa­nia wzru­szeń


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. stan obo­jęt­no­ści i braku za­in­te­re­so­wa­nia oraz braku ak­tyw­no­ści;

 (1.2) filoz. u sto­i­ków stan spo­ko­ju wew­nętrz­ne­go


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apator

klub spor­to­wy


Apa­tor – pol­ska grupa ka­pi­ta­ło­wa pro­du­cen­tów oraz dy­stry­bu­to­rów urzą­dzeń i sy­ste­mów po­mia­ro­wych, a także do­staw­ców no­wo­czes­nych roz­wią­zań do au­to­ma­ty­za­cji pracy sieci elek­tro­e­ner­ge­tycz­nej. Grupa dzia­ła w trzech seg­men­tach biz­ne­so­wych: ener­gia elek­trycz­na, woda i cie­pło oraz gaz, do­star­cza­jąc roz­wią­za­nia w za­kre­sie opo­mia­ro­wa­nia wszyst­kich me­diów użyt­ko­wych (licz­ni­ki ener­gii elek­trycz­nej, wo­do­mie­rze, cie­pło­mie­rze, ga­zo­mie­rze), jak rów­nież za­a­wan­so­wa­ne tech­no­lo­gicz­nie roz­wią­za­nia dla in­te­li­gent­nych sieci elek­tro­e­ner­ge­tycz­nych, wod­nych i ga­zo­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apatozaur

ro­dzaj du­że­go za­u­ro­po­da z ro­dzi­ny di­plo­do­ków


Apa­to­za­ur ("Apa­to­sa­u­rus") – duży za­u­ro­pod ży­ją­cy około 150 mln lat temu w póź­nej jurze na te­re­nach Ame­ry­ki Pół­noc­nej. Zo­stał od­kry­ty i opi­sa­ny w 1877 roku przez Oth­nie­la C. Mars­ha. Nieg­dyś za sy­no­nim apa­to­za­u­ra uz­na­wa­no także bron­to­za­u­ra, jed­nak opu­bli­ko­wa­ne w 2015 roku ba­da­nie wy­ka­za­ło istot­ne róż­ni­ce mię­dzy tymi ro­dza­ja­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apatriotyczny

przy­miot­nik od: apa­trio­tyzm


Źródła:

SJP.pl

Apatryda

osoba nie po­sia­da­ją­ca oby­wa­tel­stwa żad­ne­go pań­stwa; bez­pań­stwo­wiec; apo­li­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba, która nie po­sia­da żad­ne­go oby­wa­tel­stwa pań­stwo­we­go;


Apa­try­da ( άπατρις „po­zba­wio­ny oj­czyz­ny”), bez­pań­stwo­wiec ( sta­te­less per­son) – osoba, któ­rej żadne pań­stwo nie uz­na­je za swo­je­go oby­wa­te­la, czyli osoba nie­po­sia­da­ją­ca żad­ne­go oby­wa­tel­stwa.

Kon­wen­cja o sta­tu­sie bez­pań­stwow­ców z 1954 de­fi­niu­je w art. 1 bez­pań­stwow­ca jako "osobę, która nie jest uz­na­wa­na za oby­wa­te­la żad­ne­go pań­stwa w za­kre­sie obo­wią­zy­wa­nia jego prawa".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apatyczka

→ apa­tyk


Patrz:apatyk

Źródła:

SJP.pl

Apatycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób apa­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Apatycznienie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|apa­tycz­nieć.


Źródła:

Wiktionary

Apatycznieć

cza­sow­nik

 (1.1) obo­jęt­nieć


Źródła:

Wiktionary

Apatyczność

obo­jęt­ność na to, co się wokół dzie­je, nie­wraż­li­wość na bodź­ce


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co apa­tycz­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apatyczny

przy­miot­nik od: apa­tia; zo­bo­jęt­nia­ły, nie­czu­ły na bodź­ce zew­nętrz­ne, nie­zdol­ny do od­czu­wa­nia i oka­zy­wa­nia wzru­szeń (np. apa­tycz­ne spoj­rze­nie, apa­tycz­ny chło­pak)


przy­miot­nik

 (1.1) obo­jęt­ny na oto­cze­nie; nie­wraż­li­wy na to, co się wokół dzie­je

 (1.2) bę­dą­cy prze­ja­wem stanu nie­wraż­li­wo­ści na oto­cze­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apatyk

osoba apa­tycz­na


Źródła:

SJP.pl

Apatyt

mi­ne­rał, fos­fo­ran wap­nia za­wie­ra­ją­cy fluor, chlor lub grupę wo­do­rot­le­no­wą


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. mi­ne­rał z gro­ma­dy fos­fo­ra­nów;


Apa­tyt (gr. "apa­tao" – „oszu­ki­wać, zwo­dzić, łu­dzić”, gdyż czę­sto bywa my­lo­ny z in­ny­mi mi­ne­ra­ła­mi jak beryl, ne­fe­lin, diop­syd, tur­ma­lin czy dia­spor) – mi­ne­rał z gro­ma­dy fos­fo­ra­nów. Na­le­ży do mi­ne­ra­łów sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­nych wy­stę­pu­ją­cych we wszyst­kich ty­pach skał.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apatytowy

przy­miot­nik od: apa­tyt


przy­miot­nik

 (1.1) miner. do­ty­czą­cy apa­ty­tu, wy­ko­na­ny z apa­ty­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apatyty

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Rosji, w ob­wo­dzie mur­mań­skim;


Apa­ty­ty ( Апатиты) – mia­sto w Rosji, w ob­wo­dzie mur­mań­skim, nad je­zio­rem Iman­dra. Czwar­te co do wiel­ko­ści mia­sto za pół­noc­nym kołem bie­gu­no­wym. Liczy około 53,8 tys. miesz­kań­ców (2021). Two­rzy miej­ski okręg, do któ­re­go oprócz mia­sta wcho­dzi osied­le Dre­lich-warga i sta­cja Chi­bi­ny.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Apałonik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Pod­la­sie,Au­gu­stów. łyżka wa­zo­wa

 (1.2) gw-pl|Au­gu­stów,Wę­go­rze­wo,So­kół­ka. wa­rzą­chew


Źródła:

Wiktionary

Apedagogiczny

niez­god­ny z za­sa­da­mi pe­da­go­gi­ki; nie­pe­da­go­gicz­ny, szkod­li­wy wy­cho­waw­czo


Źródła:

SJP.pl

Apeiron

[czy­taj: apej­ron] w grec­kiej fi­lo­zo­fii przy­ro­dy: bez­gra­nicz­na, bezksz­tałt­na pra­ma­te­ria, bę­dą­ca ele­men­tar­nym two­rzy­wem przy­ro­dy; apej­ron


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apejron

bez­gra­nicz­na, bezksz­tałt­na pra­ma­te­ria, bę­dą­ca ele­men­tar­nym two­rzy­wem przy­ro­dy - wg Anak­sy­man­dra z Mi­le­tu; ape­i­ron


Źródła:

SJP.pl

Apeks

1. punkt na sfe­rze nie­bie­skiej okre­śla­ją­cy kie­ru­nek ruchu Słoń­ca lub in­ne­go obiek­tu wzglę­dem wy­bra­nej grupy gwiazd;
2. ko­niec ję­zy­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) astr. punkt, w kie­run­ku któ­re­go Słoń­ce po­ru­sza się wzglę­dem in­nych jas­nych gwiazd w oto­cze­niu;

 (1.2) daw. szczyt, wierz­cho­łek


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apeksowy

przy­miot­nik od: apeks


Źródła:

SJP.pl

Apel

1. zbiór­ka (w celu spraw­dze­nia obec­no­ści itp.);
2. odez­wa, wez­wa­nie;
3. kar­ność psa my­śliw­skie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wojsk. zbiór­ka wszyst­kich żoł­nie­rzy w jed­nost­ce

 (1.2) eduk. zbiór­ka ucz­niów w szko­le, har­ce­rzy na obo­zie itp. w celu spraw­dze­nia obec­no­ści, od­czy­ta­nia roz­ka­zów (po­le­ceń)

 (1.3) sy­gnał ogła­sza­ją­cy zbiór­kę na apel (1.1)

 (1.4) pu­blicz­ne wez­wa­nie skie­ro­wa­ne do ja­kie­goś ogółu do pod­ję­cia dzia­łań lub uczest­ni­cze­nia w czymś

 (1.5) pu­blicz­na wy­po­wiedź skie­ro­wa­na do ja­kiejś osoby

 (1.6) łow. kar­ność psa my­śliw­skie­go

 (1.7) łow. sy­gnał do roz­po­czę­cia po­lo­wa­nia

 (1.8) utwór li­te­rac­ki, bez­poś­red­nie wez­wa­nie do adre­sa­ta


Apel (fr. "appel" wez­wa­nie, od­wo­ła­nie) – bez­poś­red­nie wez­wa­nie, żą­da­nie wy­słu­cha­nia i odez­wy – dzia­ła­nia ma­ją­ce­go na celu za­sto­so­wa­nia się do tre­ści nie­sio­nej sło­wa­mi, kie­ro­wa­ne przez au­to­ra ku czy­tel­ni­kom lub ku słu­cha­czom apelu. Treść apelu czę­sto jest wy­ra­zem uczuć ma­ją­cych łą­czyć na­daw­cę i jego od­bior­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apelacja

w pra­wie pro­ce­so­wym: śro­dek od­wo­ław­czy, przy­słu­gu­ją­cy od nie­pra­wo­moc­ne­go wy­ro­ku sądu I in­stan­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) praw. od­wo­ła­nie się od de­cyz­ji sądu do wyż­szej in­stan­cji

 (1.2) środ. praw. wyż­sza in­stan­cja są­dow­ni­cza

 (1.3) roln. re­gion upra­wy wi­no­ro­śli, gdzie wyt­wa­rza się wino okre­ślo­ne­go ga­tun­ku


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apelacyjny

zwią­za­ny z ape­la­cją (np. pro­ce­du­ra ape­la­cyj­na, sąd ape­la­cyj­ny)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ape­la­cją, do­ty­czą­cy ape­la­cji

 (1.2) praw. zwią­za­ny z od­wo­ła­nia­mi od wy­ro­ków


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apelant

osoba lub in­sty­tu­cja wno­szą­ca ape­la­cję


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) praw. osoba skła­da­ją­ca ape­la­cję, czyli od­wo­łu­ją­ca się od wy­ro­ku sądu niż­szej in­stan­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apelantka

→ ape­lant


Patrz:apelant

Źródła:

SJP.pl

Apelatiwum

w ję­zy­koz­naw­stwie: rze­czow­nik bę­dą­cy nazwą całej klasy de­sy­gna­tów, nie­bę­dą­cy nazwą włas­ną, np. "czło­wiek", "zwie­rzę", "ro­śli­na"; ape­la­tyw, ap­pel­la­ti­vum, rze­czow­nik po­spo­li­ty


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) zob. ape­la­tyw.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apelatyw

w ję­zy­koz­naw­stwie: rze­czow­nik bę­dą­cy nazwą całej klasy de­sy­gna­tów, nie­bę­dą­cy nazwą włas­ną, np. "czło­wiek", "zwie­rzę", "ro­śli­na"; ape­la­ti­wum, ap­pel­la­ti­vum, rze­czow­nik po­spo­li­ty


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. nazwa, która może się od­no­sić do do­wol­ne­go eg­zem­pla­rza danej klasy przed­mio­tów, w odróż­nie­niu od nazwy włas­nej, która od­no­si się do kon­kret­nej jed­nost­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apelatywizacja

przeksz­tał­ca­nie się nazwy włas­nej w rze­czow­nik po­spo­li­ty; po­spo­li­ce­nie nazwy włas­nej


Źródła:

SJP.pl

Apelatywny

1. ma­ją­cy cha­rak­ter rze­czow­ni­ka po­spo­li­te­go, ape­la­ty­wu;
2. ma­ją­cy cha­rak­ter na­wo­ły­wa­nia, wez­wa­nia do cze­goś


przy­miot­nik

 (1.1) jęz. ma­ją­cy cha­rak­ter rze­czow­ni­ka po­spo­li­te­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apeldoorn

Apel­do­orn – mia­sto w pro­win­cji Gel­dria ("Gel­der­land"), około 40 km na wschód od Amers­fo­ort, w środ­ko­wej czę­ści Ho­lan­dii.

Mia­sto jest re­gio­nal­nym cen­trum. Naj­star­sze wzmian­ki o mie­ście, nieg­dyś zwa­nym "Ap­pol­dro", po­cho­dzą z VIII wieku. Mia­sto pow­sta­ło jako osada na skrzy­żo­wa­niu dróg z Amers­fo­ort do De­ven­ter i drogi z Arn­hem do Zwol­le. Mapa z 1740 po­ka­zu­je mia­sto jako A"p"el­do­orn.


Źródła:

Wikipedia

Apelik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od apel


Źródła:

Wiktionary

Apeliotes

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. bóg i uo­so­bie­nie wia­tru wschod­nie­go;


Ape­lio­tes (gr. Ἀπηλιώτης Apēliṓtēs ‘zwią­za­ny ze Słoń­cem’, łac. So­la­nus ‘wiatr wschod­ni’) – w mi­to­lo­gii grec­kiej bóg i uo­so­bie­nie wia­tru wschod­nie­go.

Uo­sa­biał po­ry­wi­sty wiatr, wie­ją­cy ze wscho­du (lub, we­dług niek­tó­rych źró­deł, z po­łud­nio­we­go wscho­du).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Apella

w sta­ro­żyt­nej Spar­cie: zgro­ma­dze­nie lu­do­we spar­tia­tów, które bez dy­sku­sji przyj­mo­wa­ło lub odrzu­ca­ło wnio­ski ge­ruz­ji oraz wy­bie­ra­ło ge­ron­tów i efo­rów; apel­la nie miała ini­cja­ty­wy usta­wo­daw­czej


Apel­la (gr. "Ἀπέλλα") – zgro­ma­dze­nie lu­do­we w sta­ro­żyt­nej Spar­cie, uchwa­la­ją­ce prawa, roz­strzy­ga­ją­ce naj­waż­niej­sze kwe­stie pań­stwo­we i wy­bie­ra­ją­ce urzęd­ni­ków (ge­ron­tów i efo­rów), a od VI/V w. p.n.e. de­cy­du­ją­ce także o wy­po­wie­dze­niu wojny. Uczest­ni­czy­li w nim wszy­scy peł­no­praw­ni oby­wa­te­le (ho­mo­ioi – „równi”, czyli spar­tia­ci), któ­rzy ukoń­czy­li 30 lat.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apelles

Zo­bacz też: Apel­les (po­stać bi­blij­na).

Apel­les (ur. ok. 370 p.n.e. w Ko­lo­fo­nie lub na Kos, zm. ok. 300 p.n.e. na Kos) – naj­więk­szy w opi­nii sta­ro­żyt­nych ma­larz grec­ki, syn Pyt­he­o­sa z Ko­lo­fo­nu.


Źródła:

Wikipedia

Apelowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) zwra­ca­nie się z ape­lem

 (1.2) praw. skła­da­nie ape­la­cji od wy­ro­ku


Źródła:

Wiktionary

Apelować

1. wzy­wać kogoś do cze­goś, zwra­cać się z ape­lem;
2. w pra­wie: od­wo­ły­wać się od wy­ro­ku, wno­sić ape­la­cję


cza­sow­nik nie­prze­chod­ni

 (1.1) książk. wzy­wać kogoś do cze­goś, zwra­cać się z ape­lem

 (1.2) praw. od­wo­ły­wać się od wy­ro­ku, wno­sić ape­la­cję


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apelowy

do­ty­czą­cy apelu (w zna­cze­niu zbiór­ki), np. plac ape­lo­wy, prze­pi­sy ape­lo­we


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ape­lem, do­ty­czą­cy apelu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apelsyna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Bu­ko­wi­na. po­ma­rań­cza


Źródła:

Wiktionary

Apendyks

prze­sta­rza­łe: do­da­tek, uzu­peł­nie­nie, za­łącz­nik do książ­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) do­da­tek, za­łącz­nik


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apenin

1. Ape­nin Ka­la­bryj­ski, góry w pd. czę­ści Płw. Ape­niń­skie­go;
2. nazwa wielu pasm, łań­cu­chów gór­skich i in­nych czę­ści Ape­nin


Źródła:

SJP.pl

Apeniny

łań­cuch gór­ski na Pół­wy­spie Ape­niń­skim


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. łań­cuch gór­ski we Wło­szech;


Ape­ni­ny (wł. "Ap­pen­ni­ni") – łań­cuch gór­ski we Wło­szech, roz­cią­ga­ją­cy się na dłu­go­ści 1350 km z pół­no­cy na po­łud­nie wzdłuż ca­łe­go Pół­wy­spu Ape­niń­skie­go i na sze­ro­kość od 40 do 200 km. Wy­róż­nia się Ape­ni­ny Pół­noc­ne (w tym Ape­nin Li­gu­ryj­ski, To­skań­ski i Um­bryj­ski), Środ­ko­we i Po­łud­nio­we.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apeniński

przy­miot­nik od: Ape­ni­ny (łań­cuch gór­ski), Ape­nin (część Ape­ni­nów)


przy­miot­nik

 (1.1) geogr. zwią­za­ny z Ape­ni­na­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apepsja

nie­moż­ność tra­wie­nia wsku­tek braku wy­dzie­la­nia soków tra­wien­nych


Źródła:

SJP.pl

Apercepcja

1. w fi­lo­zo­fii: sa­moś­wia­do­mość, zdol­ność do po­strze­ga­nia przez umysł swych włas­nych sta­nów;
2. w psy­cho­lo­gii: zdol­ność po­strze­ga­nia i ro­zu­mie­nia, pro­wa­dzą­ca w kon­sek­wen­cji do przys­wa­ja­nia no­wych wia­do­mo­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) filoz. po­strze­ga­nie sa­me­go sie­bie, świa­do­mość sa­me­go sie­bie, po­strze­ga­nie przez umysł jego włas­nych sta­nów;


Aper­cep­cja – ter­min fi­lo­zo­ficz­ny oz­na­cza­ją­cy po­strze­ga­nie sa­me­go sie­bie, świa­do­mość sa­me­go sie­bie, po­strze­ga­nie przez umysł jego włas­nych sta­nów.

Le­ib­niz wpro­wa­dza­jąc to po­ję­cie odróż­niał per­cep­cję – przed­sta­wia­nie sobie rze­czy – od aper­cep­cji, która oz­na­cza zda­wa­nie sobie spra­wy z tego przed­sta­wia­nia. Krok dalej uczy­nił Kant, który odróż­nił aper­cep­cję em­pi­rycz­ną, czyli in­tro­spek­cję od tran­scen­den­tal­nej jed­no­ści aper­cep­cji, czyli wa­run­ku umoż­li­wia­ją­ce­go samo doś­wiad­cza­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apercepcjonistka

→ aper­cep­cjo­ni­sta


Patrz:apercepcjonista

Źródła:

SJP.pl

Apercepcyjny

zwią­za­ny z aper­cep­cją (np. pro­ce­sy aper­cep­cyj­ne)


Źródła:

SJP.pl

Apercypowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) psych. spo­strze­ga­nie ze zro­zu­mie­niem po­przez wią­za­nie tre­ści no­wych spo­strze­żeń z za­so­bem po­sia­da­nych wy­o­bra­żeń, pojęć, sądów


Źródła:

Wiktionary

Apercypować

w psy­cho­lo­gii: po­strze­gać coś i ro­zu­mieć, a w kon­sek­wen­cji przys­wa­jać wia­do­mo­ści do­ty­czą­ce tego


Źródła:

SJP.pl

Aperiodyczny

nie­o­kre­so­wy


przy­miot­nik

 (1.1) fiz. nie­pow­ta­rza­ją­cy się okre­so­wo

 (1.2) wy­stę­pu­ją­cy, po­ja­wia­ją­cy się w zmien­nych od­stę­pach czasu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aperiodyk

cza­so­pis­mo uka­zu­ją­ce się nie­re­gu­lar­nie


Ape­rio­dyk – cza­so­pis­mo uka­zu­ją­ce się w nie­re­gu­lar­nych od­stę­pach czasu (w prze­ci­wień­stwie do pe­rio­dy­ku). Szcze­gól­nym przy­kła­dem ape­rio­dy­ku jest jed­nod­niów­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aperitif

[czy­taj: aperiTIF] napój al­ko­ho­lo­wy po­da­wa­ny przed po­sił­ka­mi, ma­ją­cy na celu po­bu­dze­nie ape­ty­tu; apéritif


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kulin. napój al­ko­ho­lo­wy po­da­wa­ny przed po­sił­kiem dla po­bu­dze­nia ape­ty­tu

 (1.2) uczn. zob. jabol.


