Al

w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie:
1. skrzy­dło szyku bo­jo­we­go;
2. od­dział pie­cho­ty lub jazdy sprzy­mie­rzeń­ców, li­czą­cy kil­ku­set żoł­nie­rzy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. wę­gorz

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lm. od ala


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Al-

prze­dro­stek

 (1.1) pier­wszy człon niek­tó­rych wy­ra­zów po­cho­dzą­cych z ję­zy­ka arab­skie­go, po­zo­sta­łość arab­skie­go ro­dzaj­ni­ka okre­ślo­ne­go rze­czow­ni­ków ro­dza­ju mę­skie­go


Źródła:

Wiktionary

Al-Alamajn

mia­sto w pół­noc­nym Egip­cie; El Ala­me­in


Al-Ala­majn (czę­sto spo­ty­ka­na jest rów­nież stara pi­sow­nia "El Ala­me­in") – mia­sto w pół­noc­nym Egip­cie nad Mo­rzem Śró­dziem­nym, w mu­ha­fa­zie Ma­truh, 106 km na za­chód od Alek­san­drii, 240 km na pół­noc­ny za­chód od Kairu, port naf­to­wy, cen­trum tu­ry­stycz­ne. Około 7000 miesz­kań­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Al-Asad

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Al-Basra

mia­sto w Iraku; Basra


Źródła:

SJP.pl

Al-Bida

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. Ad-Dauha, sto­li­ca Ka­ta­ru


Źródła:

Wiktionary

Al-Charidża

grupa oaz w po­łud­nio­wym Egip­cie; Char­ga


Źródła:

SJP.pl

Al-Dżazira

arab­ska sta­cja te­le­wi­zyj­na z sie­dzi­bą w Ka­ta­rze


Al-Dża­zi­ra (ang. "Al-Ja­ze­e­ra", arab. الجزيرة, tłum. „Wyspa” lub „Pół­wy­sep”) – arab­ska sta­cja te­le­wi­zyj­na z sie­dzi­bą w Dosze, sto­li­cy Ka­ta­ru.

Kanał roz­po­czął na­da­wa­nie 1 li­sto­pa­da 1996 roku, przyj­mu­jąc do sie­bie wielu dzien­ni­ka­rzy z za­wie­szo­ne­go w kwiet­niu tego sa­me­go roku arab­sko­ję­zycz­ne­go ka­na­łu BBC World Ser­vi­ce, który na­pot­kał trud­no­ści z cen­zu­rą w Ara­bii Sa­u­dyj­skiej[].


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Al-Falludża

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w środ­ko­wym Iraku;


Al-Fal­lu­dża (arab. لفلوجة) – mia­sto w środ­ko­wym Iraku. Przed ro­kiem 2003 mia­sto li­czy­ło 435 tys. miesz­kań­ców.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Al-Hilla

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. mia­sto w środ­ko­wym Iraku, nad rzeką Szatt al-Hilla;


Al-Hilla (arab. الحلة) – mia­sto w środ­ko­wym Iraku, le­żą­ce 100 km na po­łud­nio­wy za­chód od Bag­da­du nad rzeką Szatt al-Hilla (od­no­ga Eu­fra­tu). Licz­ba miesz­kań­ców: 215 tys. (1985), 412 tys. (1998), 510 tys. (2002). Jest sto­li­cą mu­ha­fa­zy Ba­bi­lon; w po­bli­żu znaj­du­ją się ruiny sta­ro­żyt­nych miast: Ba­bi­lo­nu, Bor­sip­pa i Kisz. Leży w re­gio­nie rol­ni­czym, in­ten­syw­nie na­wad­nia­nym wodą z Eu­fra­tu.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Al-Kaba

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) rel. świą­ty­nia w Mekce, naj­waż­niej­sze miej­sce kultu w is­la­mie;


Al-Kaba (arab. الكعبة, trl. "Al-Kaʿbah") – świą­ty­nia i sank­tu­a­rium w Mekce, naj­waż­niej­sze miej­sce świę­te is­la­mu.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Al-Kaida

or­ga­ni­za­cja sun­nic­ka po­słu­gu­ją­ca się ter­ro­ry­stycz­ny­mi me­to­da­mi


Źródła:

SJP.pl

Al-Manama

sto­li­ca Bah­raj­nu


Źródła:

SJP.pl

Al-Owiec

czło­nek AL (Armii Lu­do­wej); ae­lo­wiec, alo­wiec


Źródła:

SJP.pl

Al-Owski

→ AL (Armia Lu­do­wa); alow­ski, ae­low­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z AL (Armią Lu­do­wą)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Al-Quds

rze­czow­nik, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. polit. trans­li­te­ra­cja arab­skiej nazwy Je­ro­zo­li­my


Źródła:

Wiktionary

Al-Rijad

sto­li­ca Ara­bii Sa­u­dyj­skiej; Rijad


Źródła:

SJP.pl

Al-Ujun

nie­o­fi­cjal­na sto­li­ca Sa­ha­ry Za­chod­niej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy lub ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. nie­o­fi­cjal­na sto­li­ca Sa­ha­ry Za­chod­niej;


Al-Ujun (arab. العيون, także jako El Aaiún i Laâyoune) – mia­sto w pół­noc­nej Sa­ha­rze Za­chod­niej (pań­stwo nie­uz­na­wa­ne; dawna ko­lo­nia hisz­pań­ska: Hisz­pań­ska Afry­ka Za­chod­nia), obec­nie pod kon­tro­lą ma­ro­kań­ską. Sto­li­ca re­gio­nu Al-Ujun-As-Sa­ki­ja al-Hamra, w la­tach 1940–1976 sto­li­ca Sa­ha­ry Za­chod­niej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Al.

1. skrót od: aleja
2. skrót wy­ra­że­nia "a linea" (od no­we­go wier­sza)
3. skrót od: alias (ina­czej, czyli)


skrót

 (1.1) = aleja


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ala

w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie:
1. skrzy­dło szyku bo­jo­we­go;
2. od­dział pie­cho­ty lub jazdy sprzy­mie­rzeń­ców, li­czą­cy kil­ku­set żoł­nie­rzy


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) hist. wojsk. sta­ro­żyt­ny od­dział pie­cho­ty lub póź­niej jazdy Rzymu i Me­zo­po­ta­mii;

 (1.2) hist. wojsk. straż przy­bocz­na króla Ma­ce­do­nii


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alabama

rzeka i stan w Sta­nach Zjed­no­czo­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. stan w Sta­nach Zjed­no­czo­nych;

 (1.2) geogr. rzeka w Sta­nach Zjed­no­czo­nych;


Ala­ba­ma (wym. //) – stan w po­łud­nio­wo-wschod­niej czę­ści Sta­nów Zjed­no­czo­nych, po­ło­żo­ny nad Za­to­ką Mek­sy­kań­ską.

Ob­szar ni­zin­ny, od pół­noc­ne­go wscho­du ogra­ni­czo­ny wy­ży­ną Cum­ber­land, od pół­noc­ne­go wscho­du gó­ra­mi – Ap­pa­la­cha­mi. Na pół­no­cy są­sia­du­je ze sta­nem Ten­nes­see, na wscho­dzie z Ge­or­gią, na po­łud­niu z Flo­ry­dą i Za­to­ką Mek­sy­kań­ską, na za­cho­dzie z Mis­si­si­pi. Ala­ba­ma zaj­mu­je 30. miej­sce pod wzglę­dem po­wierzch­ni oraz 23. pod wzglę­dem licz­by lud­no­ści wśród sta­nów Sta­nów Zjed­no­czo­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alabamczyk

miesz­ka­niec Ala­ba­my (stanu w Sta­nach Zjed­no­czo­nych)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Ala­ba­my


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alabamka

miesz­kan­ka Ala­ba­my (stanu w Sta­nach Zjed­no­czo­nych)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Ala­ba­my


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alabamski

→ Ala­ba­ma (rzeka lub stan w USA)


przy­miot­nik

 (1.1) geogr. zwią­za­ny z Ala­ba­mą lub jej miesz­kań­ca­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alabandyt

mi­ne­rał, siar­czek man­ga­nu (II), o bar­wie zie­lo­nej lub cie­li­stej


Ala­ban­dyt – mi­ne­rał z gro­ma­dy siarcz­ków.

Nazwa po­cho­dzi od miej­sca od­kry­cia – Ala­ban­da w Tur­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alabaster

mi­ne­rał, drob­no­ziar­ni­sta od­mia­na gipsu, naj­czę­ściej bia­łej barwy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. zbita, drob­no­ziar­ni­sta od­mia­na gipsu, de­li­kat­nie za­bar­wio­na lub biała;


Ala­ba­ster (łac. "ala­ba­ster", z gr. "alábastros") – zbity, do­brze prześ­wi­tu­ją­cy, biały lub nieco za­bar­wio­ny (np. na żół­ta­wo, zie­lon­ka­wo, ró­żo­wa­wo) mi­ne­rał bę­dą­cy drob­no­ziar­ni­stą od­mia­ną gipsu, ale dużo tward­szy od niego.

Jest to też nazwa dwóch, zew­nętrz­nie bar­dzo po­dob­nych, ma­te­ria­łów zdob­ni­czych opar­tych na dwóch róż­nych mi­ne­ra­łach – gip­sie i kal­cy­cie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alabastron

na­czyn­ko z ala­ba­stru, gliny lub szkła, uży­wa­ne w sta­ro­żyt­nej Gre­cji i w sta­ro­żyt­nym Egip­cie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. szt. nie­wiel­ki fla­ko­nik na won­no­ści


Ala­ba­stron ( ἀλάβαστρον) – sta­ro­żyt­ne na­czy­nie to­a­le­to­we w kształ­cie cy­lin­drycz­nej, grusz­ko­wa­tej bu­te­lecz­ki ze spła­szczo­nym wy­le­wem, na któ­rym roz­cie­ra­no pach­ni­dła (wonne olej­ki).

Forma na­czy­nia znana i uży­wa­na w sta­ro­żyt­nym Egip­cie i Gre­cji oraz na Bli­skim Wscho­dzie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alabastrowo

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) bar­dzo jasno i gład­ko, jak ala­ba­ster


Źródła:

Wiktionary

Alabastrowość

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wła­ści­wość bycia ala­ba­stro­wym


Źródła:

Wiktionary

Alabastrowy

1. wy­ko­na­ny z ala­ba­stru (np. ala­ba­stro­wa waza);
2. po­dob­ny do ala­ba­stru, wła­ści­wy ala­ba­stro­wi, jasny i gład­ki (np. ala­ba­stro­wa biel, ala­ba­stro­we dło­nie)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy ala­ba­stru, zro­bio­ny z ala­ba­stru

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (2.1) książk. przy­po­mi­na­ją­cy ala­ba­ster barwą, gład­ko­ścią i de­li­kat­no­ścią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aladyn

bo­ha­ter "Księ­gi ty­sią­ca i jed­nej nocy", który wszedł w po­sia­da­nie ma­gicz­nej lampy, za­miesz­ki­wa­nej przez dżina speł­nia­ją­ce­go wszyst­kie ży­cze­nia jej po­sia­da­cza


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;

 (1.2) imię bo­ha­te­ra jed­nej z opo­wie­ści „Baśni z ty­sią­ca i jed­nej nocy”;


Nie mylić z: po­sta­cią z fil­mów Dis­ne­ya.

Ala­dyn (ory­gi­nal­na pi­sow­nia علاء الدين "Ala ad-Din" – „wy­nio­sły w wie­rze”) – bo­ha­ter baśni "Opo­wieść o Ala ad-Dinie i za­cza­ro­wa­nej lam­pie", na­le­żą­cej do "Księ­gi ty­sią­ca i jed­nej nocy", zna­nej m.in. z edy­cji An­to­i­ne’a Gal­lan­da.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aladynowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ala­dy­na lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Aladár

obce imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Alain

[czy­taj: aLĘ albo aLEN] fran­cu­skie imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Alajärvi

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Fin­lan­dii, w re­gio­nie Ostro­bot­nia Po­łud­nio­wa;


Alajärvi – gmina w Fin­lan­dii, po­ło­żo­na w za­chod­niej czę­ści kraju, na­le­żą­ca do re­gio­nu Ostro­bot­nia Po­łud­nio­wa.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alakant

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) stpol. wino czer­wo­ne pro­duk­cji hisz­pań­skiej


Źródła:

Wiktionary

Alaks

nazwa hand­lo­wa leku prze­czy­szcza­ją­ce­go, za­wie­ra­ją­ce­go bi­sa­ko­dyl; Alax


Źródła:

SJP.pl

Alaktaga

ro­dzaj gry­zo­ni z ro­dzi­ny skocz­ko­wa­tych


Alak­ta­ga ("Al­lac­ta­ga") – ro­dzaj ssa­ków z po­dro­dzi­ny alak­tag (Al­lac­ta­gi­nae) w obrę­bie ro­dzi­ny skocz­ko­wa­tych (Di­po­di­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alalia

za­bu­rze­nia mowy spo­wo­do­wa­ne usz­ko­dze­nia­mi mózgu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. cał­ko­wi­ty brak mowy lub głę­bo­kie za­bu­rze­nie pro­ce­su jej kształ­to­wa­nia się, pow­sta­łe na sku­tek usz­ko­dze­nia struk­tur móz­go­wych (kory móz­go­wej) w okre­sie przed opa­no­wa­niem mowy przez dziec­ko (do ok. 2. roku życia)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alalik

osoba cier­pią­ca na ala­lię (za­bu­rze­nie mowy)


Źródła:

SJP.pl

Alaman

czło­nek ludu ger­mań­skie­go, osia­dłe­go nad gór­nym Renem; Ale­man


Źródła:

SJP.pl

Alamanowie

lud ger­mań­ski, osia­dły nad gór­nym Renem; Ale­ma­no­wie


Ale­ma­no­wie, Ala­ma­no­wie ( Ala­man­ni) – ger­mań­ski zwią­zek ple­mien­ny, od III wieku n.e. do­ko­nu­ją­cy na­ja­zdów na za­chod­nie pro­win­cje ce­sar­stwa rzym­skie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alambik

daw­niej: alem­bik


Źródła:

SJP.pl

Alamogordo

Ala­mo­gor­do – mia­sto na po­łud­niu USA, w sta­nie Nowy Mek­syk, na wy­so­ko­ści 1321 m n.p.m., na za­chod­nich sto­kach gór Sa­cra­men­to, na po­łud­nio­wy za­chód od Al­bu­qu­er­que. Sie­dzi­ba hrab­stwa Otero. We­dług spisu w 2020 roku liczy 30,9 tys. miesz­kań­ców i jest 10. co do wiel­ko­ści mia­stem w sta­nie.


Źródła:

Wikipedia

Alamozaur

pół­noc­no­a­me­ry­kań­ski za­u­ro­pod z okre­su kredy, dłu­gość około 20 me­trów


Ala­mo­za­ur ("Ala­mo­sa­u­rus") – ro­dzaj za­u­ro­po­da z grupy ty­ta­no­za­u­rów (Ti­ta­no­sa­u­ria); jego nazwa oz­na­cza „ja­szczur z Alamo”. Nazwa po­cho­dzi od pasma gór­skie­go Ojo Alamo w sta­nie Nowy Mek­syk, gdzie zna­le­zio­no go po raz pier­wszy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alan

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;

 (1.2) hist. czło­nek ple­mie­nia Ala­nów (przo­dek Ose­tyń­ca)


Alan – imię mę­skie po­cho­dze­nia naj­praw­do­po­dob­niej cel­tyc­kie­go. Może też wy­wo­dzić się od nazwy irań­skie­go ple­mie­nia Ala­nów. Zna­cze­nie tego imie­nia nie jest do­kład­nie znane, praw­do­po­dob­ne zna­cze­nia:

Imię zo­sta­ło wpro­wa­dzo­ne do An­glii przez Bre­toń­czy­ków po in­waz­ji Nor­ma­nów na An­glię. Do Pol­ski tra­fi­ło z ję­zy­ka an­giel­skie­go (jest po­pu­lar­ne w kra­jach an­glo­sa­skich) i za­czę­ło być na­da­wa­ne czę­ściej w la­tach 80. XX wieku oraz 90..


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alana

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|an­giel­ski|ż.


Alana – imię żeń­skie po­cho­dze­nia cel­tyc­kie­go, od­po­wied­nik męski: Alan.

Alana imie­ni­ny ob­cho­dzi: 14 sierp­nia, 14 paź­dzier­ni­ka, 25 li­sto­pa­da


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alandczyk

miesz­ka­niec Wysp Alandz­kich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Wysp Alandz­kich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alandka

miesz­kan­ka Wysp Alandz­kich


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Wysp Alandz­kich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alandzki

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) geogr. zwią­za­ny z Wy­spa­mi Alandz­ki­mi


Źródła:

Wiktionary

Alanina

ami­nok­was en­do­gen­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, jeden z dwu­dzie­stu pod­sta­wo­wych ami­nok­wa­sów biał­ko­wych;


Ala­ni­na, #PATRZ Ala, A – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy α-ami­nok­wa­sów. Enan­cjo­mer o kon­fi­gu­ra­cji "S" () jest jed­nym z dwu­dzie­stu pod­sta­wo­wych ami­nok­wa­sów biał­ko­wych. Bie­rze też udział w cyklu glu­ko­zo­wo-ala­ni­no­wym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alaninowy

przy­miot­nik od: ala­ni­na


Źródła:

SJP.pl

Alaniny

ami­nok­was en­do­gen­ny


Źródła:

SJP.pl

Alankara

zbiór norm sty­li­stycz­nych po­ez­ji hin­du­skiej do­ty­czą­cych za­rów­no se­man­ty­ki, jak i war­stwy brzmie­nio­wej wy­po­wie­dzi


Alan­ka­ra (z san­skry­tu „ozdo­ba”) – jedno z pod­sta­wo­wych pojęć tra­dy­cyj­nej po­e­ty­ki in­dyj­skiej. Choć przy­po­mi­na eu­ro­pej­skie tropy i fi­gu­ry re­to­rycz­ne, nie jest z nimi toż­sa­me. Naj­waż­niej­sza róż­ni­ca po­le­ga na tym, że alan­ka­ra naj­czę­ściej od­no­si się do całej stro­fy wier­sza, a nie do po­je­dyn­czych słów czy zwro­tów. In­dyj­scy te­o­re­ty­cy li­te­ra­tu­ry stwo­rzy­li licz­ne sy­ste­my kla­sy­fi­ka­cji alan­kar, któ­rych licz­ba stop­nio­wo rosła – od kilku pod­sta­wo­wych do ponad stu róż­nych typów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alanostwo

Alan z mał­żon­ką; Ala­no­wie


Źródła:

SJP.pl

Alanowie

Alan z mał­żon­ką; Ala­no­stwo


Ala­no­wie (Ha­la­no­wie, Ta­na­i­to­wie lub Aso­wie; Αλανοί, chiń. 阿蘭聊; pi­ny­in "Ālánliáo", także chiń. 奄蔡 "Yǎncài" z II w. i 阿蘭 "Alan" z III w.) – lud irań­ski uczest­ni­czą­cy w wiel­kiej wę­drów­ce ludów, spo­krew­nio­ny ze Scyto-Sar­ma­ta­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alanowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Alana lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alantoina

po­chod­na mocz­ni­ka, sub­stan­cja kry­sta­licz­na słabo roz­pu­szczal­na w wo­dzie; sto­so­wa­na do pro­duk­cji maści i za­sy­pek; al­lan­to­i­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. farm. zwią­zek che­micz­ny bę­dą­cy pro­duk­tem prze­mia­ny kwasu mo­czo­we­go, wy­stę­pu­ją­cy w or­ga­niz­mach zwie­rzę­cych i ro­ślin­nych, wy­ko­rzy­sty­wa­ny m.in. jako skład­nik kos­me­ty­ków i leków;


Alan­to­i­na, 5-ure­i­do­hy­dan­to­i­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ure­i­dów, he­te­ro­cy­klicz­na po­chod­na mocz­ni­ka. Pow­sta­je z kwasu mo­czo­we­go u niek­tó­rych ro­ślin oraz u więk­szo­ści ssa­ków (wy­ją­tek sta­no­wią na­czel­ne), u któ­rych re­ak­cję tę ka­ta­li­zu­je ok­sy­da­za mo­cza­no­wa, a prze­bie­ga ona w pe­rok­sy­so­mach.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alantoinowy

→ alan­to­i­na; al­lan­to­i­no­wy


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy alan­to­i­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alanya

[czy­taj: alań­ja] mia­sto i pro­win­cja w Tur­cji


Ala­nya – mia­sto i dy­strykt w po­łud­nio­wej Tur­cji, w pro­win­cji An­ta­lya na śró­dziem­no­mor­skiej Ri­wie­rze Tu­rec­kiej.

Jeden z naj­więk­szych tu­rec­kich ku­ror­tów wy­po­czyn­ko­wych, usy­tu­o­wa­ny 135 km na wschód od An­ta­lyi, na te­re­nie sta­ro­żyt­nej Pam­fi­lii. Od stro­ny lądu mia­sto oto­czo­ne gó­ra­mi Ta­u­rus, na po­łud­nie od jego cen­trum wzno­si się na bli­sko 250 me­trów skal­ny cypel z twier­dzą obron­ną o trzech wie­żach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alarm

1. sy­gnał, naj­czę­ściej dźwię­ko­wy, ostrze­ga­ją­cy o gro­żą­cym lub za­ist­nia­łym nie­bez­pie­czeń­stwie;
2. urzą­dze­nie ostrze­ga­ją­ce o nie­bez­pie­czeń­stwie;
3. czas trwa­nia na­lo­tu nie­przy­ja­ciel­skie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sy­gnał dźwię­ko­wy lub świetl­ny ostrze­ga­ją­cy przed nie­bez­pie­czeń­stwem

 (1.2) urzą­dze­nie do na­da­wa­nia sy­gna­łu alar­mu (1.1)

 (1.3) wez­wa­nie do dzia­ła­nia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alarmator

daw­niej: pa­ni­karz


Źródła:

SJP.pl

Alarmista

daw­niej: czło­wiek sze­rzą­cy pa­ni­kę; pa­ni­karz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. osoba wy­wo­łu­ją­ca pa­ni­kę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alarmistka

→ alar­mi­sta


Patrz:alarmista

Źródła:

SJP.pl

Alarmistycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób prze­sad­nie ostrze­gaw­czy


Źródła:

Wiktionary

Alarmistyczny

taki, który budzi nie­po­kój, zwra­ca uwagę na groź­ną sy­tu­a­cję, np. alar­mi­stycz­ny ton ar­ty­ku­łu


przy­miot­nik

 (1.1) wzbu­dza­ją­cy nie­po­kój przed nie­bez­pie­czeń­stwem, ma­ją­cy ostrzec przed czymś nie­po­ko­ją­cym, co za­słu­gu­je na więk­szą uwagę; czę­sto czymś, co wcale nie za­słu­gu­je na nią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alarmizm

prze­sta­rza­le: sze­rze­nie pa­ni­ki


Źródła:

SJP.pl

Alarmon

wew­nątrz­ko­mór­ko­we biał­ko sy­gna­ło­we, pro­du­ko­wa­ne pod wpły­wem sil­nych bodź­ców zew­nętrz­nych


Źródła:

SJP.pl

Alarmowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) wszczy­na­nie alar­mu


Źródła:

Wiktionary

Alarmować

1. za­wia­da­miać o gro­żą­cym nie­bez­pie­czeń­stwie lub zda­rze­niu wy­ma­ga­ją­cym dzia­ła­nia; ostrze­gać;
2. wy­wo­ły­wać po­ru­sze­nie, nie­po­kój lub pa­ni­kę


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­a­lar­mo­wać)

 (1.1) za­wia­da­miać o nie­bez­pie­czeń­stwie lub sy­tu­a­cji wy­ma­ga­ją­cej szyb­kie­go dzia­ła­nia

 (1.2) wy­wo­ły­wać nie­po­kój


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alarmowo

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w try­bie alar­mo­wym; w spo­sób wy­ma­ga­ją­cy na­tych­mia­sto­wej re­ak­cji


Źródła:

Wiktionary

Alarmowy

przy­miot­nik od: alarm


przy­miot­nik

 (1.1) da­ją­cy sy­gnał o gro­żą­cym nie­bez­pie­czeń­stwie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alarmująco

przy­słó­wek

 (1.1) bijąc na alarm

 (1.2) bu­dząc nie­po­kój


Źródła:

Wiktionary

Alarmujący

groź­ny, wzbu­dza­ją­cy nie­po­kój; nie­po­ko­ją­cy, alar­mi­stycz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) bu­dzą­cy nie­po­kój

forma cza­sow­ni­ka.

 (2.1) ims. przy­miot­ni­ko­wy czyn­ny od: alar­mo­wać


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alaryk

Ala­ryk I (ur. ok. 370, zm. 410) – od 395 król Wi­zy­go­tów z rodu Bal­tów. Pier­wszy wódz ple­mion ger­mań­skich, który zdo­był Rzym.

Ala­ryk i jego współ­ple­mień­cy, któ­rym ce­sarz Wa­lens zez­wo­lił osied­lić się na te­ry­to­rium ce­sar­stwa rzym­skie­go w Mezji, wal­czy­li jako fe­de­ra­ci (sprzy­mie­rzeń­cy) w armii Te­o­doz­ju­sza I w kon­flik­cie z uzur­pa­to­rem Eu­ge­niu­szem.


Źródła:

Wikipedia

Alaska

→ Ala­ska; ala­skij­ski, ala­skań­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. stan w Sta­nach Zjed­no­czo­nych;

 (1.2) geogr. pół­wy­sep w Ame­ry­ce Pół­noc­nej;

 (1.3) geogr. łań­cuch gór­ski w Ame­ry­ce Pół­noc­nej;


Ala­ska (od ale. alaks­hak 'wiel­ka zie­mia'; wym. w IPA:) – stan Sta­nów Zjed­no­czo­nych w pół­noc­no-za­chod­niej czę­ści Ame­ry­ki Pół­noc­nej, bę­dą­cy eks­kla­wą Sta­nów Zjed­no­czo­nych. Gra­ni­czy od wscho­du z Ka­na­dą, a od za­cho­du, przez Cie­śni­nę Be­rin­ga, z Rosją. Do­mi­nu­ją góry, z naj­wyż­szym punk­tem Ame­ry­ki Pół­noc­nej, któ­rym jest szczyt De­na­li (McKinley, 6194 m n.p.m.), oraz wy­ży­ny i licz­ne stoż­ki wul­ka­nicz­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alaskan

rasa psów, głów­nie husky i ma­la­mu­te


Źródła:

SJP.pl

Alaskanin

miesz­ka­niec Ala­ski; Ala­skij­czyk


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alaskanka

miesz­kan­ka Ala­ski; Ala­skij­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alaskański

→ Ala­ska; ala­ski, ala­skij­ski


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z Ala­ską, po­cho­dzą­cy z Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alaski

→ Ala­ska; ala­skij­ski, ala­skań­ski


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z Ala­ską, po­cho­dzą­cy z Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alaskijczyk

rzad­ko: miesz­ka­niec Ala­ski; Ala­ska­nin


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rzad. miesz­ka­niec Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alaskijka

rzad­ko: miesz­kan­ka Ala­ski; Ala­skan­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rzad. miesz­kan­ka Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alaskijski

→ Ala­ska; ala­ski, ala­skań­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ala­ską, po­cho­dzą­cy z Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alaskit

mag­mo­wa skała głę­bi­no­wa, od­mia­na gra­ni­tu; gra­nit al­ka­licz­no­ska­le­nio­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. ro­dzaj skały mag­mo­wej;


Ala­skit – kwa­śna skała plu­to­nicz­na zbu­do­wa­na ze ska­le­ni al­ka­licz­nych, kwar­cu i zni­ko­mych ilo­ści skład­ni­ków ciem­nych; są to skały sa­mo­dziel­nych ma­sy­wów, pni i ma­łych in­truz­ji; dzie­lą się na be­zal­bi­to­we ka­lia­la­ski­ty lub or­to­a­la­ski­ty oraz wła­ści­we (ze ska­le­nia po­ta­so­we­go i al­bi­tu). Two­rzy brzeż­ne par­tie ma­sy­wów gra­ni­to­wych, cza­sem sa­mo­dziel­ne drob­ne in­truz­je. Po­spo­li­ty, w Pol­sce wy­stę­pu­je w Ta­trach Za­chod­nich (m.in. na Gie­won­cie i Twar­dym Grzbie­cie).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alasko

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: Ala­ska


Źródła:

Wiktionary

Alastor

zło­czyń­ca, który po­peł­nił nie­prze­ba­czal­ną zbrod­nię


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alasz

li­kier kmin­ko­wy po­cho­dzą­cy z Łotwy, przy­pra­wia­ny m.in. gorz­ki­mi mig­da­ła­mi, any­żem i skór­ką po­ma­rań­czy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kulin. napój al­ko­ho­lo­wy, kla­row­ny li­kier kmin­ko­wy ko­lo­ru żół­te­go;


Alasz (niem. "Al­lasch") – kla­row­ny li­kier kmin­ko­wy o za­war­to­ści al­ko­ho­lu ok. 40%.

Spo­rzą­dza­ny ze spi­ry­tu­su i de­sty­la­tu kmin­ko­we­go, cukru i wody, przy­pra­wia­no gorz­ki­mi mig­da­ła­mi, ko­rze­niem dzię­gla, any­żem i skór­ka­mi po­ma­rań­czy.

Nazwa po­cho­dzi od ma­jąt­ku ziem­skie­go Al­lasch (łot.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alaszowy

→ alasz


Patrz:alasz

Źródła:

SJP.pl

Alavus

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Fin­lan­dii, w re­gio­nie Ostro­bot­nia Po­łud­nio­wa


Ala­vus (szw. Alavo) jest mia­stem w Fin­lan­dii. Znaj­du­je się w pro­win­cji Za­chod­niej Fin­lan­dii. Po­pu­la­cja wy­no­si 9846, a mia­sto zaj­mu­je po­wierzch­nię 843,1 km², z któ­rych 52,46 km² to woda. Gę­stość za­lud­nie­nia wy­no­si 12,3 miesz­kań­ca na km².

Zna­czą­cą część po­pu­la­cji za­trud­nio­na jest w rol­nict­wie i le­śnict­wie. Więk­szość prze­my­słu w Ala­vus jest po­wią­za­na z kon­struk­cją: ma­te­ria­ła­mi, pro­jek­to­wa­niem i kon­tra­hen­ta­mi. Ala­vus ma 60 je­zior z 324 km linii brze­go­wej. Mia­sto jest fiń­sko­ję­zycz­ne.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alawici

odłam szy­iz­mu in­ter­pre­tu­ją­cy za­rów­no Koran, jak i pięć fi­la­rów is­la­mu


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alawicki

→ ala­wi­ta


przy­miot­nik

 (1.1) rel. zwią­za­ny z ala­wiz­mem lub ala­wi­ta­mi


Patrz:alawita

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alawita

wyz­naw­ca prądu re­li­gij­ne­go, jed­ne­go z odła­mów is­la­mu; nu­saj­ry­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. wyz­naw­ca prądu re­li­gij­ne­go na obrze­żach is­la­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alawitka

→ ala­wi­ta


Patrz:alawita

Źródła:

SJP.pl

Alawizm

od­mia­na is­la­mu wy­ro­sła na grun­cie wczes­ne­go szy­iz­mu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rel. jeden z is­lam­skich nur­tów re­li­gij­nych wyz­na­wa­nych na te­re­nie Syrii;


Nie mylić z: Ale­wi­ci.

Ala­wizm ( ‏علوية‎, "ala­wij­ja"), nu­saj­ryzm ( ‏نصيرية‎, "nu­saj­rij­ja", "na­si­rij­ja"), także an­sa­ryzm ("an­sa­rij­ja"), na­mi­ryzm ("na­mi­rij­ja") – syn­kre­tycz­ny prąd re­li­gij­ny wy­ro­sły na grun­cie wczes­ne­go szy­iz­mu, któ­re­go cen­tral­ną ideą jest de­i­fi­ka­cja Alego.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alax

nazwa hand­lo­wa leku prze­czy­szcza­ją­ce­go, za­wie­ra­ją­ce­go bi­sa­ko­dyl; Alaks


Źródła:

SJP.pl

Alb

w mi­to­lo­gii ger­mań­skiej: isto­ta poś­red­nia mię­dzy bo­giem a czło­wie­kiem; alp


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) mit­germ. demon po­mię­dzy Bo­giem a czło­wie­kiem

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) geol. jeden z okre­sów w kre­dzie;

forma rze­czow­ni­ka.

 (3.1) D. lm. zob. alba.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alb.

skrót od: Zgro­ma­dze­nie Braci Al­ber­ty­nów (zakon)


skrót w funk­cji przy­miot­ni­ka

 (1.1) = jęz. al­bań­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alba

1. biała szata z lnia­ne­go płót­na, o sze­ro­kich rę­ka­wach, się­ga­ją­ca do ziemi, uży­wa­na w ko­ścio­łach ka­to­lic­kich przez ka­pła­nów pod­czas li­tur­gii;
2. pieśń ju­trzen­na, ga­tu­nek li­ry­ki śred­nio­wiecz­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kośc. długa biała szata li­tur­gicz­na;

 (1.2) liter. ga­tu­nek pie­śni mi­łos­nej bę­dą­cej po­ran­ną pie­śnią roz­sta­nia ko­chan­ków;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albakora

1. ga­tu­nek mor­skiej ryby z ro­dzi­ny ma­kre­lo­wa­tych; tuń­czyk biały, tuń­czyk dłu­go­płet­wy;
2. ga­tu­nek mor­skiej ryby z ro­dzi­ny ma­kre­lo­wa­tych; tuń­czyk złoty, tuń­czyk żół­to­płet­wy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alban

imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albania

pań­stwo w Eu­ro­pie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. polit. pań­stwo w po­łud­nio­wej czę­ści Eu­ro­py, ze sto­li­cą w Ti­ra­nie;


Al­ba­nia, Re­pu­bli­ka Al­ba­nii ( Shqipëria, Re­pu­bli­ka e Shqipërise) – pań­stwo w po­łud­nio­wo-wschod­niej Eu­ro­pie na Bał­ka­nach. Al­ba­nia na za­cho­dzie ma do­stęp do Morza Adria­tyc­kie­go, a na po­łud­nio­wym za­cho­dzie do Morza Joń­skie­go. Sto­li­cą kraju jest Ti­ra­na, jest to rów­nież fi­nan­so­we cen­trum kraju.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albaniusz

imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Albanka

oby­wa­tel­ka Al­ba­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta na­ro­do­wo­ści al­bań­skiej, oby­wa­tel­ka Al­ba­nii, miesz­kan­ka Al­ba­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albany

[czy­taj: OLbany] mia­sto w USA


Al­ba­ny () – mia­sto w Sta­nach Zjed­no­czo­nych nad rzeką Hud­son, sto­li­ca stanu Nowy Jork i sie­dzi­ba hrab­stwa Al­ba­ny.

Ob­szar me­tro­po­li­tal­ny Al­ba­ny–Sche­nec­ta­dy–Troy liczy 904,6 tys. miesz­kań­ców.