Ape­ri­tif (fr. "apéritif", wł. "ape­ri­ti­vo" z łac. "ape­ri­re" – ot­wie­rać) – napój al­ko­ho­lo­wy po­da­wa­ny przed po­sił­kiem dla po­bu­dze­nia ape­ty­tu, od­prę­że­nia go­ścia oraz za­spo­ko­je­nia pra­gnie­nia.

Nie ma jed­ne­go ro­dza­ju al­ko­ho­lu, który można by okre­ślać mia­nem ape­ri­ti­fu, jed­nak za kla­sycz­ną formę ape­ri­ti­fu ucho­dzi wy­traw­ne wino mu­su­ją­ce, takie jak szam­pan, cava, fran­cia­cor­ta, pro­sec­co czy sekt po­cho­dzą­cy z Nie­miec lub Au­strii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aperol

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kulin. czer­wo­ny, wy­traw­ny ape­ri­tif po­cho­dze­nia wło­skie­go o za­war­to­ści al­ko­ho­lu 11%, skła­da­ją­cy się z wy­cią­gu z go­rycz­ki, gorz­kiej po­ma­rań­czy i ra­bar­ba­ru;


Ape­rol – ape­ri­tif po­cho­dze­nia wło­skie­go o za­war­to­ści al­ko­ho­lu 11%.

Napój ma jas­no­czer­wo­ny kolor. Jego pod­sta­wo­wy­mi skład­ni­ka­mi są go­rycz­ka, gorz­ka po­ma­rań­cza, ra­bar­bar. Al­ko­hol sprze­da­wa­li od 1919 r. bra­cia Bar­bie­ri. Obec­nie tru­nek pro­du­ku­je firma Cam­pa­ri Group.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Apersonalny

nie­po­wią­za­ny z osobą lub oso­ba­mi


Źródła:

SJP.pl

Aperto

z wło­skie­go: jawny, ot­war­ty, szcze­ry


Źródła:

SJP.pl

Apertometr

przy­rząd do po­mia­ru aper­tu­ry nu­me­rycz­nej ukła­dów op­tycz­nych


Źródła:

SJP.pl

Apertura

roz­war­tość ukła­du op­tycz­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) opt. otwór ogra­ni­cza­ją­cy wiąz­kę świa­tła;


Zo­bacz też: Aper­tu­ra (ty­po­gra­fia), Aper­tu­ra i Cla­u­su­ra.

Aper­tu­ra – otwór ogra­ni­cza­ją­cy prze­strzeń, przez którą prze­cho­dzą fale elek­tro­ma­gne­tycz­ne. W przy­pad­ku in­stru­men­tu op­tycz­ne­go jest to efek­tyw­na śred­ni­ca ot­wo­ru (np. te­le­sko­pu, lu­ne­ty), przez który wpada świa­tło, so­czew­ki lub lu­stra za­po­cząt­ko­wu­ją­ce­go dany układ op­tycz­ny, mie­rzo­na jako roz­war­tość ukła­du, czyli kąt po­mię­dzy pro­mie­nia­mi świetl­ny­mi wpa­da­ją­cy­mi do ukła­du z naj­bar­dziej od­mien­nych kie­run­ków (kąt for­mu­la_1 na ry­sun­ku obok).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aperturowy

→ aper­tu­ra


Patrz:apertura

Źródła:

SJP.pl

Apertyzacja

me­to­da kon­ser­wa­cji żyw­no­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) tech­no­lo­gia i pro­ces kon­ser­wo­wa­nia żyw­no­ści, po­le­ga­ją­ca na od­po­wied­nim pod­grze­wa­niu i schła­dza­niu w au­to­kla­wie;


Aper­ty­za­cja – me­to­da ste­ry­li­za­cji po­le­ga­ją­ca na utr­wa­la­niu żyw­no­ści w opa­ko­wa­niach her­me­tycz­nie zam­knię­tych, prze­pro­wa­dza­na w urzą­dze­niach zwa­nych au­to­kla­wa­mi. Pa­ra­me­try ste­ry­li­za­cji kon­serw oprócz tem­pe­ra­tu­ry i czasu ste­ry­li­za­cji, obej­mu­ją rów­nież – ze wzglę­du na pro­ces wy­mia­ny cie­pła – czas pod­grza­nia kon­ser­wy do tem­pe­ra­tu­ry ste­ry­li­za­cji oraz czas ochła­dza­nia kon­ser­wy po ste­ry­li­za­cji. Pa­ra­me­try ste­ry­li­za­cji kon­serw za­pi­su­je się umow­nie we­dług for­mu­ły:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apertyzacyjny

przy­miot­nik od: aper­ty­za­cja


Źródła:

SJP.pl

Apetizer

[czy­taj: ape­taj­zer] po­tra­wa je­dzo­na przed da­niem głów­nym; star­ter, przy­staw­ka


Źródła:

SJP.pl

Apetycik

zdrob­nie­nie od: ape­tyt


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ape­tyt


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apetycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób ape­tycz­ny, za­chę­ca­ją­cy do je­dze­nia


Źródła:

Wiktionary

Apetyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ape­tycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Apetyczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ape­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Apetyczność

→ ape­tycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co ape­tycz­ne


Patrz:apetyczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apetyczny

1. wzbu­dza­ją­cy ape­tyt, za­chę­ca­ją­cy do je­dze­nia; smacz­ny;
2. ładny


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) za­chę­ca­ją­cy do je­dze­nia

 (1.2) przen. atrak­cyj­ny pod wzglę­dem sek­su­al­nym

 (1.3) o dziec­ku: ma­ją­cy ładne, gład­kie ciało


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apetyt

1. chęć do je­dze­nia; ła­knie­nie;
2. chęć po­sia­da­nia cze­goś, ocho­ta na coś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chęć je­dze­nia, ła­knie­nie;

 (1.2) przen. pra­gnie­nie, chęć na coś


Ape­tyt ( ap­pe­ti­tus ‘po­żą­da­nie’), ła­knie­nie – pra­gnie­nie spo­ży­cia (naj­czę­ściej okre­ślo­ne­go) po­kar­mu, zaz­wy­czaj za­wie­ra­ją­ce­go kon­kret­ny skład­nik odżyw­czy, po­trzeb­ny w danej chwi­li or­ga­niz­mo­wi. Bar­dzo czę­sto, myl­nie, utoż­sa­mia­ny z gło­dem, który jest fiz­jo­lo­gicz­ną po­trze­bą przy­ję­cia po­kar­mu, nie zaś, jak ape­tyt – psy­cho­lo­gicz­ną. Za re­gu­la­cję ape­ty­tu od­po­wia­da układ lim­bicz­ny. Hor­mo­nem re­gu­lu­ją­cym ape­tyt jest se­ro­to­ni­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apetytniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ape­tyt­ny


Źródła:

SJP.pl

Apetytny

re­gio­nal­nie: ape­tycz­ny;
1. wzbu­dza­ją­cy ape­tyt, za­chę­ca­ją­cy do je­dze­nia; smacz­ny;
2. ładny


Źródła:

SJP.pl

Apfal

rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. zob. abfal.


Źródła:

Wiktionary

Apfelbaum

[czy­taj: afel­bałm] naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Apfelmus

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. kulin. mus jabł­ko­wy


Źródła:

Wiktionary

Apfelzina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. po­ma­rań­cza


Źródła:

Wiktionary

Apg

[czy­taj: ej-pi-DŻI albo a-pe-GIE] skrót an­giel­skie­go: An­gio­sperm Phy­lo­ge­ny Group - mię­dzy­na­ro­do­wa grupa, która opra­co­wa­ła no­wo­czes­ny sy­stem kla­sy­fi­ka­cji ro­ślin okry­to­na­sien­nych, zwany sy­ste­mem APG


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aphanisis

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) seks. lęk przed utra­tą włas­nej sek­su­al­no­ści;


Ap­ha­ni­sis – lęk przed utra­tą włas­nej sek­su­al­no­ści. U męż­czyzn prze­ja­wia się ono lę­kiem przed ka­stra­cją lub utra­tą człon­ka, na­to­miast u ko­biet prze­ja­wia się lę­kiem przed po­rzu­ce­niem lub odrzu­ce­niem.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Apheliczny

→ ap­he­lium [czy­taj: afe­licz­ny]


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) astr. zwią­za­ny z ap­he­lium, do­ty­czą­cy ap­he­lium


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aphelium

[czy­taj: afe­lium] naj­bar­dziej od­da­lo­ny od Słoń­ca punkt or­bi­ty oko­ło­sło­necz­nej ciała nie­bie­skie­go; afe­lium


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) astr. punkt or­bi­ty oko­ło­sło­necz­nej pla­ne­ta­a­ne­ty, pla­ne­ta kar­ło­wa­ta­a­ne­ty kar­ło­wa­tej, pla­ne­to­i­da­a­ne­to­i­dy lub ko­me­ty po­ło­żo­ny naj­da­lej od Słoń­ca;


Ap­he­lium (pol­ska nazwa – punkt od­sło­necz­ny; zla­ty­ni­zo­wa­ny wyraz po­cho­dze­nia grec­kie­go, od gr. "apo" – „od” i "he­lios" – „słoń­ce”) – punkt na or­bi­cie ciała nie­bie­skie­go krą­żą­ce­go wokół Słoń­ca, znaj­du­ją­cy się w miej­scu naj­więk­sze­go od­da­le­nia (apo­cen­trum) tego ciała od Słoń­ca. Ap­he­lium po­sia­da­ją or­bi­ty oko­ło­sło­necz­ne ciał po­ru­sza­ją­cych się po or­bi­tach elip­tycz­nych (nie ko­ło­wych), jak pla­ne­ty, pla­ne­to­i­dy czy ko­me­ty.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aphodos

[czy­taj: afo­dos] w sta­ro­żyt­nym te­a­trze grec­kim: zej­ście chóru ze sceny po za­koń­cze­niu dra­ma­tu; afo­dos


Źródła:

SJP.pl

Api

[czy­taj: api]
1. skrót od: Agen­cja Pra­so­wo-In­for­ma­cyj­na;
2. skrót od: Ap­pli­ca­tion Pro­gram­ming In­ter­fa­ce - in­ter­fejs pro­gra­mo­wa­nia apli­ka­cji


skró­to­wiec w funk­cji rze­czow­ni­ka ro­dza­ju ni­ja­kie­go

 (1.1) in­form. = Ap­pli­ca­tion Pro­gram­ming In­ter­fa­ce → in­ter­fejs pro­gra­mo­wa­nia apli­ka­cji, zbiór reguł ści­śle opi­su­ją­cy, w jaki spo­sób pro­gra­my lub pod­pro­gra­my ko­mu­ni­ku­ją się ze sobą;

 (1.2) hist. = Agen­cja Pra­so­wo-In­for­ma­cyj­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apia

dwu­let­nia ro­śli­na wa­rzyw­na z ro­dzi­ny bal­dasz­ko­wa­tych, o pie­rza­stych li­ściach za­wie­ra­ją­cych olej­ki ete­rycz­ne i zgru­bia­łym, ja­dal­nym ko­rze­niu; seler


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca Samoa;


Apia – sto­li­ca i je­dy­ne mia­sto Samoa. Po­ło­żo­ne na pół­noc­nym brze­gu wyspy Upolu, jest także naj­więk­szym por­tem Samoa. We­dług da­nych z 2016 roku mia­sto liczy ponad 35 tys. miesz­kań­ców. Na pół­wy­spie Mu­li­nuu znaj­du­je się sie­dzi­ba Rady Usta­wo­daw­czej, roz­gło­śnia ra­dio­wa i ob­ser­wa­to­rium. Sie­dzi­ba dy­stryk­tu Tu­a­ma­sa­ga.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apiać

[czy­taj: aPIAĆ] po­tocz­nie: je­szcze raz, od po­cząt­ku, po­now­nie, znowu


przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) pot. znowu, znów, pow­tór­nie, po­now­nie, je­szcze raz, od po­cząt­ku


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apifobia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. psych. cho­ro­bli­wy, nie­u­za­sad­nio­ny lęk przed pszczo­ła­mi


Źródła:

Wiktionary

Apigenina

zwią­zek che­micz­ny, prze­ci­wut­le­niacz z grupy fla­wo­no­i­dów, wy­stę­pu­ją­cy na­tu­ral­nie w wielu ro­śli­nach, otrzy­my­wa­ny rów­nież syn­te­tycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Apijczyk

miesz­ka­niec Apii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Apij­czyk. (miesz­ka­niec Apii)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apijka

miesz­kan­ka Apii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Apij­ka. (miesz­kan­ka Apii)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apijski

→ Apia


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do mia­sta Apia


Patrz:Apia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apikalny

spół­gło­ska api­kal­na - spół­gło­ska, pod­czas wy­ma­wia­nia któ­rej czu­bek ję­zy­ka styka się z przed­nią czę­ścią pod­nie­bie­nia twar­de­go


Źródła:

SJP.pl

Apiol

zwią­zek che­micz­ny wy­stę­pu­ją­cy w ko­rze­niu pie­trusz­ki


Apiol – or­ga­nicz­ny, aro­ma­tycz­ny zwią­zek che­micz­ny. Wy­stę­pu­je na­tu­ral­nie w na­sio­nach pie­trusz­ki. Daw­niej apiol, w for­mie olej­ku z na­sion pie­trusz­ki był uży­wa­ny w me­dy­cy­nie do le­cze­nia za­bu­rzeń men­stru­a­cji a także do abor­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apiolog

en­to­mo­log ba­da­ją­cy pszczo­ły


Źródła:

SJP.pl

Apiologia

dział en­to­mo­lo­gii zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem pszczół


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ent. dział en­to­mo­lo­gii, nauka o pszczo­łach;


Apio­lo­gia ("apis" – pszczo­ła i "logos" – nauka; także: api­do­lo­gia, me­li­to­lo­gia) – nauka o pszczo­łach, dział en­to­mo­lo­gii.

Nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem wszyst­kich pszczół "Api­for­mes", z uwz­ględ­nie­niem tak­so­no­mii, bio­lo­gii "Apis", zwła­szcza w wa­run­kach na­tu­ral­nych, okre­śla­na jest mia­nem me­li­to­lo­gii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apioterapia

le­cze­nie róż­nych scho­rzeń pro­duk­ta­mi pszcze­li­mi (m.in. mio­dem, wo­skiem i mlecz­kiem pszcze­lim); api­te­ra­pia


Źródła:

SJP.pl

Apis

nazwa hand­lo­wa leku ho­me­o­pa­tycz­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Apiterapeuta

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba wy­ko­rzy­stu­ją­ca pro­duk­ty pszcze­le w ce­lach te­ra­pe­u­tycz­nych


Źródła:

Wiktionary

Apiterapeutka

→ api­te­ra­pe­u­ta


Patrz:apiterapeuta

Źródła:

SJP.pl

Apiterapeutyk

śro­dek lecz­ni­czy w po­sta­ci pro­duk­tu pszcze­le­go


Źródła:

SJP.pl

Apiterapia

le­cze­nie róż­nych scho­rzeń pro­duk­ta­mi pszcze­li­mi (m.in. mio­dem, wo­skiem i mlecz­kiem pszcze­lim); apio­te­ra­pia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. me­to­da le­cze­nia i pro­fi­lak­ty­ki, w któ­rej wy­ko­rzy­stu­je się pro­duk­ty pszcze­le


Ten ar­ty­kuł opi­su­je te­o­rie, me­to­dy lub czyn­no­ści niez­god­ne ze współ­czes­ną wie­dzą me­dycz­ną.

Api­te­ra­pia – zbiór metod za­li­cza­nych do me­dy­cy­ny na­tu­ral­nej, wy­ko­rzy­stu­ją­cy pro­duk­ty pszcze­le, takie jak miód, kit pszcze­li (zwany pro­po­li­sem), pierz­ga, mlecz­ko pszcze­le oraz jad pszcze­li.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apitoksynoterapeutka

spe­cja­list­ka w za­kre­sie api­tok­sy­no­te­ra­pii (le­cze­nie jadem pszcze­lim)


Źródła:

SJP.pl

Apium

dwu­let­nia ro­śli­na wa­rzyw­na z ro­dzi­ny bal­dasz­ko­wa­tych, o pie­rza­stych li­ściach za­wie­ra­ją­cych olej­ki ete­rycz­ne i zgru­bia­łym, ja­dal­nym ko­rze­niu; seler


Źródła:

SJP.pl

Apka

po­tocz­nie: apli­ka­cja na urzą­dze­nie mo­bil­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. in­form. apli­ka­cja, naj­czę­ściej na ta­blet, smart­fon czy inne urzą­dze­nie mo­bil­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apkowy

→ apka


Patrz:apka

Źródła:

SJP.pl

Apl

skrót od: A Pro­gram­ming Lan­gu­a­ge - jeden z ję­zy­ków pro­gra­mo­wa­nia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apl.

skrót

 (1.1) = apli­kant


Źródła:

Wiktionary

Apla

pła­szczyz­na za­dru­ko­wa­na w stu pro­cen­tach jed­nym ko­lo­rem, bez punk­tów ra­stro­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­ligr. jed­no­li­te tło, bez uży­cia ra­stru, bę­dą­ce pod­kła­dem pod tekst lub ilu­stra­cje

 (1.2) po­ligr. bla­cha cyn­ko­wa słu­żą­ca jako forma do druku wy­pu­kłe­go

 (1.3) po­ligr. ilość farby uży­tej do druku


Apla – po­ję­cie z za­kre­su po­li­gra­fii, może oz­na­czać:

W przy­pad­ku za­sto­so­wa­nia apli o jas­nych bar­wach, na którą będą na­no­szo­ne ele­men­ty o bar­wach ciem­niej­szych okre­śla się ją mia­nem tinty.