Prze­mysł: pa­pier­ni­czy, ma­szy­no­wy, che­micz­ny, spo­żyw­czy, odzie­żo­wy, a w ze­spo­le miej­skim także elek­tro­tech­nicz­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albarello

ce­ra­micz­ne na­czy­nie ap­te­kar­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) zaz­wy­czaj zdo­bio­ne ce­ra­micz­ne na­czy­nie uży­wa­ne przez ap­te­ka­rzy


Al­ba­rel­lo – jest to fa­jan­so­we na­czy­nie ap­te­kar­skie w kształ­cie cy­lin­drycz­nym (przy­po­mi­na­ją­cym ło­dy­gę bam­bu­sa) u góry lekko zwę­żo­ne. Uży­wa­no ich w Me­zo­po­ta­mii i Per­sji. W okre­sie Re­ne­san­su (w XIV wieku) wy­ko­ny­wa­no we Wło­szech pię­kne i ko­lo­ro­we al­ba­rel­le w ma­jo­li­ce.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albatros

ptak z ro­dzi­ny pta­ków oce­a­nicz­nych, wy­stę­pu­ją­cy głów­nie na oce­a­nach pół­ku­li po­łud­nio­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) ornit. ży­ją­cy w ko­lo­niach, ży­wot­ny ptak oce­a­nicz­ny o ma­syw­nym dzio­bie;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albatrosowate

o ce­chach al­ba­tro­so­wa­tych (ro­dzi­na pta­ków)


Źródła:

SJP.pl

Albatrosowaty

o ce­chach al­ba­tro­so­wa­tych (ro­dzi­na pta­ków)


Źródła:

SJP.pl

Albańczyk

oby­wa­tel Al­ba­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) etn. czło­wiek na­ro­do­wo­ści al­bań­skiej, oby­wa­tel Al­ba­nii, miesz­ka­niec Al­ba­nii


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albański

do­ty­czą­cy Al­ba­nii


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Al­ba­nią, do­ty­czą­cy Al­ba­nii

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język uży­wa­ny przez Al­bań­czy­ków;

 (2.2) jęz. wy­mar­ły język uży­wa­ny przez miesz­kań­ców sta­ro­żyt­nej Al­ba­nii Ka­u­ka­skiej;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albańskojęzyczny

1. po­słu­gu­ją­cy się ję­zy­kiem al­bań­skim;
2. na­pi­sa­ny w ję­zy­ku al­bań­skim;
3. o ja­kimś te­re­nie: za­miesz­ka­ny przez lud­ność po­słu­gu­ją­cą się ję­zy­kiem al­bań­skim


przy­miot­nik

 (1.1) taki, który po­słu­gu­je się ję­zy­kiem al­bań­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem al­bań­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku al­bań­skim


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albańskość

ze­spół cech wła­ści­wych Al­bań­czy­kom


Źródła:

SJP.pl

Albea

model sa­mo­cho­du marki Fiat


Źródła:

SJP.pl

Albecki

naz­wi­sko


Herb Al­bec­ki i jego od­mia­ny

Al­bec­ki (Ah­le­beck) – ka­szub­ski herb szla­chec­ki. Z po­wo­du spe­cy­ficz­nej hi­sto­rii re­gio­nu, mimo przy­na­leż­no­ści do Rze­czy­po­spo­li­tej, ro­dzi­na i herb nie zo­sta­ły od­no­to­wa­ne przez pol­skich he­ral­dy­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albedo

1. licz­ba wy­ra­ża­ją­ca sto­su­nek na­tę­że­nia świa­tła od­bi­te­go do na­tę­że­nia świa­tła pa­da­ją­ce­go;
2. biała war­stwa skór­ki owo­ców cy­tru­so­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) biała część skór­ki w owo­cach cy­tru­so­wych

 (1.2) fiz. licz­ba cha­rak­te­ry­zu­ją­ca sto­su­nek na­tę­że­nia świa­tła od­bi­te­go do na­tę­że­nia świa­tła pa­da­ją­ce­go;


Al­be­do ( bia­łość) – pa­ra­metr fo­to­me­trycz­ny okre­śla­ją­cy zdol­ność od­bi­ja­nia świa­tła przez daną po­wierzch­nię. Po­ję­cie to do fi­zy­ki wpro­wa­dził Jo­hann He­in­rich Lam­bert. Licz­bo­wo jest równe współ­czyn­ni­ko­wi od­bi­cia fal z ca­łe­go za­kre­su o dłu­go­ści 300–3000 nm lub ca­łe­go za­kre­su wi­dzial­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albedometr

mier­nik na­tę­że­nia od­bi­te­go pro­mie­nio­wa­nia sło­necz­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. nauk. przy­rząd na­u­ko­wy słu­żą­cy do po­mia­ru al­be­do


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albee

model sa­mo­cho­du marki Fiat


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albena

miej­sco­wość tu­ry­stycz­na w Buł­ga­rii


Al­be­na (bułg. Албена) – miej­sco­wość tu­ry­stycz­na w Buł­ga­rii, od­da­lo­na ok. 32 km na pół­noc od Warny, 14 km od Zło­tych Pia­sków i 12 km na po­łud­nio­wy za­chód od Bał­czi­ku.

Nazwa miej­sco­wo­ści po­cho­dzi od bo­ha­ter­ki sztu­ki Jor­da­na Jow­ko­wa – Ał­be­ny. Roz­wój ku­ror­tu roz­po­czął się w 1968 r: w stycz­niu 1968 Todor Żiw­kow do­ko­nał sym­bo­licz­ne­go wbi­cia ło­pa­ty, zaś pierw­si tu­ry­ści za­gra­nicz­ni (z Pol­ski i Cze­cho­sło­wa­cji) po­ja­wi­li się w ku­ror­cie w 1969 roku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albercik

zdrob­nie­nie od: Al­bert, Al­brecht (imio­na mę­skie)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m. zdrobn. od Al­bert


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alberciny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­ber­ty lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alberga

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) tu­ryst. rel. schro­ni­sko dla pie­szych piel­grzy­mów w Hisz­pa­nii


Al­ber­ga – miej­sco­wość ("tätort") w Szwe­cji, w re­gio­nie ad­mi­ni­stra­cyj­nym ("län") Södermanland (gmina Eskil­stu­na).

Miej­sco­wość jest po­ło­żo­na w pro­win­cji hi­sto­rycz­nej ("land­skap") Södermanland, ok. 25 km na po­łud­nio­wy za­chód od Eskil­stu­ny. Przez Al­ber­ge prze­bie­ga droga kra­jo­wa nr 56 ("Riksväg 56"; Norrköping – Västerås – Gävle) oraz droga lo­kal­na nr 230 ("Länsväg 230") do Eskil­stu­ny.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alberski

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Albert

1. (zwy­kle w licz­bie mno­giej) ro­dzaj her­bat­ni­ków an­giel­skich
2. ga­tu­nek tru­ska­wek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alberta

1. (zwy­kle w licz­bie mno­giej) ro­dzaj her­bat­ni­ków an­giel­skich
2. ga­tu­nek tru­ska­wek


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. jedna z dzie­się­ciu pro­win­cji ka­na­dyj­skich;

 (1.2) imię|pol­ski|ż.;


Al­ber­ta – jedna z pro­win­cji Ka­na­dy, w Za­chod­niej Ka­na­dzie. Al­ber­ta gra­ni­czy z na­stę­pu­ją­cy­mi pro­win­cja­mi: od za­cho­du z Ko­lum­bią Bry­tyj­ską, od wscho­du z Sa­skat­che­wan, z Te­ry­to­ria­mi Pół­noc­no-Za­chod­ni­mi na pół­no­cy i z ame­ry­kań­skim sta­nem Mon­ta­na od po­łud­nia.

Z po­pu­la­cją 4,9 mln miesz­kań­ców jest czwar­tą pod wzglę­dem za­lud­nie­nia pro­win­cją Ka­na­dy. W la­tach 2000–2024 po­pu­la­cja wzro­sła o 63%. Sto­li­cą pro­win­cji jest Ed­mon­ton, a naj­więk­szym mia­stem Cal­ga­ry.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alberti

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Albertostwo

Al­bert z mał­żon­ką; Al­ber­to­wie


Źródła:

SJP.pl

Albertowie

Al­bert z mał­żon­ką; Al­ber­to­stwo


Źródła:

SJP.pl

Albertowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­ber­ta lub z nim zwią­za­ny


przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (1.1) przest. gwara. taki, który na­le­ży do Al­ber­ta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albertozaur

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) pa­le­ont. ro­dzaj te­ro­po­da z ro­dzi­ny ty­ra­no­za­u­rów;


Al­ber­to­za­ur ("Al­ber­to­sa­u­rus") – ro­dzaj te­ro­po­da z ro­dzi­ny ty­ra­no­za­u­rów (Ty­ran­no­sa­u­ri­dae) ży­ją­ce­go na za­cho­dzie Ame­ry­ki Pół­noc­nej pod ko­niec okre­su kre­do­we­go, nie­mal 70 mln lat temu. Za­sięg wy­stę­po­wa­nia ga­tun­ku ty­po­we­go, "Al­ber­to­sa­u­rus sar­cop­ha­gus", był ogra­ni­czo­ny do te­re­nów dzi­siej­szej pro­win­cji Al­ber­ta w Ka­na­dzie, od któ­rej po­cho­dzi jego nazwa ro­dza­jo­wa. Na­u­kow­cy nie są zgod­ni co do licz­by ga­tun­ków wew­nątrz ro­dza­ju "Al­ber­to­sa­u­rus" – niek­tó­rzy uz­na­ją "Gor­go­sa­u­rus li­bra­tus" za drugi ga­tu­nek.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Albertrandi

pol­ski herb szla­chec­ki


Al­ber­tran­di ("Al­ber­tran­dy") – pol­ski herb szla­chec­ki z no­bi­li­ta­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albertus

ko­me­dia sa­ty­rycz­na o przy­go­dach wo­jen­nych Al­ber­tu­sa, bo­ha­te­ra ano­ni­mo­we­go ut­wo­ru "Al­ber­tus z wojny" z 1596 roku


Źródła:

SJP.pl

Albertville

[czy­taj: alberWIL] mia­sto we Fran­cji i dawna nazwa (1962-79) Ka­le­mii, mia­sta w De­mo­kra­tycz­nej Re­pu­bli­ce Konga


Al­bert­vil­le – miej­sco­wość i gmina we Fran­cji, w re­gio­nie Ower­nia-Rodan-Alpy, w de­par­ta­men­cie Sa­ba­u­dia, któ­re­go jest pod­pre­fek­tu­rą. Przez gminę prze­pły­wa rzeka Isère.

We­dług da­nych na rok 1990 gminę za­miesz­ki­wa­ło 17 411 osób, a gę­stość za­lud­nie­nia wy­no­si­ła 993 osób/km² (wśród 2880 gmin re­gio­nu Rodan-Alpy Al­bert­vil­le pla­su­je się na 42. miej­scu pod wzglę­dem licz­by lud­no­ści, na­to­miast pod wzglę­dem po­wierzch­ni na miej­scu 622.).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albertvillski

→ Al­bert­vil­le


Patrz:Albertville

Źródła:

SJP.pl

Albertyn

mnich na­le­żą­cy do za­ko­nu św. Al­ber­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. za­kon­nik ze zgro­ma­dze­nia za­ło­żo­ne­go przez św. Al­ber­ta Chmie­low­skie­go;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albertyna

mnich na­le­żą­cy do za­ko­nu św. Al­ber­ta


Al­ber­ty­na – żeń­ski od­po­wied­nik imie­nia Al­bert, pier­wot­nie zdrob­nie­nie od żeń­skie­go imie­nia Al­ber­ta. Pa­tron­ką tego imie­nia jest bł. Al­ber­ty­na Ber­ken­brock.

W Pol­sce imię po­zo­sta­je imie­niem rzad­kim. W stycz­niu 2024 r. w re­je­strze PESEL, wśród pu­blicz­nie do­stęp­nych da­nych do­ty­czą­cych osób ży­ją­cych, wy­ka­za­no 135 ko­biet o imie­niu Al­ber­ty­na na­da­nym jako imię pier­wsze. Dla po­rów­na­nia, naj­czę­ściej na­da­ne jako żeń­skie imię pier­wsze – Anna, nosi 1 072 616 osób.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albertyni

mnich na­le­żą­cy do za­ko­nu św. Al­ber­ta


Al­ber­ty­ni – Zgro­ma­dze­nie Braci Al­ber­ty­nów Trze­cie­go Za­ko­nu Re­gu­lar­ne­go Świę­te­go Fran­cisz­ka Se­ra­fic­kie­go Po­słu­gu­ją­cych Ubo­gim ("Alb").


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albertyniny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­ber­ty­ny lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Albertynizm

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. nurt w fi­lo­zo­fii śred­nio­wiecz­nej za­po­cząt­ko­wa­ny przez Al­ber­ta Wiel­kie­go


Źródła:

Wiktionary

Albertynka

człon­ki­ni ka­to­lic­kie­go za­ko­nu żeń­skie­go: Zgro­ma­dze­nie Sióstr Trze­cie­go Za­ko­nu Re­gu­lar­ne­go św. Fran­cisz­ka z Asyżu Po­słu­gu­ją­cych Ubo­gim


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. za­kon­ni­ca ze zgro­ma­dze­nia al­ber­tyń­skie­go


Al­ber­tyn­ka – po­stać z dra­ma­tu "Ope­ret­ka" Wi­tol­da Gom­bro­wi­cza.

W tek­ście ut­wo­ru wy­stę­pu­je jako "Al­ber­tyn­ka – cud dziew­czyn­ka", panna z do­bre­go domu. Jest skrom­na i do­brze wy­cho­wa­na, marzy jed­nak o na­go­ści, jest nie­ja­ko no­śni­kiem jej idei. Hra­bia Szarm pra­gnie po­siąść dziew­czy­nę i z za­pa­łem ją uwo­dzi. O wzglę­dy Al­ber­tyn­ki wal­czy też baron Fi­ru­let.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albertynki

człon­ki­ni ka­to­lic­kie­go za­ko­nu żeń­skie­go: Zgro­ma­dze­nie Sióstr Trze­cie­go Za­ko­nu Re­gu­lar­ne­go św. Fran­cisz­ka z Asyżu Po­słu­gu­ją­cych Ubo­gim


Al­ber­tyn­ki – Zgro­ma­dze­nie Sióstr Trze­cie­go Za­ko­nu Re­gu­lar­ne­go św. Fran­cisz­ka z Asyżu Po­słu­gu­ją­cych Ubo­gim (CSAPI, pol. ZSAPU), żeń­ski zakon ka­to­lic­ki za­ło­żo­ny przez św. Adama Chmie­low­skie­go 15 stycz­nia 1891 roku w Kra­ko­wie.

Pier­wsze sie­dem sióstr al­ber­ty­nek przy­ję­ło ha­bi­ty za zgodą kard.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albertyzm

Al­ber­tyzm – sy­stem fi­lo­zo­ficz­ny opar­ty na po­glą­dach św. Al­ber­ta Wiel­kie­go.

Jako kie­ru­nek zaz­na­czył się w kręgu pa­ry­skim w XV wieku. Jan z Ma­i­son­ne­u­ve wy­o­dręb­nił z dok­try­ny Al­ber­ta Wiel­kie­go istot­ne skład­ni­ki ne­o­pla­toń­skie, jed­no­cze­śnie opo­wia­da­jąc się prze­ciw­ko to­miz­mo­wi, sko­tyz­mo­wi i ock­ha­miz­mo­wi. Ba­da­nia Jana kon­ty­nu­o­wał w Ko­lo­nii He­i­me­ryk de Campo. W Pol­sce al­ber­tyzm obec­ny był w fi­lo­zo­fii Ja­ku­ba z Go­sty­ni­na i Jana z Gło­go­wa z Aka­de­mii Kra­kow­skiej.


Źródła:

Wikipedia

Albertyński

→ al­ber­tyn


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z al­ber­ty­na­mi lub al­ber­tyn­ka­mi, do­ty­czą­cy al­ber­ty­nów lub al­ber­ty­nek


Patrz:albertyn

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albi

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. miej­sco­wość na po­łud­niu Fran­cji, na pół­noc­ny wschód od Tu­lu­zy;


Albi – miej­sco­wość i gmina we Fran­cji, na pół­noc­ny wschód od Tu­lu­zy, w re­gio­nie Ok­sy­ta­nia, w de­par­ta­men­cie Tarn. Oś­ro­dek ad­mi­ni­stra­cyj­ny de­par­ta­men­tu Tarn. W 2018 roku jej po­pu­la­cja wy­no­si­ła 50 741 miesz­kań­ców, gę­stość za­lud­nie­nia wy­nio­sła 1145.9 osób/km². Przez gminę prze­pły­wa rzeka Tarn. W 2010 roku mia­sto wpi­sa­no na listę świa­to­we­go dzie­dzict­wa UNESCO.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Albicja

eg­zo­tycz­na ro­śli­na ozdob­na z ro­dzi­ny bo­bo­wa­tych


Al­bi­cja ("Al­bi­zia") – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny bo­bo­wa­tych ("Fa­ba­ce­ae"). Obej­mu­je 123 ga­tun­ki. Wy­stę­pu­ją one w tro­pi­kach i stre­fie sub­tro­pi­kal­nej w Azji, Afry­ce, Au­stra­lii i w obu Ame­ry­kach. Ro­śli­ny te za­sied­la­ją różne sied­li­ska, od wil­got­nych lasów rów­ni­ko­wych po lasy sied­lisk su­chych. Nazwa na­u­ko­wa upa­mięt­nia wło­skie­go przy­rod­ni­ka Fi­lip­po del Al­biz­zi'ego. Wiele ga­tun­ków upra­wia­nych jest jako ro­śli­ny ozdob­ne, szcze­gól­nie roz­po­wszech­nio­na w tej roli zo­sta­ła al­bi­cja biało-ró­żo­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albigens

czło­nek fran­cu­skich sekt quasi-do­mi­ni­kań­skich z XII wieku, odz­na­cza­ją­cy się wiel­ką po­boż­no­ścią i asce­tycz­nym try­bem życia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. hist. przed­sta­wi­ciel he­re­tyc­kie­go ruchu w śred­nio­wiecz­nej Fran­cji;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albigensi

ruch re­li­gij­no-spo­łecz­ny ak­tyw­ny na po­łud­niu Eu­ro­py od XII do XIV wieku, któ­re­go przed­sta­wi­cie­le uz­na­wa­li ist­nie­nie dobra i zła, odrzu­ca­li or­ga­ni­za­cję Ko­ścio­ła, pro­pa­go­wa­li czy­stość mo­ral­ną i asce­zę; ka­ta­rzy, ka­ta­ro­wie


Źródła:

SJP.pl

Albigeński

zwią­za­ny z al­bi­gen­sem, al­bi­gen­sa­mi


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z al­bi­gen­sa­mi, do­ty­czą­cy al­bi­gen­sów

przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (2.1) na­le­żą­cy do al­bi­gen­sów, bę­dą­cy ich włas­no­ścią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albigowa

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. wieś w Pol­sce;


Al­bi­go­wa – wieś w Pol­sce po­ło­żo­na w wo­je­wództ­wie pod­kar­pac­kim, w po­wie­cie łań­cuc­kim, w gmi­nie Łań­cut. Ma sta­tus so­łect­wa.

Miej­sco­wość jest sie­dzi­bą rzym­sko­ka­to­lic­kiej pa­ra­fii Na­ro­dze­nia Najś­więt­szej Maryi Panny.

W la­tach 1954–1972 wieś na­le­ża­ła i była sie­dzi­bą władz gro­ma­dy Al­bi­go­wa. W la­tach 1973–1976 miej­sco­wość była sie­dzi­bą gminy Al­bi­go­wa.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Albigowianin

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Al­bi­go­wia­nin. (miesz­ka­niec Al­bi­go­wej)


Źródła:

Wiktionary

Albigowianka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Al­bi­go­wian­ka. (miesz­kan­ka Al­bi­go­wej)


Źródła:

Wiktionary

Albigowski

przy­miot­nik

 (1.1) odrzecz. Al­bi­go­wa


Źródła:

Wiktionary

Albin

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Albin – imię mę­skie po­cho­dze­nia ła­ciń­skie­go. Wy­wo­dzi się od słowa oz­na­cza­ją­ce­go „biały”. Po­nad­to ist­nie­je ger­mań­skie imię Alb­win (Al­bu­in), od któ­re­go forma skró­co­na może być jed­na­ko­wa z imie­niem Albin.

Wy­stą­pi­ło w sta­ro­pol­skich tek­stach w XIV wieku.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albina

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Al­bi­na – imię żeń­skie po­cho­dze­nia ła­ciń­skie­go, żeń­ski od­po­wied­nik imie­nia Albin. Praw­do­po­dob­nie wy­wo­dzi się od słowa "albus", czyli czy­sty, biały.

Inna hi­po­te­za głosi, że to po­łą­cze­nie ger­mań­skich słów „alb” i „wini”, co ma oz­na­czać „przy­ja­ciół­kę elfów”[].


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albiniak

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Albininy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­bi­ny lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Albinizm

1. brak lub nie­do­bór barw­ni­ków me­la­ni­no­wych u czło­wie­ka i zwie­rząt; bie­lact­wo, le­u­ko­der­ma;
2. brak chlo­ro­fi­lu w ro­śli­nach


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) med. wet. wro­dzo­ny brak barw­ni­ka skóry, wło­sów u ludzi i zwie­rząt;

 (1.2) bot. brak chlo­ro­fi­lu


Al­bi­nizm, bie­lact­wo – uwa­run­ko­wa­ny ge­ne­tycz­nie brak lub nie­do­bór pig­men­tu (me­la­ni­ny) w or­ga­niz­mie. Osob­nik po­sia­da­ją­cy tę cechę na­zy­wa­ny jest al­bi­no­sem i cha­rak­te­ry­zu­je się bia­łym lub bla­do­ró­żo­wym (zwią­za­nym z prześ­wi­ty­wa­niem na­czyń krwio­no­śnych) od­cie­niem skóry, bia­ły­mi wło­sa­mi, bla­do­ró­żo­wy­mi tę­czów­ka­mi i czer­wo­ny­mi źre­ni­ca­mi (z uwagi na prześ­wi­ty­wa­nie na­czyń krwio­no­śnych z dna oka; czer­wo­ne źre­ni­ce wy­stę­pu­ją je­dy­nie u niek­tó­rych al­bi­no­sów).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albinoni

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Albinos

osoba dot­knię­ta al­bi­niz­mem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. czło­wiek dot­knię­ty al­bi­niz­mem (nie­do­bo­rem pig­men­tu w skó­rze)

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) wet. zwie­rzę dot­knię­te al­bi­niz­mem (nie­do­bo­rem pig­men­tu w skó­rze)

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (3.1) bot. ro­śli­na dot­knię­ta al­bi­niz­mem (bra­kiem chlo­ro­fi­lu)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albinoska

→ al­bi­nos


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. ko­bie­ta al­bi­nos


Patrz:albinos, albinos

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albinoski

→ al­bi­nos


Patrz:albinos, albinos

Źródła:

SJP.pl

Albinostwo

Albin z mał­żon­ką; Al­bi­no­wie


Źródła:

SJP.pl

Albinotyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest al­bi­no­tycz­ne; cecha tych, któ­rzy są al­bi­no­tycz­ni


Źródła:

Wiktionary

Albinotyczny

zwią­za­ny z al­bi­niz­mem, al­bi­no­sem


przy­miot­nik

 (1.1) odz­na­cza­ją­cy się al­bi­niz­mem, zwią­za­ny z al­bi­niz­mem, do­ty­czą­cy al­bi­niz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albinowie

Albin z mał­żon­ką; Al­bi­no­stwo


Źródła:

SJP.pl

Albinowski

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albinowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­bi­na lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Albion

dawna nazwa wyspy Bry­ta­nii; obec­nie po­e­tyc­ko: An­glia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) poet. An­glia

 (1.2) poet. daw. wyspa Wiel­ka Bry­ta­nia


Al­bion – sta­ro­daw­na i li­te­rac­ka nazwa An­glii (Wiel­kiej Bry­ta­nii) spo­ty­ka­na u au­to­rów sta­ro­żyt­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albioński

→ Al­bion


przy­miot­nik

 (1.1) poet. an­giel­ski


Patrz:Albion

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albit

mi­ne­rał, gli­no­krze­mian sodu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. mi­ne­rał, gli­no­krze­mian so­do­wy;


Albit (ska­leń so­do­wy) – mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów za­li­cza­ny do grupy zwa­nej pla­gio­kla­za­mi jak i ska­le­ni al­ka­licz­nych. Na­le­ży do mi­ne­ra­łów po­spo­li­tych.

Nazwa po­cho­dzi od ła­ciń­skie­go "albus" – biały.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albitofir

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. ro­dzaj mag­mo­wej skały wy­lew­nej, skła­da­ją­cej się głów­nie z fe­no­krysz­ta­łów al­bi­tu;


Al­bi­to­fir – nazwa skały o pod­wój­nym zna­cze­niu.

Pier­wsze, to skała mag­mo­wa wy­lew­na, skła­da­ją­ca się głów­nie z fe­no­krysz­ta­łów al­bi­tu tkwią­cych w mi­kro­kry­sta­licz­nym al­bi­to­wym cie­ście skal­nym, w bar­dzo małej ilo­ści może za­wie­rać schlo­ry­ty­zo­wa­ne mi­ne­ra­ły ciem­ne oraz sku­pio­ne w ge­o­dach kwar­ce i wę­gla­ny.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Albitowy

→ albit


Patrz:albit

Źródła:

SJP.pl

Albityzacja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geol. miner. pro­ces przeksz­tał­ca­nia mi­ne­ra­łów ska­łot­wór­czych w albit


Źródła:

Wiktionary

Albiński

naz­wi­sko


Al­biń­ski – herb szla­chec­ki, na­da­ny w za­bo­rze au­striac­kim.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albo

i, a, za­rów­no jak; bo


spój­nik

 (1.1) …łą­czą­cy dwa zda­nia rów­no­rzęd­ne, oraz dwie czę­ści zda­nia, wska­zu­ją­cy, że tylko jedna część jest praw­dzi­wa;

 (1.2) …łą­czą­cy dwa zda­nia rów­no­rzęd­ne, oraz dwie czę­ści zda­nia, wska­zu­ją­cy, że przy­najm­niej jedna część jest praw­dzi­wa

 (1.3) stpol. za­rów­no jak

 (1.4) stpol. i

 (1.5) stpol. po­nie­waż

par­ty­ku­ła

 (2.1) pot. …wpro­wa­dza­ją­ca py­ta­nie re­to­rycz­ne, za­prze­cza­ją­ce ko­mu­ni­ko­wa­nej w nim tre­ści

forma rze­czow­ni­ka.

 (3.1) W. lp. od: alba


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albo-Albo

wy­łącz­nie jedna z moż­li­wo­ści do wy­bo­ru


Albo-albo ( Enten-Eller) – utwór duń­skie­go fi­lo­zo­fa Sørena Kier­ke­ga­ar­da, wy­da­ny w dwóch to­mach w 1843 roku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alboby

"albo" wraz z cząst­ką trybu przy­pu­szcza­ją­ce­go


Źródła:

SJP.pl

Alborada

pieśń po­ran­na, także ro­dzaj ut­wo­ru wy­ko­ny­wa­ne­go w Hisz­pa­nii o po­ran­ku na oboju i bęb­nie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alborański

przy­miot­nik

 (1.1) geogr. do­ty­czą­cy Morza Al­bo­rań­skie­go


Źródła:

Wiktionary

Albowiem

spój­nik do­łą­cza­ją­cy wy­ja­śnie­nie do wcze­śniej­szej in­for­ma­cji


spój­nik

 (1.1) książk. …przy­łą­cza­ją­cy zda­nie, które wy­ja­śnia prze­ka­za­ną wcze­śniej in­for­ma­cję


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alboć

spój­nik

 (1.1) stpol. albo, czy


Źródła:

Wiktionary

Alboż

par­ty­ku­ła bę­dą­ca wzmoc­nio­ną po­sta­cią par­ty­ku­ły albo; czyż


par­ty­ku­ła

 (1.1) przest. …wzmoc­nio­ne „albo” w zna­cze­niu: „par­ty­ku­ła wpro­wa­dza­ją­ca py­ta­nie re­to­rycz­ne, za­prze­cza­ją­ce ko­mu­ni­ko­wa­nej w nim tre­ści”


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albrecht

1. imię mę­skie;
2. naz­wi­sko


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albrechtostwo

Al­brecht z mał­żon­ką; Al­brech­to­wie


Źródła:

SJP.pl

Albrechtowie

Al­brecht z mał­żon­ką; Al­brech­to­stwo


Źródła:

SJP.pl

Albrechtowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­brech­ta lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Albright

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Albucid

[czy­taj: albuc-id] nazwa hand­lo­wa leku prze­ciw­bak­te­ryj­ne­go do oczu, za­wie­ra­ją­ce­go sul­fa­ce­ta­mid


Źródła:

SJP.pl

Album

1. księ­ga przez­na­czo­na do wkła­da­nia lub wkle­ja­nia i prze­cho­wy­wa­nia np. znacz­ków pocz­to­wych; kla­ser;
2. sta­ran­nie wy­da­na książ­ka z re­pro­duk­cja­mi dzieł sztu­ki itp. oraz ob­ja­śnie­nia­mi;
3. płyta mu­zycz­na;
4. pa­mięt­nik;
5. szki­cow­nik ma­la­rza lub gra­fi­ka;
6. księ­ga, w któ­rej od­no­to­wa­no wszyst­kich stu­den­tów uczel­ni wyż­szej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zbiór re­pro­duk­cji, fo­to­gra­fii, pocz­tó­wek, znacz­ków itp.

 (1.2) druk. wy­daw­nict­wo o cha­rak­te­rze ilu­stra­cyj­nym, z nie­wiel­ką ilo­ścią tek­stu ob­ja­śnia­ją­ce­go

 (1.3) muz. wy­daw­nict­wo mu­zycz­ne za­wie­ra­ją­ce na­gra­nia mu­zycz­ne na pły­cie dłu­go­gra­ją­cej long­play (LP) lub dysku kom­pak­to­wym (CD);

 (1.4) (w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie) część muru po­ma­lo­wa­na na biało przez­na­czo­na do umie­szcza­nia ogło­szeń

 (1.5) przest. księ­ga oby­wa­te­li mia­sta

 (1.6) przest. pa­mięt­nik, imien­nik, sztam­buch, gdzie na pa­miąt­kę przy­jaz­ne osoby za­pi­su­ją swoje imio­na, wier­sze lub kre­ślą ry­sun­ki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albumik

zdrob­nie­nie od: album


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. mały album


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albumin

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) D. plu­ral|al­bu­mi­na.


Źródła:

Wiktionary

Albumina

biał­ko pro­ste wy­stę­pu­ją­ce m.in. w oso­czu krwi, mleku, zbożu, jaj­kach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. biał­ko roz­pu­szczal­ne w wo­dzie;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albuminat

po­łą­cze­nie biał­ka z me­ta­la­mi, sto­so­wa­ne jako pre­pa­ra­ty lecz­ni­cze


Źródła:

SJP.pl

Albumino

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od al­bu­mi­na


Źródła:

Wiktionary

Albuminoid

biał­ko o bu­do­wie włó­kien­ko­wej, bar­dzo od­por­ne na dzia­ła­nie en­zy­mów i czyn­ni­ków che­micz­nych; skle­ro­pro­te­id, skle­ro­pro­te­i­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) biol. biał­ko włó­kni­ste, od­por­ne na en­zy­my i czyn­ni­ki che­micz­ne, wy­stę­pu­ją­ce w tkan­kach zwie­rząt, ta­kich jak skóra, włosy, paz­nok­cie, ścię­gna czy chrząst­ki, peł­nią­ce rolę bu­dul­co­wą i na­da­ją­ce tkan­kom wy­trzy­ma­łość


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albuminometr

przy­rząd do okre­śla­nia ilo­ści bia­łek w pły­nach ustro­jo­wych or­ga­niz­mu


Źródła:

SJP.pl

Albuminowy

zwią­za­ny z al­bu­mi­ną


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z al­bu­mi­ną, do­ty­czą­cy al­bu­mi­ny

 (1.2) zbu­do­wa­ny, wy­ko­na­ny z al­bu­mi­ny lub z jej do­dat­kiem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albuminuria

obec­ność ciał biał­ko­wych w moczu; pro­te­i­nu­ria; biał­ko­mocz


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zob. biał­ko­mocz.;


Al­bu­mi­nu­ria – objaw cho­ro­bo­wy po­le­ga­ją­cy na wy­stę­po­wa­niu drob­no­czą­stecz­ko­wych al­bu­min w moczu. Ich stę­że­nie oz­na­cza się w przy­god­nej prób­ce lub okre­śla wy­da­la­nie w zbiór­ce do­bo­wej moczu. Stę­że­nie po­ni­żej 20 mg/l lub wy­da­la­nie do 30 mg/24h przyj­mu­je się za fiz­jo­lo­gicz­ną normę (nor­mo­al­bu­mi­nu­ria).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Albuminy

biał­ko pro­ste wy­stę­pu­ją­ce m.in. w oso­czu krwi, mleku, zbożu, jaj­kach


Al­bu­mi­ny – biał­ka wy­stę­pu­ją­ce w pły­nach (np. oso­czu krwi i mleku) oraz w tkan­kach zwie­rzę­cych i w na­sio­nach ro­ślin. Ce­chu­ją się nie­wiel­ki­mi ma­sa­mi czą­stecz­ko­wy­mi, do­brze roz­pu­szcza­ją się w wo­dzie (są hy­dro­fi­lo­we), łatwo kry­sta­li­zu­ją. W skła­dzie istot­ną rolę od­gry­wa kwas aspa­ra­gi­no­wy i glu­ta­mi­no­wy (do 25%), le­u­cy­na i izo­le­u­cy­na (ok. 16%), na­to­miast gli­cy­ny jest nie­wie­le (ok. 1%).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albumowicz

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba, którą ze wzglę­du na jej osią­gnię­cia umie­szczo­no w al­bu­mie


Źródła:

Wiktionary

Albumowo

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w for­mie al­bu­mu


Źródła:

Wiktionary

Albumowy

zwią­za­ny z al­bu­mem (w zna­cze­niu książ­ki z re­pro­duk­cja­mi obra­zów), np. al­bu­mo­we wy­da­nie książ­ki o Wroc­ła­wiu


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z al­bu­mem, do­ty­czą­cy al­bu­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Albuquerque

[czy­taj: albeKERki] mia­sto w USA


Al­bu­qu­er­que – mia­sto w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, w sta­nie Nowy Mek­syk, oś­ro­dek ad­mi­ni­stra­cyj­ny hrab­stwa Ber­na­lil­lo, po­ło­żo­ne nad rzeką Rio Gran­de, u pod­nó­ża pasma gór­skie­go San­dia (na wscho­dzie). Naj­więk­sze mia­sto w Nowym Mek­sy­ku, głów­ny oś­ro­dek go­spo­dar­czy oraz węzeł tran­spor­to­wy tego stanu. W 2020 roku mia­sto za­miesz­ka­ne było przez 564 559 miesz­kań­ców; ob­szar me­tro­po­li­tal­ny – 916 528.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Albéniz

[czy­taj: alBEnis] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alcantara

[czy­taj: al­kan­ta­ra] marka mięk­kie­go, wy­trzy­ma­łe­go ma­te­ria­łu tek­styl­ne­go; Al­kan­ta­ra


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alcatel

[czy­taj: al­ka­tel] marka sprzę­tu te­le­ko­mu­ni­ka­cyj­ne­go i elek­tro­ni­ki użyt­ko­wej oraz firma


Źródła:

SJP.pl

Alcatraz

[czy­taj: AlkatRAZ]
1. wyspa w za­to­ce San Fran­ci­sco;
2. nie­czyn­ne już, cięż­kie wię­zie­nie na tej wy­spie


Al­ca­traz Is­land – wyspa na Za­to­ce San Fran­ci­sco. W ję­zy­ku hisz­pań­skim zwana jest "Wyspą Głup­ta­ków" (hiszp. "Isla de los Al­ca­tra­ces"), a w an­giel­skim na­zy­wa­na także "Skałą" (ang. "The Rock"). Znaj­du­je się na niej nie­czyn­ne już wię­zie­nie o za­o­strzo­nym ry­go­rze, dzia­ła­ją­ce od 1934 do 1963 roku. Zam­knię­te zo­sta­ło głów­nie z po­wo­du wy­so­kich kosz­tów utrzy­ma­nia, błę­dów kon­struk­cyj­nych i pow­sta­ją­cych usz­ko­dzeń be­to­no­wych ele­men­tów po­przez słone, nad­mor­skie po­wie­trze.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alcazar

[czy­taj: alkaZAR] grupa mu­zycz­na


Źródła:

SJP.pl

Alcejski

stro­fa al­cej­ska - ro­dzaj stro­fy czte­ro­wier­szo­wej spo­ty­ka­nej w po­ez­ji an­tycz­nej


przy­miot­nik

 (1.1) liter. zwią­za­ny ze sty­lem po­e­tyc­kim Al­ka­jo­sza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alcest

imię mę­skie


Al­cest – fran­cu­ski pro­jekt mu­zycz­ny za­ło­żo­ny w 2000 roku w Ba­gnols-sur-Cèze we Fran­cji. Po­cząt­ko­wo for­ma­cja skła­da­ła się z trzech człon­ków: Neige'a, Ae­gno­ra i Ar­got­ha. W tym skła­dzie ze­spół wydał pier­wsze demo, utrzy­ma­ne w sty­li­sty­ce black­me­ta­lo­wej. Wkrót­ce po tym Ae­gnor i Ar­goth opu­ści­li grupę, po­zo­sta­wia­jąc Neige'a jako je­dy­ne­go człon­ka pro­jek­tu. Od tego mo­men­tu brzmie­nie Al­cest za­czę­ło stop­nio­wo ewo­lu­o­wać w kie­run­ku sho­e­ga­ze.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alcesta

imię żeń­skie


Al­ce­sta (wł. "Al­ce­ste") – opera Chri­stop­ha Wil­li­bal­da Gluc­ka, w trzech ak­tach, do któ­rej li­bret­to na­pi­sał Ra­nie­ri de’ Cal­za­bi­gi. Jej pre­mie­ra miała miej­sce w Wied­niu 26 grud­nia 1767 roku, zaś wer­sję fran­cu­ską tej opery wy­sta­wio­no po raz pier­wszy w Pa­ry­żu 23 kwiet­nia 1776 roku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alcestostwo

Al­cest z mał­żon­ką; Al­ce­sto­wie


Źródła:

SJP.pl

Alcestowie

Al­cest z mał­żon­ką; Al­ce­sto­stwo


Źródła:

SJP.pl

Alcestowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­ce­sta lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alceściny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­ce­sty lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alchemia

śred­nio­wiecz­na pse­u­do­na­u­ka ma­ją­ca na celu od­na­le­zie­nie sub­stan­cji (tzw. ka­mie­nia fi­lo­zo­ficz­ne­go) za­mie­nia­ją­cej każdą inną sub­stan­cję w złoto lub inne me­ta­le szla­chet­ne i bę­dą­cej le­kiem na każdą do­le­gli­wość


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przed­na­u­ko­wa dzie­dzi­na wie­dzy ma­ją­ca na celu od­kry­cie spo­so­bu prze­mia­ny me­ta­li niesz­la­chet­nych w złoto i wy­na­le­zie­nie leku prze­dłu­ża­ją­ce­go życie;