Na­no­sze­nie apli z wy­ko­rzy­sta­niem star­sze­go bądź zu­ży­te­go sprzę­tu dru­kar­skie­go może nieść ry­zy­ko wy­stą­pie­nia wad druku, ta­kich jak nie­rów­no­mier­ne ro­zło­że­nie ko­lo­ru na ar­ku­szu, pasy, czy pow­ta­rza­ją­ce się roz­ja­śnie­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aplanat

układ op­tycz­ny, w któ­rym usu­nię­to pra­wie wszyst­kie aber­ra­cje


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) układ op­tycz­ny sto­so­wa­ny w obiek­ty­wach fo­to­gra­ficz­nych, urzą­dze­niach oś­wiet­la­ją­cych itd., ko­ry­gu­ją­cy więk­szość wad op­tycz­nych;


Apla­nat – obiek­tyw fo­to­gra­ficz­ny opra­co­wa­ny w 1866 roku w za­kła­dach Carl Au­gust Ste­in­he­il & Söhne w Mo­na­chium, skła­dał się z dwóch du­ble­tów achro­ma­tycz­nych usta­wio­nych sy­me­trycz­nie wobec aper­tu­ry. Jego pro­jek­tan­tem był Hugo Adolf Ste­in­he­il.

Uży­cie dwóch sy­me­trycz­nych du­ble­tów poz­wo­li­ło na wy­e­li­mi­no­wa­nie więk­szo­ści wad op­tycz­nych – aber­ra­cji sfe­rycz­nej, aber­ra­cji chro­ma­tycz­nej, komy i dy­stor­sji).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aplanatyczny

→ apla­nat


Patrz:aplanat

Źródła:

SJP.pl

Aplanospora

za­rod­nik nie­zdol­ny do ruchu


Apla­no­spo­ra – nie­ruch­li­wy za­rod­nik wyt­wa­rza­ny m.in. przez niek­tó­re grzy­by lub glony. Cha­rak­te­ry­zu­je się cien­ką ścia­ną ko­mór­ko­wą. Apla­no­spo­ry są wyt­wa­rza­ne w apla­no­spo­ran­giach i uwal­nia­ne po pę­knię­ciu ścian­ki na wierz­choł­ku. U sprzęż­nic apla­no­spo­ry mają cha­rak­ter przetr­wal­ny (w odróż­nie­niu od par­te­no­spor i zy­go­spor). Pow­sta­ją przez ob­kur­cze­nie pro­to­pla­stu wew­nątrz ko­mór­ki ma­cie­rzy­stej i są oto­czo­ne nową, włas­ną błoną.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aplastyczny

nie­dokr­wi­stość apla­stycz­na - cho­ro­ba szpi­ku kost­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Aplauz

oz­na­ka uz­na­nia, apro­ba­ty, brawo


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) oz­na­ki za­do­wo­le­nia, uz­na­nia wy­ra­ża­ne czę­sto po­przez brawa czy okrzy­ki


Apla­uz (ang. "ap­pla­u­se", łac. "ap­pla­u­de­re") – ek­spre­sja za­do­wo­le­nia lub przyz­na­nia racji, otrzy­my­wa­na głów­nie po­przez kla­ska­nie i wyt­wa­rza­nia ha­ła­su przez grupę ludzi. Apla­uz jest czę­sto ocze­ki­wa­ny od pu­blicz­no­ści po wy­stę­pach ta­kich, jak kon­cer­ty, sztu­ki czy prze­mó­wie­nia; może rów­nież po­ja­wiać się w środ­ku wy­stę­pu, np. po uda­nym żar­cie po­wie­dzia­nym przez ko­mi­ka, czy też po opi­sa­niu waż­nej kwe­stii przez po­li­ty­ka pod­czas prze­mo­wy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aplauzować

wzno­sić apla­uz


Źródła:

SJP.pl

Aplazja

za­ha­mo­wa­nie roz­wo­ju ja­kiejś tkan­ki lub na­rzą­du; zanik


Aplaz­ja – nie­wyksz­tał­ce­nie się na­rzą­du, mimo że wyksz­tał­co­ny jest za­wią­zek tego na­rzą­du. Ter­min może oz­na­czać rów­nież zanik funk­cji wy­wo­ła­ny cho­ro­bą – np. aplaz­ja szpi­ku kost­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aplegier

1. w ogrod­nict­wie: od­kład, sa­dzon­ka pow­sta­ła przez uko­rze­nie­nie bocz­ne­go pędu; able­gier;
2. prze­no­śnie o nowym osob­ni­ku, po­tom­ku, la­to­ro­śli;
3. żar­to­bli­wie: guz, si­niak


Źródła:

SJP.pl

Aplet

ap­plet;
1. w in­for­ma­ty­ce: nie­wiel­ki pro­gram, przez­na­czo­ny do wy­ko­ny­wa­nia ści­śle okre­ślo­nej funk­cji;
2. po­tocz­nie: osa­dzo­na na stro­nie WWW apli­ka­cja w ję­zy­ku Java


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) in­form. nie­wiel­ki pro­gram we­bo­wy dzia­ła­ją­cy po stro­nie klien­ta;


Aplet (z ang. "ap­plet", zdrob­nie­nie od "ap­pli­ca­tion") – nie­wiel­ki (zwy­kle) pro­gram na­pi­sa­ny w taki spo­sób, by:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aplika

1. świecz­nik przy­ścien­ny z okre­su em­pi­ru;
2. ele­ment de­ko­ra­cyj­ny z od­mien­ne­go ma­te­ria­łu przy­mo­co­wa­ny do zdo­bio­ne­go przed­mio­tu;
3. małe lu­stro przy­ścien­ne, opra­wio­ne w drew­nia­ne, zło­co­ne lub ma­lo­wa­ne ramki


Apli­ka (z franc. "ap­pli­que" – na­kła­da­nie, od łac. "ap­pli­co" – przyt­wier­dzam) – ele­ment de­ko­ra­cyj­ny na­kła­da­ny na od­mien­ną po­wierzch­nię; okre­śle­nie ma­ją­ce kilka spe­cy­ficz­nych zna­czeń.

Apli­ką jest każdy ele­ment de­ko­ra­cyj­ny z od­mien­ne­go ma­te­ria­łu przy­mo­co­wa­ny do zdo­bio­ne­go obiek­tu. Sto­so­wa­ny w złot­nict­wie, sto­lar­stwie (np. zdo­bie­nie mebli apli­ka­mi z brązu, szyl­kre­tu itp.), ślu­sar­stwie i haf­ciar­stwie (ko­ron­kar­stwie).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aplikacja

1. prak­ty­ka przy­go­to­wu­ją­ca do za­wo­du praw­ni­cze­go (np. apli­ka­cja ad­wo­kac­ka); apli­kan­tu­ra;
2. użyt­ko­wy pro­gram kom­pu­te­ro­wy słu­żą­cy wy­ko­ny­wa­niu okre­ślo­nych zadań;
3. ozdob­ny wzór na­szy­wa­ny na tło z in­ne­go ma­te­ria­łu;
4. w śro­do­wi­sku biz­ne­so­wym: po­da­nie, zwła­szcza w spra­wie za­trud­nie­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) in­form. kon­kret­ny ze wzglę­du na ofe­ro­wa­ną użyt­kow­ni­kom funk­cjo­nal­ność ele­ment opro­gra­mo­wa­nia użyt­ko­we­go, które jest pod­ka­te­go­rią opro­gra­mo­wa­nia;

 (1.2) prak­ty­ka ab­sol­wen­ta stu­diów praw­ni­czych, ma­ją­ca na celu przy­go­to­wać go do wy­ko­ny­wa­nia po­szcze­gól­nych za­wo­dów praw­ni­czych;

 (1.3) za­sto­so­wa­nie

 (1.4) przy­szy­ta ozdo­ba tka­ni­ny

 (1.5) wnio­sek, po­da­nie np. o pracę

 (1.6) śrpol. przy­ło­że­nie się do cze­goś


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aplikacyjny

zwią­za­ny z apli­ka­cją (np. obo­wiąz­ki apli­ka­cyj­ne, ikona apli­ka­cyj­na)


przy­miot­nik

 (1.1) praw. zwią­za­ny z apli­ka­cją

 (1.2) in­form. zwią­za­ny z apli­ka­cją kom­pu­te­ro­wą

 (1.3) zwią­za­ny z apli­ka­cją, po­da­niem, wnio­skiem lub z apli­ko­wa­niem, wnio­sko­wa­niem o coś

 (1.4) zwią­za­ny z apli­ko­wa­niem, wdra­ża­niem cze­goś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aplikancki

od­no­szą­cy się do apli­kan­ta, wła­ści­wy apli­kan­tom


Źródła:

SJP.pl

Aplikant

osoba od­by­wa­ją­ca prak­ty­kę przy­go­to­wu­ją­cą do za­wo­du praw­ni­cze­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) praw. ab­sol­went prawa od­by­wa­ją­cy prak­ty­kę przy­go­to­wu­ją­cą do wy­ko­ny­wa­nia któ­re­goś z za­wo­dów praw­ni­czych

 (1.2) pier­wszy sto­pień służ­bo­wy w Służ­bie Cel­nej a na­stęp­nie w Służ­bie Celno-Skar­bo­wej

 (1.3) osoba po­sia­da­ją­ca sto­pień apli­kan­ta (1.2)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aplikantka

→ apli­kant


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) praw. ab­sol­went­ka prawa od­by­wa­ją­ca prak­ty­kę przy­go­to­wu­ją­cą do wy­ko­ny­wa­nia któ­re­goś z za­wo­dów praw­ni­czych


Patrz:aplikant

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aplikantura

prak­ty­ka przy­go­to­wu­ją­ca do za­wo­du praw­ni­cze­go (np. apli­kan­tu­ra ad­wo­kac­ka); apli­ka­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) praw. prak­ty­ka przy­go­to­wu­ją­ca do za­wo­du praw­ni­cze­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aplikator

przy­rząd do apli­ko­wa­nia leku lub kos­me­ty­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) med. farm. kos­met. przy­rząd do po­da­wa­nia leku, kos­me­ty­ku lub in­ne­go środ­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aplikatorek

zdrob­nie­nie od: apli­ka­tor


Źródła:

SJP.pl

Aplikatura

1. op­ty­mal­ny układ pal­ców w grze na in­stru­men­cie mu­zycz­nym; pal­co­wa­nie;
2. zapis tego ukła­du za po­mo­cą cyfr przy nu­tach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. za­le­ca­ny układ pal­ców pod­czas gry na in­stru­men­cie;


Apli­ka­tu­ra, pal­co­wa­nie – w grze na in­stru­men­tach mu­zycz­nych op­ty­mal­ny ze wzglę­du na fiz­jo­lo­gię ręki spo­sób ukła­da­nia pal­ców. Także zapis ko­lej­no­ści uży­cia pal­ców pod­czas gry. Pod­czas opra­co­wy­wa­nia apli­ka­tu­ry bie­rze się rów­nież pod uwagę dy­na­mi­kę, ar­ty­ku­la­cję i fra­zo­wa­nie ut­wo­ru. Pod­sta­wy współ­czes­nej apli­ka­tu­ry w za­kre­sie gry for­te­pia­no­wej stwo­rzył na po­cząt­ku XIX wieku Muzio Cle­men­ti.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aplikowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|apli­ko­wać.


Źródła:

Wiktionary

Aplikowany

taki, który ma na­szy­te wzory zdob­ni­cze


Źródła:

SJP.pl

Aplikować

1. od­by­wać prak­ty­kę przy­go­to­wu­ją­cą do za­wo­du praw­ni­cze­go;
2. zdo­bić tka­ni­nę, ubra­nie przez na­szy­wa­nie na nim ozdob­ne­go wzoru z in­ne­go ma­te­ria­łu;
3. po­da­wać, za­le­cać, prze­pi­sy­wać coś komuś, zwła­szcza jako śro­dek lecz­ni­czy


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­a­pli­ko­wać)

 (1.1) med. kos­met. po­da­wać lub za­le­cać po­da­wa­nie, sto­so­wa­nie leku lub kos­me­ty­ku

 (1.2) ozda­biać na­szy­wa­jąc apli­ka­cje

 (1.3) przen. prze­ka­zy­wać, sto­so­wać, na­rzu­cać coś

 (1.4) praw. od­by­wać apli­ka­cję w celu prak­tycz­ne­go przy­go­to­wa­nia do za­wo­du praw­ni­cze­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aplit

mag­mo­wa skała drob­no­ziar­ni­sta wy­stę­pu­ją­ca w po­sta­ci żył


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. jasna, drob­no­ziar­ni­sta skała mag­mo­wa wy­stę­pu­ją­ca w for­mie żył w in­nych ska­łach, naj­czę­ściej gra­ni­to­wych


Aplit – głę­bi­no­wa, naj­czę­ściej kwa­śna skała mag­mo­wa, two­rzą­ca żyły, cza­sem gnia­zda, o skła­dzie gra­ni­to­i­du, ale uboż­sza w mi­ne­ra­ły ma­ficz­ne. Wy­stę­pu­je w gra­ni­to­i­dach oraz ska­łach ich osło­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aplitowy

→ aplit


Patrz:aplit

Źródła:

SJP.pl

Aplomb

prze­sta­rza­łe: śmia­łość, tupet


Źródła:

SJP.pl

Apluzina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. po­ma­rań­cza


Źródła:

Wiktionary

Apluzyna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. po­ma­rań­cza


Źródła:

Wiktionary

Apoastron

punkt na or­bi­cie ciała nie­bie­skie­go okrą­ża­ją­ce­go dany obiekt, w któ­rym jest ono naj­da­lej od tego obiek­tu


Źródła:

SJP.pl

Apocentrum

punkt na or­bi­cie wokół ja­kie­goś ciała nie­bie­skie­go, naj­bar­dziej od niego od­da­lo­ny


Źródła:

SJP.pl

Apochromat

układ op­tycz­ny, z któ­re­go zo­sta­ła usu­nię­ta aber­ra­cja chro­ma­tycz­na (dla trzech pod­sta­wo­wych barw świa­tła) oraz sfe­rycz­na


Apo­chro­mat (z gr. "apó" – od, "chrōma" – barwa, "chrōmatos" – do­peł­niacz barwy, "apochrōmatos" – od­bar­wio­ny) – układ so­cze­wek (np. obiek­tyw) zło­żo­ny z co najm­niej dwóch so­cze­wek ze szkła op­tycz­ne­go róż­nych ga­tun­ków, o róż­nych współ­czyn­ni­kach za­ła­ma­nia i róż­nych dy­sper­sjach – za­leż­no­ściach współ­czyn­ni­ka za­ła­ma­nia świa­tła od dłu­go­ści fali. W tym jed­nej ze szkła ni­sko­dy­sper­syj­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apochromatyczny

→ apo­chro­mat


Patrz:apochromat

Źródła:

SJP.pl

Apodema

Apo­de­ma (ang. "apo­de­me") – ele­ment ana­to­micz­ny ciała sta­wo­no­gów.

Apo­de­ma to wpu­kle­nie (in­wa­gi­na­cja) oskór­ka (ku­ty­ku­li) słu­żą­ca za punkt przy­cze­pu mię­śni, wzmoc­nie­nie ścia­ny ciała, ochro­na lub pod­po­ra dla na­rzą­dów wew­nętrz­nych.

Apo­de­ma zwy­kle two­rzo­na jest przez ma­cierz wie­lo­ko­mór­ko­wą, ale może być też two­rem jed­no­ko­mór­ko­wym.


Źródła:

Wikipedia

Apodyktycznie

przy­słó­wek

 (1.1) nie zwa­ża­jąc na zda­nie in­nych


Źródła:

Wiktionary

Apodyktyczniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: apo­dyk­tycz­nie


Źródła:

SJP.pl

Apodyktyczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: apo­dyk­tycz­ny; bar­dziej apo­dyk­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Apodyktyczność

nie­złom­ność w prze­ko­na­niu o je­dy­nej słusz­no­ści swo­je­go zda­nia, cza­sem wręcz de­spo­tycz­ne na­rzu­ca­nie go innym


Źródła:

SJP.pl

Apodyktyczny

1. taki, który na­rzu­ca swoją wolę innym i nie znosi sprze­ci­wu; bezwz­ględ­ny, ar­bi­tral­ny, de­spo­tycz­ny, bar­dzo sta­now­czy (np. apo­dyk­tycz­ny szef);
2. taki, który jest wy­ra­zem tych cech (np. apo­dyk­tycz­ne spoj­rze­nie);
3. w lo­gi­ce: stwier­dza­ją­cy, wy­ra­ża­ją­cy ko­niecz­ność;
4. w lo­gi­ce: zda­nie lub sąd apo­dyk­tycz­ny - zda­nie, w któ­rym wy­stę­pu­je np. słowo "musi", stwier­dza­ją­ce ko­niecz­ność ist­nie­nia ja­kie­goś stanu rze­czy


przy­miot­nik

 (1.1) taki, który na­rzu­ca swoje zda­nie i nie uz­na­je sprze­ci­wu wobec niego

 (1.2) log. oczy­wi­sty, ko­niecz­ny, de­fi­ni­tyw­ny, wy­pły­wa­ją­cy z prze­sła­nek


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apodyktyzm

spo­sób po­stę­po­wa­nia po­le­ga­ją­cy na niez­no­sze­niu sprze­ci­wu i na­rzu­ca­niu innym swo­je­go zda­nia; apo­dyk­tycz­ność, ar­bi­tral­ność, ar­bi­tra­lizm


Źródła:

SJP.pl

Apoenzym

biał­ko­wa część en­zy­mu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bio­chem. biał­ko­wa skła­do­wa en­zy­mu; czą­stecz­ka en­zy­mu w for­mie nie­ak­tyw­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apoetyckość

→ apo­e­tyc­ki


Patrz:apoetycki

Źródła:

SJP.pl

Apofatyczny

te­o­lo­gia apo­fa­tycz­na - nurt te­o­lo­gii kła­dą­cy na­cisk na nie­moż­ność wy­ra­że­nia Boga ludz­ki­mi po­ję­cia­mi i pod­kre­śla­ją­cy, że wszyst­ko, co o Bogu orze­ka czło­wiek, może być z tej racji za­ne­go­wa­ne; te­o­lo­gia ne­ga­tyw­na


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) filoz. teol. przyj­mu­ją­cy ra­czej czym Bóg nie jest, niż czym jest


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apofenia

zja­wi­sko su­biek­tyw­ne­go do­strze­ga­nia związ­ków i ukry­tych sen­sów w przy­pad­ko­wych, nie­po­wią­za­nych zja­wi­skach, zda­rze­niach


Apo­fe­nia (gr. ἀποφαίνω – po­ja­wiać się, pod­kre­ślać, spra­wiać, że staje się) – doś­wiad­cze­nie od­naj­dy­wa­nia związ­ków i ukry­tych sen­sów w przy­pad­ko­wych oraz nic niez­na­czą­cych zja­wi­skach, fak­tach, zda­rze­niach. Po­ję­cie to zo­sta­ło po raz pier­wszy użyte w 1958 roku przez Kla­u­sa Con­ra­da w pracy o wstęp­nych eta­pach schi­zo­fre­nii, który okre­ślił apo­fe­nię jako „nie­u­mo­ty­wo­wa­ne do­strze­ga­nie związ­ków”, któ­re­mu to­wa­rzy­szy „spe­cy­ficz­ne doś­wiad­cza­nie nie­nor­mal­nej zna­cze­nio­wo­ści”.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apoferrytyna

czą­stecz­ka biał­ka o śred­ni­cy dwu­na­stu na­no­me­trów


Źródła:

SJP.pl

Apofit

ro­śli­na ro­dzi­ma dla flory da­ne­go ob­sza­ru, wy­stę­pu­ją­ca na sied­li­skach pow­sta­łych w wy­ni­ku dzia­łal­no­ści czło­wie­ka, np. perz, po­krzy­wa, pod­biał po­spo­li­ty


Apo­fit – ga­tu­nek ro­ślin sy­nan­tro­pij­nych miej­sco­we­go po­cho­dze­nia, który wy­stę­pu­je na sied­li­skach sztucz­nych (an­tro­po­ge­nicz­nych) pow­sta­łych w wy­ni­ku dzia­łal­no­ści czło­wie­ka. Apo­fi­ty sta­no­wią część flory ga­tun­ków ro­dzi­mych. Niek­tó­rym ro­śli­nom łatwo przy­cho­dzi zaj­mo­wa­nie sied­lisk sztucz­nych, stwo­rzo­nych przez czło­wie­ka, gdyż na­tu­ral­nie zaj­mo­wa­ły w przy­ro­dzie sied­li­ska o zbli­żo­nych włas­no­ściach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apofiza

bocz­ne od­ga­łę­zie­nie więk­szej in­truz­ji mag­mo­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. zgru­bie­nie na grzbie­to­wej stro­nie łuski na­sien­nej szysz­ki sos­no­wej;

 (1.2) mykol. trzo­nek za­rod­nio­no­śny u pod­sta­wy za­rod­ni;

 (1.3) mykol. pier­ście­nio­wa­te zgru­bie­nie na dol­nej stro­nie osłon­ki ota­cza­ją­cej owoc­nik;

 (1.4) geol. roz­ga­łę­zie­nie masy głę­bi­no­wej wy­peł­nio­ne magmą;

 (1.5) geol. ro­dzaj żyły skal­nej;


Apo­fi­za, apo­fy­za (gr. "apo" ‘od’, ‘z dala’; "phy­sis" ‘na­tu­ra’, ‘wzrost’) – ter­min w na­u­kach przy­rod­ni­czych sto­so­wa­ny do okre­śle­nia róż­nych ele­men­tów od­sta­ją­cych, odróż­nia­ją­cych się od struk­tu­ry pod­sta­wo­wej:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apofonia

wy­mia­na sa­mo­gło­sek w mor­fe­mach wy­ra­zów, np. pie­nić - piana, plotą - pleść


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. re­gu­lar­na, sy­ste­ma­tycz­na zmia­na sa­mo­gło­ski w rdze­niu wy­ra­zu, słu­żą­ca do wy­ra­ża­nia róż­nic gra­ma­tycz­nych lub sło­wot­wór­czych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apoftegmat

krót­ka, dow­cip­na aneg­do­ta lub zwię­złe, traf­ne po­wie­dze­nie zręcz­nie do­sto­so­wa­ne do oko­licz­no­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zwię­zła aneg­dot­ka lub zbli­żo­ne do przy­sło­wia po­wie­dze­nie, zręcz­nie do­sto­so­wa­ne do oko­licz­no­ści


Apof­teg­mat (gr. "apópht­heg­ma, ~matos" – sen­ten­cja, wy­po­wiedź) – krót­ki utwór li­te­rac­ki, wier­szo­wa­ny lub pro­za­tor­ski, pre­zen­tu­ją­cy dow­cip­ną, bły­skot­li­wą, traf­ną wy­po­wiedź wy­bit­nej po­sta­ci (np. wład­cy).

Apof­teg­ma­ty spi­sy­wa­ne były już w sta­ro­żyt­no­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apoftegmatyczny

przy­miot­nik od: apof­teg­mat


Źródła:

SJP.pl

Apofyllit

mi­ne­rał, krze­mian wap­nia i po­ta­su


Apo­fyl­lit – rzad­ki mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów. Nazwę tego mi­ne­ra­łu (od gr. "apop­hyl­le­in" = łu­szczyć) wpro­wa­dził René-Just Haüy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apogamia

typ rozm­na­ża­nia bezpł­cio­we­go u ro­ślin, po­le­ga­ją­cy na roz­wo­ju za­rod­ka i na­sie­nia z ko­mór­ki wo­recz­ka za­ląż­ko­we­go; ro­dzaj apo­mik­sji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. wyt­wa­rza­nie za­rod­ków bez udzia­łu gamet, bez za­płod­nie­nia


Apo­ga­mia – jeden z ro­dza­jów rozm­na­ża­nia bezpł­cio­we­go – apo­mik­sji. Cha­rak­te­ry­zu­je się tym, że za­ro­dek nie pow­sta­je z jaja, lecz z sy­ner­gi­dy, lub innej ko­mór­ki wo­recz­ka za­ląż­ko­we­go. Licz­ba chro­mo­so­mów w za­rod­ku pow­sta­łym w wy­ni­ku apo­ga­mii jest taka sama, jak w ko­mór­kach wo­recz­ka za­ląż­ko­we­go, z któ­rych pow­stał. Może więc wy­no­sić n chro­mo­so­mów (jest to apo­mik­sja ha­plo­i­dal­na), gdy zasz­ła me­jo­za, lub 2 n chro­mo­so­mów (apo­mik­sja di­plo­i­dal­na), gdy nie dosz­ło do me­jo­zy w wo­recz­ku za­ląż­ko­wym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apogamiczny

→ apo­ga­mia


Patrz:apogamia

Źródła:

SJP.pl

Apogeum

1. punkt or­bi­ty Księ­ży­ca lub sztucz­ne­go sa­te­li­ty naj­bar­dziej od­le­gły od Ziemi;
2. naj­wyż­szy sto­pień, szczy­to­wy punkt (np. roz­wo­ju)


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) astr. punkt na or­bi­cie elip­tycz­nej ciała nie­bie­skie­go okrą­ża­ją­ce­go Zie­mię, znaj­du­ją­cy się naj­da­lej od Ziemi

 (1.2) mo­ment szczy­to­wy ja­kie­goś pro­ce­su, mo­ment osią­gnię­cia war­to­ści mak­sy­mal­nej


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apogon

ro­dzaj mor­skich ryb z ro­dzi­ny apo­go­no­wa­tych


Apo­gon – ro­dzaj mor­skich ryb z ro­dzi­ny apo­go­no­wa­tych (Apo­go­ni­dae). Ho­do­wa­ne w ak­wa­riach mor­skich. W ję­zy­ku pol­skim nazwą "apo­gon" okre­śla­ny jest rów­nież jeden z ga­tun­ków tego ro­dza­ju – "Apo­gon im­ber­bis".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apogonowate

o ce­chach apo­go­no­wa­tych (ro­dzi­na ryb)


Apo­go­no­wa­te, kar­dy­nał­ko­wa­te (Apo­go­ni­dae) – ro­dzi­na ma­łych, dra­pież­nych ryb oko­nioksz­tałt­nych (Per­ci­for­mes).

Niek­tó­re ga­tun­ki spo­ty­ka­ne są w ho­dow­lach ak­wa­rio­wych. [] (nie mylić z kar­dy­nał­kiem chiń­skim z ro­dzi­ny kar­pio­wa­tych).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apogonowaty

o ce­chach apo­go­no­wa­tych (ro­dzi­na ryb)


Źródła:

SJP.pl

Apograf

prze­sta­rza­łe:
1. kopia ory­gi­na­łu;
2. przy­rząd do ko­pio­wa­nia ry­sun­ków


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. liter. odręcz­na kopia tek­stu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apokalipsa

1. ko­niec świa­ta prze­po­wie­dzia­ny w Bi­blii;
2. ka­ta­stro­ficz­na prze­po­wied­nia;
3. dzie­ło sztu­ki lub utwór przed­sta­wia­ją­cy groź­ną wizję przysz­ło­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. bibl. dzień osta­tecz­ny

 (1.2) pot. zni­szcze­nie, za­gła­da świa­ta


Apo­ka­lip­sa (z gr. ἀποκάλυψις "apo­ka­lyp­sis" „od­sło­nię­cie, zdję­cie za­sło­ny, ob­ja­wie­nie” od "apokalýptein" „od­sła­niać, ujaw­niać”; "apó" „od” i "kalýptein" „za­sło­nić”) – w ter­mi­no­lo­gii ju­da­i­stycz­nej i chrze­ści­jań­skiej li­te­ra­tu­ry re­li­gij­nej to opis szcze­gól­ne­go ro­dza­ju pro­roct­wa, do­ty­czą­ce­go tego, co ma się wy­da­rzyć w dniach osta­tecz­nych, prze­ka­zy­wa­ne­go przez Boga wy­bra­ne­mu pro­ro­ko­wi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apokaliptyczność

→ apo­ka­lip­tycz­ny


Patrz:apokaliptyczny

Źródła:

SJP.pl

Apokaliptyczny

1. do­ty­czą­cy Apo­ka­lip­sy św. Jana (np. apo­ka­lip­tycz­na licz­ba 666);
2. wie­szczą­cy za­gła­dę, zwią­za­ny z prze­ra­ża­ją­cy­mi wy­da­rze­nia­mi (np. apo­ka­lip­tycz­ne wie­ści)


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy apo­ka­lip­sy, końca świa­ta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apokaliptyka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pi­śmien­nict­wo o te­ma­ty­ce apo­ka­lip­tycz­nej


Źródła:

Wiktionary

Apokarpia

Apo­kar­pia, wol­no­o­woc­ko­wość, słup­ko­wie apo­kar­picz­ne – ro­dzaj słup­ko­wia u ro­ślin, u któ­rych two­rzo­ne jest ono z wię­cej niż jed­ne­go owo­co­list­ka, przy czym każdy z owo­co­list­ków po­zo­sta­je wolny (nie zro­śnię­ty z in­ny­mi). W trak­cie roz­wo­ju (on­to­ge­ne­zy) brze­gi po­szcze­gól­nych owo­co­list­ków za­wi­ja­ją się i zra­sta­ją two­rząc szew brzusz­ny.


Źródła:

Wikipedia

Apokatastasis

[czy­taj: apo­ka­ta­stas-is] te­o­ria "wiecz­ne­go po­wro­tu", w myśl któ­rej świat ma się odro­dzić po pew­nym okre­sie nie­ist­nie­nia; apo­ka­ta­sta­za


Źródła:

SJP.pl

Apokatastaza

te­o­ria "wiecz­ne­go po­wro­tu", w myśl któ­rej świat ma się odro­dzić po pew­nym okre­sie nie­ist­nie­nia; apo­ka­ta­sta­sis


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. filoz. kon­cep­cja koń­co­wej i osta­tecz­nej od­no­wy ca­łe­go stwo­rze­nia po­przez przy­wró­ce­nie mu pier­wot­nej do­sko­na­ło­ści i bez­grzesz­no­ści;


Apo­ka­ta­sta­za (od gr. "apo­ka­ta­sta­sis" czyli „po­now­ne włą­cze­nie, od­no­wie­nie” z Dz 3, 21) – koń­co­wa i osta­tecz­na od­no­wa ca­łe­go stwo­rze­nia po­przez przy­wró­ce­nie mu pier­wot­nej do­sko­na­ło­ści i bez­grzesz­no­ści lub nawet prze­wyż­sze­nie tego pier­wot­ne­go stanu. Po­tocz­nie "apo­ka­ta­sta­za" na­zy­wa­na jest ideą "pu­ste­go pie­kła".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apokopa

zanik jed­nej lub kilku gło­sek na końcu wy­ra­zu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fonet. skró­ce­nie wy­ra­zu w pro­ce­sie za­ni­ku gło­sek na jego końcu lub przez ce­lo­we ich opu­szcze­nie;

 (1.2) muz. ma­nie­ra mu­zycz­na pod­czas śpie­wu po­le­ga­ją­ca na opu­szcza­niu lub ści­sza­niu ostat­niej gło­ski lub sy­la­by słowa;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apokopiczny

przy­miot­nik od: apo­ko­pa


Źródła:

SJP.pl

Apokryf

1. tekst zwią­za­ny te­ma­tycz­nie z Nowym lub Sta­rym Te­sta­men­tem, lecz nie­uz­na­ny przez Ko­ściół chrze­ści­jań­ski za ka­no­nicz­ny;
2. prze­no­śnie o ut­wo­rze przy­pi­sy­wa­ne­mu nie­ży­ją­ce­mu lub wy­my­ślo­ne­mu twór­cy, czę­sto w celu wpro­wa­dze­nia od­bior­cy w błąd i na­da­nia ut­wo­ro­wi wyż­szej rangi, war­to­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. pier­wot­nie tek­sty ukry­te do­ty­czą­ce re­li­gii, do któ­rych do­stęp tylko po­sia­da­li nie­licz­ni, po­sia­da­ją­cy okre­ślo­ną wie­dzę

 (1.2) rel. bibl. tek­sty re­li­gij­ne, oko­ło­bi­blij­ne, spi­sa­ne w cza­sach sta­ro­żyt­nych, ale które nie wcho­dzą do ka­no­nu Bi­blii da­ne­go Ko­ścio­ła;

 (1.3) przen. utwór rze­ko­mo au­ten­tycz­ny, np. po­dro­bio­ne dzie­ło wiel­kie­go pi­sa­rza lub re­cenz­ja nie­nie­ist­nie­ją­cej książ­ki


Apo­kryf ( ἀπόκρυφος, "ápókryphos" – ukry­ty, ta­jem­ny) – okre­śle­nie uży­wa­ne obec­nie głów­nie w kon­tek­ście re­li­gij­nym wobec ksiąg o te­ma­ty­ce bi­blij­nej, uwa­ża­nych za nie­natch­nio­ne i co za tym idzie niew­cho­dzą­cych w skład ka­no­nu Bi­blii.

W szer­szym za­kre­sie oz­na­cza dzie­ło o nie­pew­nej, po­dej­rza­nej au­ten­tycz­no­ści, np. przy­pi­sy­wa­ny Plu­tar­cho­wi trak­tat „O wy­cho­wa­niu dzie­ci”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apokryficzno-Satyryczny

o ce­chach apo­kry­fu i sa­ty­ry


Źródła:

SJP.pl

Apokryficzność

→ apo­kry­ficz­ny


Patrz:apokryficzny

Źródła:

SJP.pl

Apokryficzny

ma­ją­cy cha­rak­ter apo­kry­fu:
a) bi­blij­ne­go (np. ele­men­ty apo­kry­ficz­ne w ka­za­niach);
b) li­te­rac­kie­go (np. tek­sty apo­kry­ficz­ne w hi­sto­rii li­te­ra­tu­ry)


przy­miot­nik

 (1.1) liter. rel. ma­ją­cy cha­rak­ter apo­kry­fu

 (1.2) przen. o wąt­pli­wej au­ten­tycz­no­ści


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apokryfowy

przy­miot­nik od: apo­kryf; apo­kry­ficz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) ma­ją­cy cha­rak­ter apo­kry­fu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apokrynowy

wy­dzie­la­nie apo­kry­no­we - ro­dzaj wy­dzie­la­nia zew­nątrz­ko­mór­ko­we­go po­le­ga­ją­ce na oder­wa­niu szczy­to­wej czę­ści ko­mór­ki za­wie­ra­ją­cej wy­dzie­la­ną sub­stan­cję


Źródła:

SJP.pl

Apolinariusz

imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Apolinarski

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Apolinary

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Apo­li­na­ry – mę­skie imię po­cho­dze­nia grec­kie­go, pow­sta­łe od imie­nia boga Apol­li­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apolinaryzm

po­gląd z fi­lo­zo­fii chrze­ści­jań­skiej od­no­szą­cy się do bo­skiej na­tu­ry Chry­stu­sa


Apo­li­na­ryzm – jest po­glą­dem od­no­szą­cym się do na­tu­ry Chry­stu­sa. Nazwa po­cho­dzi od głów­ne­go przed­sta­wi­cie­la tej dok­try­ny, Apo­li­na­re­go, bę­dą­ce­go w la­tach około 360-392 bi­sku­pem La­o­dy­cei. In­ter­pre­tu­jąc dog­mat ogło­szo­ny na So­bo­rze Ni­cej­skim (325), który wobec aria­niz­mu gło­sił, że oprócz na­tu­ry ludz­kiej, Chry­stus w całej pełni po­sia­da boską na­tu­rę.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apolipoproteina

biał­ko­wa część li­po­pro­te­i­ny, wią­żą­ca li­pi­dy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. biał­ko wcho­dzą­ce w skład li­po­pro­te­in;


Apo­li­po­pro­te­i­na – biał­ko­wa część li­po­pro­te­i­ny, która od­po­wie­dzial­na jest za wią­za­nie li­pi­dów. W za­leż­no­ści od klasy li­po­pro­te­in mogą sta­no­wić od 1% skła­du czą­stecz­ki li­po­pro­te­i­ny (chy­lo­mi­kro­ny) po 45 – 55% w przy­pad­ku li­po­pro­te­in o dużej gę­sto­ści.

Róż­nią się one mię­dzy sobą bu­do­wą czą­stecz­ko­wą, skła­dem ami­nok­wa­so­wym oraz wła­ści­wo­ścia­mi prze­ciw­miaż­dży­co­wy­mi, wła­ści­wo­ścia­mi im­mu­no­lo­gicz­ny­mi, ruch­li­wo­ścią elek­tro­fo­re­tycz­ną oraz funk­cja­mi kli­nicz­ny­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apolita

osoba nie po­sia­da­ją­ca oby­wa­tel­stwa żad­ne­go pań­stwa; bez­pań­stwo­wiec; apa­try­da


Źródła:

SJP.pl

Apolitycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób apo­li­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Apolityczność

→ apo­li­tycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest apo­li­tycz­ne; cecha tych, któ­rzy są apo­li­tycz­ni


Apo­li­tycz­ność – od­no­si się do dwóch po­dob­nych pojęć.


Patrz:apolityczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apolityczny

nie­an­ga­żu­ją­cy się w po­li­ty­kę, stro­nią­cy od po­li­ty­ki (np. apo­li­tycz­na po­sta­wa, apo­li­tycz­na osoba)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) niez­wią­za­ny z po­li­ty­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apoliński

apol­liń­ski;
1. do­ty­czą­cy Apol­la (mi­to­lo­gicz­ne­go grec­kie­go boga), np. apo­liń­skie atry­bu­ty - łuk i lira;
2. nie­sa­mo­wi­cie pię­kny, har­mo­nij­ny (np. apo­liń­ska bu­do­wa ciała);
3. apo­liń­ski pier­wia­stek - w fi­lo­zo­fii Nietzs­che­go: jeden z dwóch głów­nych pier­wiast­ków kul­tu­ry i na­tu­ry czło­wie­ka, jasny, ro­zu­mo­wy, zwią­za­ny z ładem i po­rząd­kiem, prze­ciw­staw­ny pier­wiast­ko­wi dio­ni­zyj­skie­mu


przy­miot­nik

 (1.1) zob. apol­liń­ski.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apolińskość

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest apo­liń­skie; cecha tych, któ­rzy są apo­liń­scy


Źródła:

Wiktionary

Apollin

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. grec­ki bóg pię­kna i sztu­ki;

 (1.2) rzad. imię|pol­ski|m.


Źródła:

Wiktionary

Apollinaire

[czy­taj: apoliNE:R] naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Apollinowy

przy­miot­nik

 (1.1) daw. po­e­tyc­ki


Źródła:

Wiktionary

Apolliński

apo­liń­ski;
1. do­ty­czą­cy Apol­la (mi­to­lo­gicz­ne­go grec­kie­go boga), np. apol­liń­skie atry­bu­ty - łuk i lira;
2. nie­sa­mo­wi­cie pię­kny, har­mo­nij­ny (np. apol­liń­ska bu­do­wa ciała);
3. apol­liń­ski pier­wia­stek - w fi­lo­zo­fii Nietzs­che­go: jeden z dwóch głów­nych pier­wiast­ków kul­tu­ry i na­tu­ry czło­wie­ka, jasny, ro­zu­mo­wy, zwią­za­ny z ładem i po­rząd­kiem, prze­ciw­staw­ny pier­wiast­ko­wi dio­ni­zyj­skie­mu


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Apol­lem, do­ty­czą­cy Apol­la

przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (2.1) na­le­żą­cy do Apol­la, bę­dą­cy jego włas­no­ścią

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (3.1) taki jak u Apol­la, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla Apol­la

 (3.2) filoz. w fi­lo­zo­fii nietzs­che­ań­skiej zwią­za­ny z nur­tem har­mo­nij­nym, umiar­ko­wa­nym, ra­cjo­nal­nym w sztu­ce grec­kiej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apollo

prze­no­śne okre­śle­nie męż­czyz­ny o wy­bit­nej uro­dzie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przen. poet. pię­kny, przy­stoj­ny męż­czyz­na

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) ent. zob. nie­py­lak apol­lo.