 (1.2) książk. sztu­ka ro­bie­nia cze­goś, po­strze­ga­na jako ta­jem­ni­cza


Al­che­mia – przed­na­u­ko­wa prak­ty­ka łą­czą­ca ele­men­ty, które za­war­te są obec­nie w che­mii, fi­zy­ce, sztu­ce, se­mio­ty­ce, psy­cho­lo­gii, pa­rap­sy­cho­lo­gii, me­ta­lur­gii, me­dy­cy­nie, astro­lo­gii, mi­sty­cyz­mie i re­li­gii. Wspól­nym celem al­che­mi­ków było od­kry­cie me­to­dy trans­mu­ta­cji oło­wiu w złoto (ka­mień fi­lo­zo­ficz­ny), le­kar­stwa na wszel­kie cho­ro­by (pa­na­ce­um), elik­si­ru nie­śmier­tel­no­ści czy sztucz­ne stwo­rze­nie ludz­kie­go życia (ho­mun­ku­lus). Al­che­mię można uwa­żać za bez­poś­red­nie­go przod­ka współ­czes­nej che­mii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alchemicki

→ al­che­mik


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy al­che­mi­ka


Patrz:alchemik

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alchemiczka

→ al­che­mik


Patrz:alchemik

Źródła:

SJP.pl

Alchemicznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) od­no­sząc się do al­che­mii

 (1.2) przen. prze­mie­nia­jąc w niez­wy­kłe, ma­gicz­ne


Źródła:

Wiktionary

Alchemiczny

→ al­che­mia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy al­che­mii


Patrz:alchemia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alchemik

czło­wiek zaj­mu­ją­cy się al­che­mią


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba zaj­mu­ją­ca się al­che­mią w śred­nio­wie­czu

 (1.2) uczn. na­u­czy­ciel che­mii


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alchemista

daw­niej: al­che­mik - czło­wiek zaj­mu­ją­cy się al­che­mią


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) książk. osoba zaj­mu­ją­ca się al­che­mią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alchemistka

→ al­che­mi­sta; al­che­micz­ka


Źródła:

SJP.pl

Alchimia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. al­che­mia


Stu­dio Al­chi­mia – stu­dio pro­jek­to­we, za­ło­żo­ne w 1976 roku w Me­dio­la­nie przez ar­chi­tek­ta Ales­san­dra Gu­er­rie­ra. Po­cząt­ko­wo ga­le­ria sztu­ki wy­sta­wia­ją­ca prace ek­spe­ry­men­tal­ne, nie­skrę­po­wa­ne żad­ny­mi nor­ma­mi. Jedno z cen­trów an­ty­de­si­gnu, a na­stęp­nie Memp­his.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alchimista

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. al­che­mik


Źródła:

Wiktionary

Alcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od alt


Źródła:

Wiktionary

Alcista

1. muzyk gra­ją­cy na al­tów­ce; al­to­wio­li­ni­sta; al­to­wio­li­sta; al­ty­sta;
2. osoba śpie­wa­ją­ca altem; al­ty­sta, alt;
3. muzyk gra­ją­cy na in­stru­men­cie o skali zbli­żo­nej do skali głosu al­to­we­go (np. na sak­so­fo­nie al­to­wym); al­ty­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) chło­piec lub męż­czyz­na śpie­wa­ją­cy altem

 (1.2) zob. al­to­wio­li­sta.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alcistka

muzyk płci żeń­skiej gra­ją­cy na al­tów­ce; al­to­wio­list­ka; al­to­wio­li­nist­ka; al­tyst­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta śpie­wa­ją­ca altem

 (1.2) zob. al­to­wio­list­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alcoblock

[czy­taj: al­ko­blok] urzą­dze­nie unie­moż­li­wia­ją­ce uru­cho­mie­nie sil­ni­ka sa­mo­cho­du po wy­kry­ciu nie­doz­wo­lo­nej dawki al­ko­ho­lu u kie­row­cy; al­ko­blo­ka­da, al­ko­lock, al­co­lock, al­ko­block, al­ko­blok


Źródła:

SJP.pl

Alcolock

[czy­taj: al­ko­lok] urzą­dze­nie unie­moż­li­wia­ją­ce uru­cho­mie­nie sil­ni­ka sa­mo­cho­du po wy­kry­ciu nie­doz­wo­lo­nej dawki al­ko­ho­lu u kie­row­cy; al­ko­blo­ka­da, al­ko­lock, al­co­block, al­ko­block, al­ko­blok


Źródła:

SJP.pl

Alcybiades

(ok. 450-404 p.n.e.) ateń­ski wódz i po­li­tyk z okre­su wojny pe­lo­po­ne­skiej; Al­ki­bia­des


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) hist. ateń­ski stra­teg;

 (1.2) imię|pol­ski|m.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alcybiadesowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­cy­bia­de­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alcyd

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) mi­trzym. heros z mi­to­lo­gii rzym­skiej, syn Jo­wi­sza, utoż­sa­mia­ny z grec­kim He­ra­kle­sem


Źródła:

Wiktionary

Alcyona

skal­nik al­cy­o­na - motyl dzien­ny z ro­dzi­ny ru­sał­ko­wa­tych


Al­cy­o­na – bia­ło­ru­ski ze­spół mu­zycz­ny gra­ją­cy mu­zy­kę roc­ko­wą z po­gra­ni­cza power me­ta­lu i me­ta­lu sym­fo­nicz­ne­go, z ele­men­ta­mi et­nicz­ny­mi, za­ło­żo­ny w 2010 roku, a śpie­wa­ją­cy za­sad­ni­czo po an­giel­sku. Styl grupy wy­róż­niał ope­ro­wy so­pran jej wo­ka­list­ki - Olgi Te­ren­tie­wy, która kształ­ci­ła się mu­zycz­nie w Pol­sce, w Pań­stwo­wej Szko­le Mu­zycz­nej I i II st.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alczeringa

sfera sa­crum u Abo­ry­ge­nów; al­czi­ran­ga


Źródła:

SJP.pl

Alcziranga

sfera sa­crum u Abo­ry­ge­nów; al­cze­rin­ga


Źródła:

SJP.pl

Alczyk

ptak z ro­dzi­ny alk, o czar­no-bia­łym ubar­wie­niu, wy­stę­pu­ją­cy na Gren­lan­dii i są­sia­du­ją­cych z nią od za­cho­du wy­spach; tra­czyk lo­do­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Alle alle|ref=tak., mały mor­ski ptak z ro­dzi­ny alk;


Al­czyk, tra­czyk, tra­czyk lo­do­wy ("Alle alle") – ga­tu­nek ma­łe­go ptaka z ro­dzi­ny alk (Al­ci­dae), je­dy­ny przed­sta­wi­ciel ro­dza­ju Alle. Najm­niej­szy przed­sta­wi­ciel ro­dzi­ny alk za­miesz­ku­ją­cy re­gio­ny ne­ark­tycz­ne i pa­le­ark­tycz­ne. Nie jest za­gro­żo­ny wy­gi­nię­ciem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alda

książ­ka po­cho­dzą­ca z ofi­cy­ny Al­du­sa Ma­nu­tiu­sa i jego na­stęp­ców; al­dy­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aldebaran

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy, nazwa włas­na

 (1.1) astr. naj­ja­śniej­sza gwia­zda w gwia­zdo­zbio­rze Byka; jedna z gwiazd pod­wój­nych, czer­wo­nych ol­brzy­mów i naj­ja­śniej­szych gwiazd na nie­bie;


Al­de­ba­ran ("Alfa Tauri", "α Tau") – naj­ja­śniej­sza gwia­zda w gwia­zdo­zbio­rze Byka. Jest od­da­lo­na o około 67 lat świetl­nych od Słoń­ca. Jest to układ pod­wój­ny, dy­sku­to­wa­ne jest ist­nie­nie w nim pla­net.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aldehyd

zwią­zek or­ga­nicz­ny za­wie­ra­ją­cy w czą­stecz­ce grupę al­de­hy­do­wą, pow­sta­ją­cy w wy­ni­ku ut­le­nia­nia al­ko­ho­lu, po­wszech­nie uży­wa­ny w prze­my­śle


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny po­sia­da­ją­cy grupę al­de­hy­do­wą, czyli grupę kar­bo­ny­lo­wą (C=O) po­łą­czo­ną z jed­nym (-CHO) lub dwoma (wzór che­micz­ny|CH2O.) ato­ma­mi wo­do­ru, ak­tyw­ny che­micz­nie, ma silne wła­ści­wo­ści re­du­ku­ją­ce;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aldehydowy

zwią­za­ny z al­de­hy­dem, do­ty­czą­cy al­de­hy­du (np. grupa al­de­hy­do­wa - atom węglu i atom wo­do­ru po­wią­za­ne ato­mem węgla, wy­stę­pu­ją­ce w każ­dym al­de­hy­dzie)


przy­miot­nik

 (1.1) chem. do­ty­czą­cy al­de­hy­du, zwią­za­ny z al­de­hy­dem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aldehydy

zwią­zek or­ga­nicz­ny za­wie­ra­ją­cy w czą­stecz­ce grupę al­de­hy­do­wą, pow­sta­ją­cy w wy­ni­ku ut­le­nia­nia al­ko­ho­lu, po­wszech­nie uży­wa­ny w prze­my­śle


Al­de­hy­dy ( al­co­hol de­hy­dro­ge­na­tus = „al­ko­hol od­wo­dor­nio­ny”) – klasa or­ga­nicz­nych związ­ków che­micz­nych po­sia­da­ją­cych grupę al­de­hy­do­wą, czyli grupę kar­bo­ny­lo­wą (#PATRZ) po­łą­czo­ną z jed­nym (#PATRZ) lub dwoma (#PATRZ) ato­ma­mi wo­do­ru. Pro­ste al­de­hy­dy, bę­dą­ce po­chod­ny­mi al­ka­nów i za­wie­ra­ją­ce w czą­stecz­ce jedną grupę al­de­hy­do­wą to al­ka­na­le o wzo­rze ogól­nym #PATRZ.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alderamin

Al­de­ra­min ("Alfa Cep­hei", "α Cep") – naj­ja­śniej­sza gwia­zda w gwia­zdo­zbio­rze Ce­fe­u­sza, od­le­gła od Słoń­ca o około 49 lat świetl­nych.


Źródła:

Wikipedia

Alderman

we wczes­noś­red­nio­wiecz­nej An­glii: urzęd­nik sto­ją­cy na czele shire


Źródła:

SJP.pl

Aldesteron

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hor­mon wyt­wa­rza­ny przez korę nad­ner­czy z cho­le­ste­ro­lu


Źródła:

Wiktionary

Aldis

w że­glar­stwie: ro­dzaj po­kła­do­wej, prze­no­śnej lampy sy­gna­li­za­cyj­nej, umoż­li­wia­ją­cej na­da­wa­nie kie­run­ko­wych, dy­skret­nych sy­gna­łów świetl­nych


Źródła:

SJP.pl

Aldo

książ­ka po­cho­dzą­ca z ofi­cy­ny Al­du­sa Ma­nu­tiu­sa i jego na­stęp­ców; al­dy­na


Źródła:

SJP.pl

Aldoheksoza

cu­kier pro­sty za­wie­ra­ją­cy sześć ato­mów węgla w swej czą­stecz­ce


Źródła:

SJP.pl

Aldoksym

zwią­zek or­ga­nicz­ny, pro­dukt re­ak­cji kon­den­sa­cji al­de­hy­dów z hy­drok­sy­lo­a­mi­ną; otrzy­my­wa­ny w celu iden­ty­fi­ka­cji al­de­hy­dów


Źródła:

SJP.pl

Aldol

zwią­zek che­micz­ny za­wie­ra­ją­cy grupę al­de­hy­do­wą i al­ko­ho­lo­wą


Źródła:

SJP.pl

Aldolaza

enzym na­le­żą­cy do klasy liaz, bio­rą­cy udział w gli­ko­li­zie


Źródła:

SJP.pl

Aldolowy

→ aldol


Patrz:aldol

Źródła:

SJP.pl

Aldona

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Al­do­na – imię żeń­skie, po­cho­dzi ono od sta­ro­pru­skie­go miana "Al­de­gut" lub bia­ło­ru­skie­go "Ał­do­nia", bę­dą­ce­go przeksz­tał­ce­niem grec­kie­go imie­nia Eu­do­kia (Eu­do­cja). No­si­ło je wiele księż­ni­czek li­tew­skich wy­da­wa­nych za pol­skich ksią­żąt (głów­nie ma­zo­wiec­kich).

Al­do­na imie­ni­ny ob­cho­dzi: 1 marca, 10 wrze­śnia i 11 paź­dzier­ni­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aldoniny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­do­ny lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Aldonka

zdrob­nie­nie od imie­nia żeń­skie­go Al­do­na


Źródła:

SJP.pl

Aldopentoza

cu­kier pro­sty za­wie­ra­ją­cy pięć ato­mów węgla w swej czą­stecz­ce


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. al­do­za, która ma pięć ato­mów węgla w czą­stecz­ce


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aldosteron

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) biol. bio­chem. hor­mon ste­ry­do­wy wyt­wa­rza­ny przez war­stwę kłęb­ko­wa­tą kory nad­ner­czy, na­le­żą­cy do grupy mi­ne­ra­lo­kor­ty­ko­i­dów


Al­do­ste­ron – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ste­ro­i­dów. Na­le­ży do hor­mo­nów ste­ry­do­wych wyt­wa­rza­nych przez war­stwę kłęb­ko­wa­tą kory nad­ner­czy. Al­do­ste­ron na­le­ży do grupy hor­mo­nów kory nad­ner­czy okre­śla­nych jako mi­ne­ra­lo­kor­ty­ko­ste­ro­i­dy (al­do­ste­ron i 11-de­zok­sy­kor­ty­ko­ste­ron).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aldoza

zwią­zek or­ga­nicz­ny z grupy cu­krów pro­stych za­wie­ra­ją­cy w swej bu­do­wie grupę al­de­hy­do­wą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. cu­kier pro­sty, który za­wie­ra grupę al­de­hy­do­wą (–CHO) w po­zy­cji koń­co­wej czą­stecz­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aldozowy

→ al­do­za


Patrz:aldoza

Źródła:

SJP.pl

Aldozy

zwią­zek or­ga­nicz­ny z grupy cu­krów pro­stych za­wie­ra­ją­cy w swej bu­do­wie grupę al­de­hy­do­wą


Al­do­zy lub al­de­hy­do­cu­kry, cukry al­de­hy­do­we – cukry pro­ste, w któ­rych czą­stecz­kach wy­stę­pu­je grupa al­de­hy­do­wa, w prze­ci­wień­stwie do ketoz, w któ­rych wy­stę­pu­je grupa ke­to­no­wa. Ich ogól­ny wzór su­ma­rycz­ny to CnH2nOn (gdzie n≥3).

Wzory aldoz za­pi­sy­wa­ne są w for­mie cy­klicz­nej lub łań­cu­cho­wej, np. CH2OH–(CHOH)n−2–CHO, co nie­ko­niecz­nie odz­wier­cied­la ich rze­czy­wi­stą struk­tu­rę (np. kry­sta­licz­na glu­ko­za ma formę w pełni cy­klicz­ną, a w rozt­wo­rze wy­stę­pu­je pewna ilość formy łań­cu­cho­wej).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aldrej

stop me­ta­li: alu­mi­nium, ma­gne­zu, krze­mu i że­la­za; dobry prze­wod­nik elek­trycz­ny, sto­so­wa­ny do wy­ro­bu prze­wod­ni­ków wy­so­kie­go na­pię­cia


Źródła:

SJP.pl

Aldrich

[czy­taj: OLdricz] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aldridge

[czy­taj: ol­dridż albo ol­drycz] naz­wi­sko


Al­drid­ge – mia­sto w Wiel­kiej Bry­ta­nii, w An­glii, w re­gio­nie West Mid­lands, w hrab­stwie West Mid­lands, w dy­stryk­cie Wal­sall. W 2015 roku mia­sto li­czy­ła 39 631 miesz­kań­ców[].

Pier­wsza wzmian­ka o mie­ście po­cho­dzi z 1086 roku. Al­drid­ge jest wspom­nia­na w Do­mes­day Book (1086) jako "Al­re­wic".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aldrin

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aldrowanda

wie­lo­let­nia owa­do­żer­na ro­śli­na wodna z ro­dzi­ny ro­sicz­ko­wa­tych


Al­dro­wan­da ("Al­dro­van­da" L.) – ro­dzaj ro­ślin mię­so­żer­nych z ro­dzi­ny ro­sicz­ko­wa­tych. Do cza­sów współ­czes­nych przetr­wał tylko jeden, wy­stę­pu­ją­cy w roz­pro­sze­niu w Eu­ro­pie, Azji, Afry­ce i Au­stra­lii ga­tu­nek, obec­ny także w Pol­sce – al­dro­wan­da pę­che­rzy­ko­wa­ta ("Al­dro­van­da ve­si­cu­lo­sa"). Jest on za­ra­zem ga­tun­kiem ty­po­wym ro­dza­ju.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aldryna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. tok­sycz­ny zwią­zek chlo­ro­or­ga­nicz­ny o wzo­rze su­ma­rycz­nym wzór che­micz­ny|C12H8Cl6., trwa­ły w śro­do­wi­sku, uży­wa­ny, zwła­szcza daw­niej, jako in­sek­ty­cyd;


Na tę stro­nę wska­zu­je „Al­drin”. Zo­bacz też: Buzz Al­drin, astro­na­u­ta.

Al­dry­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy wę­glo­wo­do­rów ha­lo­ge­no­wa­nych ma­ją­cy po­stać bia­łe­go nie­roz­pu­szczal­ne­go w wo­dzie prosz­ku.

Sil­nie tru­ją­cy, sto­so­wa­ny jako in­sek­ty­cyd po­lich­lo­ro­wy, jest także tru­ją­cy dla ssa­ków. Jest sto­so­wa­ny prze­ciw pę­dra­kom i lar­wom oraz do de­zyn­fek­cji gleb.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aldunia

zdrob­nie­nie od: Al­do­na, Ro­mu­al­da (imio­na żeń­skie)


Źródła:

SJP.pl

Aldyna

książ­ka po­cho­dzą­ca z ofi­cy­ny Al­du­sa Ma­nu­tiu­sa i jego na­stęp­ców; alda


Źródła:

SJP.pl

Ale

1. spój­nik (lecz), par­ty­ku­ła lub wy­krzy­knik;
2. uwaga, za­strze­że­nie;
3. słaba stro­na kogoś albo cze­goś;
4. [czy­taj: ejl] mocne jasne piwo an­giel­skie


spój­nik

 (1.1) …słu­żą­cy do łą­cze­nia zdań wtedy, gdy jedno z nich jest prze­ci­wień­stwem dru­gie­go, gdy sy­tu­a­cja z jed­ne­go z nich za­cho­dzi po­mi­mo sy­tu­a­cji ze zda­nia dru­gie­go

 (1.2) …słu­żą­cy do łą­cze­nia zdań wtedy, gdy pod­kre­śla­my, że jedno stwier­dze­nie nie jest praw­dzi­we, a dru­gie jest

wy­krzy­knik

 (2.1) …wy­ra­ża­ją­cy zdu­mie­nie nad czymś

 (2.2) …wy­ra­ża­ją­cy za­chwyt nad czymś

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (3.1) spoż. ga­tu­nek piwa gór­nej fer­men­ta­cji przy­go­to­wy­wa­ne­go z udzia­łem spe­cjal­nych droż­dży;

 (3.2) wada, słaba stro­na

 (3.3) kon­trar­gu­ment, za­strze­że­nie

par­ty­ku­ła

 (4.1) gw-pl|Poz­nań. ależ


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleatoryczny

opar­ty na za­sa­dach ale­a­to­ryz­mu; do­pu­szcza­ją­cy znacz­ną do­wol­ność ryt­micz­ną i to­nal­ną w spo­so­bie wy­ko­na­nia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) muz. zwią­za­ny z ale­a­to­ryz­mem, do­ty­czą­cy ale­a­to­ryz­mu, zbu­do­wa­ny na za­sa­dach ale­a­to­ryz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleatoryka

za­sa­da kon­struk­cji ut­wo­rów w mu­zy­ce współ­czes­nej, która do­pu­szcza do­wol­ność ryt­micz­ną lub to­nal­ną w spo­so­bie wy­ko­na­nia; ale­a­to­ryzm


Źródła:

SJP.pl

Aleatorysta

zwo­len­nik ale­a­to­ryz­mu


Źródła:

SJP.pl

Aleatorystka

→ ale­a­to­ry­sta


Patrz:aleatorysta

Źródła:

SJP.pl

Aleatoryzm

za­sa­da kon­struk­cji ut­wo­rów w mu­zy­ce współ­czes­nej, która do­pu­szcza do­wol­ność ryt­micz­ną lub to­nal­ną w spo­so­bie wy­ko­na­nia; ale­a­to­ry­ka


Ale­a­to­ryzm ( ālěā, także in­de­ter­mi­nizm) – tech­ni­ka kom­po­zy­tor­ska w mu­zy­ce współ­czes­nej po­le­ga­ją­ca na do­pu­szcze­niu przez kom­po­zy­to­ra przy­pad­ko­wo­ści pod­czas wy­ko­ny­wa­nia kom­po­zy­cji w za­kre­sie pew­nych jej ele­men­tów, za­kła­da­jąc tym samym nie­pow­ta­rzal­ność sa­me­go wy­ko­na­nia. Twór­cą ter­mi­nu jest Pier­re Bo­u­lez. Za pio­nie­ra ale­a­to­ryz­mu uz­na­wa­ny jest John Cage. Ale­a­to­ryzm jest jedną z cech te­a­tru in­stru­men­tal­ne­go. Mu­zy­cy tacy jak Syl­va­no Bus­sot­ti in­de­ter­mi­no­wa­li swoją mu­zy­kę wy­ko­rzy­stu­jąc no­ta­cję gra­ficz­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alec

[czy­taj: alek] obce imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Alef

li­te­ra al­fa­be­tu he­braj­skie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. pier­wsza li­te­ra al­fa­be­tów se­mic­kich: m.in. fe­nic­kie­go, ara­mej­skie­go, arab­skie­go (ا), he­braj­skie­go (א), sy­ryj­skie­go (ܐ);

 (1.2) mat. w te­o­rii mno­go­ści, moc zbio­rów nie­skoń­czo­ne­go


Alef (א) – pier­wsza li­te­ra al­fa­be­tów se­mic­kich, mię­dzy in­ny­mi fe­nic­kie­go, ara­mej­skie­go, arab­skie­go, he­braj­skie­go i sy­ryj­skie­go, od­po­wia­da­ją­ca licz­bie 1.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alegacja

prze­sta­rza­łe: po­da­wa­nie do­wo­dów, cy­to­wa­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. po­wo­ła­nie się na okre­ślo­ne źró­dło, przy­pi­sy; po­da­wa­nie do­wo­dów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alegat

prze­sta­rza­łe: za­łącz­nik, dowód, do­ku­ment


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przest. do­ku­ment, za­łącz­nik;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alegoreza

spo­sób in­ter­pre­ta­cji wy­po­wie­dzi słow­nych, zna­ków iko­nicz­nych lub zja­wisk na­tu­ral­nych, za­kła­da­ją­cy dwu­pła­szczyz­no­wość ich zna­czeń: do­słow­nych, da­nych bez­poś­red­nio, oraz głę­bo­kich, uta­jo­nych i sta­no­wią­cych isto­tę prze­ka­zu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. dwu­stop­nio­wy spo­sób in­ter­pre­ta­cji zna­ków po­le­ga­ją­cy na od­czy­ty­wa­niu naj­pierw zna­cze­nia do­słow­ne­go, a póź­niej głęb­sze­go;


Ale­go­re­za – dwu­stop­nio­wa me­to­da in­ter­pre­ta­cji prze­ka­zów zna­ko­wych (słow­nych i iko­no­gra­ficz­nych).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alegoria

po­stać, idea lub wy­da­rze­nie ma­ją­ce poza do­słow­nym zna­cze­niem stały umow­ny sens prze­no­śny (w prze­ci­wień­stwie do sym­bo­lu), np. ko­bie­ta z prze­wią­za­ny­mi ocza­mi, ma­ją­ca w jed­nej ręce wagę, a w dru­giej miecz - ale­go­ria spra­wied­li­wo­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. szt. na­wią­za­nie do cze­goś/kogoś, przy­wo­ła­nie prze­ka­za­ne nie wprost, ale me­ta­fo­rycz­nie, za po­mo­cą wy­po­wie­dzi za­szy­fro­wa­nej w przy­po­wie­ści;


Ale­go­ria ( ἀλληγορία "allēgoría", od ἀλληγορέω "allēgoréo" „mówię w prze­no­śni, obra­zo­wo” z ἄλλος "allos" „inny, różny” i ἀγορεύω "ago­re­uo" „prze­ma­wiać w zgro­ma­dze­niu” z ἀγορά "agora" „zgro­ma­dze­nie”) – śro­dek sty­li­stycz­ny, przed­sta­wia­ją­cy ab­strak­cyj­ne po­ję­cia, war­to­ści lub idee za po­mo­cą kon­kret­ne­go obra­zu, po­sta­ci lub fa­bu­ły (w li­te­ra­tu­rze).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alegorycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) prze­no­śnie, w spo­sób ale­go­rycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Alegoryczność

cecha po­sta­ci, mo­ty­wu lub fa­bu­ły, które poza zna­cze­niem do­słow­nym mają stały umow­ny sens prze­no­śny, bę­dą­cy zwy­kle obra­zo­wym przed­sta­wie­niem pojęć lub idei


Źródła:

SJP.pl

Alegoryczny

bę­dą­cy ale­go­rią, ma­ją­cy cha­rak­ter ale­go­rii lub od­no­szą­cy się do ale­go­rii (obra­zo­we­go przed­sta­wie­nia pojęć oder­wa­nych w li­te­ra­tu­rze i sztu­ce)


przy­miot­nik

 (1.1) liter. szt. taki, który ma poza zna­cze­niem do­słow­nym stały umow­ny sens prze­no­śny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alegoryjka

zdrob­nie­nie od: ale­go­ria


Źródła:

SJP.pl

Alegoryk

osoba przed­sta­wia­ją­ca coś za po­mo­cą ale­go­rii


Źródła:

SJP.pl

Alegoryka

1. zbiór, ogół ale­go­ryj wy­stę­pu­ją­cych w ja­kimś ut­wo­rze
2. sto­so­wa­nie ale­go­rii, przed­sta­wia­nie cze­goś za po­mo­cą ale­go­rii


Źródła:

SJP.pl

Alegoryzacja

wy­ra­ża­nie cze­goś za po­mo­cą ale­go­rii, uży­wa­nie ale­go­rii, ale­go­ry­zo­wa­nie; pa­ra­bo­li­za­cja


Źródła:

SJP.pl

Alegoryzm

1. w li­te­ra­tu­rze i sztu­ce, głów­nie śred­nio­wiecz­nej: ten­den­cja do uz­na­wa­nia ale­go­rii za naj­waż­niej­szy śro­dek wy­po­wie­dzi;
2. ale­go­rycz­ny cha­rak­ter cze­goś, ale­go­rycz­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) szt. ten­den­cja w sztu­ce sto­su­ją­ca ale­go­rię jako naj­waż­niej­szy śro­dek prze­ka­zu;


Ale­go­ryzm – jedna z za­sad­ni­czych ten­den­cji li­te­ra­tu­ry i sztu­ki śred­nio­wie­cza, a także ba­ro­ku, po­le­ga­ją­ca na po­słu­gi­wa­niu ale­go­rią jako źró­dłem wska­zu­ją­cym na głęb­sze zna­cze­nie zja­wisk ma­te­rial­nych. Źró­dłem ale­go­rii śred­nio­wiecz­nej było Pismo Świę­te.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alegoryzowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) liter. szt. uży­wa­nie ale­go­rii w celu przed­sta­wie­nia cze­goś


Źródła:

Wiktionary

Alegoryzować

po­słu­gi­wać się ale­go­rią, uży­wać ale­go­rii; na­da­wać cze­muś sens ale­go­rycz­ny


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­le­go­ry­zo­wać)

 (1.1) liter. przed­sta­wiać w for­mie ale­go­rii lub in­ter­pre­to­wać coś jako ale­go­rię

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ale­go­ry­zo­wać się (dk. za­le­go­ry­zo­wać się)

 (2.1) być od­bie­ra­nym lub in­ter­pre­to­wa­nym jako ale­go­ria


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alegowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) przest. przy­ta­cza­nie cze­goś, po­wo­ły­wa­nie się na coś


Źródła:

Wiktionary

Alegować

prze­sta­rza­łe: po­da­wać jako dowód, przy­ta­czać, po­wo­ły­wać się na coś


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) daw. rzad. po­da­wać jako dowód


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alej

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. rzeka w az­ja­tyc­kiej czę­ści Rosji, lewy do­pływ Obu, prze­pły­wa przez Kraj Ał­taj­ski;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aleja

1. droga wśród drzew;
2. sze­ro­ka ulica miej­ska


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) droga wy­sa­dza­na po obu stro­nach drze­wa­mi lub krze­wa­mi;

 (1.2) sze­ro­ka, re­pre­zen­ta­cyj­na ulica


Aleja – droga pie­sza, ro­we­ro­wa lub jezd­na, jak rów­nież szlak ko­mu­ni­ka­cji wod­nej, ob­sa­dzo­ny po obu stro­nach drze­wa­mi albo krze­wa­mi o okre­ślo­nej kom­po­zy­cji, czyli z za­cho­wa­niem rytmu na­sa­dzeń i po­wią­zań kra­jo­bra­zo­wych. Cha­rak­te­ry­stycz­ną jej cechą są także szcze­gól­ne wa­lo­ry przy­rod­ni­cze, kul­tu­ro­we, este­tycz­ne i go­spo­dar­cze.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alejandro

[czy­taj: ale­han­dro] obce imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alejka

mała aleja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od: aleja

 (1.2) wąska ulicz­ka spa­ce­ro­wa

 (1.3) gwara wię­zien­na prze­strzeń (przej­ście) mię­dzy łóż­ka­mi usta­wio­ny­mi w celi

 (1.4) przej­ście mię­dzy pół­ka­mi w su­per­mar­ke­cie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alejkowy

→ alej­ka


Patrz:alejka

Źródła:

SJP.pl

Alejowy

zwią­za­ny z aleją


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aleją; ma­ją­cy formę alei


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alejsk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. mia­sto w az­ja­tyc­kiej czę­ści Rosji, w Kraju Ał­taj­skim, cen­trum ad­mi­ni­stra­cyj­ne re­jo­nu alej­skie­go;


Alejsk ( Алейск) – mia­sto w az­ja­tyc­kiej czę­ści Rosji, w Kraju Ał­taj­skim, cen­trum ad­mi­ni­stra­cyj­ne re­jo­nu alej­skie­go.

Mia­sto po­ło­żo­ne jest nad rzeką Alej, pra­wym do­pły­wem Obu, 125 km na po­łud­nio­wy za­chód od Bar­na­u­łu.

Za­ło­żo­ne w 1913 roku koło wsi Ma­ło­pa­niu­sze­wa (Малопанюшева) jako sta­cja ko­le­jo­wa na linii No­wo­sy­birsk – Semej. W la­tach 1926–1938 osied­le typu miej­skie­go, od stycz­nia 1939 sta­tus mia­sta.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alejówka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|War­sza­wa. dziew­czy­na, sym­pa­tia


Źródła:

Wiktionary

Alek

zdrob­nie­nie od: Alek­sy, Alek­san­der, Alan (imio­na mę­skie)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m. zdrobn. od Alek­sy, Alek­san­der


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleks

imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Aleksa

imię żeń­skie


Alek­sa – forma żeń­ska imie­nia Alek­sy.

W pol­skim pi­śmien­nict­wie wy­stą­pi­ła na po­cząt­ku XV wieku jako Alek­sa (1402) i Olek­sa (1404).

Imię rzad­kie. W 1994 roku żyło w Pol­sce 125 ko­biet o takim imie­niu. W stycz­niu 2025 r. w re­je­strze PESEL, wśród pu­blicz­nie do­stęp­nych da­nych do­ty­czą­cych osób ży­ją­cych, wy­ka­za­no 81 ko­biet o imie­niu Alek­sa na­da­nym jako imię pier­wsze oraz 111 ko­biet o imie­niu w for­mie Alexa.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aleksander

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lm. od: Alek­san­dra


Zo­bacz też: film pod ty­tu­łem "Alek­san­der".

( Ἀλέξανδρος, "alek­san­dros" – obroń­ca ludzi) – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­kie­go skła­da­ją­ce się z dwóch czło­nów: αλέξειν (bro­nić, wspo­ma­gać) i ἀνδρός (od ἀνήρ – mąż, męż­czyz­na). Ca­łość bywa in­ter­pre­to­wa­na jako „bro­nią­cy mężów, tro­szczą­cy się o mężów, opie­ku­ją­cy się mę­ża­mi”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandr

ro­syj­skie imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Aleksandra

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;

 (1.2) mitgr. zob. Ka­san­dra.

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: Alek­san­der


(IPA: [], Ἀλεξάνδρα) – żeń­ski od­po­wied­nik grec­kie­go imie­nia Alek­san­der (Ἀλέξανδρος – obroń­ca ludzi). Imię Alek­san­dra w Pol­sce wesz­ło w uży­cie w XIV wieku, a spo­pu­la­ry­zo­wał je m.in. Hen­ryk Sien­kie­wicz, na­da­jąc to imię bo­ha­ter­ce "Po­to­pu".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandreida

po­pu­lar­na w śred­nio­wie­czu, fan­ta­stycz­na opo­wieść, prozą lub wier­szem, os­nu­ta na bio­gra­fii Alek­san­dra Ma­ce­doń­skie­go


Alek­san­dre­i­da (Ro­mans o Alek­san­drze) – za­cho­wa­ne w róż­nych, wie­lo­ję­zycz­nych re­dak­cjach zbio­ry le­gend poś­wię­co­nych po­sta­ci Alek­san­dra Wiel­kie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aleksandretta

pa­pu­ga po­cho­dzą­ca z Afry­ki, np. alek­san­dret­ta obroż­na (je­dy­ny ga­tu­nek pa­pu­gi wy­stę­pu­ją­cy w Pol­sce)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Psit­ta­cu­la|ref=tak., ptak z ro­dzi­ny papug wschod­nich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleksandria

1. dru­gie co do wiel­ko­ści mia­sto w Egip­cie;
2. mia­sto i wieś na Ukra­i­nie;
3. nazwa kilku wsi w Pol­sce;
4. nazwa kilku wsi na Bia­ło­ru­si


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Egip­cie le­żą­ce nad brze­giem Morza Śró­dziem­ne­go;

 (1.2) geogr. to­po­nim, nazwa kilku wsi w Pol­sce;

 (1.3) geogr. mia­sto na Ukra­i­nie nad rzeką In­gu­lec;

 (1.4) geogr. wieś na Ukra­i­nie w re­jo­nie ró­wień­skim ob­wo­du ró­wień­skie­go nad Ho­ry­niem;


Alek­san­dria (#PATRZ

, "Al-Iskan­da­rij­ja"; Ale­xan­dria; Ἀλεξάνδρεια, "Alek­san­dre­ia"; kopt. ⲣⲁⲕⲟϯ, "Rakodī") – dru­gie co do wiel­ko­ści mia­sto w Egip­cie (z licz­bą 4 546 231 miesz­kań­ców w 2013) i, led­wie pięć lat wcze­śniej, aglo­me­ra­cja z licz­bą 4,48 mln miesz­kań­ców (w 2008), co sta­wia ją na szó­stym miej­scu wśród wszyst­kich aglo­me­ra­cji Afry­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandrianin

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dria­nin. (miesz­ka­niec Alek­san­drii, wsi w Pol­sce)


Źródła:

Wiktionary

Aleksandrianka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alek­san­drian­ka. (miesz­kan­ka Alek­san­drii, wsi w Pol­sce)


Źródła:

Wiktionary

Aleksandriański

przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Alek­san­drii (wsi w Pol­sce)


Źródła:

Wiktionary

Aleksandrostwo

Alek­san­der z mał­żon­ką; Alek­san­dro­wie


Źródła:

SJP.pl

Aleksandrow

naz­wi­sko


Alek­san­drow ( Александров) – mia­sto w eu­ro­pej­skiej czę­ści Rosji, w ob­wo­dzie wło­dzi­mier­skim, na


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aleksandrowianin

miesz­ka­niec Alek­san­dro­wa Ku­jaw­skie­go, Alek­san­dro­wa Łódz­kie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dro­wia­nin. (miesz­ka­niec Alek­san­dro­wa)

 (1.2) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dro­wia­nin. (miesz­ka­niec Alek­san­dro­wa Ku­jaw­skie­go)

 (1.3) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dro­wia­nin. (miesz­ka­niec Alek­san­dro­wa Łódz­kie­go)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleksandrowianka

miesz­kan­ka Alek­san­dro­wa Ku­jaw­skie­go, Alek­san­dro­wa Łódz­kie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dro­wian­ka. (miesz­kan­ka Alek­san­dro­wa)

 (1.2) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dro­wian­ka. (miesz­kan­ka Alek­san­dro­wa Ku­jaw­skie­go)

 (1.3) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dro­wian­ka. (miesz­kan­ka Alek­san­dro­wa Łódz­kie­go)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleksandrowice

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Aleksandrowicz

naz­wi­sko


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) hist. syn Alek­san­dra

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (2.1) pol­ski herb szla­chec­ki, od­mia­na herbu Kosy;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandrowie

Alek­san­der z mał­żon­ką; Alek­san­dro­stwo


Źródła:

SJP.pl

Aleksandrowo

nazwa kil­ku­na­stu wsi w Pol­sce


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aleksandrowsk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. mia­sto na Ukra­i­nie w ob­wo­dzie łu­gań­skim;

 (1.2) geogr. adm. mia­sto w Kraju Perm­skim Rosji

 (1.3) geogr. zob. Alek­san­drowsk Sa­cha­liń­ski.


Alek­san­drowsk ( Олександрівськ) – mia­sto na Ukra­i­nie w ob­wo­dzie łu­gań­skim. Oś­ro­dek prze­my­słu spo­żyw­cze­go. Od 2014 roku znaj­du­je się pod kon­tro­lą Łu­gań­skiej Re­pu­bli­ki Lu­do­wej.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandrowski

przy­miot­nik od: Alek­san­drów Ku­jaw­ski, Alek­san­drów Łódz­ki


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) geogr. do­ty­czą­cy Alek­san­dro­wa

 (1.2) geogr. do­ty­czą­cy Alek­san­dro­wa Ku­jaw­skie­go

 (1.3) geogr. do­ty­czą­cy Alek­san­dro­wa Łódz­kie­go

 (1.4) geogr. do­ty­czą­cy Alek­san­drow­ska (mia­sta na Ukra­i­nie)

 (1.5) geogr. do­ty­czą­cy Alek­san­drow­ska Sa­cha­liń­skie­go (mia­sta w Rosji)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleksandrowy

naz­wi­sko


przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (1.1) przest. gwara. na­le­żą­cy do Alek­san­dra


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleksandryjczyk

miesz­ka­niec Alek­san­drii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dryj­czyk. (miesz­ka­niec Alek­san­drii, mia­sta w Egip­cie)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandryjka

miesz­kan­ka Alek­san­drii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alek­san­dryj­ka. (miesz­kan­ka Alek­san­drii, mia­sta w Egip­cie)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleksandryjski

→ Alek­san­dria


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Alek­san­drii (mia­sta w Egip­cie)

 (1.2) do­ty­czą­cy Alek­san­drii (wsi w Pol­sce)

 (1.3) do­ty­czą­cy Alek­san­drii (mia­sta na Ukra­i­nie)


Patrz:Aleksandria

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleksandryjskość

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest alek­san­dryj­skie; cecha tych, któ­rzy są alek­san­dryj­scy


Źródła:

Wiktionary

Aleksandryn

dwu­na­stoz­gło­sko­wy wiersz ze śred­niów­ką po szó­stej sy­la­bie, do­mi­nu­ją­cy w po­ez­ji fran­cu­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. typ wier­sza sy­la­bicz­ne­go o usta­lo­nej dłu­go­ści — 12 sylab, zwy­kle z przer­wą (śred­niów­ką) po szó­stej sy­la­bie


Alek­san­dryn – forma wier­szo­wa, w któ­rej ostat­nią ak­cen­to­wa­ną sy­la­bą przed śred­niów­ką jest sy­la­ba szó­sta od po­cząt­ku wersu oraz szó­sta sy­la­ba po śred­niów­ce, która jest jed­no­cze­śnie ostat­nią ak­cen­to­wa­ną sy­la­bą w wer­sie.

W wielu miej­scach pod­kre­śla się, iż alek­san­dryn jest hek­sa­me­trem jam­bicz­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandrynizm

za­sad­ni­cza ten­den­cja li­te­ra­tu­ry hel­le­ni­stycz­nej, cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się upo­do­ba­niem do uczo­no­ści, po­słu­gi­wa­niem się for­ma­mi trud­ny­mi i kunsz­tow­ny­mi, dą­że­niem do per­fek­cji for­mal­nej


Źródła:

SJP.pl

Aleksandryt

mi­ne­rał, od­mia­na chry­zo­be­ry­lu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. mi­ne­rał, rzad­ka, przez­ro­czy­sta od­mia­na chry­zo­be­ry­lu;

 (1.2) jubil. ka­mień szla­chet­ny osz­li­fo­wa­ny z alek­san­dry­tu (1.1)


Alek­san­dryt – mi­ne­rał, ka­mień szla­chet­ny, rzad­ka, przez­ro­czy­sta od­mia­na chry­zo­be­ry­lu. W za­leż­no­ści od oś­wiet­le­nia zmie­nia barwę: w świet­le dzien­nym jest zie­lo­ny, w sztucz­nym oś­wiet­le­niu – czer­wo­ny (zja­wi­sko flu­o­re­scen­cji spo­wo­do­wa­ne obec­no­ścią me­ta­li chro­mu i że­la­za w krysz­ta­łach alek­san­dry­tu).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandrytowy

zwią­za­ny z alek­san­dry­tem


Źródła:

SJP.pl

Aleksandrzak

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aleksandrzyny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Alek­san­dry lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Aleksandrów

ro­syj­skie imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. wieś w Pol­sce;

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lm. od: Alek­san­der


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksandrówczanin

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alek­san­drów­cza­nin. (miesz­ka­niec Alek­san­drów­ki)


Źródła:

Wiktionary

Aleksandrówczanka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alek­san­drów­czan­ka. (miesz­kan­ka Alek­san­drów­ki)


Źródła:

Wiktionary

Aleksandrówecki

przy­miot­nik

 (1.1) odrzecz. Alek­san­drów­ka


Źródła:

Wiktionary

Aleksandrówka

nazwa kil­ku­na­stu wsi w Pol­sce


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. wieś w Pol­sce;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksiej

imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Aleksiejuk

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aleksiny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Alek­sy lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Aleksja

utra­ta zdol­no­ści czy­ta­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. utra­ta zdol­no­ści czy­ta­nia;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksjada

kro­ni­ka Anny Kom­ne­ny, córki ce­sa­rza bi­zan­tyj­skie­go Alek­se­go I Kom­ne­na, obej­mu­ją­ca lata 1069–1118, a szcze­gól­nie czasy pa­no­wa­nia jej ojca (1081–1118)


Alek­sja­da − dzie­ło hi­sto­rycz­ne obej­mu­ją­ce wy­da­rze­nia po­prze­dza­ją­ce doj­ście do wła­dzy i pa­no­wa­nia ce­sa­rza Alek­se­go I Kom­ne­na (1081-1118), sta­no­wią­ca rów­nież cenne źró­dło do dzie­jów pier­wszej wy­pra­wy krzy­żo­wej. Jest to jeden z waż­niej­szych za­byt­ków hi­sto­rio­gra­fii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aleksostwo

Aleks z mał­żon­ką; Alek­so­wie


Źródła:

SJP.pl

Aleksowie

Aleks z mał­żon­ką; Alek­so­stwo


Źródła:

SJP.pl

Aleksowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Alek­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Aleksy

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


– imię mę­skie po­cho­dze­nia póź­no­grec­kie­go (gr. Αλέξιος, "Aléxios"). Zo­sta­ło ut­wo­rzo­ne od cza­sow­ni­ka "aléks", czyli „bro­nić” lub „wspo­ma­gać”. Imię Alek­sy zo­sta­ło roz­po­wszech­nio­ne w róż­nych ję­zy­kach dzię­ki śred­nio­wiecz­nej le­gen­dzie o św. Alek­sym.

W Pol­sce "Alek­sy" (może nawet wy­ma­wia­ne "Alek­szy") znane od 1224 r.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksykalizm

za­bu­rze­nia mowy po­le­ga­ją­ce na nie­moż­no­ści pra­wi­dło­we­go na­zy­wa­nia przed­mio­tów


Źródła:

SJP.pl

Aleksyna

bak­te­rio­bój­cza sub­stan­cja biał­ko­wa za­war­ta we krwi; kom­ple­ment; do­peł­niacz


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fizj. grupa bia­łek obec­nych we krwi i pły­nach ustro­jo­wych, które po­ma­ga­ją ni­szczyć pa­to­ge­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleksytymia

za­bu­rze­nie po­le­ga­ją­ce na nie­moż­no­ści wy­ra­ża­nia za po­mo­cą słów swo­ich sta­nów emo­cjo­nal­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. nie­zdol­ność do ro­zu­mie­nia lub iden­ty­fi­ko­wa­nia emo­cji oraz ich na­zy­wa­nia i wy­ra­ża­nia;


Alek­sy­ty­mia (łac. "ale­xit­hy­mia", z gr./łac. λεξις, θυμος, "a" – prze­dro­stek ne­gu­ją­cy, "lexis" – słowo, "thy­mos" – emo­cja) – nie­zdol­ność do ro­zu­mie­nia lub iden­ty­fi­ko­wa­nia emo­cji oraz ich na­zy­wa­nia i wy­ra­ża­nia. Do­pro­wa­dza to do braku ro­zła­do­wa­nia na­pięć i nie­po­ko­ju.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleksytymiczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest alek­sy­ty­micz­ne; cecha tych, któ­rzy są alek­sy­ty­micz­ni


Źródła:

Wiktionary

Alekto

Alek­to (gr. Ἀληκτώ Alēktṓ, łac. Alec­to) – w mi­to­lo­gii grec­kiej jedna z Ery­nii; bo­gi­ni i uo­so­bie­nie nie­u­bła­ga­ne­go gnie­wu, nie­stru­dzo­na.


Źródła:

Wikipedia

Alektriomancja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ezot. wróż­ba z pia­nia ko­gu­ta


Źródła:

Wiktionary

Alektromancja

me­to­da wró­że­nia po­le­ga­ją­ca na umie­szcza­niu ko­gu­ta w na­ry­so­wa­nych na ziemi okrę­gu, który za­wie­rał ziar­na


Alek­tro­man­cja, alek­trio­man­cja, alek­to­ro­man­cja (gr. ἀλεκτρυών, "alec­try­on –" „kogut”, μαντεία, "man­te­ia", „dy­wi­na­cja”) – forma wró­że­nia po­le­ga­ją­ca na ob­ser­wa­cji pta­ków.

Zaz­wy­czaj wy­ko­rzy­sty­wa­nym do tego pta­kiem był biały kogut. Wró­żo­no głów­nie na dwa spo­so­by: roz­sy­py­wa­no ziar­na w kole na ziemi, do któ­re­go wrzu­co­no ziar­na i ob­ser­wo­wa­no, które ziar­na wy­bie­rze jako pier­wsze albo trzy­ma­no ko­gu­ta na rę­kach i wy­mie­nia­no li­te­ry, cze­ka­jąc przy któ­rej li­te­rze kogut za­pie­je.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alektyczny

→ alek­sja


Patrz:aleksja

Źródła:

SJP.pl

Alektyk

osoba, która utra­ci­ła zdol­ność czy­ta­nia


Źródła:

SJP.pl

Aleman

czło­nek ludu ger­mań­skie­go, osia­dłe­go nad gór­nym Renem; Ala­man


Źródła:

SJP.pl

Alemand

ale­man­da
1. kom­po­zy­cja mu­zycz­na w ta­necz­nym ryt­mie;
2. ta­niec w ryt­mie 3/4 po­dob­ny do walca, albo w tak­cie 2/4 po­dob­ny do kon­tre­dan­sa


Źródła:

SJP.pl

Alemanda

ale­mand
1. kom­po­zy­cja mu­zycz­na w ta­necz­nym ryt­mie;
2. ta­niec w ryt­mie 3/4 po­dob­ny do walca, albo w tak­cie 2/4 po­dob­ny do kon­tre­dan­sa


Źródła:

SJP.pl

Alemania

1. kra­i­na hi­sto­rycz­no-ge­o­gra­ficz­na po­ło­żo­na na te­re­nie Szwaj­ca­rii, Liech­ten­ste­i­nu, Au­strii, Nie­miec, Fran­cji i Włoch;
2. re­gion w cen­tral­nej i wschod­niej czę­ści Szwaj­ca­rii, za­miesz­ka­ny przez Szwaj­ca­rów nie­miec­ko­ję­zycz­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. środ­ko­wa, nie­miec­ko­ję­zycz­na część Szwaj­ca­rii;

 (1.2) geogr. hist. kra­i­na hi­sto­rycz­na le­żą­ca na po­gra­ni­czu dzi­siej­szych Nie­miec, Au­strii, Szwaj­ca­rii i Fran­cji, po­wią­za­na z ob­sza­rem jaki we wczes­nym śred­nio­wie­czu zdo­by­ło ple­mię Ale­ma­nów


Ale­ma­nia (niem. "Ale­man­nia", fr. "Ale­ma­nie", wł. "Ale­ma­gna") – kra­i­na hi­sto­rycz­no-ge­o­gra­ficz­na po­ło­żo­na na te­re­nie Szwaj­ca­rii, Liech­ten­ste­i­nu, Au­strii (Vo­rarl­berg), Nie­miec (Szwa­bia oraz Ba­de­nia), Fran­cji (Al­za­cja) i Włoch (Tyrol). Ale­ma­nia to także nie­miec­ko­ję­zycz­ny re­gion w cen­tral­nej i wschod­niej czę­ści Szwaj­ca­rii, za­miesz­ka­ny przez Szwaj­ca­rów nie­miec­ko­ję­zycz­nych. Głów­nym mia­stem re­gio­nu jest Zu­rych. Ale­ma­nia dzie­li się na mniej­sze ob­sza­ry. Po­dział przed­sta­wia się na­stę­pu­ją­co:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alemanka

w le­śnict­wie: dół w ziemi na­kry­ty da­chem, słu­żą­cy do prze­cho­wy­wa­nia przez zimę na­sion


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) etn. hist. człon­ki­ni ger­mań­skie­go ple­mię­e­mie­nia Ale­ma­nów

 (1.2) etn. miesz­kan­ka Szwaj­ca­rii, po­łud­nio­wych Nie­miec lub Fran­cji, po­słu­gu­ją­ca się dia­lek­tem ale­mań­skim ję­zy­ka nie­miec­kie­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alemannia

[czy­taj: ale­mań­ja] nie­miec­ki klub spor­to­wy z Ak­wiz­gra­nu


Źródła:

SJP.pl

Alemanowie

lud ger­mań­ski, osia­dły nad gór­nym Renem; Ala­ma­no­wie


Źródła:

SJP.pl

Alemański

→ Ale­man, → Ale­ma­no­wie


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z Ale­ma­na­mi (Ala­ma­na­mi)

 (1.2) zwią­za­ny z Ale­ma­nią

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. nazwa ję­zy­ka (względ­nie dia­lek­tu) uży­wa­ne­go w Szwa­bii, Ba­de­nii, Al­za­cji i nie­miec­ko­ję­zycz­nej czę­ści Szwaj­ca­rii


Patrz:Aleman, → Alemanowie

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alemańskojęzyczny

przy­miot­nik

 (1.1) taki, który po­słu­gu­je się ję­zy­kiem ale­mań­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem ale­mań­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku ale­mań­skim


Źródła:

Wiktionary

Alembik

1. dawne na­czy­nie do de­sty­la­cji cie­czy;
2. ga­tu­nek wy­traw­nej wódki, otrzy­my­wa­nej przez de­sty­la­cje w takim na­czy­niu; prze­pa­lan­ka, kar­me­lów­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. sprzęt la­bo­ra­to­ryj­ny w po­sta­ci szkla­ne­go lub me­ta­lo­we­go na­czy­nia – zbior­ni­ka, za­koń­czo­ne­go szyj­ką, w któ­rej osa­dza­no korek lub spe­cjal­ną gło­wi­cę z wy­cho­dzą­cą z niej za­gię­tą rurką; służy do de­sty­la­cji; ; Glo­ger.

 (1.2) daw. ga­tu­nek wy­traw­nej wódki wyt­wa­rza­nej w alem­bi­ku (1.1)


Alem­bi­ki

Alem­bik (łac. "alem­bi­cus") – sprzęt la­bo­ra­to­ryj­ny wy­na­le­zio­ny w cza­sach sta­ro­żyt­nych, w po­sta­ci szkla­ne­go lub me­ta­lo­we­go na­czy­nia – zbior­ni­ka, za­koń­czo­ne­go szyj­ką, w któ­rej osa­dza­no korek lub spe­cjal­ną gło­wi­cę z wy­cho­dzą­cą z niej za­gię­tą rurką. Słu­żył do de­sty­la­cji pro­stej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alembikowy

przy­miot­nik od: alem­bik


przy­miot­nik

 (1.1) przym. od: alem­bik


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alena

obce imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Alensoński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Alençon, do­ty­czą­cy Alençon


Źródła:

Wiktionary

Alençon

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. adm. mia­sto we Fran­cji, w Nor­man­dii;


Alençon () – miej­sco­wość i gmina we Fran­cji, w re­gio­nie Nor­man­dia, w de­par­ta­men­cie Orne.

We­dług da­nych na rok 2018 gminę za­miesz­ki­wa­ło 26 523 osób, a gę­stość za­lud­nie­nia wy­no­si­ła 2483 osób/km² (wśród 1815 gmin Dol­nej Nor­man­dii Alençon pla­su­je się na 2. miej­scu pod wzglę­dem licz­by lud­no­ści, na­to­miast pod wzglę­dem po­wierzch­ni na miej­scu 463.).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alepiński

przy­miot­nik

 (1.1) daw. alep­ski


Źródła:

Wiktionary

Aleppo

mia­sto w Syrii; Halab


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. naj­więk­sze mia­sto Syrii, po­ło­żo­ne w pół­noc­no-za­chod­niej czę­ści kraju, około 50 km na po­łud­nie od gra­ni­cy z Tur­cją, w po­ło­wie drogi mię­dzy Eu­fra­tem a wy­brze­żem Morza Śró­dziem­ne­go;

 (1.2) geogr. mu­ha­fa­za ze sto­li­cą w Alep­po (1.1)


Alep­po ( ‏حلب‎ "Ḥalab", Halep) – mia­sto w pół­noc­no-za­chod­niej Syrii, około 50 km na po­łud­nie od gra­ni­cy z Tur­cją, po­ło­żo­ne w po­ło­wie drogi mię­dzy Eu­fra­tem a wy­brze­żem Morza Śró­dziem­ne­go w pół­pu­styn­nej oko­li­cy o ostrym kli­ma­cie. Sie­dzi­ba władz mu­ha­fa­zy Halab.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alepski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Alep­po, do­ty­czą­cy Alep­po


Źródła:

Wiktionary

Alercik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od alert


Źródła:

Wiktionary

Alergan

nazwa hand­lo­wa leku prze­ci­wa­ler­gicz­ne­go za­wie­ra­ją­ce­go kle­ma­sty­nę


Źródła:

SJP.pl

Alergen

czyn­nik, sub­stan­cja wy­wo­łu­ją­ca aler­gię


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) med. an­ty­gen (czyn­nik) zew­nątrz­po­chod­ny, który wy­wo­łu­je re­ak­cję aler­gicz­ną;


Aler­gen – każdy an­ty­gen zew­nątrz­po­chod­ny wy­wo­łu­ją­cy re­ak­cję aler­gicz­ną (uczu­le­nio­wą, za­leż­ną od prze­ciw­ciał IgE lub nie­za­leż­ną od nich). Aler­ge­ny nie mają wspól­nej bu­do­wy che­micz­nej i struk­tu­ral­nej. Mogą to być sub­stan­cje po­cho­dze­nia ro­ślin­ne­go i zwie­rzę­ce­go, a także różne pro­ste związ­ki che­micz­ne o cha­rak­te­rze hap­te­nów, na przy­kład leki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alergenność

→ aler­gen­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aler­gen­ne


Patrz:alergenny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergenny

wy­wo­łu­ją­cy aler­gię; aler­go­gen­ny


przy­miot­nik

 (1.1) med. po­wo­du­ją­cy aler­gię


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergenowy

→ aler­gen


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aler­ge­nem, do­ty­czą­cy aler­ge­nu


Patrz:alergen

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergia

nie­pra­wi­dło­we, nad­mier­ne od­dzia­ły­wa­nie or­ga­niz­mu na niek­tó­re czyn­ni­ki, które w nor­mal­nych wa­run­kach nie po­wo­du­ją ta­kich re­ak­cji; uczu­le­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. uczu­le­nie, nad­mier­na re­ak­cja or­ga­niz­mu na jakiś czyn­nik;

 (1.2) przen. nie­przy­jaz­ne uczu­cie do kogoś lub cze­goś


Ta stro­na do­ty­czy nad­wraż­li­wo­ści typu I, któ­rej po­dło­żem pa­to­lo­gicz­nym są re­ak­cje wią­za­nia an­ty­ge­nów z prze­ciw­cia­ła­mi klasy IgE i na­stę­pu­ją­ca de­gra­nu­la­cja ko­mó­rek tucz­nych. Zo­bacz też: inne typy nad­wraż­li­wo­ści.

Aler­gia (po­pu­lar­nie sto­so­wa­ne sy­no­ni­my: uczu­le­nie, nad­wraż­li­wość) – pa­to­lo­gicz­na, ja­ko­ścio­wo zmie­nio­na od­po­wiedź tka­nek na od­dzia­ły­wa­nie róż­nych ob­cych sub­stan­cji, zwa­nych aler­ge­na­mi, po­le­ga­ją­ca na re­ak­cji im­mu­no­lo­gicz­nej zwią­za­nej z pow­sta­niem swo­i­stych prze­ciw­ciał, które po zwią­za­niu z an­ty­ge­nem do­pro­wa­dza­ją do uwol­nie­nia róż­nych sub­stan­cji – me­dia­to­rów stanu za­pal­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alergian

krój czcion­ki


Źródła:

SJP.pl

Alergiczka

→ aler­gik


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta uczu­lo­na na dzia­ła­nie pew­nych sub­stan­cji


Patrz:alergik

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergicznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób aler­gicz­ny


Źródła:

Wiktionary

Alergiczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aler­gicz­ne


Źródła:

Wiktionary

Alergiczny

do­ty­czą­cy aler­gii, spo­wo­do­wa­ny aler­gią, cier­pią­cy na aler­gię (np. wy­syp­ka aler­gicz­na, aler­gicz­ne dziec­ko)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aler­gią

 (1.2) przen. burz­li­wy, gwał­tow­ny, im­pul­syw­ny, hi­ste­rycz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergie

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) M., B., W. plu­ral|aler­gia.


Źródła:

Wiktionary

Alergik

czło­wiek cier­pią­cy na aler­gię (uczu­le­nie), cho­ro­bę aler­gicz­ną (uczu­le­nio­wą); uczu­le­nio­wiec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba uczu­lo­na na dzia­ła­nie aler­ge­nów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) med. wy­wo­ły­wa­nie aler­gii, uczu­le­nia


Źródła:

Wiktionary

Alergizować

wy­wo­ły­wać aler­gię; uczu­lać


Źródła:

SJP.pl

Alergizujący

taki, który wy­wo­łu­je aler­gię; uczu­la­ją­cy


Źródła:

SJP.pl

Alergogenny

wy­wo­łu­ją­cy aler­gię; aler­gen­ny


Źródła:

SJP.pl

Alergolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie aler­go­lo­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. le­karz spe­cja­li­sta zaj­mu­ją­cy się pro­fi­lak­ty­ką, roz­poz­na­wa­niem i le­cze­niem cho­rób aler­gicz­nych

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (2.1) med. le­kar­ka spe­cja­list­ka aler­go­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergologia

nauka o aler­giach i aler­ge­nach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. dział me­dy­cy­ny zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem, le­cze­niem i za­po­bie­ga­niem aler­gii;


Aler­go­lo­gia – dzie­dzi­na me­dy­cy­ny zaj­mu­ją­ca się roz­poz­na­wa­niem i le­cze­niem scho­rzeń aler­gicz­nych, czyli ta­kich, u pod­staw któ­rych stoi zja­wi­sko nad­wraż­li­wo­ści, zwła­szcza ini­cjo­wa­ne przez me­cha­niz­my im­mu­no­lo­gicz­ne. W Pol­sce aler­go­lo­gia jest jedną ze spe­cja­li­za­cji le­kar­skich, która trwa 5 lat (2 lata mo­du­łu pod­sta­wo­we­go z cho­rób wew­nętrz­nych i 3 lata mo­du­łu spe­cja­li­stycz­ne­go z aler­go­lo­gii).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alergologiczny

do­ty­czą­cy aler­go­lo­gii (np. le­cze­nie aler­go­lo­gicz­ne, pre­pa­ra­ty aler­go­lo­gicz­ne)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. zwią­za­ny z aler­go­lo­gią, do­ty­czą­cy aler­go­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergolożka

→ aler­go­log


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. le­kar­ka spe­cja­list­ka zaj­mu­ją­ca się pro­fi­lak­ty­ką, roz­poz­na­wa­niem i le­cze­niem cho­rób aler­gicz­nych


Patrz:alergolog

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alergoza

cho­ro­ba aler­gicz­na (ro­dzaj mi­ko­zy)


Źródła:

SJP.pl

Alert

stan go­to­wo­ści do akcji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wez­wa­nie do dzia­ła­nia w chwi­li za­gro­że­nia

 (1.2) stan po­go­to­wia

 (1.3) harc. stan go­to­wo­ści do pod­ję­cia ze­spo­ło­wej akcji przez har­ce­rzy


Alert – baza-osada, naj­da­lej na pół­noc wy­su­nię­ty stale za­miesz­ka­ny punkt na świe­cie. Znaj­du­je się w te­ry­to­rium Nu­na­vut na ob­sza­rze Ka­na­dy. Znaj­du­je się 10 km od Przy­ląd­ka She­ri­dan, na pół­noc­no-wschod­nim krań­cu Wyspy El­les­me­re’a. Alert po­ło­żo­ny jest nad Mo­rzem Lin­col­na, 817 km od bie­gu­na pół­noc­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alertowicz

osoba in­for­mu­ją­ca na bie­żą­co o róż­nych wy­da­rze­niach przy po­mo­cy spe­cjal­nych apli­ka­cji mo­bil­nych


Źródła:

SJP.pl

Alertowiczka

ko­bie­ta in­for­mu­ją­ca na bie­żą­co o róż­nych wy­da­rze­niach przy po­mo­cy spe­cjal­nych apli­ka­cji mo­bil­nych


Źródła:

SJP.pl

Alertowy

zwią­za­ny z aler­tem


Źródła:

SJP.pl

Alessandra

[czy­taj: ale­san­dra] obce imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Alessandria

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto i gmina we Wło­szech, w Pie­mon­cie, sto­li­ca pro­win­cji Ales­san­dria (1.2);

 (1.2) geogr. adm. wło­ska pro­win­cja po­ło­żo­na w re­gio­nie Pie­mont;


(piem. "Lis­san­dria") – mia­sto i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie Pie­mont, w pro­win­cji Ales­san­dria. Mia­sto leży nad rzeką Ta­na­ro, ok. 90 km na po­łud­nio­wy wschód od Tu­ry­nu. Ales­san­dria jest waż­nym wę­złem ko­le­jo­wym, ze sta­cją Ales­san­dria.

We­dług da­nych na sty­czeń 2010 gminę za­miesz­ki­wa­ło 94 191 osób przy gę­sto­ści za­lud­nie­nia 461,8 os./1 km².


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alessio

[czy­taj: ale­sjo] wło­skie imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Alestes

ro­dzaj słod­ko­wod­nych ryb z ro­dzi­ny ale­ste­so­wa­tych


Ale­stes – ro­dzaj słod­ko­wod­nych ryb ką­sa­czoksz­tałt­nych z ro­dzi­ny ale­ste­so­wa­tych (Ale­stii­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alestesowate

ro­dzi­na słod­ko­wod­nych ryb pro­mie­nio­płet­wych


Ale­ste­so­wa­te (Ale­sti­dae) – ro­dzi­na słod­ko­wod­nych ryb ką­sa­czoksz­tałt­nych (Cha­ra­ci­for­mes), wcze­śniej kla­sy­fi­ko­wa­na w ran­dze po­dro­dzi­ny w obrę­bie ką­sa­czo­wa­tych (Cha­ra­ci­dae). Niek­tó­re ga­tun­ki (np. świe­cik kon­gij­ski, świe­cik wiel­ko­łu­ski, świe­cik żółty i "Le­pi­dar­chus ado­nis") są ry­ba­mi ak­wa­rio­wy­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aleteja

w mi­to­lo­gii grec­kiej: bo­gi­ni praw­dy


Źródła:

SJP.pl

Aletheia

w fi­lo­zo­fii grec­kiej: praw­da jako nie­od­par­ta oczy­wi­stość


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aletschhorn

Aletsch­horn – szczyt w Al­pach Ber­neń­skich, czę­ści Alp Za­chod­nich. Leży w Szwaj­ca­rii, w kan­to­nie Va­la­is.

Jest to drugi co do wy­so­ko­ści szczyt w Al­pach Ber­neń­skich. Leży w re­jo­nie Jung­frau-Aletsch-Bietsch­horn, który zo­stał wpi­sa­ny na Listę świa­to­we­go dzie­dzict­wa w 2001 r.


Źródła:

Wikipedia

Aleucki

przy­miot­nik od: Ale­u­ty


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z Ale­u­ta­mi (Wy­spa­mi Ale­uc­ki­mi) lub Ale­u­ta­mi (ludź­mi)

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język ale­uc­ki;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleukia

cho­ro­ba krwi, cha­rak­te­ry­zu­ją­ca się za­ni­kiem gra­nu­lo­cy­tów i trom­bo­cy­tów


Źródła:

SJP.pl

Aleurolit

skała osa­do­wa pow­sta­ła ze sce­men­to­wa­nia ale­u­ry­tu


Źródła:

SJP.pl

Aleuromancja

wró­że­nie z pszen­nej mąki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ezot. wróż­ba z mąki pszen­nej


Ale­u­ro­man­cja – sta­ro­daw­na forma wró­że­nia za po­mo­cą mąki pszen­nej (gr. αλεύρι "alévri" – mąka, μαντεία, "man­te­ia", „dy­wi­na­cja”).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aleuron

sub­stan­cja za­pa­so­wa gro­ma­dzo­na w na­sio­nach, wy­ko­rzy­sty­wa­na póź­niej pod­czas kieł­ko­wa­nia


Źródła:

SJP.pl

Aleuronowy

zwią­za­ny z ale­u­ro­nem


Źródła:

SJP.pl

Aleuryt

1. skała osa­do­wa;
2. ga­tu­nek drze­wa; tun­go­wiec; tung


Źródła:

SJP.pl

Aleurytowy

zwią­za­ny z ale­u­ry­tem


Źródła:

SJP.pl

Aleuta

rdzen­ny miesz­ka­niec Ale­u­tów, Wyspy Ad­mi­ra­li­cji, czę­ści pół­wy­spu Ala­ska, Wysp Ko­man­dor­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) etn. rdzen­ny miesz­ka­niec ob­sza­ru Ale­u­tów, Ko­man­do­rów i za­chod­niej czę­ści Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleutka

rdzen­na miesz­kan­ka Ale­u­tów, Wyspy Ad­mi­ra­li­cji, czę­ści pół­wy­spu Ala­ska, Wysp Ko­man­dor­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) etn. rdzen­na miesz­kan­ka ob­sza­ru Ale­u­tów, Ko­man­do­rów i za­chod­niej czę­ści Ala­ski


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aleuty

ar­chi­pe­lag na Pół­noc­nym Pa­cy­fi­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. ar­chi­pe­lag wysp na pół­no­cy Oce­a­nu Spo­koj­ne­go,

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lp. od: Ale­u­ta


Ale­u­ty (Wyspy Ale­uc­kie, Ale­u­tian Is­lands, ale. "Unan­gam Ta­nan­gin") – łań­cuch ma­łych wysp o po­wierzch­ni 37 800 km² roz­mie­szczo­nych w pół­noc­nej czę­ści Oce­a­nu Spo­koj­ne­go, two­rzą­cych łuk. Skła­da się z 4 więk­szych grup. Roz­cią­ga się rów­no­leż­ni­ko­wo na prze­strze­ni ok. 1930 km (1300 mil), na za­chód od krań­ca pół­wy­spu Ala­ska do pół­wy­spu Kam­czat­ka. Ale­u­ty są czę­ścią stanu Ala­ska. Wyspy po­ło­żo­ne są w Pa­cy­ficz­nym Pier­ście­niu Ognia, wzdłuż Rowu Ale­uc­kie­go, w któ­rym do­cho­dzi do czę­stych trzę­sień ziemi i tsu­na­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alewicki

→ ale­wizm, → ale­wi­ta


Patrz:alewizm, → alewita

Źródła:

SJP.pl

Alewita

wyz­naw­ca ale­wiz­mu - is­lam­skie­go nurtu re­li­gij­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Alewitka

wyz­naw­czy­ni ale­wiz­mu - is­lam­skie­go nurtu re­li­gij­ne­go


Źródła:

SJP.pl

Alewizm

jeden z is­lam­skich nur­tów re­li­gij­nych wyz­na­wa­nych na te­re­nie Tur­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jeden z is­lam­skich sy­ste­mów re­li­gij­no-etycz­nych wyz­na­wa­ny na te­re­nie Tur­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alex

1. obce imię mę­skie;
2. Joe Alex - pse­u­do­nim Ma­cie­ja Słom­czyń­skie­go, pol­skie­go pi­sa­rza i tłu­ma­cza


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alexa

1. obce imię mę­skie;
2. Joe Alex - pse­u­do­nim Ma­cie­ja Słom­czyń­skie­go, pol­skie­go pi­sa­rza i tłu­ma­cza


Źródła:

SJP.pl

Alexander

obce imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alexandre

[czy­taj: aleksĄDR] fran­cu­skie imię mę­skie


José Ale­xan­dre Alves Lindo (ur. 15 sierp­nia 1973 w Santo André) – bra­zy­lij­ski pił­karz wy­stę­pu­ją­cy na po­zy­cji po­moc­ni­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alexandrowicz

naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alexis

[czy­taj: aLEKs-is]
1. obce imię mę­skie;
2. naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aleć

spój­nik

 (1.1) stpol. wszak­że, jed­nak


Źródła:

Wiktionary

Aleś

po­tocz­nie:
1. par­ty­ku­ła "ale" po­łą­czo­na z koń­ców­ką cza­sow­ni­ko­wą "-ś" (np. "Aleś się na­pra­co­wał!", "Aleś wy­padł na tym po­ka­zie!");
2. spój­nik "ale" po­łą­czo­ny z koń­ców­ką cza­sow­ni­ko­wą "-ś" (np. "Za­gra­łeś nieź­le, aleś od­padł.")


Źródła:

SJP.pl

Ależ

wzmoc­nio­na par­ty­ku­ła "ale"


par­ty­ku­ła wzmac­nia­ją­ca

 (1.1) wyraz zdu­mie­nia, za­sko­cze­nia

 (1.2) pod­kre­śle­nie kon­tra­stu z wcze­śniej­szą wy­po­wie­dzią

 (1.3) stpol. aż

wy­krzy­knik

 (2.1) wy­krzy­knik sto­so­wa­ny dla wy­ra­że­nia pro­te­stu, braku zgody


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ależby

"ależ" wraz z cząst­ką trybu przy­pu­szcza­ją­ce­go


Źródła:

SJP.pl

Alf

1. pier­wsza li­te­ra grec­kie­go al­fa­be­tu;
2. śró­dziem­no­mor­ski ga­tu­nek ost­ni­cy; halfa, espar­to;
3. alfa i omega - osoba o nie­pod­wa­żal­nym au­to­ry­te­cie w ja­kiejś dzie­dzi­nie, wy­rocz­nia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alfa

1. pier­wsza li­te­ra grec­kie­go al­fa­be­tu;
2. śró­dziem­no­mor­ski ga­tu­nek ost­ni­cy; halfa, espar­to;
3. alfa i omega - osoba o nie­pod­wa­żal­nym au­to­ry­te­cie w ja­kiejś dzie­dzi­nie, wy­rocz­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. nazwa pier­wszej li­te­ry al­fa­be­tu grec­kie­go, α;

 (1.2) mot. pot. sa­mo­chód marki Alfa Romeo

li­czeb­nik po­rząd­ko­wy

 (2.1) pier­wszy (przy oz­na­cza­niu np. kątów, faz, współ­czyn­ni­ków, wer­sji itp.)

 (2.2) przen. w uży­ciu przy­miot­ni­ko­wym naj­waż­niej­szy, naj­ja­śniej­szy itp.


Alfa (ἄλφα, pi­sa­na Αα) − pier­wsza li­te­ra al­fa­be­tu grec­kie­go. W grec­kim sy­ste­mie licz­bo­wym oz­na­cza licz­bę 1. Alfa po­cho­dzi od li­te­ry al­fa­be­tu fe­nic­kie­go alef. Od alfy po­cho­dzą ła­ciń­skie A i cy­ry­lic­kie А.