Apol­lo ( Ἀπόλλων Apóllōn, także jako Febus Φοῖβος Pho­i­bos ‘Ja­śnie­ją­cy’, łac. "Apol­lo") – grec­ki bóg pię­kna, po­ez­ji i sztu­ki. Syn Zeusa i Leto, bliź­nia­czy brat Ar­te­mi­dy uro­dzo­ny na wy­spie Delos. Na­le­żał do dwu­na­stu naj­waż­niej­szych bogów Olim­pu. Swoją sie­dzi­bę miał na szczy­cie góry Par­nas w Del­fach, skąd zsy­łał natch­nie­nie. Mury oka­la­ją­ce dom Apol­li­na oka­la­ły też miej­sce słyn­nej wy­rocz­ni del­fic­kiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apollon

mit. gr. bóg obrzę­dów oczy­szcza­ją­cych, wróż­biar­stwa i mu­zy­ki; od VI w. p.n.e. uwa­ża­ny za boga świa­tła sło­necz­ne­go; syn Zeusa i Leto, bliź­nia­czy brat Ar­te­mi­dy; Apol­lo


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apollonikon

dawny ro­dzaj wiel­kich or­ga­nów z cy­lin­drem


Źródła:

SJP.pl

Apollonowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Apol­lo­na lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Apollos

Apol­los (gr. "Απολλως"; skrót od Apol­lo­nius, gr. "Απολλώνιος") – wczes­ny ju­de­o­chrze­ści­ja­nin, wy­mie­nio­ny pa­ro­krot­nie w Nowym Te­sta­men­cie. Był Ju­dej­czy­kiem, uro­dzo­nym w Alek­san­drii.

Był praw­do­po­dob­nie ucz­niem Jana Chrzci­cie­la – we­dług re­la­cji bi­blij­nej "znał tylko chrzest Ja­no­wy".


Źródła:

Wikipedia

Apolog

opo­wieść dy­dak­tycz­na bli­ska bajce


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. krót­ki utwór prozą lub wier­szem o cha­rak­te­rze dy­dak­tycz­no-mo­ra­li­za­tor­skim, czę­sto ale­go­rycz­ny;


Apo­log (gr. "apó­lo­gos" = opo­wieść) – krót­ki, dy­dak­tycz­no-mo­ra­li­za­tor­ski utwór pi­sa­ny prozą lub wier­szem, czę­sto ale­go­rycz­ny. Bo­ha­te­ra­mi ta­kich ut­wo­rów są po­sta­cie o sche­ma­tycz­nych ce­chach.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apologeta

1. osoba bro­nią­ca okre­ślo­nej idei, po­sta­wy itp.; apo­lo­ge­tyk;
2. pi­sarz chrze­ści­jań­ski z II i III wieku, któ­re­go twór­czość miała na celu obro­nę re­li­gii chrze­ści­jań­skiej przed za­rzu­ta­mi nie­wier­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba bro­nią­ca okre­ślo­nej idei, po­sta­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apologetka

→ apo­lo­ge­ta


Patrz:apologeta

Źródła:

SJP.pl

Apologetyczny

1. bro­nią­cy ja­kiejś idei, spra­wy (np. apo­lo­ge­tycz­ne ar­ty­ku­ły);
2. do­ty­czą­cy apo­lo­ge­ty­ki (np. pisma apo­lo­ge­tycz­ne)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z apo­lo­gią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apologetyk

prze­mo­wa (wy­gło­szo­na lub na­pi­sa­na) za­wie­ra­ją­ca apo­lo­gię


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) pismo lub mowa za­wie­ra­ją­ce apo­lo­gię

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) obroń­ca, rzecz­nik ja­kiejś spra­wy lub te­o­rii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apologetyka

1. twór­czość chrze­ści­jań­skich au­to­rów (zwła­szcza w pier­wszych wie­kach na­szej ery) od­pie­ra­ją­cych za­rzu­ty sta­wia­ne ich re­li­gii;
2. dział te­o­lo­gii obej­mu­ją­cy uza­sad­nia­nie i obro­nę pod­sta­wo­wych prawd wiary


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. rel. dzie­dzi­na te­o­lo­gii i fi­lo­zo­fii zaj­mu­ją­ca się ra­cjo­nal­nym uza­sad­nia­niem oraz obro­ną prawd wiary lub okre­ślo­ne­go świa­to­po­glą­du przed za­rzu­ta­mi i kry­ty­ką


Apo­lo­ge­ty­ka (łac. "apo­lo­ge­ti­cum", z gr. ἀπολογία) – dział te­o­lo­gii (te­o­lo­gia fun­da­men­tal­na, któ­rej apo­lo­ge­ty­ka jest wy­mia­rem prak­tycz­nym) lub li­te­ra­tu­ry zaj­mu­ją­cy się obro­ną wiary przed za­rzu­ta­mi prze­ciw­ni­ków oraz uza­sad­nia­ją­cy pod­sta­wo­we praw­dy wiary. Ter­min ten rów­nież do­ty­czyć może twór­czo­ści pi­sar­skiej apo­lo­ge­tów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apologetyzm

bez­kry­tycz­ny i bez­re­flek­syj­ny sto­su­nek do prawd re­li­gij­nych


Źródła:

SJP.pl

Apologia

obro­na przed za­rzu­ta­mi i za­ra­zem po­chwa­ła danej osoby, dzie­ła, in­sty­tu­cji; w uży­ciu co­dzien­nym: obro­na, po­chwa­ła, uspra­wied­li­wie­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) obro­na rze­czy, spra­wy lub osoby za­wie­ra­ją­ca ich uspra­wied­li­wie­nie, a czę­sto także jawną lub ukry­tą po­chwa­łę; także utwór li­te­rac­ki ma­ją­cy formę mowy obroń­czej;


Apo­lo­gia (gr. ἀπολογία = „obro­na”, „mowa obroń­cza”) – ga­tu­nek li­te­rac­ki bę­dą­cy tek­stem mó­wio­nym lub pi­sa­nym, poś­wię­co­nym obro­nie ja­kiejś osoby, idei, spra­wy lub dzie­ła, za­wie­ra­ją­cym jawną lub ukry­tą ich po­chwa­łę oraz od­par­cie za­rzu­tów prze­ciw­ni­ków. Apo­lo­gia była ga­tun­kiem czę­stym zwła­szcza w an­tycz­nej li­te­ra­tu­rze chrze­ści­jań­skiej. Znane są jed­nak rów­nież apo­lo­gie ży­dow­skie (np. Józef Fla­wiusz – "Prze­ciw Apio­no­wi"). Apo­lo­gia wy­wo­dzi się ze sztu­ki ora­tor­skiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apologiczny

→ apo­lo­gia


Patrz:apologia

Źródła:

SJP.pl

Apologie

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) M. plu­ral|apo­lo­gia.


Źródła:

Wiktionary

Apologizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) książk. wy­stę­po­wa­nie w obro­nie kogoś lub cze­goś, uspra­wied­li­wia­nie kogoś lub cze­goś, a za­ra­zem gło­sze­nie po­chwał kogoś lub cze­goś


Źródła:

Wiktionary

Apologizować

wy­stę­po­wać z apo­lo­gią; bro­nić kogoś lub cze­goś przed oskar­że­nia­mi albo/i wy­chwa­lać kogoś lub coś


Źródła:

SJP.pl

Apolonia

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Apo­lo­nia – imię żeń­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go, oz­na­cza­ją­ce osobę na­le­żą­cą do boga Apol­la. W sta­ro­żyt­no­ści mogło także po­cho­dzić od nazwy mia­sta (do­ty­czy wyz­wo­leń­ców).

Zdrab­nia­ne jako Pola, Polka, Po­lo­nia, Po­lon­ka, Po­lu­nia, Po­lu­sia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apoloniny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Apo­lo­nii lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Apoloniusz

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Apo­lo­niusz – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go. Wy­wo­dzi się od imie­nia grec­kie­go boga Apol­li­na. No­si­li je mię­dzy in­ny­mi grec­ki poeta ży­ją­cy w III wieku p.n.e. i ma­te­ma­tyk Apo­lo­niusz z Pergi. Ist­nie­ją licz­ni świę­ci o tym imie­niu (m.in. Oj­co­wie Ko­ścio­ła Apo­lo­niusz z Efezu i Apo­lo­niusz se­na­tor). Jego żeń­skim od­po­wied­ni­kiem jest Apo­lo­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apoloniuszostwo

Apo­lo­niusz z mał­żon­ką; Apo­lo­niu­szo­wie


Źródła:

SJP.pl

Apoloniuszowie

imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Apoloniuszowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Apo­lo­niu­sza lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Apomiksja

rozm­na­ża­nie bez pro­ce­su za­płod­nie­nia, wy­stę­pu­ją­ce u wielu ro­ślin i niek­tó­rych zwie­rząt


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. pow­sta­wa­nie za­rod­ków, na­sion bez za­płod­nie­nia; rozm­na­ża­nie bez za­płod­nie­nia


Apo­mik­sja, aga­mo­sper­mia ("apo" – bez, od­dzie­lo­ny, od­da­lo­ny; "mik­sja" – fuzja, zle­wa­nie) – typ rozm­na­ża­nia, w któ­rym do pow­sta­nia za­rod­ka i wyt­wo­rze­nia na­sion do­cho­dzi bez za­płod­nie­nia. Za­ro­dek pow­sta­je wy­łącz­nie z ko­mó­rek osob­ni­ka mat­czy­ne­go. W przesz­ło­ści ter­min apo­mik­sja oz­na­czał wszel­kie formy rozm­na­ża­nia bezpł­cio­we­go wy­stę­pu­ją­ce u ro­ślin.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apomorfia

Apo­mor­fia, cecha apo­mor­ficz­na – cecha za­a­wan­so­wa­na, ewo­lu­cyj­nie nowa, nie­wy­stę­pu­ją­ca u przod­ków danej linii ewo­lu­cyj­nej. Jej prze­ci­wień­stwem jest plez­jo­mor­fia, czyli cecha pry­mi­tyw­na. Jeśli apo­mor­fia obec­na jest tylko w jed­nej linii ewo­lu­cyj­nej na­zy­wa się ją au­ta­po­mor­fią, na­to­miast jeśli wy­stę­pu­je u co najm­niej kilku kla­dów, okre­śla­na jest jako sy­na­po­mor­fia.


Źródła:

Wikipedia

Apomorfina

sub­stan­cja uży­wa­na w le­cze­niu cho­ro­by Par­kin­so­na oraz za­bu­rzeń erek­cji


Apo­mor­fi­na ( apo­morp­hi­num) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, ago­ni­sta re­cep­to­rów do­pa­mi­ner­gicz­nych D1 i D2 z sil­niej­szym wpły­wem na te dru­gie. Sto­so­wa­na w dia­gno­sty­ce i le­cze­niu cho­ro­by Par­kin­so­na oraz w mniej­szych daw­kach w le­cze­niu za­bu­rzeń erek­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aponeurologia

nauka o wią­za­dłach


Źródła:

SJP.pl

Aponeuroza

błona ut­wo­rzo­na z tkan­ki łącz­nej ścię­gni­stej, przy­mo­co­wu­ją­ca mię­śnie do kości; po­więź; roz­cię­gno


Źródła:

SJP.pl

Apoplast

ze­spół ścian ko­mór­ko­wych, wnętrz mart­wych ko­mó­rek i prze­stwo­rów mię­dzy­ko­mór­ko­wych w or­ga­niz­mie ro­ślin­nym


Apo­plast – ze­spół ścian ko­mór­ko­wych, wnętrz mart­wych ko­mó­rek i prze­stwo­rów mię­dzy­ko­mór­ko­wych w or­ga­niz­mie ro­ślin­nym. Po­łą­czo­ne ze sobą i wy­sy­co­ne wodą ścia­ny ko­mór­ko­we razem z wy­peł­nio­ny­mi wodą wnę­trza­mi mart­wych ko­mó­rek prze­wo­dzą­cych są głów­ny­mi dro­ga­mi tran­spor­tu wody w ro­śli­nie. W ścia­nach ko­mór­ko­wych ruch wody moż­li­wy jest dzię­ki zja­wi­sku im­bi­bi­cji. Wy­peł­nio­ne po­wie­trzem prze­stwo­ry mię­dzy­ko­mór­ko­we sta­no­wią re­zer­wu­a­ry gazów i umoż­li­wia­ją ro­śli­nie pro­wa­dze­nie wy­mia­ny ga­zo­wej z oto­cze­niem.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apopleksja

usz­ko­dze­nie tkan­ki móz­go­wej spo­wo­do­wa­ne nie­dokr­wie­niem pew­ne­go ob­sza­ru mózgu lub pę­knię­ciem na­czy­nia krwio­no­śne­go (wylew); udar mózgu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. med. udar mózgu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apoplektyczka

ko­bie­ta za­gro­żo­na apo­plek­sją (uda­rem mózgu)


Źródła:

SJP.pl

Apoplektyczny

bę­dą­cy wy­ni­kiem apo­plek­sji, skłon­ny do apo­plek­sji (np. atak apo­plek­tycz­ny, osob­nik apo­plek­tycz­ny)


przy­miot­nik

 (1.1) bę­dą­cy prze­ja­wem / na­stęp­stwem apo­plek­sji

 (1.2) skłon­ny do apo­plek­sji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apoplektyk

osoba za­gro­żo­na apo­plek­sją (uda­rem mózgu)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba, która miała atak apo­plek­sji lub jest za­gro­żo­na apo­plek­sją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apoptotyczny

→ apop­to­za


Patrz:apoptoza

Źródła:

SJP.pl

Apoptoza

ge­ne­tycz­nie za­pla­no­wa­na śmierć ko­mór­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. za­pro­gra­mo­wa­na śmierć ko­mór­ki ży­we­go or­ga­niz­mu;


Apop­to­za (z sta­rogr. ἀπό [apó, „od”] + πτῶσις [ptôsis, „pa­da­nie”]) – jeden z na­tu­ral­nych pro­ce­sów bio­lo­gicz­nych za­pro­gra­mo­wa­nej i pod­le­ga­ją­cej kon­tro­li de­struk­cji włas­nych ko­mó­rek w or­ga­niz­mie wie­lo­ko­mór­ko­wym.

Ten me­cha­nizm jest po­trzeb­ny i wpły­wa ko­rzyst­nie na pra­wi­dło­wy roz­wój, ho­me­o­sta­zę i za­po­bie­ga­nie nad­mier­nej, szkod­li­wej pro­li­fe­ra­cji ko­mó­rek or­ga­niz­mu. Stale usu­wa­ne są zu­ży­te, usz­ko­dzo­ne lub nie­po­trzeb­ne ko­mór­ki, a w ich miej­sce pow­sta­ją nowe.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aporcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od aport


Źródła:

Wiktionary

Apordekiel

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Śląsk Cie­szyń­ski. po­kry­wa se­de­su


Źródła:

Wiktionary

Aporema

kwe­stia spor­na do­pu­szcza­ją­ca dwa prze­ciw­ne sobie roz­strzy­gnię­cia


Źródła:

SJP.pl

Aporetyczny

→ apo­re­ty­ka


Patrz:aporetyka

Źródła:

SJP.pl

Aporetyk

osoba zaj­mu­ją­ca się apo­re­ty­ką, wy­naj­dy­wa­niem i ana­li­zo­wa­niem apo­rii


Źródła:

SJP.pl

Aporetyka

wy­szu­ki­wa­nie i ana­li­za apo­rii, za­gad­nień fi­lo­zo­ficz­nych wciąż ak­tu­al­nych, ana­li­zo­wa­nych wciąż przez ko­lej­ne po­ko­le­nia fi­lo­zo­fów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) filoz. dzia­ła­nie po­le­ga­ją­ce na wy­naj­dy­wa­niu i ana­li­zie apo­rii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aporia

trud­ność lo­gicz­na po­zor­nie nie­da­ją­ca się przez­wy­cię­żyć (np. pa­ra­dok­sy sta­ro­żyt­nych fi­lo­zo­fów)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) filoz. trud­ność w ro­zu­mo­wa­niu lo­gicz­nym, nie­moż­li­wa do przez­wy­cię­że­nia lub roz­wią­za­nia, za­wie­ra­ją­ca sprzecz­ne albo prze­ciw­staw­ne roz­wią­za­nia;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aporogamia

wni­ka­nie ła­giew­ki pył­ko­wej do wo­recz­ka za­ląż­ko­we­go ro­śli­ny


Źródła:

SJP.pl

Aporokaktus

ro­śli­na z ro­dzi­ny kak­tu­so­wa­tych, po­cho­dzą­ca z Mek­sy­ku


Źródła:

SJP.pl

Aport

ko­men­da wy­da­wa­na do psa w zna­cze­niu: "przy­nieś", "podaj"


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ekon. praw. wkład nie­pie­nięż­ny wno­szo­ny do spół­ki hand­lo­wej na po­kry­cie ka­pi­ta­łu za­kła­do­we­go;

 (1.2) rze­ko­me, pa­ra­nor­mal­ne zja­wi­sko prze­no­sze­nia rze­czy przez duchy;

 (1.3) gw-pl|Górny Śląsk, Śląsk Cie­szyń­ski, Za­ol­zie. wy­cho­dek, ubi­ka­cja

wy­krzy­knik

 (2.1) kynol. łow. ko­men­da dla psa, aby coś przy­niósł;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aportacja

zdol­ność te­le­por­ta­cji obiek­tów do sie­bie


Źródła:

SJP.pl

Aporter

pies my­śliw­ski zbie­ra­ją­cy i przy­no­szą­cy po­strze­lo­ną zwie­rzy­nę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) pies my­śliw­ski przy­no­szą­cy my­śli­we­mu upo­lo­wa­ną zwie­rzy­nę


Apor­ter – typ psa ut­wo­rzo­ny w XIX wieku w Wiel­kiej Bry­ta­nii, uży­wa­ny w my­śli­stwie do apor­tu drob­nej zwie­rzy­ny – pta­ków (w Pol­sce głów­nie ka­czek i ba­żan­tów) oraz kró­li­ków i za­ję­cy. Apor­te­ry to psy sto­sun­ko­wo duże i silne, o sza­cie chro­nią­cej przed zim­nem i prze­ma­ka­niem, wytr­wa­łe w po­szu­ki­wa­niu za­strze­lo­nej zwie­rzy­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aportowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|apor­to­wać.