W ję­zy­ku sta­ro­grec­kim i grece współ­czes­nej alfa re­pre­zen­tu­je sa­mo­gło­skę ot­war­tą przed­nią nie­za­o­krą­glo­ną /a/.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alfa-Fetoproteina

biał­ko pło­do­we prze­ni­ka­ją­ce od płodu do matki; AFP


α-fe­to­pro­te­i­na (AFP) – biał­ko pło­do­we, w wa­run­kach fiz­jo­lo­gicz­nych pro­du­ko­wa­ne je­dy­nie przez ko­mór­ki pło­do­wej wą­tro­by oraz za­rod­ko­we­go pę­che­rzy­ka żółt­ko­we­go. W życiu po­za­pło­do­wym alfa-fe­to­pro­te­i­na po­ja­wia się tylko w na­stę­pu­ją­cych sy­tu­a­cjach:

Gen alfa-fe­to­pro­te­i­ny znaj­du­je się na dłu­gim ra­mie­niu czwar­te­go chro­mo­so­mu (4q11–q13).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alfa-Hydroksykwas

kwas owo­co­wy wy­stę­pu­ją­cy w kos­me­ty­kach


Źródła:

SJP.pl

Alfaaktywny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) fiz. emi­tu­ją­cy pro­mie­nie alfa


Źródła:

Wiktionary

Alfabet

1. ze­staw liter, czyli sym­bo­li gra­ficz­nych dźwię­ków da­ne­go ję­zy­ka, uło­żo­ny w po­rząd­ku tra­dy­cyj­nym; abe­ca­dło;
2. zbiór zna­ków ja­kie­goś sy­ste­mu zna­ko­we­go, od­po­wia­da­ją­cych li­te­rom al­fa­be­tu;
3. pod­sta­wo­we in­for­ma­cje o czymś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. zbiór wszyst­kich liter uło­żo­ny w ogól­nie przy­ję­tym po­rząd­ku;

 (1.2) upo­rząd­ko­wa­ny zbiór zna­ków ja­kie­goś sy­ste­mu zna­ko­we­go, od­po­wia­da­ją­cych li­te­rom al­fa­be­tu (1.1)

 (1.3) przen. pod­sta­wy danej dzie­dzi­ny wie­dzy lub umie­jęt­no­ści, pod­sta­wo­we za­sa­dy cze­goś, pod­sta­wo­we in­for­ma­cje o czymś


Al­fa­bet, abe­ca­dło (od stgr. nazw pier­wszych liter al­fa­be­tu: "alfa" i "beta" lub z abe­ce­da­rium) – naj­po­pu­lar­niej­szy sy­stem za­pi­sy­wa­nia mowy. Ter­min ten bywa uży­wa­ny w kilku zna­cze­niach, co jest źró­dłem licz­nych nie­po­ro­zu­mień w dzie­dzi­nie hi­sto­rii i te­o­rii pisma. Nie­ści­śle „al­fa­be­ta­mi” na­zy­wa się też sy­ste­my pisma, które nimi nie są (pse­u­do­al­fa­be­ty).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alfabeta

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. żart. iron. czło­wiek pra­wie nie­pi­śmien­ny, zna­ją­cy tylko al­fa­bet


Źródła:

Wiktionary

Alfabetowy

→ al­fa­bet; al­fa­be­tycz­ny, abe­ca­dło­wy


przy­miot­nik

 (1.1) przest. zwią­za­ny z al­fa­be­tem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alfabetu

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) D. lp. od: al­fa­bet


Źródła:

Wiktionary

Alfabetycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób al­fa­be­tycz­ny, zgod­nie z ko­lej­no­ścią liter w al­fa­be­cie


Źródła:

Wiktionary

Alfabetyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest al­fa­be­tycz­ne


Źródła:

Wiktionary

Alfabetyczny

→ al­fa­bet; al­fa­be­to­wy, abe­ca­dło­wy


przy­miot­nik

 (1.1) uło­żo­ny w ko­lej­no­ści zgod­nej z ukła­dem liter w al­fa­be­cie

 (1.2) od­no­szą­cy się do al­fa­be­tu, zwią­za­ny z al­fa­be­tem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alfabetyzacja

1. na­u­cza­nie pi­sa­nia i czy­ta­nia w re­jo­nach za­co­fa­nych;
2. two­rze­nie al­fa­be­tu na po­trze­by ję­zy­ka, który go je­szcze nie ma;
3. ukła­da­nie wy­ra­zów w po­rząd­ku al­fa­be­tycz­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. po­rząd­ko­wa­nie wy­ra­zów we­dług ko­lej­no­ści al­fa­be­tu

 (1.2) eduk. roz­po­wszech­nie­nie pod­sta­wo­wych umie­jęt­no­ści edu­ka­cyj­nych w spo­łe­czeń­stwie za­co­fa­nym: czy­ta­nia, pi­sa­nia i li­cze­nia

 (1.3) jęz. opra­co­wy­wa­nie pisma dla ję­zy­ka bez al­fa­be­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alfabetyzm

umie­jęt­ność czy­ta­nia tek­stu ze zro­zu­mie­niem oraz pi­sa­nia, czy­ta­nia i li­cze­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) umie­jęt­ność czy­ta­nia, pi­sa­nia i li­cze­nia ze zro­zu­mie­niem;


Al­fa­be­tyzm – okre­śle­nie od­no­szą­ce się do pod­sta­wo­wych za­so­bów wie­dzy i umie­jęt­no­ści nie­zbęd­nych do uczest­nict­wa w życiu spo­łecz­nym danej zbio­ro­wo­ści ludz­kiej.

Wy­ma­ga­ny ze­staw tych za­so­bów za­le­ży od czyn­ni­ków hi­sto­rycz­nych i spo­łecz­no-kul­tu­ro­wych. Do­ty­czy kom­pe­ten­cji zdo­by­wa­nych przez całe życie jed­nost­ki i uz­na­wa­nych w danej epoce za pod­sta­wo­we, sta­no­wią­ce wymóg spo­łecz­ny i pod­da­wa­ne kon­tro­li spo­łecz­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alfanumerycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób obej­mu­ją­cy za­rów­no li­te­ry (al­fa­be­tu), jak i cyfry


Źródła:

Wiktionary

Alfanumeryczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest al­fa­nu­me­rycz­ne


Źródła:

Wiktionary

Alfanumeryczny

li­te­ro­wo-cy­fro­wy, np. spo­sób ko­mu­ni­ka­cji mię­dzy urzą­dze­nia­mi kom­pu­te­ra


przy­miot­nik

 (1.1) in­form. za­wie­ra­ją­cy lub wy­ko­rzy­stu­ją­cy li­te­ry i cyfry


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alfapromieniotwórczy

wy­sy­ła­ją­cy pro­mie­nie alfa


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) fiz. emi­tu­ją­cy pro­mie­nie alfa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alfatron

jo­ni­za­cyj­na lampa elek­tro­no­wa, słu­żą­ca do mie­rze­nia bar­dzo ni­skich ci­śnień gazu


Źródła:

SJP.pl

Alfatronowy

→ al­fa­tron


Patrz:alfatron

Źródła:

SJP.pl

Alfejos

w mi­to­lo­gii grec­kiej: bóg rzeki o tej samej naz­wie, syn Oke­a­no­sa i Te­ty­dy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alfer

stop że­la­za i alu­mi­nium


Źródła:

SJP.pl

Alferowy

zwią­za­ny z al­fe­rem


Źródła:

SJP.pl

Alfeusz

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Al­fe­usz – imię mę­skie po­cho­dze­nia grec­ko-he­braj­skie­go, od "Αλφαιος (Alp­ha­ios)", gr. formy imie­nia hebr. o zna­cze­niu „zmie­nia­ją­cy się, zmien­ny”; zla­ty­ni­zo­wa­na wer­sja imie­nia Kle­o­fas. Po­stać o tym imie­niu wy­stę­pu­je w Nowym Te­sta­men­cie; jest to oj­ciec Ja­ku­ba i Ma­te­u­sza Ewan­ge­li­sty. Po­nad­to ist­nie­je przy­najm­niej dwóch świę­tych ka­to­lic­kich o tym imie­niu.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alfka

po­tocz­nie: sa­mo­chód marki Alfa Romeo


Źródła:

SJP.pl

Alfons

czło­wiek czer­pią­cy zyski z cu­dze­go nie­rzą­du; su­te­ner, ku­pler, raj­fur


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. posp. męż­czyz­na ży­ją­cy z cu­dzej pro­sty­tu­cji, za­bie­ra­ją­cy pro­sty­tut­ce część jej do­cho­du w za­mian za ochro­nę


Al­fons – imię mę­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go, pow­sta­łe ze zło­że­nia czło­nów "al" („cały”) lub "adal" („szla­chet­ny ród”) oraz "funs" („szyb­ki, chęt­ny, życz­li­wy”). Imię to zo­sta­ło spo­pu­la­ry­zo­wa­ne w Pol­sce w XVIII i XIX wieku przez zakon re­demp­to­ry­stów, któ­re­go za­ło­ży­cie­lem był św.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alfonsiaczek

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) zdrobn. od al­fon­siak


Źródła:

Wiktionary

Alfonsiak

po­gard­li­wie: su­te­ner; al­fons


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. posp. po­gard. zob. al­fons.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alfonsjański

przy­miot­nik od: Al­fons Maria Li­gu­o­ri, np. myśl al­fon­sjań­ska


Źródła:

SJP.pl

Alfonso

obce imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Alfonsostwo

Al­fons z mał­żon­ką; Al­fon­so­wie


Źródła:

SJP.pl

Alfonsowaty

wy­glą­dem lub za­cho­wa­niem przy­po­mi­na­ją­cy al­fon­sa


przy­miot­nik

 (1.1) posp. przy­po­mi­na­ją­cy swym wy­glą­dem lub uspo­so­bie­niem al­fon­sa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alfonsowie

Al­fons z mał­żon­ką; Al­fon­so­stwo


Źródła:

SJP.pl

Alfonsowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­fon­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alfonsyna

imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Alfred

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lm. od: Al­fre­da


– imię mę­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go. Wy­wo­dzi się od słów oz­na­cza­ją­cych „mądry jak Elf”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alfreda

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Al­fre­da – żeń­ski od­po­wied­nik imie­nia Al­fred.

Al­fre­da imie­ni­ny ob­cho­dzi: 19 lipca i 2 sierp­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alfredostwo

Al­fred z mał­żon­ką; Al­fre­do­wie


Źródła:

SJP.pl

Alfredowie

Al­fred z mał­żon­ką; Al­fre­do­stwo


Źródła:

SJP.pl

Alfredowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­fre­da lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alfredziny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­fre­dy lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alfresko

tech­ni­ka ma­lar­stwa ścien­ne­go po­le­ga­ją­ca na ma­lo­wa­niu na wil­got­nym pod­kła­dzie far­ba­mi zmie­sza­ny­mi z wodą, poz­wa­la­ją­ca na uzy­ska­nie bar­dzo trwa­łych ma­lo­wi­deł; fresk, al fre­sco


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) zob. al fre­sco.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alfrid

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. Al­fred


Źródła:

Wiktionary

Alfun

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. Al­fons


Źródła:

Wiktionary

Alga

naj­prost­sza, sa­mo­żyw­na ro­śli­na ple­cho­wa; wo­do­rost; glon


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zob. glon.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algarve

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. na­dat­lan­tyc­ka kra­i­na hi­sto­rycz­na w po­łud­nio­wej Por­tu­ga­lii;


Al­gar­ve (wym. []; z arab. الغرب al-Garb/al-garb „za­chód, zie­mia po­ło­żo­na na za­chód”) – re­gion i kra­i­na hi­sto­rycz­na w kon­ty­nen­tal­nej Por­tu­ga­lii, obej­mu­ją­ca całą po­łud­nio­wą część tego kraju, tj. po­dłuż­ny pas wzdłuż wy­brze­ża Oce­a­nu At­lan­tyc­kie­go – dłu­go­ści około 140 ki­lo­me­trów i sze­ro­ko­ści około 40 ki­lo­me­trów – od Przy­ląd­ka Świę­te­go Win­cen­te­go na za­cho­dzie do rzeki Gwa­dia­ny na wscho­dzie (gra­ni­ca z Hisz­pa­nią).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Algawski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z kra­i­ną Allgäu w po­łud­nio­wych Niem­czech;


Źródła:

Wiktionary

Algebra

jeden z dzia­łów ma­te­ma­ty­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jeden z dzia­łów ma­te­ma­ty­ki;

 (1.2) mat. zbiór z okre­ślo­ny­mi na nim dzia­ła­nia­mi (struk­tu­ra al­ge­bra­icz­na);

 (1.3) pot. środ. stud. lek­cja al­ge­bry (1.1)


Al­ge­bra ( ‏الجبر‎, al-dżabr) – jedna z głów­nych dzie­dzin ma­te­ma­ty­ki, zaj­mu­ją­ca się wszel­ki­mi struk­tu­ra­mi al­ge­bra­icz­ny­mi, czyli zbio­ra­mi – lub bar­dziej ogól­ny­mi kla­sa­mi – wy­po­sa­żo­ny­mi w dzia­ła­nia; struk­tu­ry te by­wa­ją też na­zy­wa­ne al­ge­bra­mi ogól­ny­mi. Po­cząt­ko­wym przy­kła­dem ta­kie­go obiek­tu, długo de­fi­niu­ją­cym tę dzie­dzi­nę, były licz­by rze­czy­wi­ste ze stan­dar­do­wy­mi dzia­ła­nia­mi aryt­me­tycz­ny­mi, a także licz­by ze­spo­lo­ne roz­sze­rza­ją­ce ten zbiór, wpro­wa­dzo­ne wła­śnie na po­trze­by kla­sycz­nie ro­zu­mia­nej al­ge­bry.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Algebraf

ła­mi­głów­ka, w któ­rej cyfry za­stą­pio­no li­te­ra­mi lub pik­to­gra­ma­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mat. przed­sta­wie­nie pew­ne­go dzia­ła­nia za po­mo­cą liter (cyfry za­stą­pio­ne li­te­ra­mi), w któ­rym każda li­te­ra od­po­wia­da jed­nej i tej samej cyf­rze


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algebraiczka

→ al­ge­bra­ik


Patrz:algebraik

Źródła:

SJP.pl

Algebraicznie

przy­słó­wek

 (1.1) mat. zgod­nie z za­sa­da­mi al­ge­bry


Źródła:

Wiktionary

Algebraiczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest al­ge­bra­icz­ne


Źródła:

Wiktionary

Algebraiczny

od­no­szą­cy się do al­ge­bry


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy al­ge­bry


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algebraik

spe­cja­li­sta ma­te­ma­tyk w za­kre­sie al­ge­bry


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) mat. ma­te­ma­tyk zaj­mu­ją­cy się al­ge­brą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algezja

wraż­li­wość na ból


Źródła:

SJP.pl

Algezymetr

przy­rząd do mie­rze­nia siły dzia­ła­nia bodź­ca wy­wo­łu­ją­ce­go ból


Źródła:

SJP.pl

Algezymetria

po­miar od­czu­wa­nia bólu mie­rzo­ny z wy­ko­rzy­sta­niem me­cha­nicz­nych, elek­trycz­nych, ter­micz­nych i che­micz­nych metod badań


Źródła:

SJP.pl

Alghedonia

prze­ży­wa­nie roz­ko­szy pod­czas doz­na­wa­nia bólu, ty­po­we dla ma­so­chiz­mu


Źródła:

SJP.pl

Alghero

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. miej­sco­wość i gmina na Sar­dy­nii, w pro­win­cji Sas­sa­ri;


Alg­he­ro (kat. "L’Al­gu­er"; sard. "S’Alig­he­ra") – mia­sto i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie Sar­dy­nia, w pro­win­cji Sas­sa­ri. We­dług da­nych na 31 maja 2023 mia­sto za­miesz­ki­wa­ło 42 287 osób.

Około 40% miesz­kań­ców Alg­he­ro po­słu­gu­je się na co dzień ar­cha­icz­ną od­mia­ną ka­ta­loń­skie­go od czasu, gdy w 1372 r.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Algida

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. uczn. pro­sty­tut­ka


Al­gi­da – marka lodów na­le­żą­ca do kon­cer­nu The Ma­gnum Ice Cream Com­pa­ny, Daw­niej czę­ścią Uni­le­ver. Ist­nie­je od lat 50. XX wieku – jej pań­stwem oj­czy­stym są Wło­chy.

W Pol­sce zo­sta­ła wpro­wa­dzo­na wraz z za­ku­pem przez kon­cern fa­bry­ki lodów w Ba­ni­nie w 1993 roku.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Algier

sto­li­ca Al­gie­rii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca Al­gie­rii;


Al­gier (fr. "Alger", arab. مدينة الجزائر ["Ma­di­nat al-Dżaza'ir"]) – sto­li­ca Al­gie­rii. Mia­sto leży w ob­szer­nej za­to­ce nad Mo­rzem Śró­dziem­nym, 800 km od Mar­sy­lii. Nad mia­stem wzno­szą się wzgó­rza do wy­so­ko­ści 400 m n.p.m. Al­gier jest cen­trum go­spo­dar­czym, kul­tu­ral­nym i głów­nym por­tem kraju, a także naj­waż­niej­szym oś­rod­kiem na­u­ko­wym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Algierczyk

miesz­ka­niec Al­gie­ru


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Al­gier­czyk. (miesz­ka­niec Al­gie­ru)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algieria

pań­stwo w Afry­ce


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. polit. pań­stwo w pół­noc­nej Afry­ce ze sto­li­cą w Al­gie­rze;


Al­gie­ria (#PATRZ

, trl. "Al-Jazā’ir", trb. "Al-Dżaza’ir"; ta­ma­zight ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ), Al­gier­ska Re­pu­bli­ka Lu­do­wo-De­mo­kra­tycz­na (arab. ‏الجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية‎, trl. "Al-Jumhūriyyah al-Jazā’iriy­y­ah ad-Dīmuqrāţiyyah ash-Sha‘biy­y­ah", trb. "Al-Dżum­hu­rij­ja al-Dżaza’irij­ja ad-Di­mu­kra­tij­ja asz-Sza­bij­ja") – 10.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Algierka

dawny, długi płaszcz męski; al­gie­ra


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kraw. dawny typ mę­skie­go pła­szcza fu­trza­ne­go

 (1.2) pl-re­for­ma2026|Al­gier­ka. (miesz­kan­ka Al­gie­ru)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algierski

→ Al­gie­ria, → Al­gier


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do pań­stwa Al­gie­ria

 (1.2) od­no­szą­cy się do mia­sta Al­gier


Patrz:Algieria, → Algier

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algierskość

→ al­gier­ski


Patrz:algierski

Źródła:

SJP.pl

Algijski

przy­miot­nik

 (1.1) etn. jęz. do­ty­czą­cy au­toch­to­nicz­nych ludów (In­dian) pół­noc­nej czę­ści Ame­ry­ki Pół­noc­nej


Źródła:

Wiktionary

Algina

ga­la­re­to­wa­ta, kle­i­sta sub­stan­cja otrzy­my­wa­na z wo­do­ro­stów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. sub­stan­cja że­lu­ją­ca i za­gę­szcza­ją­ca po­cho­dzą­ca z alg mor­skich; na­tu­ral­ny wie­lo­cu­kier z glo­nów o za­sto­so­wa­niu prze­my­sło­wym i tech­nicz­nym


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alginat

włó­kno uzy­ska­ne z soli me­ta­licz­nych kwasu al­gi­no­we­go


Źródła:

SJP.pl

Alginatowy

→ al­gi­nat


Patrz:alginat

Źródła:

SJP.pl

Alginian

sól kwasu al­gi­no­we­go


Źródła:

SJP.pl

Alginiany

sól kwasu al­gi­no­we­go


Al­gi­nia­ny – sole kwasu al­gi­no­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alginit

skład­nik niek­tó­rych ro­dza­jów ke­ro­ge­nu


Al­gi­nit – ma­ce­rał z grupy lip­ty­ni­tu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alginowy

w che­mii: kwas al­gi­no­wy - skład­nik błon ko­mór­ko­wych niek­tó­rych glo­nów mor­skich, be­zbarw­na ko­lo­i­dal­na masa o bu­do­wie włó­kni­stej, ma­ją­ca za­sto­so­wa­nie głów­nie w prze­my­śle myd­lar­sko-kos­me­tycz­nym, spo­żyw­czym i włó­kien­ni­czym


Źródła:

SJP.pl

Algo-

prze­dro­stek

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych wska­zu­ją­cy na ich zwią­zek zna­cze­nio­wy z bólem


Źródła:

Wiktionary

Algofobia

cho­ro­bli­wy lęk przed bólem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. nie­u­za­sad­nio­ny lęk przed bólem;


Al­go­fo­bia – ir­ra­cjo­nal­ny lęk przed bólem. Fobię tę wy­wo­łu­ją różne obiek­ty oraz sy­tu­a­cje, które we­dług osoby cho­rej mogą pro­wa­dzić do nie­bez­pie­czeń­stwa.

Le­cze­nie al­go­fo­bii jest naj­czę­ściej pro­wa­dzo­ne za po­mo­cą te­ra­pii be­ha­wio­ral­nej oraz środ­ków ank­sjo­li­tycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Algokalmin

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Bu­ko­wi­na. lek na ból głowy


Źródła:

Wiktionary

Algol

1. gwia­zda zmien­na w gwia­zdo­zbio­rze Per­se­u­sza; Per;
2. język pro­gra­mo­wa­nia wy­so­kie­go po­zio­mu; ALGOL


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zob. Algol.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Algolagnia

doz­na­wa­nie roz­ko­szy płcio­wej przy za­da­wa­niu albo od­czu­wa­niu bólu; sa­do­ma­so­chizm


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. za­bu­rze­nie sek­su­al­ne po­le­ga­ją­ce na osią­ga­niu sa­tys­fak­cji po­przez za­da­wa­nie bólu i cier­pie­nia sobie lub innej oso­bie;


Al­go­la­gnia ( ἄλγος, "algos" – ból, λαγνεία, "la­gne­ia" – po­żą­da­nie) – za­bu­rze­nie sek­su­al­ne po­le­ga­ją­ce na doz­na­wa­niu przy­jem­no­ści sek­su­al­nej z bólu fi­zycz­ne­go, w szcze­gól­no­ści w miej­scach ero­gen­nych.

Prze­pro­wa­dzo­ne ba­da­nia wska­zu­ją na róż­ni­ce w in­ter­pre­ta­cji im­pul­sów ner­wo­wych przez mózgi osób z al­go­la­gnią.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Algolog

spe­cja­li­sta w za­kre­sie al­go­lo­gii (fy­ko­lo­gii); fy­ko­log


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) nauk. ba­dacz i znaw­ca glo­nów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algologia

dział bo­ta­ni­ki zaj­mu­ją­cy się glo­na­mi; fy­ko­lo­gia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. nauka o glo­nach

 (1.2) med. nauka zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem i le­cze­niem bólu


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Algologiczny

→ al­go­lo­gia; fy­ko­lo­gicz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) bot. zwią­za­ny z al­go­lo­gią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algolożka

→ al­go­log


Patrz:algolog

Źródła:

SJP.pl

Algometria

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. po­miar wraż­li­wo­ści na ból


Źródła:

Wiktionary

Algon.

skrót od: al­gon­kiń­ski


Źródła:

SJP.pl

Algoncki

ty­czą­cy się al­gon­ku, dru­giej ery w dzie­jach ziemi


Źródła:

SJP.pl

Algonk

druga era w dzie­jach Ziemi; eo­zo­ik, era pro­te­ro­zo­icz­na, pro­te­ro­zo­ik


Źródła:

SJP.pl

Algonkin

język z ro­dzi­ny al­gon­kiń­skiej, uży­wa­ny w niek­tó­rych pro­win­cjach Ka­na­dy; język al­gon­kiń­ski


Źródła:

SJP.pl

Algonkini

grupa ple­mion in­diań­skich; Al­gon­ki­no­wie


Źródła:

SJP.pl

Algonkinowie

grupa ple­mion in­diań­skich; Al­gon­ki­ni


Al­gon­ki­no­wie, Al­gon­ki­ni, Al­gon­ki­ni wła­ści­wi ( Al­gon­qu­in) – ple­mię in­diań­skie za­miesz­ku­ją­ce te­re­ny nad rzeką Ot­ta­wą w po­łud­nio­wej czę­ści ka­na­dyj­skiej pro­win­cji Qu­e­bec. We­dług in­for­ma­cji z 1669 część Al­gon­ki­nów wesz­ła w skład ple­mie­nia One­i­dów. Mówią ję­zy­kiem al­gon­kiń­skim (al­gon­qu­in), na­le­żą­cym do al­gon­kiań­skiej grupy ję­zy­ko­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Algonkiński

1. pro­te­ro­zo­icz­ny
2. do­ty­czą­cy Al­gon­ki­nów, wła­ści­wy Al­gon­ki­nom


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Al­gon­ki­na­mi, do­ty­czą­cy Al­gon­ki­nów

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język uży­wa­ny przez nie­wiel­ką grupę rdzen­nych miesz­kań­ców Ka­na­dy;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algorytm

okre­ślo­ny spo­sób roz­wią­za­nia ja­kie­goś pro­ble­mu, skła­da­ją­cy się z ciągu na­stę­pu­ją­cych po sobie czyn­no­ści (lub in­struk­cji)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mat. in­form. ciąg ści­śle okre­ślo­nych czyn­no­ści poz­wa­la­ją­cych na roz­wią­za­nie pew­ne­go za­da­nia;

 (1.2) daw. mat. zbiór sym­bo­li oraz zasad wy­ko­ny­wa­nia dzia­łań wła­ści­wy danej dzie­dzi­nie ma­te­ma­ty­ki

 (1.3) daw. mat. spo­sób wy­ko­ny­wa­nia dzia­łań ma­te­ma­tycz­nych z wy­ko­rzy­sta­niem cyfr arab­skich


Al­go­rytm – skoń­czo­ny ciąg jasno zde­fi­nio­wa­nych czyn­no­ści ko­niecz­nych do wy­ko­na­nia pew­ne­go ro­dza­ju zadań, spo­sób po­stę­po­wa­nia pro­wa­dzą­cy do roz­wią­za­nia pro­ble­mu. W in­for­ma­ty­ce al­go­ryt­mem na­zy­wa się do­brze okre­ślo­ną pro­ce­du­rę obli­cze­nio­wą, która przyj­mu­je dane wej­ścio­we i pro­du­ku­je dane wyj­ścio­we, czyli obli­czal­ny zbiór kro­ków pro­wa­dzą­cych do po­żą­da­ne­go re­zul­ta­tu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Algorytmiczny

za­pi­sa­ny w po­sta­ci al­go­ryt­mu (np. al­go­ryt­micz­ne roz­wią­za­nie pro­ble­mu)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z al­go­ryt­ma­mi, al­go­ryt­mi­ką, do­ty­czą­cy al­go­ryt­mów, al­go­ryt­mi­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Algorytmik

dzie­dzi­na in­for­ma­ty­ki zaj­mu­ją­ca się pro­jek­to­wa­niem i ana­li­zą al­go­ryt­mów


Źródła:

SJP.pl

Algorytmika

dzie­dzi­na in­for­ma­ty­ki zaj­mu­ją­ca się pro­jek­to­wa­niem i ana­li­zą al­go­ryt­mów


Al­go­ryt­mi­ka – dział ma­te­ma­ty­ki oraz in­for­ma­ty­ki zaj­mu­ją­cy się ana­li­zą oraz pro­jek­to­wa­niem al­go­ryt­mów.

Al­go­ryt­mi­ka ma bar­dzo duży wpływ na wy­daj­ność sy­ste­mów kom­pu­te­ro­wych. Z tego wzglę­du al­go­ryt­my, po­dob­nie jak ukła­dy elek­tro­nicz­ne kom­pu­te­ra, są uz­na­wa­ne za tech­no­lo­gię.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Algorytmizacja

opis cze­goś za po­mo­cą al­go­ryt­mu


Źródła:

SJP.pl

Algorytmizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) mat. in­form. opi­sy­wa­nie cze­goś za po­mo­cą al­go­ryt­mu

 (1.2) opra­co­wy­wa­nie al­go­ryt­mu ko­niecz­ne­go do roz­wią­za­nia ja­kie­goś za­da­nia


Źródła:

Wiktionary

Algoterapia

te­ra­pia przy za­sto­so­wa­niu wy­cią­gów z glo­nów


Źródła:

SJP.pl

Algowy

→ alga


Patrz:alga

Źródła:

SJP.pl

Algrafia

tech­ni­ka druku pła­skie­go wy­ko­rzy­stu­ją­ca płyty alu­mi­nio­we pow­le­czo­ne war­stwą świa­tło­czu­łą


Al­gra­fia, alu­mi­no­gra­fia (z niem. "Al­grap­hie") — jedna z pier­wszych tech­nik druku pła­skie­go, wy­na­le­zio­na w 1892 roku. Po raz pier­wszy za­sto­so­wa­na przez Jo­se­fa Schol­za w Mo­gun­cji. W tech­ni­ce tej formą dru­ko­wą jest cien­ka płyta alu­mi­nio­wa, szli­fo­wa­na, na­stęp­nie ziar­no­wa­na i po­kry­wa­na ma­te­ria­łem świa­tło­czu­łym. Na tej po­wło­ce na­no­szo­ny jest ne­ga­tyw ry­sun­ku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alhambra

1. za­byt­ko­wy ze­spół pa­ła­co­wy w hisz­pań­skiej Gre­na­dzie;
2. mia­sto w USA


Al­ham­bra ( ‏الحمراء‎ "al hamra", do­słow­nie „czer­wo­na”) – wa­row­ny ze­spół pa­ła­co­wy w Gre­na­dzie w an­da­lu­zyj­skim re­gio­nie Hisz­pa­nii, zbu­do­wa­ny w la­tach 1232–1273 i ro­zbu­do­wy­wa­ny do XIV wieku. Jej ro­zbu­do­wa na­stą­pi­ła za pa­no­wa­nia emi­rów z dy­na­stii Nas­ry­dów – Ju­su­fa I i Mu­ham­ma­da V. Al­ham­bra była twier­dzą ma­u­re­tań­skich ka­li­fów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alhambryjski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Al­ham­brą, do­ty­czą­cy Al­ham­bry


Źródła:

Wiktionary

Ali

w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie:
1. skrzy­dło szyku bo­jo­we­go;
2. od­dział pie­cho­ty lub jazdy sprzy­mie­rzeń­ców, li­czą­cy kil­ku­set żoł­nie­rzy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lp. od: Ala


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alianci

1. w okre­sie I wojny świa­to­wej: pań­stwa wal­czą­ce prze­ciw pań­stwom cen­tral­nym; en­ten­ta;
2. w okre­sie II wojny świa­to­wej: pań­stwa ko­a­li­cji an­ty­hit­le­row­skiej


Alian­ci ( al­lian­ce, przy­mie­rze) – słowo oz­na­cza­ją­ce so­jusz­ni­ków, sprzy­mie­rzeń­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aliancki

od­no­szą­cy się do alian­ta, alian­tów; sprzy­mie­rzo­ny; so­jusz­ni­czy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z alian­ta­mi, do­ty­czą­cy alian­tów

przy­miot­nik dzier­żaw­czy

 (2.1) na­le­żą­cy dla alian­tów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alians

so­jusz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przy­mie­rze mię­dzy pań­stwa­mi


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aliant

1. so­jusz­nik wo­jen­ny; sprzy­mie­rze­niec;
2. w okre­sie I wojny świa­to­wej: każde z państw sprzy­mie­rzo­nych prze­ciw pań­stwom cen­tral­nym;
3. w okre­sie II wojny świa­to­wej: każde pań­stwo ko­a­li­cji an­ty­hit­le­row­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) wojsk. polit. sto­ją­cy po tej samej stro­nie w dzia­ła­niach wo­jen­nych

 (1.2) hist. pań­stwo opo­zy­cyj­ne w sto­sun­ku do Nie­miec w I i II woj­nie świa­to­wej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aliantka

→ aliant


Patrz:aliant

Źródła:

SJP.pl

Alias

nazwa za­stęp­cza konta e-ma­i­lo­we­go


spój­nik

 (1.1) ina­czej (zwany), znany jako

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) in­form. al­ter­na­tyw­ny iden­ty­fi­ka­tor użyt­kow­ni­ka lub inny (zaz­wy­czaj prost­szy, krót­szy) adres sie­cio­wy od­no­szą­cy się do tego sa­me­go obiek­tu


Alias (ina­czej zwany, znany jako), vel (łac. albo, czyli) – al­ter­na­tyw­na nazwa słu­żą­ca do iden­ty­fi­ka­cji obiek­tów, ludzi itp. (pse­u­do­nim). Zwy­kle z alia­sem zwią­za­na jest funk­cja po­le­ga­ją­ca na skró­ce­niu i upro­szcze­niu na­zew­nict­wa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aliasing

[czy­taj: aljas-ing lub al­jejs-in(g)]
1. w gra­fi­ce kom­pu­te­ro­wej: nie­po­żą­da­ny efekt po­le­ga­ją­cy na nie­wy­gła­dza­niu za­krzy­wio­nych po­wierzch­ni;
2. za­kłó­ce­nie fali dźwię­ko­wej w cza­sie two­rze­nia dźwię­ku cy­fro­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) in­form. znieksz­tał­ce­nie sy­gna­łu na sku­tek na­kła­da­nia się jego widm spo­wo­do­wa­ne­go zbyt niską czę­stot­li­wo­ścią prób­ko­wa­nia, w przy­pad­ku ra­ste­ry­za­cji po­wo­du­ją­ce ar­te­fak­ty gra­ficz­ne


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aliaż

1. prze­sta­rza­łe: stop (me­ta­li);
2. po­łą­cze­nie róż­nych pojęć, wła­ści­wo­ści itp.; mie­sza­ni­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. stop kilku me­ta­li, cza­sem z do­dat­kiem nie­me­ta­li

 (1.2) książk. po­łą­cze­nie róż­nych sty­lów, kon­cep­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alibabki

Ali­bab­ki – pol­ski żeń­ski ze­spół wo­kal­ny za­ło­żo­ny w War­sza­wie zimą 1963 przez Zbi­gnie­wa Cie­cha­na i Jana Ry­siń­skie­go.

15-krot­nie wy­stą­pi­ły na Kra­jo­wym Fe­sti­wa­lu Pio­sen­ki Pol­skiej w Opolu, zdo­by­wa­jąc łącz­nie trzy głów­ne na­gro­dy. Czte­ry razy wy­stą­pi­ły na fe­sti­wa­lu w So­po­cie, zdo­by­wa­jąc na­gro­dę pu­blicz­no­ści.


Źródła:

Wikipedia

Alibi

dowód nie­o­bec­no­ści w miej­scu prze­stęp­stwa w mo­men­cie jego po­peł­nie­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) praw. nie­zbi­ty dowód czy­jejś nie­o­bec­no­ści w miej­scu prze­stęp­stwa w cza­sie jego po­peł­nie­nia;


Alibi (łac. "gdzie in­dziej") – dowód w po­stę­po­wa­niu kar­nym na oko­licz­ność, że po­dej­rza­ny albo oskar­żo­ny znaj­do­wał się w miej­scu innym niż miej­sce po­peł­nie­nia za­rzu­ca­ne­go mu prze­stęp­stwa. W szer­szym zna­cze­niu mia­nem alibi okre­śla­ny jest każdy dowód prze­są­dza­ją­cy, że po­dej­rza­ny lub oskar­żo­ny nie mógł po­peł­nić za­rzu­co­ne­go mu prze­stęp­stwa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alibista

świa­dek do­star­cza­ją­cy fał­szy­we­go alibi


Źródła:

SJP.pl

Alibistka

→ ali­bi­sta


Patrz:alibista

Źródła:

SJP.pl

Alibizm

szu­ka­nie uspra­wied­li­wie­nia sie­bie


Źródła:

SJP.pl

Alicante

[czy­taj: ali­kan­te] mia­sto w Hisz­pa­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto por­to­we w po­łud­nio­wo-wschod­niej Hisz­pa­nii;


Ali­can­te (hiszp. wym.), Ala­cant (wa­lenc. wym.) – mia­sto we wschod­niej Hisz­pa­nii, w re­gio­nie Wa­len­cja, sto­li­ca pro­win­cji Ali­can­te. Ką­pie­li­sko na Costa Blan­ca, po­ło­żo­ne u stóp ska­li­ste­go wznie­sie­nia, na któ­rym wzno­si się Ca­stil­lo de Santa Bárbara.

Na głów­nym placu co­rocz­nie od 2019 roku w Ali­can­te stoi naj­więk­sza na świe­cie szop­ka bo­żo­na­ro­dze­nio­wa z gi­gan­tycz­ny­mi fi­gu­ra­mi Świę­tej Ro­dzi­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alice

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Alichnowicz

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Alicja

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


– imię żeń­skie.

Może po­cho­dzić od wło­skiej, żeń­skiej formy imie­nia Alek­sy – Ales­sis, imię to przyj­mo­wa­ło w ję­zy­kach: nie­miec­kim i an­giel­skim formę Ale­xia.