Źródła:

Wiktionary

Aportować

o psie: przy­no­sić panu okre­ślo­ną rzecz


cza­sow­nik

 (1.1) o psie: przy­no­sić rzu­co­ny przed­miot

 (1.2) łow. o psie: przy­no­sić ustrze­lo­ną zwie­rzy­nę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aportowy

przy­miot­nik od: aport


Źródła:

SJP.pl

Aposelenium

punkt or­bi­ty sa­te­li­ty Księ­ży­ca naj­bar­dziej od­da­lo­ny od niego


Źródła:

SJP.pl

Aposematyczny

ubar­wie­nie apo­se­ma­tycz­ne - ja­skra­we, czę­sto kon­tra­sto­we ubar­wie­nie ciała cha­rak­te­ry­stycz­ne dla or­ga­niz­mów dy­spo­nu­ją­cych silną i sku­tecz­ną bro­nią (np. tru­ciz­ną, żą­dłem), do­brze wi­docz­ne dla po­ten­cjal­nych wro­gów, bę­dą­ce dla nich sy­gna­łem ostrze­gaw­czym; ubar­wie­nie ostrze­gaw­cze


Źródła:

SJP.pl

Aposiopeza

[czy­taj: apo­sjo­pe­za] fi­gu­ra sty­li­stycz­na po­le­ga­ją­ca na przer­wa­niu wy­po­wie­dzi dla po­bu­dze­nia do­myśl­no­ści słu­cha­cza; za­mil­knię­cie, nie­do­po­wie­dze­nie, re­ty­cen­cja, apoz­jo­pe­za, apo­sjo­pe­za


Źródła:

SJP.pl

Aposjopeza

fi­gu­ra sty­li­stycz­na po­le­ga­ją­ca na przer­wa­niu wy­po­wie­dzi dla po­bu­dze­nia do­myśl­no­ści słu­cha­cza; za­mil­knię­cie, nie­do­po­wie­dze­nie, re­ty­cen­cja, apoz­jo­pe­za, apo­sio­pe­za


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. śro­dek sty­li­stycz­ny, który po­le­ga na na­głym przer­wa­niu wy­po­wie­dzi przed jej peł­nym spo­dzie­wa­nym za­koń­cze­niem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aposporia

Apo­spo­ria (bez­za­rod­ni­ko­wość) – jeden ze spo­so­bów rozm­na­ża­nia bezpł­cio­we­go ro­ślin – apo­mik­sji. U ro­ślin za­rod­ni­ko­wych po­le­ga na pow­sta­wa­niu ga­me­to­fi­tu z ko­mór­ki spo­ro­fi­tu nie­bę­dą­cej za­rod­ni­kiem (np. u pa­pro­ci "At­hy­rium filix fe­mi­na"). U ro­ślin okry­to­na­sien­nych po­le­ga na pow­sta­wa­niu za­rod­ka z nie­za­płod­nio­nej di­plo­i­dal­nej ko­mór­ki ja­jo­wej wo­recz­ka za­ląż­ko­we­go, przy czym wo­re­czek wyt­wo­rzo­ny jest nie jak zwy­kle z ma­kro­spo­ry, lecz z ko­mór­ki so­ma­tycz­nej za­ląż­ka (np.


Źródła:

Wikipedia

Apost.

skrót od: apo­stoł; ap.


skrót

 (1.1) = rel. apo­stoł


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apostata

osoba, która od­stą­pi­ła od waż­nych idei, zasad, zwła­szcza od­stęp­ca od wiary


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba, która po­rzu­ci­ła swoją re­li­gię albo jej prze­ko­na­nia i za­sa­dy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apostatka

→ apo­sta­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta, która po­rzu­ci­ła swoją re­li­gię albo jej prze­ko­na­nia i za­sa­dy


Patrz:apostata

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apostatyczny

→ apo­staz­ja


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) opar­ty na od­stęp­stwie od dog­ma­tu

 (1.2) zwią­za­ny z apo­staz­ją, do­ty­czą­cy apo­staz­ji


Patrz:apostazja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apostazja

re­zy­gna­cja wyz­naw­cy z wiary, za­kon­ni­ka z za­ko­nu itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. po­rzu­ce­nie ja­kiejś wiary re­li­gij­nej;

 (1.2) przen. po­rzu­ce­nie swo­ich idei, prze­ko­nań


Na tę stro­nę wska­zu­je „apo­sta­ta”. Zo­bacz też: Ju­lian Apo­sta­ta.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apostel

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aposterioryczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest apo­ste­rio­rycz­ne; cecha tych, któ­rzy są apo­ste­rio­rycz­ni


Źródła:

Wiktionary

Aposterioryczny

do­ty­czą­cy apo­ste­rio­ryz­mu; na­by­ty przez doś­wiad­cze­nie, opar­ty na doś­wiad­cze­niu lub uza­sad­nio­ny za po­mo­cą doś­wiad­cze­nia


przy­miot­nik

 (1.1) filoz. taki, który opie­ra, ba­zu­je się na doś­wiad­cze­niu; jest udo­wod­nio­ny za po­mo­cą doś­wiad­cze­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aposteriorysta

zwo­len­nik apo­ste­rio­ryz­mu


Źródła:

SJP.pl

Aposteriorystka

→ apo­ste­rio­ry­sta


Patrz:aposteriorysta

Źródła:

SJP.pl

Aposteriorystyczny

przy­miot­nik od: apo­ste­rio­ryzm


Źródła:

SJP.pl

Aposterioryzm

w fi­lo­zo­fii: po­gląd epi­ste­mo­lo­gicz­ny gło­szą­cy, że praw­dzi­we poz­na­nie może na­stą­pić wy­łącz­nie przez doś­wiad­cze­nie; em­pi­ryzm me­to­do­lo­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Apostilb

dawna jed­nost­ka lu­mi­nan­cji


Apo­stilb (także: blon­del; z gr. "stil­bei" – bły­szczeć, lśnić) – jed­nost­ka lu­mi­nan­cji źró­dła świa­tła po­cho­dzą­ca od stil­ba, oz­na­cza­na asb.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apostille

[czy­taj: apo­stij] poś­wiad­cze­nie do­ku­men­tu spo­rzą­dzo­ne­go w jed­nym pań­stwie (np. aktu no­ta­rial­ne­go) umoż­li­wia­ją­ce le­gal­ne uży­cie go w innym pań­stwie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ofic. urz. praw. kla­u­zu­la na do­ku­men­cie urzę­do­wym spo­rzą­dzo­nym w jed­nym pań­stwie i umoż­li­wia­ją­ca po­słu­gi­wa­nie się nim le­gal­nie we wszyst­kich in­nych pań­stwach bę­dą­cych ak­tu­al­nie stro­ną kon­wen­cji ha­skiej z 1961 r. (tj. kon­wen­cji o znie­sie­niu wy­mo­gu le­ga­li­za­cji za­gra­nicz­nych do­ku­men­tów urzę­do­wych)


Apo­stil­le (z apo­stil­le, wym. [apo­stij]), w spol­szcze­niu apo­styl­la lub apo­styl – poś­wiad­cze­nie do­ku­men­tu spo­rzą­dzo­ne­go w jed­nym pań­stwie (np. aktu no­ta­rial­ne­go, tłu­ma­cze­nia przy­się­głe­go, dy­plo­mu ukoń­cze­nia stu­diów wyż­szych lub od­pi­su aktu stanu cy­wil­ne­go) umoż­li­wia­ją­ce le­gal­ne uży­cie go w innym pań­stwie. Poś­wiad­cze­nie to wy­da­wa­ne jest przez wła­ści­wy organ pań­stwa, z któ­re­go do­ku­ment po­cho­dzi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apostolat

1. god­ność, funk­cja bi­sku­pa; bi­skup­stwo;
2. krze­wie­nie wiary chrze­ści­jań­skiej; apo­stol­stwo;
3. prze­no­śnie: misja krze­wie­nia ja­kiejś idei


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rel. god­ność bi­sku­pia

 (1.2) rel. dzia­łal­ność apo­stol­ska, krze­wie­nie wiary

 (1.3) rel. grupa chrze­ści­jań uczest­ni­czą­ca w ewan­ge­li­za­cji

 (1.4) przen. upo­wszech­nia­nie ide­o­lo­gii, nauki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apostolski

1. do­ty­czą­cy apo­sto­ła lub apo­sto­łów (np. duch apo­stol­ski, listy apo­stol­skie);
2. do­ty­czą­cy pa­pie­ża jako na­stęp­cy św. Pio­tra, po­cho­dzą­cy od pa­pie­ża (np. bło­go­sła­wień­stwo apo­stol­skie, nun­cjusz apo­stol­ski)


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy apo­sto­łów

 (1.2) do­ty­czą­cy pa­pie­ża (jako na­stęp­cy św. Pio­tra Apo­sto­ła)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apostolskość

→ apo­stol­ski


Patrz:apostolski

Źródła:

SJP.pl

Apostolstwo

1. dzia­łal­ność apo­stol­ska; apo­sto­ło­wa­nie; apo­sto­lat;
2. upo­wszech­nia­nie, krze­wie­nie ja­kiejś idei, nauki


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) rel. pro­pa­go­wa­nie wiary chrze­ści­jań­skiej;

 (1.2) misja gło­sze­nia jakiś idei lub po­glą­dów


Apo­stol­stwo (gr. "apo­sto­los" = wy­słan­nik) – w chrze­ści­jań­stwie przy­bli­ża­nie przez ludzi wie­rzą­cych in­nych osób do Boga i wiary.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apostoł

1. jeden z dwu­na­stu ucz­niów Chry­stu­sa;
2. pro­pa­ga­tor chrze­ści­jań­stwa;
3. prze­no­śnie: krze­wi­ciel ja­kiejś idei, nauki, ja­kichś po­glą­dów itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. każdy z dwu­na­stu naj­bliż­szych ucz­niów Je­zu­sa Chry­stu­sa po­wo­ła­nych przez niego w celu gło­sze­nia jego nauk;

 (1.2) rel. ktoś, kto roz­po­wszech­nia chrze­ści­jań­stwo

 (1.3) przen. ktoś, kto roz­po­wszech­nia ja­kieś idee, za­sa­dy, po­glą­dy, nauki

 (1.4) uczn. przen. na­u­czy­ciel

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Strut­hi­dea ci­ne­rea|ref=tak., ży­ją­cy w Au­stra­lii sza­ro­brą­zo­wa­wy ptak z dłu­gim ogo­nem na­le­żą­cy do ro­dzi­ny ska­ło­wro­nów (Cor­co­ra­ci­dae)


Apo­stoł (gr. "apo­sto­los" – wy­słan­nik) – nazwa uży­wa­na w Nowym Te­sta­men­cie naj­czę­ściej na okre­śle­nie naj­bliż­szych ucz­niów Je­zu­sa Chry­stu­sa po­wo­ła­nych przez niego oso­bi­ście i wy­sła­nych do gło­sze­nia jego nauk. Samo po­ję­cie wy­stę­pu­je też w Nowym Te­sta­men­cie na okre­śle­nie in­nych osób.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apostołka

1. zwo­len­nicz­ka, krze­wi­ciel­ka ja­kie­goś po­glą­du; pro­pa­ga­tor­ka;
2. daw­niej: apo­stol­stwo; apo­sto­ło­wa­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przen. ko­bie­ta pro­pa­gu­ją­ca ja­kieś idee

 (1.2) daw. rel. gło­sze­nie wiary chrze­ści­jań­skiej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apostołowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) rel. gło­sze­nie wiary chrze­ści­jań­skiej


Źródła:

Wiktionary

Apostołować

1. krze­wić wiarę chrze­ści­jań­ską;
2. prze­no­śnie: pro­pa­go­wać ja­kieś idee, za­sa­dy


cza­sow­nik nie­prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) wy­peł­niać obo­wiąz­ki apo­sto­ła, gło­sić chrze­ści­jań­stwo


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apostołowo

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto na Ukra­i­nie w ob­wo­dzie dnie­pro­pie­trow­skim;


Apo­sto­ło­wo (ukr. Апостолове) – mia­sto na Ukra­i­nie w re­jo­nie krzy­wo­ro­skim ob­wo­du dnie­pro­pie­trow­skie­go, była sie­dzi­ba władz re­jo­nu apo­sto­łow­skie­go, zlik­wi­do­wa­ne­go w 2020 roku w wy­ni­ku re­for­my te­ry­to­rial­nej.

Cen­trum ad­mi­ni­stra­cyj­ne hro­ma­dy miej­skiej Apo­sto­ło­wo.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Apostrof

znak gra­ficz­ny w kształ­cie prze­cin­ka umie­szcza­ny nad wier­szem, uży­wa­ny m.in. do od­dzie­la­nia koń­có­wek flek­syj­nych przy od­mia­nie wy­ra­zów ob­cych (np. hard­wa­re'u)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) znak po­dob­ny do prze­cin­ka sta­wia­ny w gór­nym in­dek­sie;


Nie mylić z: apo­stro­fą.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apostrofa

1. w li­te­ra­tu­rze: bez­poś­red­ni, pod­nio­sły zwrot do adre­sa­ta (osoby, bó­stwa, idei, wy­da­rze­nia, po­ję­cia lub przed­mio­tu), np.: Litwo, Oj­czyz­no moja!; me­ta­ba­za;
2. daw­niej:
a) ustne lub pi­sem­ne zwró­ce­nie się do kogoś lub prze­ciw­ko komuś;
b) apo­strof


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. fi­gu­ra re­to­rycz­na po­le­ga­ją­ca na bez­poś­red­nim, a cza­sem na­głym, zwró­ce­niu się do słu­cha­czy lub nawet do nie­o­bec­nych osób

 (1.2) zwró­ce­nie się do kogoś ust­nie lub pi­sem­nie

 (1.3) daw. apo­strof


Nie mylić z: apo­stro­fem.

Apo­stro­fa (gr. ἀποστροφή "apostrophḗ" – zwrot) – skład­nio­wa fi­gu­ra re­to­rycz­na, cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się bez­poś­red­nim zwro­tem do osoby, bó­stwa, idei, wy­da­rze­nia, po­ję­cia lub przed­mio­tu (do­cho­dzi wów­czas do per­so­ni­fi­ka­cji adre­sa­ta wy­po­wie­dzi). Do­mi­nu­je styl pod­nio­sły, cza­sa­mi pa­te­tycz­ny. Apo­stro­fa zaz­wy­czaj jest skie­ro­wa­na do osób, przed­mio­tów, zja­wisk itd., które nie peł­nią roli te­ma­tu ut­wo­ru. Dzię­ki temu można ją wy­raź­nie wy­o­dręb­nić z tek­stu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apostroficzny

→ apo­stro­fa


Patrz:apostrofa

Źródła:

SJP.pl

Apotecjum

owoc­nik wor­kow­ców i niek­tó­rych po­ro­stów; mi­secz­ka


Apo­te­cjum, w l.mn. apo­te­cja ( apot­he­cium) – ro­dzaj asko­kar­pu (owoc­ni­ka) u wor­kow­ców. Uży­wa­na jest też pol­ska nazwa "mi­secz­ka". Apo­te­cjum ma wy­gląd mniej lub bar­dziej wklę­słej mi­secz­ki o mię­si­stych ścia­nach i zbu­do­wa­ny jest z dwóch ro­dza­jów strzę­pek:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apoteka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) stpol. med. farm. ap­te­ka


Źródła:

Wiktionary

Apotema

1. pro­mień okrę­gu wpi­sa­ne­go w wie­lo­kąt fo­rem­ny
2. w ostro­słu­pie pra­wi­dło­wym: wy­so­kość ścia­ny bocz­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geom. pro­mień okrę­gu wpi­sa­ne­go w wie­lo­kąt fo­rem­ny

 (1.2) geom. wy­so­kość ścia­ny bocz­nej ostro­słu­pa pra­wi­dło­we­go


Apo­te­ma – od­ci­nek ge­o­me­trycz­ny okre­śla­ją­cy od­le­głość środ­ka fi­gu­ry od jej boku lub cię­ci­wy. W za­leż­no­ści od kon­tek­stu po­ję­cie to sto­su­je się do okrę­gów, wie­lo­ką­tów fo­rem­nych oraz ostro­słu­pów pra­wi­dło­wych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apoteoza

1. wy­chwa­la­nie, uwiel­bie­nie kogoś lub cze­goś; ado­ra­cja, de­i­fi­ka­cja, glo­ry­fi­ka­cja;
2. uka­za­nie po­sta­ci, idei lub wy­da­rze­nia w spo­sób wy­i­de­a­li­zo­wa­ny;
3. pa­te­tycz­ny utwór po­chwal­ny;
4. w sta­ro­żyt­no­ści: obrzęd od­da­wa­nia czci bo­skiej ce­sa­rzom lub bo­ha­te­rom; ubó­stwia­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. oto­cze­nie osoby bądź rze­czy szcze­gól­ną czcią;

 (1.2) szt. przed­sta­wie­nie osoby, idei lub wy­da­rze­nia w spo­sób glo­ry­fi­ku­ją­cy

 (1.3) szt. pełen pa­to­su utwór po­chwal­ny

 (1.4) teatr. scena fi­nal­na w niek­tó­rych przed­sta­wie­niach dzie­więt­na­sto­wiecz­nych

 (1.5) sta­roż. rel. urzę­do­wa de­i­fi­ka­cja czło­wie­ka lub zwie­rzę­cia


Apo­te­o­za ( ἀποθέωσις – ubó­stwie­nie) – po­chwa­ła osób, rze­czy, wy­da­rzeń, idei bądź war­to­ści (np. apo­te­o­za życia, bo­ha­ter­stwa, re­li­gij­na), osą­dze­nie isto­ty ludz­kiej jako ide­al­nej, god­nej do­ko­na­nych czy­nów (np. bo­ha­ter­stwo Po­la­ków).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apoteozowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) książk. przy­pi­sy­wa­nie komuś lub cze­muś znacz­nie lep­szych cech niż w rze­czy­wi­sto­ści


Źródła:

Wiktionary

Apoteozować

wy­chwa­lać coś do gra­nic uwiel­bie­nia, pod­da­wać apo­te­o­zie, ide­a­li­zo­wać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) książk. na­da­wać bar­dzo szcze­gól­ne zna­cze­nie

 (1.2) książk. uz­na­wać za boga


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apotome

pół­ton dia­to­nicz­ny (mu­zy­ka)


Źródła:

SJP.pl

Apotropaiczny

→ apo­tro­pa­izm; apo­tro­pe­icz­ny


Źródła:

SJP.pl

Apotropaizm

w wie­rze­niach ludów pry­mi­tyw­nych: magia obron­na za­bez­pie­cza­ją­ca przed złymi du­cha­mi, cho­ro­ba­mi, klę­ska­mi


Źródła:

SJP.pl

Apotropeiczny

→ apo­tro­pa­izm; apo­tro­pa­icz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) rel. etn. taki, który ma rze­ko­mo moc od­pę­dza­nia złych mocy, du­chów, dia­błów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apozjopeza

fi­gu­ra sty­li­stycz­na po­le­ga­ją­ca na przer­wa­niu wy­po­wie­dzi dla po­bu­dze­nia do­myśl­no­ści słu­cha­cza; za­mil­knię­cie, nie­do­po­wie­dze­nie, re­ty­cen­cja, apo­sjo­pe­za, apo­sio­pe­za


Źródła:

SJP.pl

Apozycja

1. do­po­wie­dze­nie, przy­daw­ka rze­czow­ni­ko­wa;
2. w bo­ta­ni­ce: me­cha­nizm wzro­stu pier­wot­nej ścia­ny ko­mór­ko­wej po­le­ga­ją­cy na tym, że nowe łań­cu­chy ce­lu­lo­zy wbu­do­wy­wa­ne są po­mię­dzy już ist­nie­ją­ce; in­tu­su­scep­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. okre­śle­nie rze­czow­ni­ko­we (przy­daw­ka rze­czow­na) po­zo­sta­ją­ce w związ­ku zgody z wy­ra­zem okre­śla­nym (rze­czow­ni­kiem lub za­im­kiem oso­bo­wym) co do przy­pad­ka i licz­by;

 (1.2) biol. pro­ces przy­ro­stu błony ko­mór­ko­wej po­le­ga­ją­cy na od­kła­da­niu się no­wych warstw na jej po­wierzch­ni;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apozycyjny

zwią­za­ny z apo­zy­cją


Źródła:

SJP.pl

Appalachijski

1. → Ap­pa­la­chy;
2. kró­lak ap­pa­la­chij­ski - ga­tu­nek ssaka z ro­dzi­ny za­ją­co­wa­tych; oro­ge­ne­za ap­pa­la­chij­ska


Źródła:

SJP.pl

Appalachy

łań­cuch gór­ski we wschod­niej czę­ści Ame­ry­ki Pół­noc­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sy­stem gór­ski we wschod­niej czę­ści Ame­ry­ki Pół­noc­nej, w USA i Ka­na­dzie;


Ap­pa­la­chy ( Ap­pa­la­chian Mo­un­ta­ins, Ap­pa­la­ches) – łań­cuch gór­ski we wschod­niej czę­ści Ame­ry­ki Pół­noc­nej, w USA i Ka­na­dzie.