Ali­cja może po­cho­dzić od sta­ro­ger­mań­skie­go imie­nia Adal­he­i­dis, które skra­ca­ło się do Alis.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alicykliczny

związ­ki ali­cy­klicz­ne - nie­a­ro­ma­tycz­ne związ­ki or­ga­nicz­ne o pier­ście­niu zbu­do­wa­nym wy­łącz­nie z ato­mów węgla, obej­mu­ją­ce cy­klo­al­ka­ny oraz cy­klo­al­ke­ny i ich po­chod­ne


Źródła:

SJP.pl

Alida

imię żeń­skie


Źródła:

SJP.pl

Alidada

część przy­rzą­du do mie­rze­nia kątów, ma­ją­ca po­stać li­stwy lub koła z po­dzia­łem ką­to­wym, mo­gą­ca się obra­cać wraz z lu­ne­tą ce­low­ni­czą wzglę­dem nie­ru­cho­mej pod­sta­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geod. me­trol. ru­cho­me ramię lub koło z po­dział­ką ką­to­wą bę­dą­ce czę­ścią niek­tó­rych po­mia­ro­wych przy­rzą­dów ge­o­de­zyj­nych i na­wi­ga­cyj­nych;


Ali­da­da – ru­cho­ma część te­o­do­li­tu lub sek­stan­tu mo­gą­ca obra­cać się wzglę­dem spo­dar­ki i lim­bu­sa. Na ali­da­dzie znaj­du­ją się li­bel­le słu­żą­ce do po­zio­mo­wa­nia te­o­do­li­tu, urzą­dze­nia od­czy­to­we poz­wa­la­ją­ce wy­ko­nać od­czyt po­dział­ki ką­to­wej lim­bu­sa.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alidziny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Alidy lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alienacja

1. po­czu­cie ob­co­ści; wy­ob­co­wa­nie, odi­zo­lo­wa­nie się od śro­do­wi­ska;
2. w pra­wie: prze­nie­sie­nie prawa włas­no­ści na inną osobę


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) psych. stan osoby, która utra­ci­ła więź ze śro­do­wi­skiem, w któ­rym żyje;

 (1.2) filoz. pro­ces, w któ­rym pewne wyt­wo­ry dzia­łal­no­ści ludz­kiej odry­wa­ją się od swych twór­ców i pod­po­rząd­ko­wu­ją ich sobie

 (1.3) praw. prze­nie­sie­nie prawa włas­no­ści na inną osobę


Alie­na­cja (wy­ob­co­wa­nie) ( alie­nus, alie­num „obcy, cudzy”) – po­czu­cie izo­la­cji od spo­łe­czeń­stwa, nie­u­toż­sa­mia­nie się ze spo­łecz­no­ścią lo­kal­ną i po­nad­lo­kal­ną, utra­ta toż­sa­mo­ści jed­nost­ki cha­rak­te­ry­stycz­na dla du­żych oś­rod­ków miej­skich w spo­łe­czeń­stwach prze­my­sło­wych i po­prze­my­sło­wych (po­stin­du­strial­nych) oraz dla sy­tu­a­cji mi­gra­cji za­rob­ko­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alienacyjnie

przy­słó­wek

 (1.1) od: alie­na­cyj­ny


Źródła:

Wiktionary

Alienacyjny

do­ty­czą­cy alie­na­cji


przy­miot­nik

 (1.1) książk. zwią­za­ny z alie­na­cją, do­ty­czą­cy alie­na­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alienata

dobra od­stą­pio­ne na czy­jąś ko­rzyść


Źródła:

SJP.pl

Alienista

le­karz cho­rób umy­sło­wych, psy­chia­tra


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. med. psy­chia­tra


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alienowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) po­wo­do­wa­nie utra­ty więzi z włas­nym śro­do­wi­skiem

 (1.2) praw. prze­no­sze­nie prawa włas­no­ści na inną osobę


Źródła:

Wiktionary

Alienować

1. alie­no­wać się - sta­wać się obcym w danym śro­do­wi­sku;
2. prze­no­sić prawo włas­no­ści na inną osobę


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) po­wo­do­wać utra­tę więzi z włas­nym śro­do­wi­skiem

 (1.2) praw. prze­no­sić prawo włas­no­ści na inną osobę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aliexpress

Aliex­press – chiń­ski ser­wis sprze­da­żo­wy, na­le­żą­cy do Ali­ba­ba Group, uru­cho­mio­ny 26 kwiet­nia 2010, jako plat­for­ma poś­wię­co­na wy­łącz­nie sprze­da­ży de­ta­licz­nej. Do­staw­ca­mi pro­duk­tów, ko­rzy­sta­ją­cy­mi z usług AliExpress, są prze­waż­nie małe lub śred­nie firmy z Chin.


Źródła:

Wikipedia

Alif

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. nazwa pier­wszej li­te­ry al­fa­be­tu arab­skie­go, ا;


Alif – pier­wsza li­te­ra al­fa­be­tu arab­skie­go. Li­te­ra ta służy:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alifatyczno-Aromatyczny

ma­ją­cy cechy związ­ku ali­fa­tycz­ne­go i aro­ma­tycz­ne­go (np. aminy ali­fa­tycz­no-aro­ma­tycz­ne)


Źródła:

SJP.pl

Alifatyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ali­fa­tycz­ne


Źródła:

Wiktionary

Alifatyczny

związ­ki ali­fa­tycz­ne - or­ga­nicz­ne związ­ki acy­klicz­ne o bu­do­wie łań­cu­cha ot­war­te­go, np. etan


przy­miot­nik

 (1.1) chem. o związ­kach or­ga­nicz­nych o struk­tu­rze łań­cu­cho­wej (ot­war­tej) lub za­wie­ra­ją­cy pier­ście­nie nie­na­sy­co­ne (nie ma­ją­ce de­lo­ka­li­zo­wa­nych elek­tro­nów π)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aligacja

1. w tech­ni­ce:
a) stop róż­nych me­ta­li;
b) do­miesz­ka;
2. mie­sza­nie dwóch ga­tun­ków to­wa­rów dla uzy­ska­nia ga­tun­ku śred­nie­go


Źródła:

SJP.pl

Aligator

gad z rzędu kro­ko­dy­li


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) herp. wodny, dra­pież­ny gad z ro­dzi­ny nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Al­li­ga­to­ri­dae|ref=tak., o sze­ro­kim pysku, my­lo­ny czę­sto z kro­ko­dy­lem;

 (1.2) uczn. bar­dzo wy­ma­ga­ją­cy na­u­czy­ciel


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aligatorek

zdrob­nie­nie od: ali­ga­tor


Źródła:

SJP.pl

Aligatorowate

ro­dzi­na kro­ko­dy­li


Ali­ga­to­ro­wa­te (Al­li­ga­to­ri­dae) – ro­dzi­na gadów z rzędu kro­ko­dy­li. Za­li­cza­ją się do niej ali­ga­to­ry (po­dro­dzi­na Al­li­ga­to­ri­nae z jed­nym ro­dza­jem "Al­li­ga­tor") i kaj­ma­ny (po­dro­dzi­na Ca­i­ma­ni­nae). Zwie­rzę­ta te za­miesz­ku­ją stre­fę go­rą­cą obu Ame­ryk i wschod­nie Chiny ("Al­li­ga­tor si­nen­sis"). Po­łud­nio­wo-wschod­nią część USA za­miesz­ku­je ali­ga­tor mis­si­sip­ski ("Al­li­ga­tor mis­sis­sip­pien­sis"). Kaj­ma­ny za­miesz­ku­ją Ame­ry­kę Po­łud­nio­wą aż do Mek­sy­ku.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aligatorowaty

o ce­chach ali­ga­to­ro­wa­tych (ro­dzi­na gadów)


Źródła:

SJP.pl

Aligatorowy

→ ali­ga­tor


Patrz:aligator

Źródła:

SJP.pl

Alighieri

[czy­taj: alig­je­ri] Dante Alig­hie­ri (1265 - 1321), wło­ski poeta, autor "Bo­skiej ko­me­dii"; Dante


Źródła:

SJP.pl

Alignement

[czy­taj: alińMĄ] zgru­po­wa­nie blo­ków ka­mien­nych (men­hi­rów) w jed­nym sze­re­gu lub w wie­lo­rzę­do­wych ale­jach


Źródła:

SJP.pl

Aliholiczka

ko­bie­ta zbyt czę­sto prze­glą­da­ją­ca ofer­ty i ro­bią­ca za­ku­py w chiń­skim ser­wi­sie sprze­da­żo­wym AliExpress


Źródła:

SJP.pl

Aliholik

osoba zbyt czę­sto prze­glą­da­ją­ca ofer­ty i ro­bią­ca za­ku­py w chiń­skim ser­wi­sie sprze­da­żo­wym AliExpress


Źródła:

SJP.pl

Aliholizm

zbyt czę­ste prze­glą­da­nie ofert i ro­bie­nie za­ku­pów w chiń­skim ser­wi­sie sprze­da­żo­wym AliExpress, trak­to­wa­ne jako objaw cho­ro­by


Źródła:

SJP.pl

Alija

wez­wa­nie do uro­czy­ste­go czy­ta­nia Tory w sy­na­go­dze


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. polit. mi­gra­cja Żydów do Pa­le­sty­ny, a po 1948 roku do współ­czes­ne­go Iz­ra­e­la;


Zo­bacz też: alij­ja.

Alija (hebr. עלייה, do­słow­nie: "wstą­pie­nie") – ży­dow­ska imi­gra­cja do Pa­le­sty­ny, a po 1948 roku do współ­czes­ne­go pań­stwa Iz­ra­el. Tak Żydzi okre­śla­ją „po­wrót do oj­czyz­ny swo­ich ojców”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alikant

daw­niej: hisz­pań­skie wino czer­wo­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. czer­wo­ne wino pro­du­ko­wa­ne w Hisz­pa­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alikwot

skła­do­wy ton dźwię­ku, któ­re­go czę­stot­li­wość jest wie­lo­krot­no­ścią czę­stot­li­wo­ści tonu pod­sta­wo­we­go; alik­wo­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) muz. przydź­więk współbrz­mią­cy z tonem za­sad­ni­czym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alikwota

skła­do­wy ton dźwię­ku, któ­re­go czę­stot­li­wość jest wie­lo­krot­no­ścią czę­stot­li­wo­ści tonu pod­sta­wo­we­go; alik­wot


Źródła:

SJP.pl

Alikwotowy

zwią­za­ny z alik­wo­tem


Źródła:

SJP.pl

Alim

uczo­ny mu­zuł­mań­ski, znaw­ca te­o­lo­gii i prawa; ulem, ulema


Źródła:

SJP.pl

Alimenciara

→ ali­men­ciarz


Patrz:alimenciarz

Źródła:

SJP.pl

Alimenciarz

po­tocz­nie:
1. ali­men­ta­tor;
2. osoba ska­za­na na karę wię­zie­nia za nie­pła­ce­nie ali­men­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. ktoś, kto jest zo­bo­wią­za­ny do pła­ce­nia ali­men­tów

 (1.2) pot. po­gard. osoba uchy­la­ją­ca się od pła­ce­nia ali­men­tów mimo ta­kie­go obo­wiąz­ku

 (1.3) pot. osoba od­sia­du­ją­ca karę wię­zie­nia za nie­pła­ce­nie ali­men­tów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aliment

rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) stpol. ży­wioł, ele­ment, pier­wia­stek

 (1.2) śrpol. po­ży­wie­nie, po­karm, żyw­ność


Źródła:

Wiktionary

Alimenta

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) praw. zob. ali­men­ty.


Źródła:

Wiktionary

Alimentacja

1. za­si­la­nie rzek i je­zior w wodę
2. po­no­sze­nie kosz­tów na utrzy­ma­nie in­nych osób


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pła­ce­nie ali­men­tów

 (1.2) hy­drol. uzu­peł­nia­nie za­so­bów wod­nych rzeki, je­zio­ra


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alimentacyjny

do­ty­czą­cy ali­men­ta­cji (pła­ce­nia ali­men­tów), np. obo­wią­zek ali­men­ta­cyj­ny


przy­miot­nik

 (1.1) praw. zwią­za­ny z ali­men­ta­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alimentariuszka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. ko­bie­ta otrzy­mu­ją­ca stały za­si­łek w po­sta­ci żyw­no­ści


Źródła:

Wiktionary

Alimentarny

1. zwią­za­ny z odży­wia­niem;
2. prze­sta­rza­le: ali­men­ta­cyj­ny


Źródła:

SJP.pl

Alimentator

osoba pła­cą­ca ali­men­ty


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś kto płaci ali­men­ty


Ali­men­ta­tor – organ sy­ste­mu au­to­no­micz­ne­go słu­żą­cy do po­bie­ra­nia ener­gii i ma­te­rii z oto­cze­nia.

Ter­min wpro­wa­dzo­ny przez Ma­ria­na Ma­zu­ra. Ali­men­ta­tor sta­no­wi po­cząt­ko­wy ele­ment toru ener­go­ma­te­rial­ne­go sy­ste­mu au­to­no­miczn­ne­go. Po­bra­ną ma­te­rię i ener­gię prze­ka­zu­je do aku­mu­la­to­ra.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alimentobiorca

osoba otrzy­mu­ją­ca ali­men­ty


Źródła:

SJP.pl

Alimentowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) pła­ce­nie ali­men­tów


Źródła:

Wiktionary

Alimenty

kwoty ło­żo­ne na utrzy­ma­nie osób nie­mo­gą­cych się utrzy­mać sa­mo­dziel­nie przez osoby ma­ją­cy taki obo­wią­zek z ty­tu­łu prawa


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) praw. re­gu­lar­ne, obli­ga­to­ryj­ne świad­cze­nia, na ogół pie­nięż­ne, na rzecz osób fi­zycz­nych, do któ­rych zo­bo­wią­zy­wa­ne są na dro­dze praw­nej inne osoby fi­zycz­ne;


Ali­men­ty (z ali­men­tum „po­karm”, od alere „kar­mić, żywić”) – świad­cze­nia na rzecz osób fi­zycz­nych, które nie mogą uzy­skać środ­ków utrzy­ma­nia włas­ny­mi si­ła­mi, do któ­rych zo­bo­wią­zy­wa­ne są inne osoby bli­skie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alina

imię żeń­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|ż.;


Alina – imię żeń­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go, pow­sta­łe jako forma po­chod­na od Ade­laj­da, Ade­li­na. W sta­ro­pol­szczyź­nie pi­sa­ne m.in. Alena, He­li­na. Imię to może mieć też zwią­zek z mia­nem Ha­li­na – „ładna”, „do­stoj­na”, „spo­koj­na”. Alina to także pier­wot­na, pru­ska nazwa rzeki Łyny, która w młod­szych for­mach brzmia­ła Alna (1251 n.e.) i Alne (1308). Alina w ję­zy­ku pru­skim oz­na­cza­ła sa­mi­cę je­le­nia – łanię. Po li­tew­sku słowo "el­nias" oz­na­cza je­le­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alinearność

→ ali­ne­ar­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ali­ne­ar­ne


Patrz:alinearny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alinearny

nie­u­sta­wio­ny w linii; nie­li­nio­wy, nie­cią­gły


Źródła:

SJP.pl

Alininy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Aliny lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Aliniometr

in­stru­ment ge­o­de­zyj­ny uży­wa­ny do wyz­na­cza­nia bezwz­ględ­nych prze­mie­szczeń ba­da­nych punk­tów


Źródła:

SJP.pl

Alinka

zdrob­nie­nie od: Alina (imię żeń­skie)


Źródła:

SJP.pl

Alioth

jedna z sied­miu gwiazd w gwia­zdo­zbio­rze Wiel­kiej Niedź­wie­dzi­cy, two­rzą­cych syl­wet­kę Wiel­kie­go Wozu


Alioth ("Ep­si­lon Ursae Ma­jo­ris", "ε UMa") – naj­ja­śniej­sza gwia­zda w gwia­zdo­zbio­rze Wiel­kiej Niedź­wie­dzi­cy, część aste­ryz­mu Wiel­kie­go Wozu. Jest od­da­lo­na o 83 lata świetl­ne od Słoń­ca.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alison

an­glo­sa­skie imię żeń­skie


Ali­son Bar­ros Mo­ra­es (ur. 30 czerw­ca 1982) – bra­zy­lij­ski pił­karz wy­stę­pu­ją­cy na po­zy­cji na­past­ni­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alistair

[czy­taj: ali­ster] obce imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Alit

skała osa­do­wa z dużą za­war­to­ścią glinu


Alit – mi­ne­ra­lo­gicz­na nazwa krze­mia­nu tri­wap­nia (za­sa­do­we­go krze­mia­nu wap­nia). Jest to nie­or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, sól kwasu krze­mo­we­go i wap­nia o wzo­rze za­pi­sy­wa­nym jako #PATRZ lub #PATRZ, a w oz­na­cza­ne­go sym­bo­lem #PATRZ. Jest skład­ni­kiem klin­kie­ru (pół­pro­duk­tu ce­men­tu port­landz­kie­go) od­po­wie­dzial­nym za wczes­ne wią­za­nie ce­men­tu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alitalia

wło­skie linie lot­ni­cze


Ali­ta­lia (AZ) – wło­ski na­ro­do­wy prze­woź­nik lot­ni­czy, ist­nie­ją­cy od 1946 do 2021. Do­mi­nu­ją­cym udzia­łow­cem był wło­ski skarb pań­stwa, resz­ta akcji znaj­do­wa­ła się w rę­kach pra­cow­ni­ków. Głów­ny in­we­stor bran­żo­wy, Eti­had, dy­spo­no­wał 49% udzia­łów.

Głów­ny węzeł Ali­ta­lii znaj­do­wał się na lot­ni­sku Fiu­mi­ci­no w Rzy­mie (FCO).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aliteracja

pow­tó­rze­nie jed­na­ko­wych ukła­dów gło­sko­wych na po­cząt­ku ko­lej­nych wer­sów lub są­sia­du­ją­cych ze sobą wy­ra­zów jako spo­sób in­stru­men­ta­cji gło­sko­wej, uwy­dat­nie­nia bu­do­wy wier­sza lub gry słów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. pow­tó­rze­nie jed­nej lub kilku gło­sek na po­cząt­ku lub w ak­cen­to­wa­nych po­zy­cjach ko­lej­nych wy­ra­zów two­rzą­cych zda­nie lub wers;


Ali­te­ra­cja (z łac. "ad + li­te­ra") – pow­tó­rze­nie w ce­lach ek­spre­syw­nych jed­nej lub kilku gło­sek na po­cząt­ku lub w ak­cen­to­wa­nych po­zy­cjach ko­lej­nych wy­ra­zów two­rzą­cych zda­nie lub wers.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aliteracki

nie zwią­za­ny z li­te­ra­tu­rą, nie­li­te­rac­ki


przy­miot­nik

 (1.1) po­zba­wio­ny cech li­te­rac­kich


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aliteracyjność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ali­te­ra­cyj­ne


Źródła:

Wiktionary

Aliteracyjny

do­ty­czą­cy ali­te­ra­cji


przy­miot­nik

 (1.1) liter. do­ty­czą­cy ali­te­ra­cji; opar­ty na ali­te­ra­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alitowy

→ alit


Patrz:alit

Źródła:

SJP.pl

Alium

dwu­let­nia, ce­bul­ko­wa ro­śli­na wa­rzyw­na, uży­wa­na jako przy­pra­wa ku­chen­na oraz śro­dek lecz­ni­czy; czos­nek


Źródła:

SJP.pl

Alizaryna

sub­stan­cja bar­wią­ca, daw­niej otrzy­my­wa­na z ko­rze­ni ma­rzan­ny far­biar­skiej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. cenny, czer­wo­ny barw­nik za­pra­wo­wy sto­so­wa­ny w ana­li­zie che­micz­nej;


Ali­za­ry­na, czer­wień ali­za­ry­no­wa – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy chi­no­nów, po­chod­na an­tra­chi­no­nu. Czer­wo­ny barw­nik sto­so­wa­ny już w sta­ro­żyt­no­ści jako tzw. kra­plak, po­zy­ski­wa­ny z ko­rze­ni ma­rza­ny bar­wier­skiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alizarynowy

przy­miot­nik od: ali­za­ry­na


Źródła:

SJP.pl

Alizja

ko­liz­ja stat­ku bę­dą­ce­go w ruchu ze stat­kiem sto­ją­cym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) żegl. zde­rze­nie stat­ku pły­ną­ce­go ze sto­ją­cym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alić

ali­ści; daw­niej:
1. spój­nik wy­ra­ża­ją­cy prze­ci­wień­stwo, kon­trast bądź od­mien­ne uję­cie tre­ści, np.: Smut­ne to, alić praw­dzi­we.; a jed­nak, mimo to;
2. par­ty­ku­ła wzmac­nia­ją­ca, wy­ra­ża­ją­ca zwy­kle od­mien­ność, nagłą zmia­nę sy­tu­a­cji, np.: Alić prze­gra­li już w pier­wszym star­ciu.; a to


spój­nik

 (1.1) stpol. i oto

za­i­mek wska­zu­ją­cy

 (2.1) stpol. oto


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aliści

daw­niej:
1. spój­nik wy­ra­ża­ją­cy prze­ci­wień­stwo, kon­trast bądź od­mien­ne uję­cie tre­ści, np.: Smut­ne to, ali­ści praw­dzi­we.; a jed­nak, mimo to;
2. par­ty­ku­ła wzmac­nia­ją­ca, wy­ra­ża­ją­ca zwy­kle od­mien­ność, nagłą zmia­nę sy­tu­a­cji, np.: Ali­ści prze­gra­li już w pier­wszym star­ciu.; a to


spój­nik

 (1.1) przest. …przy­łą­cza­ją­cy zda­nie współ­rzęd­ne, któ­re­go treść jest sprzecz­na z tym, co można zro­zu­mieć z wcze­śniej­sze­go wy­po­wie­dze­nia

 (1.2) śrpol. …słu­żą­cy do two­rze­nia kon­struk­cji, w któ­rych zda­nie za spój­ni­kiem opi­su­je czyn­ność, która na­stą­pi­ła, po­nie­waż od­by­ła się czyn­ność opi­sa­na w zda­niu przed spój­ni­kiem

 (1.3) śrpol. …pod­kre­śla­ją­cy na­stęp­stwo cza­so­we wpro­wa­dza­ne­go wy­po­wie­dze­nia

par­ty­ku­ła

 (2.1) przest. …wpro­wa­dza­ją­ca wy­po­wie­dze­nie, pod­kre­śla­ją­ca zmia­nę sy­tu­a­cji i za­sko­cze­nie nią spo­wo­do­wa­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aliż

spój­nik

 (1.1) stpol. że

 (1.2) stpol. do­pó­ki


Źródła:

Wiktionary

Alk.

skrót

 (1.1) = al­ko­hol


Źródła:

Wiktionary

Alka

ga­tu­nek śred­niej wiel­ko­ści ptaka mor­skie­go z rzędu siew­ko­wych; alka zwy­czaj­na, alka krzy­wo­no­sa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Alca torda|ref=tak., ptak mor­ski gnież­dżą­cy się na wy­brze­żach At­lan­ty­ku;

 (1.2) ornit. pot. każdy ptak na­le­żą­cy do ro­dzi­ny alk (nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Al­ci­dae|ref=tak.)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alka-Prim

nazwa hand­lo­wa leku zo­bo­jęt­nia­ją­ce­go kwas żo­łąd­ko­wy i prze­ciw­bó­lo­we­go, za­wie­ra­ją­ce­go kwas ace­ty­lo­sa­li­cy­lo­wy i wo­do­ro­wę­glan sodu


Źródła:

SJP.pl

Alka-Seltzer

[czy­taj: alka zel­cer] nazwa hand­lo­wa leku zo­bo­jęt­nia­ją­ce­go kwas żo­łąd­ko­wy i prze­ciw­bó­lo­we­go, za­wie­ra­ją­ce­go kwas ace­ty­lo­sa­li­cy­lo­wy i wo­do­ro­wę­glan sodu


Źródła:

SJP.pl

Alkacymetria

ob­ję­to­ścio­wa me­to­da che­micz­nej ana­li­zy ilo­ścio­wej


Al­ka­cy­me­tria – jeden z waż­niej­szych dzia­łów ana­li­zy mia­recz­ko­wej, zwa­nej też ana­li­zą ob­ję­to­ścio­wą, w któ­rym usta­la się do­kład­ne stę­że­nie kwa­sów lub zasad po­przez mia­recz­ko­wa­nie rozt­wo­rów z uży­ciem od­po­wied­nio zasad lub kwa­sów. W trak­cie mia­recz­ko­wa­nia al­ka­cy­me­trycz­ne­go za­cho­dzi re­ak­cja zo­bo­jęt­nia­nia, która pro­wa­dzi do zmian pH mie­sza­ni­ny. Zmia­ny te re­je­stru­je się z uży­ciem che­micz­nych wskaź­ni­ków pH, lub pH-me­trów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkacymetryczny

→ al­ka­cy­me­tria


Patrz:alkacymetria

Źródła:

SJP.pl

Alkad

star­szy urzęd­nik gminy w Hisz­pa­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba sto­ją­ca na czele władz miej­skich w Hisz­pa­nii


Alkad (hiszp. "al­cal­de" z arab. الْقَائِد "al-kadi" 'sę­dzia') – osoba sto­ją­ca na czele władz miej­skich w Hisz­pa­nii (prze­wod­ni­czą­cy za­rzą­du mia­sta), od­po­wied­nik bur­mi­strza lub pre­zy­den­ta mia­sta. Funk­cja i kom­pe­ten­cje Al­ka­da mogą róż­nić się w za­leż­no­ści od kraju i szcze­bla ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go. Ter­min ten jest po­wszech­nie uży­wa­ny w Hisz­pa­nii oraz w kra­jach Ame­ry­ki Ła­ciń­skiej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkahest

śro­dek al­che­micz­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. chem. le­gen­dar­ny al­che­micz­ny uni­wer­sal­ny roz­pu­szczal­nik


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkaid

jedna z sied­miu gwiazd w gwia­zdo­zbio­rze Wiel­kiej Niedź­wie­dzi­cy two­rzą­cych syl­wet­kę Wiel­kie­go Wozu; Be­nath­nash


Al­ka­id ("Eta Ursae Ma­jo­ris", "η UMa") – jedna z ja­śniej­szych gwiazd w gwia­zdo­zbio­rze Wiel­kiej Niedź­wie­dzi­cy. Od­le­gła od Słoń­ca o około 104 lat świetl­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkajos

poeta grec­ki, żył na prze­ło­mie VII i VI w. p.n.e.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkajski

taki jak u Al­ka­jo­sa, wła­ści­wy Al­ka­jo­so­wi, na­wią­zu­ją­cy do pie­śni Al­ka­jo­sa itp.


Źródła:

SJP.pl

Alkala

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. to­po­nim obec­ny w naz­wach kil­ku­na­stu miast w Hisz­pa­nii, Ko­lum­bii i na Fi­li­pi­nach


Źródła:

Wiktionary

Alkalia

wo­do­rot­len­ki me­ta­li al­ka­licz­nych, mocne za­sa­dy nie­or­ga­nicz­ne


Al­ka­lia (arab. "al-kali" – „potaż”) – wo­do­rot­len­ki li­tow­ców (CsOH, RbOH, KOH, NaOH i LiOH) i naj­bar­dziej za­sa­do­wych be­ry­low­ców, np. wo­do­rot­len­ku wap­nia, (jest to grupa al­ka­liów żrą­cych), także wę­gla­ny naj­bar­dziej za­sa­do­wych li­tow­ców, np. wę­gla­nu sodu i po­ta­su (al­ka­lia ła­god­ne). Do al­ka­liów za­li­cza się także wodę amo­nia­kal­ną, (al­ka­lia lotne). Wszyst­kie al­ka­lia są roz­pu­szczal­ne, a ich rozt­wo­ry mają od­czyn za­sa­do­wy (al­ka­licz­ny). Ich moc ma­le­je w na­stę­pu­ją­cym sze­re­gu:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkaliceluloza

Al­ka­li­ce­lu­lo­za – pół­pro­dukt che­micz­ny uzy­ski­wa­ny przez trak­to­wa­nie ce­lu­lo­zy ok. 18% rozt­wo­rem wo­do­rot­len­ku sodu. Za­wie­ra ok. 50% wody i ok. 15% NaOH, przy czym sza­cu­je się, że ok. po­ło­wa NaOH jest zwią­za­na z ce­lu­lo­zą. Jej skład che­micz­ny nie jest ści­śle okre­ślo­ny i od­po­wia­da w przy­bli­że­niu wzo­ro­wi #PATRZ. Roz­pu­szcza się w od­czyn­ni­ku Schwe­i­ze­ra.


Źródła:

Wikipedia

Alkalicznoskaleniowy

gra­nit al­ka­licz­no­ska­le­nio­wy - mag­mo­wa skała głę­bi­no­wa, od­mia­na gra­ni­tu; ala­skit


Źródła:

SJP.pl

Alkaliczność

po­sia­da­nie wła­ści­wo­ści za­sa­dy; za­sa­do­wość


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. bio­chem. zob. za­sa­do­wość.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkaliczny

1. w che­mii: taki, który ma silne wła­ści­wo­ści za­sa­do­we (np. rozt­wór al­ka­licz­ny);
2. me­ta­le al­ka­licz­ne - me­ta­le, któ­rych wo­do­rot­len­ki są sil­ny­mi za­sa­da­mi;
3. ba­te­ria al­ka­licz­na - ba­te­ria o dużej trwa­ło­ści, w któ­rej elek­tro­li­tem jest wo­do­rot­le­nek me­ta­lu al­ka­licz­ne­go


przy­miot­nik

 (1.1) chem. do­ty­czą­cy al­ka­liów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkalifil

or­ga­nizm, dla któ­re­go op­ty­mal­nym śro­do­wi­skiem są wody lub gleby o od­czy­nie za­sa­do­wym


Źródła:

SJP.pl

Alkalimetria

me­to­da ana­li­zy che­micz­nej poz­wa­la­ją­ca na okre­śle­nie ilo­ścio­we kwa­sów przez mia­recz­ko­wa­nie za­sa­da­mi


Źródła:

SJP.pl

Alkalimetryczny

→ al­ka­li­me­tria


Patrz:alkalimetria

Źródła:

SJP.pl

Alkalizacja

czy­nie­nie cze­goś al­ka­licz­nym, do­da­wa­nie związ­ków za­sa­do­wych


Źródła:

SJP.pl

Alkalizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) chem. pro­ces zmie­nia­nia od­czy­nu na bar­dziej za­sa­do­wy; do­da­wa­nie za­sa­dy


Źródła:

Wiktionary

Alkalizować

w che­mii: do­da­wać związ­ki za­sa­do­we w celu zne­u­tra­li­zo­wa­nia kwa­sów albo na­da­nia cha­rak­te­ru za­sa­do­we­go


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) chem. do­da­wać za­sa­dy, zmie­niać od­czyn na za­sa­do­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkaloid

zwią­zek or­ga­nicz­ny, prze­waż­nie tru­ją­cy; w ma­łych daw­kach może być sto­so­wa­ny jako lek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. na­tu­ral­nie wy­stę­pu­ją­cy za­sa­do­wy zwią­zek che­micz­ny (na ogół he­te­ro­cy­klicz­ny), głów­nie po­cho­dze­nia ro­ślin­ne­go, za­wie­ra­ją­cy azot;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkaloidowy

przy­miot­nik od: al­ka­lo­id


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy al­ka­lo­i­du, zwią­za­ny z al­ka­lo­i­dem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkaloidy

zwią­zek or­ga­nicz­ny, prze­waż­nie tru­ją­cy; w ma­łych daw­kach może być sto­so­wa­ny jako lek


Na tę stro­nę wska­zu­je „Al­ka­lo­id”. Zo­bacz też: Al­ka­lo­id – pół­noc­no­ma­ce­doń­skie przed­się­bior­stwo far­ma­ce­u­tycz­ne i "Al­ka­lo­id" – po­wieść z 2012.

Al­ka­lo­i­dy (arab­skie "al­ka­li" – potaż i εἶδος "eidos" – po­stać = „przyj­mu­ją­cy po­stać za­sa­dy”) – grupa na­tu­ral­nie wy­stę­pu­ją­cych za­sa­do­wych związ­ków or­ga­nicz­nych (na ogół he­te­ro­cy­klicz­nych), głów­nie po­cho­dze­nia ro­ślin­ne­go, za­wie­ra­ją­cych azot.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkaloza

za­bu­rze­nie rów­no­wa­gi kwa­so­wo-za­sa­do­wej w or­ga­niz­mie czło­wie­ka, pod­wyż­szo­ny po­ziom zasad we krwi, stan od­wrot­ny do kwa­si­cy; za­sa­do­wi­ca


Źródła:

SJP.pl

Alkamenes

Al­ka­me­nes (gr. Ἀλκαμένης) – grec­ki rzeź­biarz z V w. p.n.e., po­cho­dzą­cy z Aten lub Lem­nos, uczeń Fi­dia­sza, dzia­łał m.in. w Ate­nach, Olim­pii i Spar­cie.


Źródła:

Wikipedia

Alkan

wę­glo­wo­dór sto­so­wa­ny jako su­ro­wiec w prze­my­śle che­micz­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. na­sy­co­ny wę­glo­wo­dór ali­fa­tycz­ny, w któ­rym wy­stę­pu­ją wy­łącz­nie po­je­dyn­cze wią­za­nia che­micz­ne;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkanina

na­tu­ral­ny barw­nik czer­wo­ny wy­stę­pu­ją­cy w ko­rze­niach al­kan­ny i far­bow­ni­ka; an­chu­si­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. na­tu­ral­ny barw­nik ro­ślin­ny o czer­wo­no-fio­le­to­wej bar­wie, wy­stę­pu­ją­cy głów­nie w ko­rze­niach ro­ślin z ro­dza­ju Al­kan­na


Al­ka­ni­na, an­chu­si­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, na­tu­ral­ny, czer­wo­ny barw­nik, otrzy­my­wa­ny z ko­rze­ni al­kan­ny bar­wier­skiej ("Al­kan­na tinc­to­ria") oraz far­bow­ni­ka le­kar­skie­go ("An­chu­sa of­fi­ci­na­lis"). Po­chod­na naf­to­chi­no­nu. Al­ka­ni­ny uży­wa­no jako barw­ni­ka za­pra­wo­we­go, na­to­miast obec­nie wy­ko­rzy­stu­je się ją w prze­my­śle kos­me­tycz­nym, w mi­kro­sko­pii oraz w ana­li­zie che­micz­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkaninowy

→ al­ka­ni­na


Patrz:alkanina

Źródła:

SJP.pl

Alkanna

1. by­li­na ste­po­wa z ro­dzi­ny szorst­ko­list­nych, ros­ną­ca na ste­pach ob­sza­ru śró­dziem­no­mor­skie­go, z któ­rej ko­rze­ni otrzy­mu­je się czer­wo­ny barw­nik;
2. w che­mii: mie­sza­ni­na barw­ni­ków z tej ro­śli­ny, uży­wa­na do bar­wie­nia kos­me­ty­ków i środ­ków żyw­no­ścio­wych


Al­kan­na, czer­wie­ni­ca ("Al­kan­na") – ro­dzaj ro­ślin na­le­żą­cy do ro­dzi­ny ogó­recz­ni­ko­wa­tych ("Bo­ra­gi­na­ce­ae"). Obej­mu­je około 40–50 ga­tun­ków. Wy­stę­pu­ją one w po­łud­nio­wej Eu­ro­pie (17 ga­tun­ków), pół­noc­nej Afry­ce i w Azji po­łud­nio­wo-za­chod­niej się­ga­jąc po Iran na wscho­dzie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkanowy

→ alkan


Patrz:alkan

Źródła:

SJP.pl

Alkantara

marka mięk­kie­go, wy­trzy­ma­łe­go ma­te­ria­łu tek­styl­ne­go; Al­can­ta­ra


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Hisz­pa­nii;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkantaryn

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) rel. hist. czło­nek odła­mu fran­cisz­ka­nów za­po­cząt­ko­wa­ne­go w Hisz­pa­nii;


Źródła:

Wiktionary

Alkany

wę­glo­wo­dór sto­so­wa­ny jako su­ro­wiec w prze­my­śle che­micz­nym


Al­ka­ny ("pa­ra­fi­ny", z parum af­fi­nis = mało po­wi­no­wa­ty) – łań­cu­cho­we wę­glo­wo­do­ry na­sy­co­ne, or­ga­nicz­ne związ­ki che­micz­ne zbu­do­wa­ne wy­łącz­nie z ato­mów węgla i wo­do­ru, przy czym atomy węgla po­łą­czo­ne są ze sobą wy­łącz­nie wią­za­nia­mi po­je­dyn­czy­mi. Ogól­ny wzór su­ma­rycz­ny al­ka­nów ma po­stać #PATRZ.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkapton

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy kwa­sów kar­bok­sy­lo­wych, me­ta­bo­lit prze­mia­ny fe­ny­lo­a­la­ni­ny i ty­ro­zy­ny; kwas ho­mo­gen­ty­zy­no­wy


Źródła:

SJP.pl

Alkaptonuria

cho­ro­ba ge­ne­tycz­na pro­wa­dzą­ca do za­pa­le­nia sta­wów i ścię­gien


Al­kap­to­nu­ria, ochro­no­za, AKU (al­ka­lia – arab. al-kali „potaż” + gr. háptein „zła­pać” + oúron „mocz”) – rzad­ka, ge­ne­tycz­nie uwa­run­ko­wa­na cho­ro­ba po­le­ga­ją­ca na en­zy­ma­tycz­nym de­fek­cie me­ta­bo­licz­nym w szla­ku prze­mian ami­nok­wa­sów aro­ma­tycz­nych: ty­ro­zy­ny i fe­ny­lo­a­la­ni­ny. Al­kap­to­nu­ria jest dzie­dzi­czo­na w spo­sób au­to­so­mal­ny re­ce­syw­ny. We krwi osób cho­rych na al­kap­to­nu­rię do­cho­dzi do


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkatron

tran­zy­stor po­lo­wy o sy­me­trii ko­ło­wej, o dwóch bra­mach złą­czo­wych


Al­ka­tron – ro­dzaj tran­zy­sto­ra uni­po­lar­ne­go. Wy­po­sa­żo­ny jest on w dwa złą­cza ma­ją­ce sy­me­trię ko­ło­wą. Każde złą­cze sta­no­wi od­dziel­ną bram­kę. Jedna z bra­mek służy do usta­le­nia żą­da­nej po­cząt­ko­wej sze­ro­ko­ści ka­na­łu w ten spo­sób, aby od­dzia­ły­wa­nie na­pię­cia na dru­giej bram­ce na prąd tego ka­na­łu było mak­sy­mal­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkazaba

twier­dza lub cy­ta­de­la w ar­chi­tek­tu­rze mu­zuł­mań­skiej; kasba, kasba


Źródła:

SJP.pl

Alkazar

mu­zuł­mań­ska świec­ka re­zy­den­cja o cha­rak­te­rze re­pre­zen­ta­cyj­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. ar­chit. wa­row­ny pałac w stylu ma­u­re­tań­skim (hisz­pań­sko-arab­skim), ce­chu­ją­cy się po­łą­cze­niem funk­cji re­zy­den­cji i for­te­cy


Zo­bacz też: Al­ka­zar – stro­na ujed­noz­nacz­nia­ją­ca.

Al­ka­zar (arab. القصر, trb. "al-qaṣr", w tłum. na pol. „pałac”, „zamek”, „fort”; hiszp. "alcázar") – na Bli­skim Wscho­dzie – świec­ka re­zy­den­cja o cha­rak­te­rze re­pre­zen­ta­cyj­nym, bu­do­wa­na w cen­trum lub poza mu­ra­mi mia­sta. W Hisz­pa­nii – wa­row­ny, a za­ra­zem re­pre­zen­ta­cyj­ny pałac ma­u­re­tań­ski o ce­chach ar­chi­tek­tu­ry mu­zuł­mań­skiej, któ­re­go po­mie­szcze­nia miesz­kal­ne i użyt­ko­we były gru­po­wa­ne wokół dzie­dziń­ców z por­ty­ka­mi. Al­ka­zar w Se­wil­li ucho­dzi za naj­wy­bit­niej­sze dzie­ło ar­chi­tek­tu­ry ma­u­re­tań­skiej w Hisz­pa­nii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alken

nie­na­sy­co­ny wę­glo­wo­dór ali­fa­tycz­ny; ole­fi­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. nie­na­sy­co­ny wę­glo­wo­dór ali­fa­tycz­ny, w któ­rym wy­stę­pu­je jedno pod­wój­ne wią­za­nie che­micz­ne po­mię­dzy ato­ma­mi węgla;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkenowy

→ alken


Patrz:alken

Źródła:

SJP.pl

Alkeny

nie­na­sy­co­ny wę­glo­wo­dór ali­fa­tycz­ny; ole­fi­na


Al­ke­ny – or­ga­nicz­ne związ­ki che­micz­ne z grupy wę­glo­wo­do­rów nie­na­sy­co­nych, w któ­rych wy­stę­pu­je jedno pod­wój­ne wią­za­nie che­micz­ne mię­dzy ato­ma­mi węgla (#PATRZ). Razem ze związ­ka­mi, które po­sia­da­ją dwa lub wię­cej wią­zań pod­wój­nych (po­lie­na­mi, ta­ki­mi jak dieny, trie­ny itd.)


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkermes

prze­sta­rza­łe: owad z ro­dzi­ny plusk­wia­ków, z któ­re­go larw pro­du­ko­wa­no barw­nik do tka­nin; czer­wiec pol­ski; al­kier­mes


Al­ker­mes – ro­dzaj na­po­ju al­ko­ho­lo­we­go o czer­wo­nej bar­wie, który dzię­ki przy­pra­wom ko­rzen­nym jest bar­dzo aro­ma­tycz­ny; li­kier wło­skie­go po­cho­dze­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alki

ga­tu­nek śred­niej wiel­ko­ści ptaka mor­skie­go z rzędu siew­ko­wych; alka zwy­czaj­na, alka krzy­wo­no­sa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, licz­ba mnoga

 (1.1) ornit. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Al­ci­dae|ref=tak., ro­dzi­na pta­ków mor­skich z rzędu siew­kow­ców, za­miesz­ku­ją­cych wy­łącz­nie pół­ku­lę pół­noc­ną;


Alki (Al­ci­dae) – ro­dzi­na pta­ków z rzędu siew­ko­wych (Cha­ra­drii­for­mes). Obej­mu­je 24 ga­tun­ki obec­nie ży­ją­ce oraz jeden wy­mar­ły. Obej­mu­je ga­tun­ki mor­skie za­miesz­ku­ją­ce ska­li­ste wy­brze­ża w stre­fie kli­ma­tów chłod­nych i umiar­ko­wa­nych pół­ku­li pół­noc­nej (cho­ciaż niek­tó­re ga­tun­ki za­pu­szcza­ją się nawet do Za­to­ki Ka­li­for­nij­skiej). Ka­na­dyj­ski or­ni­to­log, Ant­ho­ny Ga­ston, za­su­ge­ro­wał, że więk­szość ga­tun­ków trzy­ma się pół­noc­nych wód przez wzgląd na obec­ne w tro­pi­kach re­ki­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkibiades

(ok. 450-404 p.n.e.) ateń­ski wódz i po­li­tyk z okre­su wojny pe­lo­po­ne­skiej; Al­cy­bia­des


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) hist. ateń­ski stra­teg;

 (1.2) imię|pol­ski|m.


Al­ki­bia­des, Al­cy­bia­des (gr. Ἀλκιβιάδης, ur. 450 p.n.e., zm. 404 p.n.e.) – ateń­ski stra­teg. Był de­cy­du­ją­cą po­sta­cią ostat­nich 15 lat II wojny pe­lo­po­ne­skiej. Cha­rak­te­ry­zo­wa­ny jest jako wy­bit­ny po­li­tyk i wódz, któ­re­mu brak roz­wa­gi, wy­gó­ro­wa­ne am­bi­cje i skłon­ność do wy­staw­ne­go trybu życia przy­spo­rzy­ły wielu wro­gów. Dla Gre­ków był po­sta­cią kon­tro­wer­syj­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkibiadesowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Al­ki­bia­de­sa lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alkid

po­tocz­nie: al­ki­dal (ży­wi­ca wy­ko­rzy­sty­wa­na m.in. do wy­ro­bu farb)


Źródła:

SJP.pl

Alkidal

ży­wi­ca wy­ko­rzy­sty­wa­na do wy­ro­bu farb, la­kie­rów itp.


Źródła:

SJP.pl

Alkidale

ży­wi­ca wy­ko­rzy­sty­wa­na do wy­ro­bu farb, la­kie­rów itp.


Źródła:

SJP.pl

Alkidowy

ży­wi­ca al­ki­do­wa - ży­wi­ca wy­ko­rzy­sty­wa­na m.in. do wy­ro­bu farb, la­kie­rów i kle­jów; al­ki­dal, alkid


Źródła:

SJP.pl

Alkiermes

prze­sta­rza­łe: owad z ro­dzi­ny plusk­wia­ków, z któ­re­go larw pro­du­ko­wa­no barw­nik do tka­nin; czer­wiec pol­ski; al­ker­mes


Źródła:

SJP.pl

Alkiermesowate

o ce­chach al­kier­me­so­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


Źródła:

SJP.pl

Alkiermesowaty

o ce­chach al­kier­me­so­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny al­kier­me­so­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkierz

1. wy­su­nię­ta na­roż­na część bu­dyn­ku kryta osob­nym da­chem
2. bocz­ny, mały pokój, słu­żą­cy zwy­kle za sy­pial­nię


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ar­chit. wy­su­nię­ty na­roż­nik bu­dyn­ku z wy­dzie­lo­nym da­chem;

 (1.2) daw. mały bocz­ny pokój słu­żą­cy za sy­pial­nię


Al­kierz (st.franc. "arquière" "miej­sce dla łucz­ni­ków" (wy­sta­ją­ce z muru), z łac. "ar­cu­a­rium", "wy­kusz dla łucz­ni­ków", niem. "Erker") – na­roż­nik, zwy­kle na rzu­cie kwa­dra­tu lub pro­sto­ką­ta, wy­raź­nie wy­stę­pu­ją­cy z bryły bu­dyn­ku, z odręb­nym da­chem, nie­kie­dy wyż­szy od kor­pu­su głów­ne­go i wów­czas zwany wieżą al­kie­rzo­wą.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkierzowy

zwią­za­ny z al­kie­rzem


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z al­kie­rzem, do­ty­czą­cy al­kie­rza


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkierzyk

zdrob­nie­nie od: al­kierz


Źródła:

SJP.pl

Alkil

jed­no­war­to­ścio­wa grupa or­ga­nicz­na, wy­wo­dzą­ca się z czą­stecz­ki wę­glo­wo­do­ru ali­fa­tycz­ne­go, np. metyl lub etyl


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. jed­no­war­to­ścio­wa grupa or­ga­nicz­na wy­wo­dzą­ca się z czą­stecz­ki wę­glo­wo­do­ru ali­fa­tycz­ne­go (al­ka­nu) przez oder­wa­nie jed­ne­go atomu wo­do­ru;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkilacja

pro­ces syn­te­zy che­micz­nej po­le­ga­ją­cy na za­stę­po­wa­niu wo­do­ru al­ki­la­mi


Źródła:

SJP.pl

Alkile

jed­no­war­to­ścio­wa grupa or­ga­nicz­na, wy­wo­dzą­ca się z czą­stecz­ki wę­glo­wo­do­ru ali­fa­tycz­ne­go, np. metyl lub etyl


Źródła:

SJP.pl

Alkiloarylosulfoniany

Al­ki­lo­a­ry­lo­sul­fo­nia­ny – związ­ki or­ga­nicz­ne, sul­fo­no­wa­ne pa­ra­fi­ny za­wie­ra­ją­ce li­po­fi­lo­wy frag­ment ali­fa­tycz­ny i ary­lo­wy oraz hy­dro­fi­lo­wą grupę sul­fo­no­wą. Są to sub­stan­cje po­wierzch­nio­wo czyn­ne na­le­żą­ce do de­ter­gen­tów anio­no­wych. Sole al­ki­lo­a­ry­lo­wych kwa­sów sul­fo­no­wych, np. do­de­cy­lo­ben­ze­no­sul­fo­nian sodu, wy­ka­zu­ją dobre wła­ści­wo­ści pio­rą­ce i my­ją­ce.


Źródła:

Wikipedia

Alkilosiarczan

zwią­zek or­ga­nicz­ny bę­dą­cy solą mo­no­e­strów kwasu siar­ko­we­go i ali­fa­tycz­nych al­ko­ho­li, sto­so­wa­ny jako skład­nik szam­po­nów, środ­ków pio­rą­cych i my­ją­cych oraz jako sub­stan­cja po­moc­ni­cza w prze­my­śle włó­kien­ni­czym, skó­rza­nym, two­rzyw sztucz­nych


Źródła:

SJP.pl

Alkilosiarczany

zwią­zek or­ga­nicz­ny bę­dą­cy solą mo­no­e­strów kwasu siar­ko­we­go i ali­fa­tycz­nych al­ko­ho­li, sto­so­wa­ny jako skład­nik szam­po­nów, środ­ków pio­rą­cych i my­ją­cych oraz jako sub­stan­cja po­moc­ni­cza w prze­my­śle włó­kien­ni­czym, skó­rza­nym, two­rzyw sztucz­nych


Źródła:

SJP.pl

Alkilowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) chem. re­ak­cja wpro­wa­dza­nia grupy al­ki­lo­wej (al­ki­lu) lub al­ki­lo­a­ry­lo­wej do czą­stecz­ki związ­ku or­ga­nicz­ne­go;


Al­ki­lo­wa­nie, al­ki­la­cja – ob­szer­na grupa re­ak­cji che­micz­nych po­le­ga­ją­cych na prze­nie­sie­niu grupy al­ki­lo­wej lub ary­lo­al­ki­lo­wej z jed­ne­go do dru­gie­go związ­ku che­micz­ne­go. Grupa al­ki­lo­wa może być prze­nie­sio­na w for­mie rod­ni­ka, kar­bo­a­nio­nu lub kar­bo­ka­tio­nu co sta­no­wi pod­sta­wę sy­ste­ma­ty­ki tych re­ak­cji. Ze wzglę­du na tech­no­lo­gicz­ne i bio­lo­gicz­ne zna­cze­nie tych re­ak­cji ba­da­nie al­ki­lo­wa­nia sta­no­wi jeden z naj­waż­niej­szych dzia­łów che­mii or­ga­nicz­nej.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alkilować

do­da­wać grupy al­ki­lo­we do związ­ku che­micz­ne­go


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) chem. przy­łą­czać grupę al­ki­lo­wą do związ­ku or­ga­nicz­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkilowy

zwią­za­ny z al­ki­lem


Źródła:

SJP.pl

Alkin

wę­glo­wo­dór łań­cu­cho­wy nie­na­sy­co­ny za­wie­ra­ją­cy w czą­stecz­kach jedno wią­za­nie po­trój­ne mię­dzy ato­ma­mi węgla


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. nie­na­sy­co­ny wę­glo­wo­dór ali­fa­tycz­ny, w któ­rym wy­stę­pu­je jedno po­trój­ne wią­za­nie che­micz­ne po­mię­dzy ato­ma­mi węgla;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkinoos

Al­ki­no­os (stgr. "Ἀλκίνοος" 'Po­tęż­ny Umysł' od "ἀλκή" 'siła, po­tę­ga' i "νόος" 'umysł') – w mi­to­lo­gii grec­kiej król Fe­a­ków miesz­ka­ją­cych na wy­spie Sche­rii. Wnuk Po­sej­do­na, syn Fa­jak­sa lub Na­u­si­to­o­sa, brat Lo­kro­sa, mał­żo­nek kró­lo­wej Arete i oj­ciec Na­u­zy­ki.


Źródła:

Wikipedia

Alkinowy

→ alkin


Patrz:alkin

Źródła:

SJP.pl

Alkiny

wę­glo­wo­dór łań­cu­cho­wy nie­na­sy­co­ny za­wie­ra­ją­cy w czą­stecz­kach jedno wią­za­nie po­trój­ne mię­dzy ato­ma­mi węgla


Al­ki­ny (zwy­cza­jo­wo: ace­ty­le­ny) – grupa or­ga­nicz­nych związ­ków che­micz­nych bę­dą­cych wę­glo­wo­do­ra­mi nie­na­sy­co­ny­mi, w któ­rych wy­stę­pu­je jedno wią­za­nie po­trój­ne mię­dzy ato­ma­mi węgla (#PATRZ).

Naj­prost­szym al­ki­nem jest etyn, zwy­kle zwany ace­ty­le­nem, #PATRZ. Al­ki­ny są ge­ne­ral­nie bar­dziej re­ak­tyw­ne od al­ka­nów i al­ke­nów. Ule­ga­ją re­ak­cjom wła­ści­wym wszyst­kim wę­glo­wo­do­rom, jak spa­la­nie, i ad­dy­cjom ty­po­wym dla al­ke­nów, lecz także np. tri­me­ry­za­cji do po­chod­nych ben­ze­nu. Ogól­ny wzór al­ki­nów to: #PATRZ.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkione

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) mitgr. jedna z Ple­jad; córka At­la­sa i Ple­jo­ne; prze­nie­sio­na na fir­ma­ment jako gwia­zda Al­kio­ne (1.4);

 (1.2) mitgr. kró­lew­na z Ma­gnez­ji; córka Eola i żona Ke­yk­sa, za­mie­nio­na w zi­mo­rod­ka;

 (1.3) mitgr. córka Idasa, syna Afa­re­u­sa, i Mar­pes­sy oraz żona Me­le­a­gra;

 (1.4) astr. naj­ja­śniej­sza gwia­zda w Ple­ja­dach; jedna z gwiazd w gwia­zdo­zbio­rze Byka; jedna z gwiazd po­je­dyn­czych;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alkmaar

Zo­bacz też: Alk­ma­ar (Su­ri­nam).

Alk­ma­ar – mia­sto i gmina w pół­noc­no-za­chod­niej Ho­lan­dii, w pro­win­cji Ho­lan­dia Pół­noc­na, zlo­ka­li­zo­wa­ne nad Ka­na­łem Pół­noc­no­ho­len­der­skim. Oś­ro­dek prze­my­sło­wy (pro­duk­cja cze­ko­la­dy), hand­lo­wy (miej­sce tar­gów se­ro­war­skich) i kul­tu­ral­ny (mu­ze­um piwa).


Źródła:

Wikipedia

Alkman

Alk­man (gr. Ἀλκμάν), VII w. p.n.e. – spar­tań­ski poeta za­li­cza­ny do naj­więk­szych twór­ców li­rycz­nych sta­ro­żyt­nej Gre­cji.

Alk­man praw­do­po­dob­nie był Spar­ta­ni­nem, ale we­dług niek­tó­rych źró­deł po­cho­dził z Sar­des w Lidii. Mógł być też nie­wol­ni­kiem, któ­re­go wyz­wo­lo­no i przyz­na­no oby­wa­tel­stwo mia­sta ze wzglę­du na wiel­ki ta­lent. We­dług Pa­u­za­nia­sza po śmier­ci zo­stał po­cho­wa­ny obok rze­ko­me­go gro­bow­ca He­le­ny.


Źródła:

Wikipedia

Alkmena

w mi­to­lo­gii grec­kiej: córka Elek­try­o­na, króla Myken


Alk­me­na (Ἀλκμήνη) – w mi­to­lo­gii grec­kiej – córka Elek­try­o­na, króla Myken i żona króla Teb, Am­fi­trio­na, matka he­ro­sa He­ra­kle­sa.

Imię jej oz­na­cza „silna w gnie­wie”. Ro­bert Gra­ves uważa je za tytuł księ­ży­ca lub przy­do­mek Hery.

Tar­cza He­ra­kle­sa uka­zu­je Alk­me­nę jako naj­pię­kniej­szą z ko­biet swych cza­sów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkmeon

Alk­me­on (gr. Ἀλκμαίων) – w mi­to­lo­gii grec­kiej syn Am­fia­ra­o­sa i Ery­fi­li.

Gdy Am­fia­ra­os wy­ru­szył na wy­pra­wę Sied­miu prze­ciw Tebom, wie­dząc do­brze, że po­le­gnie, kazał sy­no­wi pom­ścić swoją śmierć. Alk­me­on wziął udział w wy­pra­wie Epi­go­nów, a gdy z niej po­wró­cił, zabił swoją matkę, zgod­nie z wolą ojca.


Źródła:

Wikipedia

Alko

ga­tu­nek śred­niej wiel­ko­ści ptaka mor­skie­go z rzędu siew­ko­wych; alka zwy­czaj­na, alka krzy­wo­no­sa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy lub ni­ja­ki

 (1.1) pot. spoż. al­ko­hol (napój za­wie­ra­ją­cy eta­nol)

 (1.2) pot. chem. al­ko­hol (zwią­zek che­micz­ny z grupy wę­glo­wo­do­rów)


Alko – pol­ska, pry­wat­na wyt­wór­nia in­stru­men­tów mu­zycz­nych, za­ło­żo­na w 1965 roku w Biel­sku-Bia­łej przez Al­fre­da Ko­pocz­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkoblock

[czy­taj: al­ko­blok] urzą­dze­nie unie­moż­li­wia­ją­ce uru­cho­mie­nie sil­ni­ka sa­mo­cho­du po wy­kry­ciu nie­doz­wo­lo­nej dawki al­ko­ho­lu u kie­row­cy; al­ko­blo­ka­da, al­ko­lock, al­co­lock, al­co­block, al­ko­blok


Źródła:

SJP.pl

Alkoblok

urzą­dze­nie unie­moż­li­wia­ją­ce uru­cho­mie­nie sil­ni­ka sa­mo­cho­du po wy­kry­ciu nie­doz­wo­lo­nej dawki al­ko­ho­lu u kie­row­cy; al­ko­blo­ka­da, al­ko­lock, al­co­lock, al­co­block, al­ko­block


Źródła:

SJP.pl

Alkoblokada

urzą­dze­nie unie­moż­li­wia­ją­ce uru­cho­mie­nie sil­ni­ka sa­mo­cho­du po wy­kry­ciu nie­doz­wo­lo­nej dawki al­ko­ho­lu u kie­row­cy; al­ko­lock, al­co­lock, al­co­block, al­ko­block, al­ko­blok


Źródła:

SJP.pl

Alkochińczyk

od­mia­na chiń­czy­ka, w któ­rej pion­ki zo­sta­ły za­stą­pio­ne kie­lisz­ka­mi z al­ko­ho­lem


Źródła:

SJP.pl

Alkogogle

oku­la­ry po­ka­zu­ją­ce roz­my­ty obraz wi­dzia­ny przez pi­ja­ne­go kie­row­cę


Źródła:

SJP.pl

Alkohol

1. zwią­zek or­ga­nicz­ny cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się obec­no­ścią jed­nej lub wielu grup wo­do­rot­le­no­wych w czą­stecz­ce;
2. al­ko­hol ety­lo­wy lub napój za­wie­ra­ją­cy ten al­ko­hol, np. piwo


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. grupa związ­ków che­micz­nych, po­chod­nych wę­glo­wo­do­ru, w któ­rych czą­stecz­ce jeden lub kilka ato­mów wo­do­ru za­stą­pio­no grupą hy­drok­sy­lo­wą (-OH);

 (1.2) spoż. każdy napój, który za­wie­ra mi­ni­mum 0,5% al­ko­ho­lu ety­lo­we­go;

 (1.3) daw. miał­ko sprosz­ko­wa­ny an­ty­mon sto­so­wa­ny przez ko­bie­ty do bar­wie­nia na czar­no głów­nie po­wiek


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkoholan

zwią­zek che­micz­ny bę­dą­cy efek­tem re­ak­cji al­ko­ho­lu z me­ta­lem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. po­chod­na al­ko­ho­lu - sól al­ko­ho­lu pow­sta­ją­ca przez za­stą­pie­nie atomu wo­do­ru w gru­pie hy­drok­sy­lo­wej (–OH) ato­mem me­ta­lu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkoholanowy

→ al­ko­ho­lan


Patrz:alkoholan

Źródła:

SJP.pl

Alkoholany

zwią­zek che­micz­ny bę­dą­cy efek­tem re­ak­cji al­ko­ho­lu z me­ta­lem


Al­ko­ho­la­ny (al­kok­sy­la­ny) – or­ga­nicz­ne związ­ki che­micz­ne o wzo­rze ogól­nym ROM (gdzie: R – grupa al­ki­lo­wa; M – atom me­ta­lu). Otrzy­mu­je się je głów­nie pod­czas re­ak­cji od­po­wied­nie­go al­ko­ho­lu z me­ta­lem (sodem i po­ta­sem na zimno, zaś z ma­gne­zem i gli­nem na go­rą­co) w śro­do­wi­sku bez­wod­nym. Więk­szość al­ko­ho­la­nów to związ­ki jo­no­we, choć w niek­tó­rych (np. w "t"-bu­ta­no­la­nie glinu) wy­stę­pu­ją wią­za­nia ko­wa­len­cyj­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkoholatura

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) farm. pre­pa­rat ro­ślin­ny otrzy­my­wa­ny po­przez wy­tra­wie­nie świe­że­go su­row­ca ro­ślin­ne­go eta­no­lem o stę­że­niu 80–95℃


Al­ko­ho­la­tu­ra, in­trakt (łac. "Al­co­ho­la­tu­rae, In­trac­ta") – pre­pa­rat ro­ślin­ny, otrzy­my­wa­ny po­przez wy­tra­wie­nie su­ro­we­go su­row­ca ro­ślin­ne­go eta­no­lem o stę­że­niu 80–95° (pro­cent ob­ję­to­ścio­wych). In­trak­ty są po­dob­ne do na­le­wek, róż­nią się od nich tym, że są spo­rzą­dza­ne z su­row­ców świe­żych, a nie su­szo­nych.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alkohole

1. zwią­zek or­ga­nicz­ny cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się obec­no­ścią jed­nej lub wielu grup wo­do­rot­le­no­wych w czą­stecz­ce;
2. al­ko­hol ety­lo­wy lub napój za­wie­ra­ją­cy ten al­ko­hol, np. piwo


Al­ko­ho­le – związ­ki or­ga­nicz­ne za­wie­ra­ją­ce jedną lub wię­cej grup hy­drok­sy­lo­wych po­łą­czo­nych z ato­mem węgla o hy­bry­dy­za­cji sp³.

Naj­prost­sze i naj­czę­ściej spo­ty­ka­ne w życiu co­dzien­nym al­ko­ho­le, to po­chod­ne al­ka­nów za­wie­ra­ją­ce jedną grupę hy­drok­sy­lo­wą w czą­stecz­ce, o wzo­rze ogól­nym CnH2n+1OH, czyli al­ko­ho­le mo­no­hy­drok­sy­lo­we, na przy­kład me­ty­lo­wy, ety­lo­wy, pro­py­lo­wy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkoholemia

po­ziom al­ko­ho­lu w su­ro­wi­cy krwi po­wy­żej normy fiz­jo­lo­gicz­nej


Źródła:

SJP.pl

Alkoholiczka

ko­bie­ta uza­leż­nio­na od al­ko­ho­lu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta, która cier­pi na al­ko­ho­lizm


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkoholiczny

→ al­ko­ho­lizm


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z al­ko­ho­li­kiem lub al­ko­ho­liz­mem, taki jak u al­ko­ho­li­ka

 (1.2) wy­wo­ła­ny al­ko­ho­lem


Patrz:alkoholizm

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkoholik

osoba uza­leż­nio­na od al­ko­ho­lu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba, która cier­pi na al­ko­ho­lizm


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkoholista

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. osoba uza­leż­nio­na od al­ko­ho­lu


Źródła:

Wiktionary

Alkoholiza

re­ak­cja pod­wój­nej wy­mia­ny mię­dzy al­ko­ho­lem a związ­kiem or­ga­nicz­nym, np. estrem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. re­ak­cja che­micz­na pod­wój­nej wy­mia­ny, za­cho­dzą­ca mię­dzy al­ko­ho­lem a innym związ­kiem or­ga­nicz­nym, naj­czę­ściej estrem


Al­ko­ho­li­za – ro­dzaj tran­se­stry­fi­ka­cji, re­ak­cja sub­sty­tu­cji jed­nej resz­ty al­ko­ho­lo­wej na inną w estrze typu:

Może być ka­ta­li­zo­wa­na kwa­sem lub za­sa­dą. Je­że­li prze­pro­wa­dza­na jest przez roz­pu­szcze­nie estru w do­ce­lo­wym al­ko­ho­lu, to ma cha­rak­ter sol­wo­li­zy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkoholizacja

na­sy­ca­nie na­po­ju al­ko­ho­lem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. pro­ces che­micz­ny po­le­ga­ją­cy na przeksz­tał­ce­niu związ­ku che­micz­ne­go przy udzia­le al­ko­ho­lu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkoholizm

uza­leż­nie­nie od al­ko­ho­lu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) med. nałóg al­ko­ho­lo­wy, cho­ro­ba po­le­ga­ją­ca na od­czu­wa­niu po­trze­by picia na­po­jów al­ko­ho­lo­wych;

 (1.2) so­cjol. zja­wi­sko spo­łecz­ne, groź­ne w skut­kach, po­le­ga­ją­ce na zwięk­sza­niu się licz­by osób uza­leż­nio­nych od al­ko­ho­lu i pi­ją­cych na­ło­go­wo

 (1.3) pot. nad­mier­ne, zbyt czę­ste spo­ży­wa­nie al­ko­ho­lu


Al­ko­ho­lizm – ter­min wie­loz­nacz­ny, w wą­skim zna­cze­niu jest to cho­ro­ba al­ko­ho­lo­wa, czyli uza­leż­nie­nie od al­ko­ho­lu ety­lo­we­go, a w sze­ro­kim zna­cze­niu są to na­stęp­stwa nad­mier­ne­go uży­wa­nia al­ko­ho­lu, nie tylko zdro­wot­ne, lecz rów­nież spo­łecz­ne (jako pa­to­lo­gia – "pi­jań­stwo") i inne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkoholizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) do­da­wa­nie do cze­goś al­ko­ho­lu

 (1.2) spra­wia­nie, że ktoś staje się al­ko­ho­li­kiem; za­chę­ca­nie do spo­ży­wa­nia al­ko­ho­lu


Źródła:

Wiktionary

Alkoholizować

1. na­sy­cać napój al­ko­ho­lem;
2. za­chę­cać do spo­ży­wa­nia al­ko­ho­lu; roz­pi­jać;
3. żar­to­bli­wie: al­ko­ho­li­zo­wać się - pić na­ło­go­wo al­ko­hol; chlać, tan­ko­wać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) na­kła­niać kogoś do picia al­ko­ho­lu

 (1.2) kulin. na­sy­cać lub za­pra­wiać coś al­ko­ho­lem

 (1.3) spoż. do­da­wać droż­dże lub spi­ry­tus do na­po­ju al­ko­ho­lo­we­go

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny al­ko­ho­li­zo­wać się

 (2.1) pić al­ko­hol


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkoholog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie al­ko­ho­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Alkohologia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. so­cjol. nauka zaj­mu­ją­ca się pro­ble­ma­ty­ką al­ko­ho­lu i jego wpły­wem na or­ga­nizm, psy­chi­kę oraz spo­łe­czeń­stwo


Al­ko­ho­lo­gia, al­ko­ho­lo­lo­gia (al­ko­hol + logos ‘nauka’) – dział me­dy­cy­ny zaj­mu­ją­cy się ba­da­niem wpły­wu eta­no­lu (al­ko­ho­lu ety­lo­we­go) na or­ga­nizm, zwła­szcza skut­ków jego nad­mier­ne­go spo­ży­wa­nia.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alkohologiczny

przy­miot­nik od: al­ko­ho­lo­gia


Źródła:

SJP.pl

Alkoholometr

przy­rząd do mie­rze­nia stę­że­nia al­ko­ho­lu ety­lo­we­go w rozt­wo­rach wod­no­al­ko­ho­lo­wych; al­ko­ho­lo­mierz


Źródła:

SJP.pl

Alkoholometria

zbiór metod mie­rze­nia stę­że­nia al­ko­ho­lu ety­lo­we­go w rozt­wo­rach wod­no­al­ko­ho­lo­wych


Źródła:

SJP.pl

Alkoholomierz

przy­rząd do mie­rze­nia stę­że­nia al­ko­ho­lu ety­lo­we­go w rozt­wo­rach wod­no­al­ko­ho­lo­wych; al­ko­ho­lo­metr


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przy­rząd słu­żą­cy do po­mia­ru stę­że­nia al­ko­ho­lu w cie­czy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkoholowość

cecha cze­goś za­wie­ra­ją­ce­go al­ko­hol


Źródła:

SJP.pl

Alkoholowy

zwią­za­ny z al­ko­ho­lem (np. napój al­ko­ho­lo­wy, upo­je­nie al­ko­ho­lo­we)


przy­miot­nik

 (1.1) za­wie­ra­ją­cy al­ko­hol; zwią­za­ny z al­ko­ho­lem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkoksylowy

grupa al­kok­sy­lo­wa - grupa funk­cyj­na o ogól­nym wzo­rze -OR lub RO-, gdzie R to do­wol­na grupa al­ki­lo­wa


Źródła:

SJP.pl

Alkolock

[czy­taj: al­ko­lok] urzą­dze­nie unie­moż­li­wia­ją­ce uru­cho­mie­nie sil­ni­ka sa­mo­cho­du po wy­kry­ciu nie­doz­wo­lo­nej dawki al­ko­ho­lu u kie­row­cy; al­ko­blo­ka­da, al­co­lock, al­co­block, al­ko­block, al­ko­blok


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mot. elek­tro­nicz­ne urzą­dze­nie po­łą­czo­ne z ukła­dem za­pło­no­wym po­ja­zdu, unie­moż­li­wia­ją­ce uru­cho­mie­nie sil­ni­ka w przy­pad­ku wy­kry­cia al­ko­ho­lu w wy­dy­cha­nym po­wie­trzu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkomat

urzą­dze­nie mie­rzą­ce po­ziom za­war­to­ści al­ko­ho­lu we krwi; al­ko­metr, al­ko­test, al­ko­te­ster


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) urzą­dze­nie słu­żą­ce do okre­śla­nia ilo­ścio­wej za­war­to­ści al­ko­ho­lu w wy­dy­cha­nym po­wie­trzu;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkomatowy

→ al­ko­mat


Patrz:alkomat

Źródła:

SJP.pl

Alkometr

urzą­dze­nie mie­rzą­ce po­ziom za­war­to­ści al­ko­ho­lu we krwi; al­ko­mat, al­ko­test, al­ko­te­ster


Źródła:

SJP.pl

Alkon

mo­dra­szek alkon - motyl z ro­dzi­ny mo­drasz­ko­wa­tych, w Pol­sce pod ochro­ną


Alkon – po­stać w mi­to­lo­gii grec­kiej. Po­cho­dził z Krety. Był łucz­ni­kiem i to­wa­rzy­szem Her­ku­le­sa.

Jego strza­ły nigdy nie chy­bia­ły celu. Tra­fiał nimi przez pier­ścień umie­szczo­ny na gło­wie męż­czyz­ny i po­tra­fił ro­złu­pać strza­łę na dwie czę­ści, prze­bi­ja­jąc brze­szczot umie­szczo­ny jako cel. Kiedy jego syna za­a­ta­ko­wał wąż, Alkon prze­bił gada jedną strza­ła, jed­no­cze­śnie nie wy­rzą­dza­jąc krzyw­dy sy­no­wi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkopost

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wpis, zwy­kle w me­dium spo­łecz­no­ścio­wym, na­pi­sa­ny pod wpły­wem al­ko­ho­lu


Źródła:

Wiktionary

Alkor

gwia­zda pod­wój­na (druga - Mizar) w gwia­zdo­zbio­rze Wiel­kiej Niedź­wie­dzi­cy, two­rzą­ca z po­zo­sta­ły­mi sze­ścio­ma syl­wet­kę Wiel­kie­go Wozu


Alkor ("80 Ursae Ma­jo­ris", "80 UMa") – gwia­zda w kon­ste­la­cji Wiel­kiej Niedź­wie­dzi­cy. Jest od­da­lo­na o około 81 lat świetl­nych od Słoń­ca.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkoran

świę­ta księ­ga is­la­mu obej­mu­ją­ca: naukę Ma­ho­me­ta, zbiór pod­sta­wo­wych prze­pi­sów re­li­gij­nych i praw­nych oraz na­ka­zy mo­ral­ne mu­zuł­ma­nów; Koran


Źródła:

SJP.pl

Alkoreksja

ogra­ni­cza­nie je­dze­nia, aby móc napić się al­ko­ho­lu bez obaw o przy­ty­cie; drun­ko­rek­sja, dran­ko­rek­sja


Al­ko­rek­sja, drun­ko­rek­sja, ano­rek­sja al­ko­ho­lo­wa – be­ha­wio­ral­ne za­bu­rze­nie odży­wia­nia po­le­ga­ją­ce na ogra­ni­cza­niu ilo­ści przyj­mo­wa­nych po­kar­mów, celem zwięk­sze­nia moż­li­wo­ści spo­ży­wa­nia al­ko­ho­lu bez obawy o zwięk­sze­nie przy­ro­stu masy ciała. Ter­min zo­stał wpro­wa­dzo­ny po raz pier­wszy w 2008 i nie zo­stał dotąd for­mal­nie skla­sy­fi­ko­wa­ny jako zło­żo­ne za­bu­rze­nie odży­wia­nia. W 2011 Vic­to­ria Os­bor­ne z Uni­wer­sy­te­tu Mis­so­u­ri pod­da­ła al­ko­rek­sję pier­wszym ba­da­niom na­u­ko­wym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkotest

urzą­dze­nie mie­rzą­ce po­ziom za­war­to­ści al­ko­ho­lu we krwi; al­ko­metr, al­ko­mat, al­ko­te­ster


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) pro­dukt do sa­mo­dziel­ne­go spraw­dza­nia po­zio­mu al­ko­ho­lu w wy­dy­cha­nym po­wie­trzu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkotester

urzą­dze­nie mie­rzą­ce po­ziom za­war­to­ści al­ko­ho­lu we krwi; al­ko­test, al­ko­metr, al­ko­mat


Źródła:

SJP.pl

Alkotubka

tubka z al­ko­ho­lem w for­mie żelu


Źródła:

SJP.pl

Alkotweet

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy lub mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) neol. żart. tweet na­pi­sa­ny pod wpły­wem al­ko­ho­lu, przez co sta­wia­ją­cy au­to­ra w złym świet­le


Źródła:

Wiktionary

Alkowa

1. w daw­nych do­mach: wnęka sy­pial­na bez okna przy­le­ga­ją­ca do po­ko­ju;
2. se­kre­ty, ta­jem­ni­ce do­ty­czą­ce ero­ty­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. ar­chit. wnęka sy­pial­ni z łożem mał­żeń­skim, zaz­wy­czaj bez okna; ; Glo­ger.