Roz­cią­ga­ją się od Ni­zi­ny Za­to­ko­wej w kie­run­ku pół­noc­no-wschod­nim do Nowej Fund­lan­dii, na dłu­go­ści 2600 km (sze­ro­kość od 300 do 500 km). Naj­wyż­szym szczy­tem jest Mount Mit­chell – 2037 m n.p.m.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Appalaski

→ Ap­pa­la­chy


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Ap­pa­la­chów


Patrz:Appalachy

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Appaloosa

[czy­taj: apa­lu­sa] rasa koni go­rą­cokr­wi­stych wy­ho­do­wa­na w Ame­ry­ce Pół­noc­nej przez In­dian


Koń Ap­pa­lo­o­sa – rasa koni go­rą­cokr­wi­stych.

Rasa zo­sta­ła wy­ho­do­wa­na w Ame­ry­ce Pół­noc­nej przez In­dian Nez Percé za­miesz­ku­ją­cych w XVIII wieku pół­noc­no-wschod­nie ob­sza­ry stanu Ore­gon, mię­dzy in­ny­mi nad rzeką Pa­lo­u­se, od któ­rej wy­wo­dzi się nazwa rasy. Ap­pa­lo­o­sa są maści ta­ran­to­wa­tej we wszyst­kich jej wa­rian­tach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Appassionata

[czy­taj: apa­sjo­na­ta] utwór Lud­wi­ga van Be­et­ho­ve­na


Źródła:

SJP.pl

Appassionato

[czy­taj: apas-io­na­to] mu­zycz­ne okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: na­mięt­nie, z pasją; pas­sio­na­to


przy­słó­wek

 (1.1) cho­re­ogr. muz. z pasją, uczu­ciem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Appeasement

[czy­taj: ePIZment] ustęp­stwa po­li­tycz­ne czy­nio­ne wobec agre­syw­ne­go pań­stwa w imię po­ko­ju


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) polit. po­li­ty­ka ustępstw wobec żądań agre­syw­ne­go pań­stwa, ma­ją­ca na celu zła­go­dze­nie jego po­sta­wy, osią­gnię­cie ugody i utrzy­ma­nie po­ko­ju;


Ap­pe­a­se­ment (ang.), za­spo­ka­ja­nie, uspo­ka­ja­nie, ła­go­dze­nie – po­li­ty­ka ustępstw pro­wa­dzo­na przez rząd Wiel­kiej Bry­ta­nii pre­mie­ra Ne­vil­le’a Cham­ber­la­i­na, a póź­niej także rząd fran­cu­ski pre­mie­ra Édouarda Da­la­die­ra w la­tach 1935–1939 wobec państw Osi: III Rze­szy i fa­szy­stow­skich Włoch. W zna­cze­niu szer­szym – pe­jo­ra­tyw­ny ter­min oz­na­cza­ją­cy ugo­do­we po­sta­wy po­li­tycz­ne wobec państw agre­syw­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Appellativum

[czy­taj: ape­la­ti­wum] w ję­zy­koz­naw­stwie: rze­czow­nik bę­dą­cy nazwą całej klasy de­sy­gna­tów, nie­bę­dą­cy nazwą włas­ną, np. "czło­wiek", "zwie­rzę", "ro­śli­na"; ape­la­tyw, ape­la­ti­wum, rze­czow­nik po­spo­li­ty


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) jęz. zob. ape­la­tyw.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Appena

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: led­wie, za­led­wie


Źródła:

SJP.pl

Appendektomia

chi­rur­gicz­ne wy­cię­cie wy­rost­ka ro­bacz­ko­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. za­bieg chi­rur­gicz­ny po­le­ga­ją­cy na usu­nię­ciu wy­rost­ka ro­bacz­ko­we­go, zwy­kle z po­wo­du jego ostre­go za­pa­le­nia;


Ap­pen­dek­to­mia – chi­rur­gicz­ne usu­nię­cie wy­rost­ka ro­bacz­ko­we­go. Wska­za­niem do ope­ra­cji jest naj­czę­ściej roz­poz­na­nie ostre­go za­pa­le­nia wy­rost­ka ro­bacz­ko­we­go, jak rów­nież rop­nia oko­ło­wy­rost­ko­we­go (po od­po­wied­nim le­cze­niu nie­o­pe­ra­cyj­nym). Za­bieg ten jest wy­ko­ny­wa­ny w znie­czu­le­niu ogól­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Appendicitis

[czy­taj: ap­pen­dic-itis] z ła­ci­ny: za­pa­le­nie wy­rost­ka ro­bacz­ko­we­go


Źródła:

SJP.pl

Appendix

1. do­da­tek do książ­ki; su­ple­ment, aneks;
2. w me­dy­cy­nie: wy­ro­stek ro­bacz­ko­wy


Źródła:

SJP.pl

Appenzeller

[czy­taj: Apen­ce­ler] rasa nie­wiel­kich psów pa­ster­skich po­cho­dzą­cych ze Szwaj­ca­rii


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Applause

[czy­taj: aploz] model sa­mo­cho­du marki Da­i­hat­su


Ap­pla­u­se – pier­wszy sin­giel ame­ry­kań­skiej pio­sen­kar­ki Lady Gagi po­cho­dzą­cy z jej trze­cie­go al­bu­mu stu­dyj­ne­go Art­pop. Pio­sen­ka wy­da­na zo­sta­ła 12 sierp­nia 2013 roku jako pier­wszy sin­giel pro­mu­ją­cy naj­no­wszą płytę ar­tyst­ki. Ap­pla­u­se od­niósł wiel­ki suk­ces ko­mer­cyj­ny, sin­giel za­de­biu­to­wał na 4 po­zy­cji Bill­bo­ar­du Hot 100. Utwór stał się nu­me­rem jeden m.in. w Gre­cji, Hisz­pa­nii oraz na Wę­grzech.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Applet

[czy­taj: aplet] aplet;
1. w in­for­ma­ty­ce: nie­wiel­ki pro­gram, przez­na­czo­ny do wy­ko­ny­wa­nia ści­śle okre­ślo­nej funk­cji;
2. po­tocz­nie: osa­dzo­na na stro­nie WWW apli­ka­cja w ję­zy­ku Java


Źródła:

SJP.pl

Appletini

[czy­taj: aplTIni] owo­co­wy kok­tajl al­ko­ho­lo­wy z wódki, wer­mu­tu i na­po­ju o smaku jabł­ka


Ap­ple­ti­ni (apple mar­ti­ni) – owo­co­wy kok­tajl al­ko­ho­lo­wy przy­rzą­dza­ny z wódki i soku jabł­ko­we­go lub li­kie­ru jabł­ko­we­go.

Kok­tajl pow­sta­je po roz­gnie­ce­niu po­łów­ki jabł­ka moź­dzie­rzem bar­mań­skim, zmie­sza­niu z wódką i li­kie­rem jabł­ko­wym wg okre­ślo­nej pro­por­cji, po prze­ce­dze­niu i do­da­niu ko­stek lodu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Applowski

przy­miot­nik

 (1.1) (ne­o­lo­gizm) zwią­za­ny z ame­ry­kań­ską kor­po­ra­cją Apple zaj­mu­ją­cą się pro­jek­to­wa­niem i pro­duk­cją elek­tro­ni­ki użyt­ko­wej, opro­gra­mo­wa­nia i kom­pu­te­rów oso­bi­stych


Źródła:

Wiktionary

Appoggiando

okre­śle­nie ar­ty­ku­la­cyj­ne oz­na­cza­ją­ce ści­słe le­ga­to


Źródła:

SJP.pl

Appoggiatura

[czy­taj: apo­dżia­tu­ra] nutka przej­mu­ją­ca ak­cent nuty głów­nej; przed­nut­ka długa


Źródła:

SJP.pl

Appogiatura

w mu­zy­ce: ro­dzaj ozdob­ni­ka, drob­na nutka, od­bie­ra­ją­ca nucie głów­nej, przed którą stoi, tę część war­to­ści ryt­micz­nej, jaką ma sama i przej­mu­ją­ca ak­cent nuty głów­nej; przed­nut­ka długa


Źródła:

SJP.pl

Apraksja

nie­zdol­ność wy­ko­ny­wa­nia ce­lo­wych czyn­no­ści ru­cho­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. upo­śle­dze­nie zdol­no­ści do wy­ko­ny­wa­nia wcze­śniej wy­u­czo­nych, ce­lo­wych ru­chów, które nie wy­ni­ka z nie­do­wła­dów, atak­sji ani za­bu­rzeń czu­cia, lecz z usz­ko­dzeń oś­rod­ko­we­go ukła­du ner­wo­we­go, zwła­szcza w obrę­bie kory móz­go­wej


Aprak­sja – upo­śle­dze­nie pre­cy­zyj­nych, ce­lo­wych ru­chów przy braku nie­do­wła­du, ob­ja­wów móżdż­ko­wych i za­bu­rzeń czu­cia. Za­bu­rze­nia aprak­tycz­ne są czę­sto wy­ni­kiem uda­rów, guzów, spo­ty­ka się je rów­nież w cho­ro­bie Alz­he­i­me­ra.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aprecjacja

wzrost siły na­byw­czej pie­nią­dza da­ne­go pań­stwa, czemu zwy­kle to­wa­rzy­szy wzrost jego war­to­ści w sto­sun­ku do walut in­nych państw


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ekon. wzrost war­to­ści dobra lub usłu­gi, zwy­kle pie­nią­dza w sy­ste­mie płyn­nych kur­sów walut;


Apre­cja­cja – wzrost war­to­ści to­wa­ru lub dobra.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aprecjacyjny

→ apre­cja­cja


przy­miot­nik

 (1.1) przym. od apre­cja­cja


Patrz:aprecjacja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aprecjonować

1. zwięk­szać siłę na­byw­czą pie­nią­dza da­ne­go pań­stwa;
2. zy­ski­wać na war­to­ści


Źródła:

SJP.pl

Aprehensja

daw­niej: nie­po­kój, lęk, zmart­wie­nie, roz­pacz


Źródła:

SJP.pl

Apresjan

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Apreska

śro­do­wi­sko­wo:
1. ubiór za­kła­da­ny po nar­tach lub jego część;
2. wie­czor­na za­ba­wa, im­pre­za, zwła­szcza po nar­tach


Źródła:

SJP.pl

Apreski

śro­do­wi­sko­wo: cie­płe obu­wie no­szo­ne po jeź­dzie na nar­tach


Źródła:

SJP.pl

Apret

sub­stan­cja che­micz­na, wy­ko­rzy­sty­wa­na jako śro­dek wy­koń­cze­nio­wy, po­sia­da­ją­cy wła­ści­wo­ści an­ty­sta­tycz­ne i ochron­ne


Źródła:

SJP.pl

Apretowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) na­sy­ca­nie tka­nin, drew­na, pa­pie­rów lub skór apre­tu­rą


Źródła:

Wiktionary

Apretować

na­sy­cać apre­tu­rą wy­ro­by włó­kien­ni­cze, skórę, pa­pier lub drew­no; apre­tu­ro­wać


Źródła:

SJP.pl

Apretura

1. sub­stan­cja słu­żą­ca do wy­kań­cza­nia wy­ro­bów włó­kien­ni­czych, drew­na, pa­pie­rów i skór
2. wy­kań­cza­nie wy­ro­bów włó­kien­ni­czych, drew­na, pa­pie­rów lub skór przez na­sy­ca­nie ich apre­tu­rą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) techn. pro­ces che­micz­ne­go lub me­cha­nicz­ne­go utr­wa­la­nia i wy­kań­cza­nia ma­te­ria­łów, np. tka­nin, drew­na, pa­pie­rów

 (1.2) techn. sub­stan­cja utr­wa­la­ją­ca, uży­wa­na na ko­niec pro­ce­su obrób­ki do po­pra­wie­nia wła­ści­wo­ści użyt­ko­wych


Apre­tu­ra (nm. "ap­pre­tur", fr. "ap­pre­ter" – wy­kań­czać) – usz­la­chet­nia­nie, wy­kań­cza­nie ma­te­ria­łu na­da­ją­ce mu no­wych cech pod­no­szą­cych ich wła­ści­wo­ści użyt­ko­we. Apre­tu­ro­wa­nie sto­su­je się prze­de wszyst­kim w sto­sun­ku do tka­nin i skór, ale też do pa­pie­ru a nawet drew­na.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apreturnik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pra­cow­nik, który do­bie­ra apre­tu­rę


Źródła:

Wiktionary

Apreturowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) zob. apre­to­wa­nie.


Źródła:

Wiktionary

Apreturować

na­sy­cać apre­tu­rą wy­ro­by włó­kien­ni­cze, skórę, pa­pier lub drew­no; apre­to­wać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­a­pre­tu­ro­wać)

 (1.1) pod­da­wać ma­te­riał apre­tu­rze w celu na­da­nia mu okre­ślo­nych wa­lo­rów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apreturowy

do­ty­czą­cy apre­tu­ry


Źródła:

SJP.pl

Aprikoza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Pru­nus ar­me­nia­ca|L.|ref=tak., mo­re­la zwy­czaj­na

 (1.2) reg-pl|Poz­nań. bot. mo­re­la

 (1.3) reg-pl|Poz­nań. bot. brzosk­wi­nia


Źródła:

Wiktionary

Aprikółza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. mo­re­la

 (1.2) gw-pl|Górny Śląsk. brzosk­wi­nia


Źródła:

Wiktionary

Aprioryczność

→ aprio­rycz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aprio­rycz­ne; cecha tych, któ­rzy są aprio­rycz­ni


Patrz:aprioryczny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aprioryczny

opar­ty na z góry przy­ję­tych za­ło­że­niach, za­leż­ny nie od doś­wiad­cze­nia, lecz od ro­zu­mu (np. sądy aprio­rycz­ne)


przy­miot­nik

 (1.1) filoz. taki, który przy­ję­ty z góry jako za­ło­że­nie nie­za­leż­ne od doś­wiad­cze­nia, a ba­zu­ją­ce na są­dzie ro­zu­mo­wym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apriorysta

zwo­len­nik aprio­ryz­mu


Źródła:

SJP.pl

Apriorystka

→ aprio­ry­sta


Patrz:apriorysta

Źródła:

SJP.pl

Apriorystyczny

→ aprio­ryzm


Patrz:aprioryzm

Źródła:

SJP.pl

Aprioryzm

w fi­lo­zo­fii: po­gląd uz­na­ją­cy poz­na­nie ludz­kie za czę­ścio­wo lub cał­ko­wi­cie nie­za­leż­ne od doś­wiad­cze­nia; ra­cjo­na­lizm me­to­do­lo­gicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Aprobacja

daw­niej: apro­ba­ta


Źródła:

SJP.pl

Aprobacyjny

→ apro­ba­cja


Patrz:aprobacja

Źródła:

SJP.pl

Aprobata

zgoda na coś, uz­na­nie cze­goś za dobre, pra­wi­dło­we; ak­cep­ta­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) uz­na­nie cze­goś za dobre, słusz­ne, wła­ści­we; ak­cep­ta­cja, zgoda, po­chwa­ła


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aprobatywnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób wy­ra­ża­ją­cy apro­ba­tę; z uz­na­niem


Źródła:

Wiktionary

Aprobatywność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest apro­ba­tyw­ne; cecha tych, któ­rzy są apro­ba­tyw­ni


Źródła:

Wiktionary

Aprobatywny

przyz­wa­la­ją­cy, wy­ra­ża­ją­cy apro­ba­tę (np. apro­ba­tyw­ny ton, apro­ba­tyw­ny sto­su­nek do cze­goś)


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) książk. wy­ra­ża­ją­cy zgodę, po­par­cie, apro­ba­tę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aprobowalny

da­ją­cy się apro­bo­wać


Źródła:

SJP.pl

Aprobowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) wy­ra­ża­nie zgody, ak­cep­ta­cji, apro­ba­ty


Źródła:

Wiktionary

Aprobować

uz­na­wać (uznać) coś za słusz­ne, godne po­par­cia, wy­ra­żać (wy­ra­zić) apro­ba­tę


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­a­pro­bo­wać)

 (1.1) uz­na­wać coś za słusz­ne, godne po­par­cia, poz­wa­lać, zga­dzać się


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aprobujący

wy­ra­ża­ją­cy apro­ba­tę


Źródła:

SJP.pl

Aproksymacja

1. książ­ko­wo: uję­cie cze­goś w spo­sób nie­zu­peł­nie ści­sły; przy­bli­że­nie;
2. w ma­te­ma­ty­ce: za­stą­pie­nie wiel­ko­ści ma­te­ma­tycz­nych in­ny­mi, o przy­bli­żo­nych włas­no­ściach, łat­wiej­szy­mi do ba­da­nia i za­sto­so­wa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. uję­cie cze­goś w spo­sób przy­bli­żo­ny; zbli­że­nie się do cze­goś

 (1.2) mat. przy­bli­że­nie war­to­ści, funk­cji lub wiel­ko­ści, gdy do­kład­ny wynik jest trud­ny lub nie­moż­li­wy do uzy­ska­nia


Aprok­sy­ma­cja (łac. "ap­pro­xi­ma­re" – przy­bli­żać) – bu­do­wa­nie roz­wią­zań przy­bli­żo­nych; zwła­szcza wtedy, gdy ści­słe­go roz­wią­za­nia nie da się przed­sta­wić do­kład­nie w po­sta­ci ana­li­tycz­nej.

Przy­kład to za­stą­pie­nie pew­nej funk­cji for­mu­la_1 inną, zaz­wy­czaj prost­szą for­mu­la_2, umoż­li­wia­ją­cą efek­tyw­ne roz­wią­za­nie po­sta­wio­ne­go pro­ble­mu. Przy­kła­dy ta­kich sy­tu­a­cji to:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aproksymacyjny

→ aprok­sy­ma­cja; aprok­sy­ma­tyw­ny


Źródła:

SJP.pl

Aproksymatywny

→ aprok­sy­ma­cja; aprok­sy­ma­cyj­ny


Źródła:

SJP.pl

Aproksymowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) książk. uj­mo­wa­nie cze­goś w spo­sób przy­bli­żo­ny, nie­zu­peł­nie ści­sły


Źródła:

Wiktionary

Aproksymować

w ma­te­ma­ty­ce: przy­bli­żać war­tość, za­o­krą­glać


Źródła:

SJP.pl

Apropriacja

Apro­pria­cja (łac. "ap­prio­prio" – przy­wła­szczyć) – w try­ni­to­lo­gii przy­pi­sa­nie wspól­ne­go całej Trój­cy Świę­tej przy­mio­tu, wła­ści­wo­ści, czyn­no­ści bądź dzieł tylko jed­nej Oso­bie Trój­cy (np. stwo­rze­nie – Ojcu, od­ku­pie­nie – Sy­no­wi Bo­że­mu, uś­wię­ce­nie – Du­cho­wi Świę­te­mu).


Źródła:

Wikipedia

Aprosdoketon

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. fi­gu­ra sty­li­stycz­na po­le­ga­ją­ca na nie­spo­dzie­wa­nej pod­mia­nie słowa w zna­nym cy­ta­cie lub przy­sło­wiu

 (1.2) jęz. do­wol­ne za­ska­ku­ją­ce uży­cie środ­ków ję­zy­ko­wych


Źródła:

Wiktionary

Aprosza

zwy­kle w licz­bie mno­giej: apro­sze - kręte rowy oblęż­ni­cze, umoż­li­wia­ją­ce ata­ku­ją­cym doj­ście do oble­ga­nej twier­dzy; przy­ko­py


Źródła:

SJP.pl

Aprotonowy

o roz­pu­szczal­ni­ku: nie­zdol­ny do od­da­wa­nia lub przy­łą­cza­nia pro­to­nu (wo­do­ru); apro­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Aprotyczny

o roz­pu­szczal­ni­ku: nie­zdol­ny do od­da­wa­nia lub przy­łą­cza­nia pro­to­nu (wo­do­ru); apro­to­no­wy


Źródła:

SJP.pl

Aprowidowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) urz. za­o­pa­try­wa­nie w żyw­ność i inne ar­ty­ku­ły pier­wszej po­trze­by


Źródła:

Wiktionary

Aprowidować

apro­wi­zo­wać; prze­sta­rza­łe:
1. zaj­mo­wać się apro­wi­za­cją (za­o­pa­try­wa­niem ludzi w nie­zbęd­ne ar­ty­ku­ły, zwła­szcza w żyw­ność, w ja­kimś trud­nym cza­sie);
2. apro­wi­do­wać się - za­o­pa­try­wać się w nie­zbęd­ne ar­ty­ku­ły, zwła­szcza w żyw­ność


Źródła:

SJP.pl

Aprowizacja

1. za­o­pa­try­wa­nie ludzi w nie­zbęd­ne ar­ty­ku­ły, zwła­szcza w żyw­ność, w ja­kimś trud­nym cza­sie;
2. ar­ty­ku­ły spo­żyw­cze


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) za­o­pa­trze­nie w ar­ty­ku­ły pier­wszej po­trze­by

 (1.2) pot. żyw­ność


Apro­wi­za­cja – za­o­pa­try­wa­nie lud­no­ści w to­wa­ry pier­wszej po­trze­by, m.in. w żyw­ność, w tych miej­scach, gdzie wy­stę­pu­je ich brak lub nie­do­bór.

De­fi­cyt apro­wi­za­cyj­ny zmu­sza wła­dze da­ne­go pań­stwa lub te­ry­to­rium m.in. do wy­ko­rzy­sta­nia od­gór­nych me­cha­niz­mów ogra­ni­cze­nia po­py­tu na okre­ślo­ne dobra, zwła­szcza żyw­ność. W ta­kich sy­tu­a­cjach sto­su­je się np. apro­wi­za­cję re­gla­men­to­wa­ną, czyli sy­stem kart­ko­wy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aprowizacyjny

zwią­za­ny z apro­wi­za­cją (np. trud­no­ści apro­wi­za­cyj­ne)


Źródła:

SJP.pl

Aprowizator

osoba zaj­mu­ją­ca się apro­wi­za­cją (za­o­pa­try­wa­niem ludzi w nie­zbęd­ne ar­ty­ku­ły, zwła­szcza w żyw­ność, w ja­kimś trud­nym cza­sie)


Źródła:

SJP.pl

Aprowizatorka

→ apro­wi­za­tor


Patrz:aprowizator

Źródła:

SJP.pl

Aprowizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) or­ga­ni­zo­wa­nie apro­wi­za­cji


Źródła:

Wiktionary

Aprowizować

apro­wi­do­wać; prze­sta­rza­łe:
1. zaj­mo­wać się apro­wi­za­cją (za­o­pa­try­wa­niem ludzi w nie­zbęd­ne ar­ty­ku­ły, zwła­szcza w żyw­ność, w ja­kimś trud­nym cza­sie);
2. apro­wi­do­wać się - za­o­pa­try­wać się w nie­zbęd­ne ar­ty­ku­ły, zwła­szcza w żyw­ność


Źródła:

SJP.pl

Aprykoza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Poz­nań. mo­re­la

 (1.2) gw-pl|Poz­nań. rzad. brzosk­wi­nia


Źródła:

Wiktionary

Apryl

daw­niej: kwie­cień


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. (dziś gw-pl|Górny Śląsk.) kwie­cień


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apryl-Apryl

wy­krzy­knik

 (1.1) gw-pl|Poz­nań. okrzyk po uda­nym żar­cie pri­ma­a­pri­li­so­wym


Źródła:

Wiktionary

Aprylowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) daw. kwiet­nio­wy


Źródła:

Wiktionary

Aps

skrót od:
1. Ame­ri­can Phy­si­cal So­cie­ty – ame­ry­kań­skie sto­wa­rzy­sze­nie na­u­ko­we fi­zy­ków;
2. Aka­de­mia Pe­da­go­gi­ki Spe­cjal­nej im. Marii Grze­go­rzew­skiej w War­sza­wie – uczel­nia pe­da­go­gicz­na;
3. Aw­to­mat Pod­wod­nyj Spe­cjal­nyj - ra­dziec­ki ka­ra­bin au­to­ma­tycz­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apsar

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. monet. w Ab­chaz­ji;


Apsar (abch. "аҧсар, āpsār") – jed­nost­ka mo­ne­tar­na Ab­chaz­ji.

Apsar nie jest wa­lu­tą wy­mie­nial­ną, nie po­sia­da pod­jed­nost­ki ani kodu ISO 4217. Mo­ne­ty (z me­ta­li niesz­la­chet­nych, sre­bra i złota) oraz ban­kno­ty są emi­to­wa­ne wy­łącz­nie w ce­lach ko­lek­cjo­ner­skich i pro­mo­cji re­gio­nu.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Apsara

w mi­to­lo­gii in­dyj­skiej: pół­bo­ska isto­ta płci żeń­skiej o niez­wy­kłej uro­dzie


Ap­sa­ra (san­skryt: अप्सरा: trl. apsarāḥ, pāli: accharā) – w mi­to­lo­gii in­dyj­skiej bo­gin­ki wody, mgieł i chmur (nazwa "ap-sara" do­słow­nie zna­czy "która wysz­ła z wody"). Mogły być isto­ta­mi za­rów­no nie­biań­ski­mi (da­i­wi­ka), jak i ziem­ski­mi (la­u­ki­ka). W li­te­ra­tu­rze sta­ro­in­dyj­skiej naj­bar­dziej znane ap­sa­ry to m.in. Ur­wa­śi, Me­na­ka i Ramb­ha.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apsaras

w mi­to­lo­gii in­dyj­skiej: pół­bo­ska isto­ta płci żeń­skiej o niez­wy­kłej uro­dzie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mit. in­dyj­ska nimfa wodna po­cho­dze­nia nie­biań­skie­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apsel

ro­dzaj żagla


Apsel, be­zansz­tak­sel – ża­giel na­le­żą­cy do grupy sztaks­li o kształ­cie trój­kąt­nym. Za­wie­sza­ny jest mię­dzy grot­masz­tem i be­zan­masz­tem na (zwy­kle wy­pi­na­nym) szta­gu be­zan­masz­tu. Za­sto­so­wa­nie go w zwy­kłym ta­kie­lun­ku dwu­masz­to­wym wy­ma­ga na ogół zrzu­ce­nia grota i wy­pię­cia bomu na stałe, lub tylko na czas zwro­tu, tzn. apsel prak­tycz­nie unie­moż­li­wia hal­so­wa­nie przy peł­nym oża­glo­wa­niu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apsik

a psik, psik;
1. wy­krzy­knik wy­ra­ża­ją­cy kich­nię­cie;
2. wy­krzy­knik uży­wa­ny przy prze­pę­dza­niu kota


wy­krzy­knik

 (1.1) …na­śla­du­ją­cy dźwięk wy­da­wa­ny pod­czas ki­cha­nia

 (1.2) …słu­żą­cy do prze­ga­nia­nia kota


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apsyda

ab­sy­da;
1. ko­ściel­ne po­mie­szcze­nie za­my­ka­ją­ce pre­zbi­te­rium lub nawę
2. punkt mi­ni­mal­nej lub mak­sy­mal­nej od­le­gło­ści ciał nie­bie­skich wzglę­dem sie­bie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ar­chit. po­mie­szcze­nie na rzu­cie pół­ko­la, pó­łe­lip­sy lub wie­lo­bo­ku, do­sta­wio­ne ad­dy­tyw­nie do bryły ko­ścio­ła i ot­war­te do jego wnę­trza; ; Glo­ger|Ab­sy­da|ab­sy­da.

 (1.2) astr. każdy z dwóch skraj­nych punk­tów or­bi­ty elip­tycz­nej;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apsydalny

→ ap­sy­da; ap­sy­do­wy, ap­sy­dial­ny, ab­sy­do­wy, ab­sy­dal­ny


Źródła:

SJP.pl

Apsydialny

→ ap­sy­da; ap­sy­do­wy, ap­sy­dal­ny, ab­sy­do­wy, ab­sy­dal­ny


Źródła:

SJP.pl

Apsydiola

mała ap­sy­da


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ar­chit. nie­wiel­ka ap­sy­da przy­le­ga­ją­ca do więk­szej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apsydowy

→ ap­sy­da; ap­sy­dial­ny, ap­sy­dal­ny, ab­sy­do­wy, ab­sy­dal­ny


Źródła:

SJP.pl

Apt

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) = adm. agen­cja pracy tym­cza­so­wej

 (1.2) = in­form. ang. ad­van­ced per­si­stent thre­at → sko­or­dy­no­wa­ne i dłu­gotr­wa­łe za­gro­że­nie cy­ber­ne­tycz­ne ze stro­ny wy­spe­cja­li­zo­wa­nej grupy prze­stęp­czej, ma­ją­cej na celu in­fil­tra­cję sieci i sy­ste­mów w spo­sób trud­ny do wy­kry­cia i otrzy­mu­ją­cej wspar­cie od służb pań­stwo­wych lub du­żych or­ga­ni­za­cji


Zo­bacz też: APT.

Apt – miej­sco­wość i gmina we Fran­cji, w re­gio­nie Pro­wan­sja-Alpy-La­zu­ro­we Wy­brze­że, pod­pre­fek­tu­ra de­par­ta­men­tu Va­uc­lu­se. Leży nad rzeką Ca­la­von i jest naj­waż­niej­szym spoś­ród miast znaj­du­ją­cych się w gó­rach Lu­be­ron.

We­dług da­nych na rok 2006 gminę za­miesz­ki­wa­ło 11 229 osób, a gę­stość za­lud­nie­nia wy­no­si­ła 252 osób/km² (wśród 963 gmin re­gio­nu Pro­wan­sja-Alpy-W. 


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aptacja

w bio­lo­gii: cecha or­ga­niz­mu, która w okre­ślo­nych wa­run­kach śro­do­wi­ska umoż­li­wia temu or­ga­niz­mo­wi trwa­nie i re­pro­duk­cję


Źródła:

SJP.pl

Apteczka

kom­plet le­karstw i na­rzę­dzi po­trzeb­nych do udzie­le­nia cho­re­mu pier­wszej po­mo­cy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od: ap­te­ka

 (1.2) med. torba, skrzyn­ka lub szaf­ka z po­dręcz­ny­mi opa­trun­ka­mi i le­kar­stwa­mi;


Ap­tecz­ka – po­jem­nik słu­żą­cy do prze­cho­wy­wa­nia ma­te­ria­łów i środ­ków przez­na­czo­nych do udzie­la­nia pier­wszej po­mo­cy.

Po­wi­nien być wy­raź­nie oz­na­ko­wa­ny, trwa­ły i czy­sty (opa­ko­wa­nie ap­tecz­ki może być wo­do­od­por­ne).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apteczkowy

→ ap­tecz­ka


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ap­tecz­ką, do­ty­czą­cy ap­tecz­ki


Patrz:apteczka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apteczny

do­ty­czą­cy ap­te­ki


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ap­te­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aptek

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) D. lm. od: ap­te­ka


Źródła:

Wiktionary

Apteka

miej­sce sprze­da­ży leków; cza­sem także ich wy­ro­bu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hand. farm. pla­ców­ka sprze­da­ją­ca i prze­cho­wu­ją­ca leki oraz pro­duk­ty opa­trun­ko­we i hi­gie­nicz­ne;

 (1.2) pot. bar­dzo do­kład­ne obli­cze­nia


Ap­te­ka – pla­ców­ka ochro­ny zdro­wia pu­blicz­ne­go zaj­mu­ją­ca się wy­da­wa­niem leków i in­nych pro­duk­tów me­dycz­nych (np. opa­trun­ków, środ­ków hi­gie­nicz­nych). Ap­te­ki re­cep­tu­ro­we zaj­mu­ją się także przy­go­to­wy­wa­niem leków re­cep­tu­ro­wych zgod­nie z prze­pi­sa­ną przez le­ka­rza re­cep­tą. Pa­cjen­ci mogą sko­rzy­stać w ap­te­kach także z kon­sul­ta­cji me­dycz­nych w spra­wie sto­so­wa­nia po­szcze­gól­nych leków w przy­pad­ku kon­kret­nych do­le­gli­wo­ści.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aptekarczyk

daw­niej: po­moc­nik ap­te­kar­ski; puer


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. uczeń, prak­ty­kant ap­te­ka­rza, cze­lad­nik ap­te­kar­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aptekareczka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od: ap­te­kar­ka


Źródła:

Wiktionary

Aptekarka

1. far­ma­ce­ut­ka pra­cu­ją­ca w ap­te­ce;
2. wła­ści­ciel­ka ap­te­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. farm. ko­bie­ta pra­cu­ją­ca w ap­te­ce lub jej wła­ści­ciel­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aptekarski

1. → ap­te­karz;
2. → ap­te­kar­stwo


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ap­te­kar­stwa, ap­te­ka­rzy


Patrz:aptekarz;
2. → aptekarstwo

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aptekarstwo

zawód ap­te­ka­rza; far­ma­cja


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) pro­fe­sja ap­te­ka­rza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aptekarszczyzna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) środ­ki albo ma­te­ria­ły ap­te­kar­skie


Źródła:

Wiktionary

Aptekarz

1. far­ma­ce­u­ta bę­dą­cy pra­cow­ni­kiem ap­te­ki;
2. wła­ści­ciel ap­te­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. farm. osoba pra­cu­ją­ca w ap­te­ce lub jej wła­ści­ciel;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aptekarzostwo

prze­sta­rza­łe: ap­te­karz z żoną


Źródła:

SJP.pl

Aptekarzowa

prze­sta­rza­łe okre­śle­nie na żonę ap­te­ka­rza


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. żona ap­te­ka­rza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aptekarzowy

→ ap­te­karz (daw­niej); ap­te­kar­ski


Źródła:

SJP.pl

Aptekarzyna

(r. męski) po­gard­li­wie o ap­te­ka­rzu


Źródła:

SJP.pl

Aptekarzówna

daw­niej: córka ap­te­ka­rza


Źródła:

SJP.pl

Aptekomat

au­to­mat do wy­da­wa­nia leków w okre­ślo­nych daw­kach


Źródła:

SJP.pl

Aptyka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk, Bu­ko­wi­na. med. farm. ap­te­ka


Źródła:

Wiktionary

Aptykorz

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ap­te­karz


Źródła:

Wiktionary

Apud

APUD ("ang. Amine Pre­cur­sor Up­ta­ke and De­car­bo­xy­la­tion") – sy­stem roz­sia­nych ko­mó­rek en­do­kryn­nych (stąd inna nazwa – DNES – Dif­fu­se Ne­u­ro­en­do­cri­ne Sy­stem). Ich po­cho­dze­nie jest ne­u­ro­ek­to­der­mal­ne. Nazwa APUD po­cho­dzi od cech ko­mó­rek:

Ko­mór­ki serii APUD wy­ka­zu­ją chro­mo­chłon­ność i mają cha­rak­ter wy­dziel­ni­czy – za­wie­ra­ją ziar­ni­sto­ści oraz struk­tu­ry zwią­za­ne z ich syn­te­zą, se­gre­ga­cją i tran­spor­tem.


Źródła:

Wikipedia

Apulejusz

pi­sarz rzym­ski, ok. 125-170


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apulia

re­gion we Wło­szech


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. kra­i­na hi­sto­rycz­na i re­gion ad­mi­ni­stra­cyj­ny w po­łud­nio­wych Wło­szech;


Apu­lia (wł. "Pu­glia") – re­gion ad­mi­ni­stra­cyj­ny w po­łud­nio­wych Wło­szech, o po­wierzch­ni 19348 km², z ok. 4 mi­lio­na­mi miesz­kań­ców i sto­li­cą w Bari (362,5 tys. miesz­kań­ców). Gę­stość za­lud­nie­nia 208 osób na km². Gra­ni­czy z Mo­li­se, Kam­pa­nią i Ba­si­li­ca­tą.

Linia brze­go­wa liczy 784 km, jest naj­dłuż­sza spoś­ród re­gio­nów ad­mi­ni­stra­cyj­nych Włoch.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Apulijczyk

miesz­ka­niec Apu­lii (re­gio­nu we Wło­szech)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Apu­lii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apulijka

miesz­kan­ka Apu­lii (re­gio­nu we Wło­szech)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Apu­lii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apulijski

→ Apu­lia; apul­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Apu­lią, do­ty­czą­cy Apu­lii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apulski

→ Apu­lia; apu­lij­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Apu­lią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Apure

1. rzeka w We­ne­zu­e­li;
2. stan w We­ne­zu­e­li;
3. San Fer­nan­do de Apure, mia­sto w We­ne­zu­e­li


Apure ( Esta­do Apure) – jest jed­nym z 23 sta­nów We­ne­zu­e­li. Sto­li­cą stanu Apure jest mia­sto San Fer­nan­do de Apure.

Stan Apure zaj­mu­je po­wierzch­nię 76 500 km² i liczy 459 025 miesz­kań­ców (2011); dla po­rów­na­nia, w roku 1970, miesz­kań­ców było 177,5 tys.

Stan leży na Ni­zi­nie Ori­no­ko, przy gra­ni­cy z Ko­lum­bią. Gęsta sieć rzek (m.in. Apure, Meta – rzeka gra­nicz­na). Roz­wi­nię­te ry­bo­łów­stwo i tran­sport wodny (stan na lata 70. XX w.). Ek­sten­syw­na ho­dow­la bydła.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Apurimac

[czy­taj: apuRImak] rzeka w Peru


Źródła:

SJP.pl

Apéritif

[czy­taj: aperiTIF] napój al­ko­ho­lo­wy po­da­wa­ny przed po­sił­ka­mi, ma­ją­cy na celu po­bu­dze­nie ape­ty­tu; apéritif


Źródła:

SJP.pl

Apś

skró­to­wiec, rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) = wet. afry­kań­ski pomór świń


Źródła:

Wiktionary