 (1.2) mot. sy­pial­na nad­bu­dów­ka nad szo­fer­ką w sa­mo­cho­dzie kem­pin­go­wym

 (1.3) ogrod. duża wnęka ufor­mo­wa­na w ży­wo­pło­cie dla usta­wie­nia rzeź­by lub ławki


Al­ko­wa (z arab­skie­go "al-qubba", hiszp. "al­co­ba", franc. "al­co­ve") – wy­dzie­lo­na część izby, po­ko­ju, naj­czę­ściej w for­mie wnęki bez okien, przez­na­czo­na na sy­pial­nię (w miej­scu tym sta­wia­no łóżko).

Al­ko­wa spo­ty­ka­na była w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie, w do­mach arab­skich, z Hisz­pa­nii do­tar­ła do Fran­cji w dru­giej po­ło­wie XVII w. w bu­do­wa­nych pa­ła­cach, w po­zo­sta­łych kra­jach Eu­ro­py roz­po­wszech­ni­ła się w XVIII w. W XIX wieku przeksz­tał­ci­ła się we wnękę sy­pial­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alkowiany

przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z al­ko­wą

 (1.2) przen. przest. łóż­ko­wy, sek­su­al­ny


Źródła:

Wiktionary

Alkoza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) slang. stan upo­je­nia al­ko­ho­lo­we­go

 (1.2) slang. im­pre­za, na któ­rej spo­ży­wa się duże ilo­ści al­ko­ho­lu


Źródła:

Wiktionary

Alkuin

bło­go­sła­wio­ny ka­to­lic­ki, fi­lo­zof, pe­da­gog i te­o­log (ok. 730-804)


Al­ku­in, Al­cu­in, Al­cho­in, Alc­win, Ealh­wi­ne, Al­chwi­ne lub Al­bi­nus Flac­cus (ur. ok. 730-735, praw­do­po­dob­nie w po­bli­żu Yorku, zm. 19 maja 804 w Tours) – bło­go­sła­wio­ny ka­to­lic­ki mnich, fi­lo­zof, pe­da­gog, te­o­log i te­o­re­tyk mu­zy­ki, uczo­ny mnich an­glo­sa­ski. Two­rzył po ła­ci­nie, pisał także ut­wo­ry po­e­tyc­kie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alkus

po­tocz­nie: al­ko­ho­lik


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. al­ko­ho­lik


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alkówka

zdrob­nie­nie od: al­ko­wa


Źródła:

SJP.pl

All-Inclusive

[czy­taj: ol in­kluz-iw] z an­giel­skie­go: za­wie­ra­ją­cy wszyst­kie kosz­ty (o cenie po­dró­ży, wy­ciecz­ki, po­by­tu itp.); all inc­lu­si­ve


Źródła:

SJP.pl

Alla

na spo­sób, w stylu, w cha­rak­te­rze, np. alla mar­cia (w cha­rak­te­rze mar­sza; mar­szo­wo)


Alla, "Ałła" – imię żeń­skie praw­do­po­dob­nie po­cho­dze­nia grec­kie­go i wy­wo­dzą­ce się od άλλη – „inna”. Uży­wa­ne prze­de wszyst­kim w Rosji, na Bia­ło­ru­si i Ukra­i­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allach

w is­la­mie: Bóg, stwór­ca świa­ta i naj­wyż­szy sę­dzia; Allah, Ał­łach, Ałłah


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) rel. Bóg w is­la­mie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alladynki

bar­dzo luź­nie dam­skie spod­nie; ha­rem­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) odzież. luźne, bu­fia­ste spod­nie z ob­ni­żo­nym kro­kiem i ścią­ga­cza­mi u no­ga­wek


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Allah

w is­la­mie: Bóg, stwór­ca świa­ta i naj­wyż­szy sę­dzia; Al­lach, Ał­łach, Ałłah


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) rel. Bóg w is­la­mie;


Allah ( ‏ﷲ‎, "Allāh", wym. [],) – w ję­zy­ku arab­skim słowo oz­na­cza­ją­ce abra­ha­micz­ne­go Boga.

Po­cząt­ko­wo słowo Allah było wy­ko­rzy­sty­wa­ne za­rów­no przez Ara­bów do okre­śla­nia boga Księ­ży­ca – Sina, wy­wo­dzą­ce­go się od su­me­ryj­skie­go boga księ­ży­ca Nanny, jak i przez chrze­ści­jań­skich Ara­bów do okre­śla­nia Boga.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allan

imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allanit

mi­ne­rał z grupy epi­do­tów (mi­ne­ra­łów krze­mia­no­wych); źró­dło me­ta­li ziem rzad­kich i pier­wiast­ków pro­mie­niot­wór­czych np. uranu; ortyt


Al­la­nit (ortyt) – mi­ne­rał z grupy krze­mia­nów, od­mia­na epi­do­tu. Na­le­ży do grupy mi­ne­ra­łów rzad­kich.

Nazwa po­cho­dzi od naz­wi­ska szkoc­kie­go ban­kie­ra i mi­ne­ra­lo­ga Tho­ma­sa Al­la­na (1777–1833), który go od­krył.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allantoina

po­chod­na mocz­ni­ka, sub­stan­cja kry­sta­licz­na słabo roz­pu­szczal­na w wo­dzie; sto­so­wa­na do pro­duk­cji maści i za­sy­pek; alan­to­i­na


Źródła:

SJP.pl

Allantoinowy

→ al­lan­to­i­na; alan­to­i­no­wy


Źródła:

SJP.pl

Allantois

sil­nie una­czy­nio­na błona pło­do­wa gadów, pta­ków i ssa­ków, pow­sta­ją­ca mię­dzy owod­nią a kos­mów­ką i peł­nią­ca rolę od­de­cho­wą; omocz­nia


Źródła:

SJP.pl

Allargando

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: zwal­nia­jąc, coraz wol­niej


Źródła:

SJP.pl

Allatyw

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gram. przy­pa­dek w ję­zy­kach aglu­ty­na­cyj­nych i flek­syj­nych oz­na­cza­ją­cy prze­mie­szcza­nie się de­sy­gna­tu w kie­run­ku do i do wew­nątrz pew­ne­go okre­ślo­ne­go obiek­tu;


Al­la­tyw ("Al­la­ti­vus") – przy­pa­dek w ję­zy­kach aglu­ty­na­cyj­nych i flek­syj­nych oz­na­cza­ją­cy prze­mie­szcza­nie się de­sy­gna­tu w kie­run­ku do i do wew­nątrz pew­ne­go okre­ślo­ne­go obiek­tu (od­wrot­nie niż abla­tyw).

Wy­stę­pu­je w ję­zy­kach ugro­fiń­skich (zwła­szcza wę­gier­skim, fiń­skim i ję­zy­ku estoń­skim), także w ję­zy­kach tur­kij­skich (mię­dzy in­ny­mi w ję­zy­ku ta­tar­skim).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alledrogo

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) żart. por­tal auk­cyj­ny Al­le­gro.pl


Źródła:

Wiktionary

Allegramente

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: ra­do­śnie, we­so­ło


Źródła:

SJP.pl

Allegretto

1. tempo mu­zycz­ne umiar­ko­wa­nie szyb­kie, szyb­sze niż an­dan­te i wol­niej­sze niż al­le­gro;
2. utwór mu­zycz­ny lub jego część wy­ko­na­na w tem­pie al­le­gret­to


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. dość szyb­ko wy­ko­na­na część ut­wo­ru

 (1.2) muz. utwór wy­ko­na­ny w dość szyb­kim tem­pie

przy­miot­nik

 (2.1) muz. szyb­ki, nie­mal al­le­gro

przy­słó­wek spo­so­bu

 (3.1) muz. szyb­ko, nie­mal al­le­gro


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Allegro

1. okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: we­so­ło, pręd­ko, żwawo
2. szyb­ki, żwawy (o tem­pie mu­zycz­nym)


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. szyb­kie tempo;

 (1.2) muz. część ut­wo­ru wy­ko­na­na w al­le­gro (1.1)

 (1.3) muz. utwór wy­ko­na­ny w al­le­gro (1.1)

 (1.4) cho­re­ogr. żywy, szyb­ki ta­niec

przy­miot­nik

 (2.1) muz. szyb­ki

przy­słó­wek

 (3.1) muz. we­so­ło; żywo, szyb­ko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allegrowicz

[czy­taj: ale­gro­wicz] osoba sprze­da­ją­ca lub ku­pu­ją­ca na Al­le­gro


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) środ. użyt­kow­nik ser­wi­su Al­le­gro.pl (sprze­da­ją­cy lub ku­pu­ją­cy)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Allegrowiczka

[czy­taj: ale­gro­wicz­ka] ko­bie­ta sprze­da­ją­ca lub ku­pu­ją­ca na Al­le­gro


Źródła:

SJP.pl

Allegrowy

→ Al­le­gro [czy­taj: ale­gro­wy]


Źródła:

SJP.pl

Allel

w ge­ne­ty­ce: jeden z pary (lub więk­szej licz­by) genów od­po­wie­dzial­nych za tę samą cechę, wa­run­ku­ją­cych od­mien­ne jej wyksz­tał­ce­nie w or­ga­niz­mie; al­le­lo­morf


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) biol. jedna z wer­sji genu w okre­ślo­nym miej­scu chro­mo­so­mu po­wo­du­ją­ca zmien­ność cechy;


Allel – jedna z wer­sji genu.

Allel naj­czę­ściej wy­stę­pu­je w okre­ślo­nym locus na danym chro­mo­so­mie ho­mo­lo­gicz­nym, jed­nak po­ję­cie to od­no­si się także do ge­no­mu cy­to­plaz­ma­tycz­ne­go oraz pro­ka­rio­tycz­ne­go. Al­le­le tego sa­me­go genu róż­nią się jed­nym lub kil­ko­ma nu­kle­o­ty­da­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allelomorf

w ge­ne­ty­ce: jeden z pary (lub więk­szej licz­by) genów od­po­wie­dzial­nych za tę samą cechę, wa­run­ku­ją­cych od­mien­ne jej wyksz­tał­ce­nie w or­ga­niz­mie; allel


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przest. genet. jedna z al­ter­na­tyw­nych form tego sa­me­go genu, zaj­mu­ją­ca to samo miej­sce w chro­mo­so­mach ho­mo­lo­gicz­nych, ale wy­wo­łu­ją od­mien­ne wyksz­tał­ce­nie tej samej cechy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Allelopatia

wza­jem­ne od­dzia­ły­wa­nie na sie­bie ro­ślin po­przez wy­dzie­la­nie sub­stan­cji che­micz­nych po­bu­dza­ją­cych lub ha­mu­ją­cych wzrost i roz­wój


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ekol. zja­wi­sko bio­lo­gicz­ne, w któ­rym jedna ro­śli­na wy­dzie­la związ­ki che­micz­ne wpły­wa­ją­ce na roz­wój in­nych ro­ślin w swoim oto­cze­niu


Al­le­lo­pa­tia (z gr. "al­le­lon" – wza­jem­ny i "pat­hos" – cier­pie­nie) – szkod­li­wy lub ko­rzyst­ny wpływ sub­stan­cji che­micz­nych wy­dzie­la­nych przez ro­śli­ny lub grzy­by da­ne­go ga­tun­ku lub po­cho­dzą­cych z roz­kła­du tych ro­ślin lub grzy­bów. Al­le­lo­pa­tia od­no­si się głów­nie do sub­stan­cji che­micz­nych wy­dzie­la­nych do po­dło­ża, które wpły­wa­ją na wzrost in­nych or­ga­niz­mów w bez­poś­red­nim oto­cze­niu, głów­nie ro­ślin i bak­te­rii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allelopatyczny

→ al­le­lo­pa­tia


przy­miot­nik

 (1.1) bot. do­ty­czą­cy al­le­lo­pa­tii


Patrz:allelopatia

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alleluja

chrze­ści­jań­skie wez­wa­nie do wier­nych o zło­że­nie hołdu Bogu jako wy­ra­zu ra­do­ści


wy­krzy­knik

 (1.1) rel. w li­tur­gii ju­da­i­stycz­nej i chrze­ści­jań­skiej: okrzyk ra­do­ści i trium­fu za­czy­na­ją­cy lub koń­czą­cy psal­my i pie­śni, szcze­gól­nie wiel­ka­noc­ne; wez­wa­nie do zło­że­nia hołdu Bogu; ; Glo­ger|Ale­lu­ja|ale­lu­ja.


Al­le­lu­ja ( ‏הַלְלוּיָהּ‎ "hal­le­lu­jah", czy też "ha­le­lu-Jáh" – „wy­chwa­laj­cie Jahwe”) – bi­blij­na akla­ma­cja, wy­chwa­la­ją­ca Jahwe i jed­no­cze­śnie zwrot na­wo­łu­ją­cy do jego wy­chwa­la­nia. Zwrot ten jest użyty dwa­dzie­ścia czte­ry razy w Sta­rym Te­sta­men­cie, głów­nie w Księ­dze Psal­mów oraz czte­ry razy w grec­kiej trans­li­te­ra­cji w Nowym Te­sta­men­cie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allelujatyczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rel. zwią­za­ny z okrzy­kiem ra­do­ści i trium­fu za­czy­na­ją­cym lub koń­czą­cym psal­my i pie­śni, szcze­gól­nie wiel­ka­noc­ne

 (1.2) rel. zwią­za­ny z wez­wa­niem do zło­że­nia hołdu Bogu


Źródła:

Wiktionary

Allemande

[czy­taj: alMĄD] dawny ta­niec dwor­ski o umiar­ko­wa­nym tem­pie wy­wo­dzą­cy się z Nie­miec; al­man­da, al­mand


Al­le­man­de [almãd] to ta­niec dwor­ski, po­cho­dze­nia nie­miec­kie­go, po­pu­lar­ny od XVI wieku w An­glii, Fran­cji i Ni­der­lan­dach. Cha­rak­te­ry­zu­je się pa­rzy­stym me­trum oraz wol­nym tem­pem. Od XVII wieku uległ sty­li­za­cji i wszedł w skład ba­ro­ko­wej suity, naj­bar­dziej spo­pu­la­ry­zo­wa­ny przez Jo­han­na Se­ba­stia­na Bacha. W tra­dy­cyj­nej su­i­cie Al­le­man­de zaj­mo­wa­ło pier­wsze miej­sce – przed Co­u­ran­te, Sa­ra­ban­de i Gigue.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allen

wę­glo­wo­dór nie­na­sy­co­ny, w któ­rym jeden z ato­mów węgla jest zwią­za­ny z dwoma in­ny­mi ato­ma­mi węgla wią­za­niem pod­wój­nym


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allende

[czy­taj: aJENde] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allenowski

taki jak u Woody'ego Al­le­na, cha­rak­te­ry­stycz­ny dla fil­mów Woody'ego Al­le­na


Źródła:

SJP.pl

Allentando

okre­śle­nie wy­ko­naw­cze: zwal­nia­jąc


Źródła:

SJP.pl

Allianz

[czy­taj: al­janc] eu­ro­pej­ska firma ubez­pie­cze­nio­wa


Al­lianz SE – nie­miec­kie przed­się­bior­stwo ubez­pie­cze­nio­we z sie­dzi­bą w Mo­na­chium, za­ło­żo­ne 5 lu­te­go 1890 w Ber­li­nie, no­to­wa­ne na gieł­dzie pa­pie­rów war­to­ścio­wych Börse Frank­furt we Frank­fur­cie nad Menem, wcho­dzą­ce w skład in­dek­su DAX.

Al­lianz dzia­ła w 70 pań­stwach na całym świe­cie i ob­słu­gu­je 78 mln klien­tów, świad­cząc usłu­gi z za­kre­su ubez­pie­czeń ma­jąt­ko­wych, ży­cio­wych oraz za­rzą­dza­nia ak­ty­wa­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allicyna

po­chod­na ami­nok­wa­su al­li­ny na­le­żą­ca do fi­ton­cy­dów; wy­stę­pu­je w czosn­ku i ce­bu­li, ma dzia­ła­nie bak­te­rio­bój­cze


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. nietr­wa­ły zwią­zek siar­ko­or­ga­nicz­ny wyt­wa­rza­ny w czosn­ku po roz­tar­ciu lub prze­cię­ciu, wy­ka­zu­ją­cy silne wła­ści­wo­ści prze­ciw­bak­te­ryj­ne, prze­ciw­wi­ru­so­we i prze­ciw­grzy­bi­cze, wzór che­micz­ny|C6H10OS2.


Al­li­cy­na – siar­ko­or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, fi­ton­cyd o cha­rak­te­ry­stycz­nym za­pa­chu. Pow­sta­je po usz­ko­dze­niu tkan­ki ce­bu­li, czosn­ku i niek­tó­rych in­nych ro­ślin jako pro­dukt (mie­sza­ni­na ra­ce­micz­na) przeksz­tał­ce­nia al­lii­ny pod wpły­wem en­zy­mu po­przez poś­red­ni kwas al­li­lo­sul­fe­no­wy. W li­te­ra­tu­rze an­glo­ję­zycz­nej al­li­cy­na bywa opi­sy­wa­na jako "dial­lyl thio­sul­fi­na­te" (dial­lyl tio­sul­fi­nian).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alliina

zwią­zek che­micz­ny uz­na­wa­ny za pre­kur­so­ra za­pa­chu i smaku czosn­ku


Al­lii­na – siar­ko­or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy tio­a­mi­nok­wa­sów – sul­fot­le­nek "S"-al­ki­lo­cy­ste­i­ny (al­li­lo­wa po­chod­na cy­ste­i­ny). Jest ami­nok­wa­sem za­wie­ra­ją­cym siar­kę.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allil

w che­mii: jed­no­war­to­ścio­wy rod­nik nie­na­sy­co­ny, po­cho­dzą­cy z wę­glo­wo­do­ru nie­na­sy­co­ne­go pro­pe­nu


Źródła:

SJP.pl

Allilowy

zwią­za­ny z al­li­lem, do­ty­czą­cy al­li­lu


Źródła:

SJP.pl

Allilujka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) tra­dy­cyj­na pio­sen­ka re­li­gij­na, ro­dzaj wiel­ka­noc­nej ko­lę­dy


Źródła:

Wiktionary

Alloantygen

Al­lo­an­ty­gen, an­ty­gen al­lo­ge­nicz­ny – an­ty­gen po­cho­dzą­cy od in­ne­go osob­ni­ka tego sa­me­go ga­tun­ku. Takie an­ty­ge­ny ce­chu­ją się wy­so­ką im­mu­no­gen­no­ścią i są przy­czy­ną odrzu­ca­nia prze­szcze­pów, jeśli dany an­ty­gen jest róż­nie zbu­do­wa­ny u dawcy i bior­cy. Naj­sil­niej­szy­mi al­lo­an­ty­ge­na­mi są: an­ty­ge­ny grup krwi oraz an­ty­ge­ny głów­ne­go ukła­du zgod­no­ści tkan­ko­wej.


Źródła:

Wikipedia

Allobar

po­stać pier­wiast­ka o innym skła­dzie izo­to­po­wym, cię­ża­rze ato­mo­wym niż na­tu­ral­ny


Źródła:

SJP.pl

Allobarbital

zwią­zek or­ga­nicz­ny o dzia­ła­niu uspo­ka­ja­ją­cym i na­sen­nym, sto­so­wa­ny w bez­sen­no­ści, ner­wi­cach i sta­nach lę­ko­wych; dial; dwu­al­lyl


Al­lo­bar­bi­tal (dial, dwu­al­lyl) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, po­chod­na kwasu bar­bi­tu­ro­we­go o pro­fi­lu dzia­ła­nia za­leż­nym od dawki – uspo­ka­ja­ją­cym lub na­sen­nym i śred­nim cza­sie dzia­ła­nia. Zsyn­te­ty­zo­wa­ny w roku 1912 przez Er­ne­sta Pre­is­wer­ka i Er­ne­sta Gret­he­ra. Daw­niej po­sia­dał za­sto­so­wa­nie jako lek uspo­ka­ja­ją­cy, na­sen­ny oraz prze­ciwdr­gaw­ko­wy. Sa­mo­dziel­nie jest obec­nie prak­tycz­nie nie sto­so­wa­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allobrogowie

sta­ro­żyt­ne ple­mię cel­tyc­kie


Al­lo­bro­go­wie – sta­ro­żyt­ne ple­mię cel­tyc­kie za­miesz­ku­ją­ce kie­dyś te­re­ny mię­dzy Ro­da­nem, Izerą, Je­zio­rem Le­mań­skim i Al­pa­mi Gra­ic­ki­mi ("Alpes Gra­iae"). Głów­ne oś­rod­ki to "Vien­na Al­lob­bro­gum" (ob. Vien­ne), "Ge­na­va" (ob. Ge­ne­wa) i "Cu­la­ro" (ob. Gre­no­ble).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allocentryzm

atry­but oso­bo­wo­ści po­wią­za­ny z ko­lek­ty­wiz­mem, w któ­rym lu­dzie sku­pia­ją uwagę i dzia­ła­nia na in­nych oso­bach, a nie na sobie; alo­cen­tryzm


Źródła:

SJP.pl

Allochoria

roz­prze­strze­nia­nie dia­spor (np. za­rod­ni­ków, na­sion, owo­ców) z udzia­łem czyn­ni­ków zew­nętrz­nych, np. wody, wia­tru, zwie­rząt lub czło­wie­ka; alo­cho­ria


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. roz­prze­strze­nia­nie dia­spor przy po­mo­cy czyn­ni­ków zew­nętrz­nych;


Al­lo­cho­ria, alo­cho­ria, ob­co­siew­ność – roz­prze­strze­nia­nie dia­spor ro­ślin przy po­mo­cy czyn­ni­ków zew­nętrz­nych.

W za­leż­no­ści od czyn­ni­ka prze­no­szą­ce­go dia­spo­ry wy­róż­nio­ne zo­sta­ły typy al­lo­cho­rii:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allochorycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) bot. na spo­sób al­lo­cho­rycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Allochoryczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) od­no­szą­cy się do al­lo­cho­rii, zwią­za­ny z al­lo­cho­rią


Źródła:

Wiktionary

Allochromatyczny

→ al­lo­chro­ma­tyzm; alo­chro­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Allochton

w so­cjo­lo­gii: osoba nie­bę­dą­ca rdzen­nym miesz­kań­cem da­ne­go ob­sza­ru; aloch­ton


Al­loch­ton – masy skal­ne prze­mie­szczo­ne po­zio­mo na dużą od­le­głość od miej­sca swego pow­sta­nia, i oder­wa­ne od swo­ich ko­rze­ni.

W prak­ty­ce po­ję­cie to do­ty­czy pła­szczo­wi­ny, ale sto­su­je się je rów­nież w przy­pad­ku, gdy po­szcze­gól­nych pła­szczo­win nie można wy­róż­nić, lub tam, gdzie wy­stę­pu­ją w sta­nie szcząt­ko­wym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allochtoniczny

bę­dą­cy al­loch­to­nem, skła­da­ją­cy się z al­loch­to­nów (np. lud­ność al­loch­to­nicz­na, skały al­loch­to­nicz­ne); aloch­to­nicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Allochtonizm

nie­na­le­że­nie do rdzen­nej lud­no­ści ja­kie­goś ob­sza­ru


Źródła:

SJP.pl

Allodynia

re­a­go­wa­nie bólem na bodź­ce nie­wy­wo­łu­ją­ce ta­kich doz­nań u zdro­wych ludzi


Al­lo­dy­nia (od gr. "állos" – „inny” i "odýnē" – „ból”) – ból wy­wo­ła­ny przez bo­dziec, który w nor­mal­nych wa­run­kach nie po­wo­du­je bólu. Jest ter­mi­nem kli­nicz­nym opi­su­ją­cym nie­pra­wi­dło­wą od­po­wiedź bó­lo­wą na bo­dziec i sama w sobie nie wska­zu­je na okre­ślo­ny me­cha­nizm ani roz­poz­na­nie cho­ro­by. Przy­kła­dem jest ból wy­wo­ła­ny lek­kim do­ty­kiem skóry lub tem­pe­ra­tu­rą, która nor­mal­nie nie po­wo­du­je bólu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allofan

po­zor­nie bez­po­sta­cio­wa mie­sza­ni­na róż­nych mi­ne­ra­łów ila­stych; alo­fan


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. po­zor­nie bez­po­sta­cio­wa mie­sza­ni­na róż­nych mi­ne­ra­łów ila­stych, bę­dą­ca wod­nym krze­mia­nem glinu


Al­lo­fan – mi­ne­rał z klasy krze­mia­nów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allofon

gło­ska róż­nią­ca się od innej gło­ski tylko cechą fo­ne­tycz­ną, a nie funk­cją; wa­riant fo­ne­tycz­ny fo­ne­mu; alo­fon


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. wa­riant fo­ne­mu, ina­czej: al­lo­fo­ny to gło­ski re­pre­zen­tu­ją­ce ten sam fonem mó­wią­ce­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Allogamia

wła­ści­wość ro­ślin po­le­ga­ją­ca na za­py­la­niu się kwia­tu pył­kiem po­cho­dzą­cym z in­ne­go kwia­tu; alo­ga­mia, ob­co­pyl­ność


Źródła:

SJP.pl

Allogamiczny

o ro­śli­nach: za­py­la­ny pył­kiem po­cho­dzą­cym z in­nych kwia­tów (np. krze­wy al­lo­ga­micz­ne); alo­ga­micz­ny, ob­co­pyl­ny


Źródła:

SJP.pl

Allogeneza

roz­wój ga­tun­ków; alo­ge­ne­za


Źródła:

SJP.pl

Allogeniczny

skład­ni­ki al­lo­ge­nicz­ne - pod­sta­wo­we skład­ni­ki okru­cho­wych skał osa­do­wych; skład­ni­ki alo­ge­nicz­ne


przy­miot­nik

 (1.1) pow­sta­ły poza miej­scem swego wy­stę­po­wa­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Allograf

gra­ficz­na od­mia­na li­te­ry; alo­graf


Źródła:

SJP.pl

Allograficzny

→ al­lo­graf; alo­gra­ficz­ny


Źródła:

SJP.pl

Allometria

zja­wi­sko nie­rów­no­mier­ne­go roz­wo­ju da­ne­go na­rzą­du w sto­sun­ku do in­nych or­ga­nów lub ca­łe­go ciała, po­wo­du­ją­ce zmia­nę pro­por­cji ciała; alo­me­tria


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. nie­rów­no­mier­ny wzrost róż­nych czę­ści or­ga­niz­mu wzglę­dem sie­bie lub ca­łe­go ciała


Al­lo­me­tria – wada roz­wo­jo­wa, spo­wo­do­wa­na wy­prze­dze­niem lub nie­na­dą­ża­niem roz­wo­ju kon­kret­ne­go na­rzą­du za roz­wo­jem resz­ty ciała, pro­wa­dzą­ca nie­kie­dy do zmia­ny pro­por­cji ciała.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allometryczny

→ al­lo­me­tria; alo­me­trycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Allomnezja

Al­lom­nez­ja – za­bu­rze­nie ja­ko­ścio­we pa­mię­ci dłu­gotr­wa­łej (ro­dzaj pa­ram­nez­ji) w za­kre­sie nie­wła­ści­we­go umiej­sco­wie­nia ich w cza­sie lub przez przy­po­rząd­ko­wa­nie im zu­peł­nie in­nych emo­cji niż po­ja­wia­ją­ce się pier­wot­nie we wspo­mi­na­nej sy­tu­a­cji.


Źródła:

Wikipedia

Allomorf

w ję­zy­koz­naw­stwie: funk­cjo­nal­nie obo­jęt­ny wa­riant mor­fe­mu; alo­morf


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. wa­riant mor­fe­mu


Al­lo­mor­fy – morfy od­po­wia­da­ją­ce jed­ne­mu mor­fe­mo­wi, ina­czej: są to wa­rian­ty jed­ne­go mor­fe­mu.

Zbio­ry al­lo­mor­fów jed­ne­go mor­fe­mu nie prze­ci­na­ją się. Wszyst­kie wa­rian­ty da­ne­go mor­fe­mu cha­rak­te­ry­zu­ją się ze­spo­łem niez­mien­nych cech (tzw. in­wa­rian­tem) odróż­nia­ją­cych ten mor­fem od in­nych mor­fe­mów da­ne­go ję­zy­ka. Np. za al­lo­mor­fy mor­fe­mu „pies” uz­na­my: ps-, pies-.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allonge

[czy­taj: aLĄŻ] do­da­tek do czeku lub weks­la na do­dat­ko­we in­for­ma­cje; alonż­ka, alonż, prze­dłuż­ka


Źródła:

SJP.pl

Allonim

pse­u­do­nim li­te­rac­ki bę­dą­cy naz­wi­skiem innej osoby, zwy­kle ży­ją­cej współ­cze­śnie z osobą uży­wa­ją­cą tego pse­u­do­ni­mu; alo­nim


Al­lo­nim ("gr. állos = inny + ónyma = imię") – ro­dzaj pse­u­do­ni­mu li­te­rac­kie­go. Po­le­ga na pod­pi­sa­niu się przez pi­sa­rza naz­wi­skiem innej, ży­ją­cej w tym samym cza­sie osoby. Al­lo­ni­my były sto­so­wa­ne w sta­ro­żyt­nej Gre­cji, gdzie czę­sto przy­pi­sy­wa­no swoje dzie­ła wy­bit­niej­szym ar­ty­stom.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allopata

alo­pa­ta;
1. le­karz sto­su­ją­cy al­lo­pa­tię;
2. zwo­len­nik al­lo­pa­tii


Źródła:

SJP.pl

Allopatia

me­to­da le­cze­nia po­le­ga­ją­ca na sto­so­wa­niu środ­ków wy­wo­łu­ją­cych w or­ga­niz­mie cho­re­go ob­ja­wy prze­ciw­ne ob­ja­wom cho­ro­by; alo­pa­tia


Źródła:

SJP.pl

Allopatka

alo­pat­ka;
1. le­kar­ka sto­su­ją­ca alo­pa­tię;
2. zwo­len­nicz­ka alo­pa­tii


Źródła:

SJP.pl

Allopatryczność

Al­lo­pa­trycz­ność – zja­wi­sko po­le­ga­ją­ce na wy­stę­po­wa­niu po­pu­la­cji lub spo­krew­nio­nych ga­tun­ków na wza­jem­nie wy­klu­cza­ją­cych się ob­sza­rach ge­o­gra­ficz­nych, np. róż­nych kon­ty­nen­tach. Mię­dzy po­pu­la­cja­mi al­lo­pa­trycz­ny­mi wy­stę­pu­je bar­dzo słaba wy­mia­na genów (o ile w ogóle za­cho­dzi), co pro­wa­dzi czę­sto do spe­cja­cji.


Źródła:

Wikipedia

Allopatyczny

→ al­lo­pa­tia; alo­pa­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Alloplastyka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) za­bieg za­stę­po­wa­nia usz­ko­dzo­nych tka­nek lub na­rzą­dów ma­te­ria­ła­mi ob­cy­mi


Źródła:

Wiktionary

Alloploid

or­ga­nizm za­wie­ra­ją­cy w ją­drach ko­mó­rek so­ma­tycz­nych wię­cej niż dwa nie­ho­mo­lo­gicz­ne, di­plo­i­dal­ne ze­spo­ły chro­mo­so­mów; alo­plo­id


Źródła:

SJP.pl

Alloploidalność

po­łą­cze­nie się ge­no­mów róż­nych ga­tun­ków; alo­plo­i­dal­ność


Źródła:

SJP.pl

Allopurinol

zwią­zek che­micz­ny zmniej­sza­ją­cy wyt­wa­rza­nie kwasu mo­czo­we­go w or­ga­niz­mie; al­lo­pu­ry­nol


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. med. lek, in­hi­bi­tor ok­sy­da­zy ksan­ty­no­wej;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Allopurynol

zwią­zek che­micz­ny zmniej­sza­ją­cy wyt­wa­rza­nie kwasu mo­czo­we­go w or­ga­niz­mie; al­lo­pu­ri­nol


Al­lo­pu­ry­nol, al­lo­pu­ri­nol ( al­lo­pu­ri­no­lum) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, izo­mer hi­pok­san­ty­ny. Sto­so­wa­ny jako lek. Jest in­hi­bi­to­rem ok­sy­da­zy ksan­ty­no­wej, zmniej­sza wyt­wa­rza­nie ksan­tyn i kwasu mo­czo­we­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alloseksualizm

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) seks. neol. rzad. od­czu­wa­nie po­cią­gu sek­su­al­ne­go


Źródła:

Wiktionary

Allosom

chro­mo­som, który od­po­wia­da za wyksz­tał­ca­nie się płci; alo­som, he­te­ro­som, he­te­ro­chro­mo­som


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) genet. chro­mo­som od­po­wie­dzial­ny za de­ter­mi­na­cję płci or­ga­niz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Allosomowy

→ al­lo­som; alo­so­mo­wy


Źródła:

SJP.pl

Allostatically

przy­słó­wek

 (1.1) al­lo­sta­tycz­nie


Źródła:

Wiktionary

Allotransplantacja

prze­szcze­pia­nie na­rzą­dów, tka­nek lub ich czę­ści po­cho­dzą­cych od tego sa­me­go osob­ni­ka; ho­mo­tran­splan­ta­cja, alo­tran­splan­ta­cja


Al­lo­tran­splan­ta­cja, alo­tran­splan­ta­cja, al­lo­prze­szczep, prze­szcze­pie­nie al­lo­ge­nicz­ne (gr. test "allos" – 'inny') – prze­szcze­pie­nie na­rzą­du, tka­nek lub ko­mó­rek po­cho­dzą­cych od in­ne­go przed­sta­wi­cie­la tego sa­me­go ga­tun­ku, róż­ne­go ge­ne­tycz­nie od bior­cy. Więk­szość prze­szcze­pień na­rzą­dów u ludzi to al­lo­tran­splan­ta­cje.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allotropia

wy­stę­po­wa­nie tego sa­me­go pier­wiast­ka w od­mia­nach róż­nią­cych się od sie­bie bu­do­wą wew­nętrz­ną; alo­tro­pia, po­li­mor­fizm


Źródła:

SJP.pl

Allotropijny

→ al­lo­tro­pia; al­lo­tro­po­wy, alo­tro­po­wy, alo­tro­pij­ny


Źródła:

SJP.pl

Allotropowy

→ al­lo­tro­pia; al­lo­tro­pij­ny, alo­tro­po­wy, alo­tro­pij­ny


Źródła:

SJP.pl

Allotyp

an­ty­gen swo­i­sty dla każ­de­go or­ga­niz­mu; u czło­wie­ka jest ich 27


Al­lo­typ (gr. ἄλλος „inny”) – róż­ni­ce an­ty­ge­no­we im­mu­no­glo­bu­lin u osob­ni­ków tego sa­me­go ga­tun­ku zde­ter­mi­no­wa­ne przez allel ko­du­ją­cy stałą część łań­cu­cha im­mu­no­glo­bu­lin.

Al­lo­ty­py są ważne w po­wi­kła­niach po prze­ta­cza­niu krwi oraz w ba­da­niach są­do­wo­le­kar­skich (na przy­kład przy do­cho­dze­niu oj­co­stwa). U czło­wie­ka wy­ka­za­no 27 al­lo­ty­pów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Allozaur

dwu­noż­ny kar­no­za­ur z okre­su ju­raj­skie­go; alo­sa­ur; alo­za­ur


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) pa­le­ont. zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Al­lo­sa­u­rus|ref=tak., ro­dzaj du­że­go, ju­raj­skie­go te­ro­po­da z ro­dzi­ny al­lo­za­u­rów;


Al­lo­za­ur ("Al­lo­sa­u­rus") – ro­dzaj du­że­go te­ro­po­da z ro­dzi­ny al­lo­za­u­rów (Al­lo­sa­u­ri­dae) na­le­żą­cej do kar­no­za­u­rów (Car­no­sa­u­ria). ży­ją­ce­go w póź­nej jurze, 155–145 mln lat temu. Nazwa "Al­lo­sa­u­rus", oz­na­cza­ją­ca „inny ja­szczur”, po­cho­dzi od grec­kich słów αλλος/"allos" („inny”, „dziw­ny”) oraz σαυρος/"sa­u­ros" („ja­szczur”).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Allport

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Allure

[czy­taj: aLÜR] daw­niej: spo­sób za­cho­wa­nia się, wy­gląd


Źródła:

SJP.pl

Almanach

zbiór in­for­ma­cji róż­ne­go ro­dza­ju; rocz­nik, który za­wie­ra dane, ar­ty­ku­ły z okre­ślo­nej dzie­dzi­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) pu­bli­ka­cja za­wie­ra­ją­ca ar­ty­ku­ły z pew­nej dzie­dzi­ny nauki lub sztu­ki, naj­czę­ściej ut­wo­ry li­te­rac­kie róż­nych au­to­rów wy­da­ne w tym samym cza­sie;

 (1.2) śrpol., daw. ka­len­darz za­wie­ra­ją­cy do­dat­ki takie jak drob­ne ut­wo­ry li­te­rac­kie, cie­ka­wost­ki, po­ra­dy

 (1.3) spec. in­deks haseł słow­ni­ka po­gru­po­wa­nych we­dług wy­bra­ne­go kry­te­rium


Al­ma­nach – pu­bli­ka­cja pe­rio­dycz­na (naj­czę­ściej rocz­nik) lub jed­no­ra­zo­wa, za­wie­ra­ją­ca ze­bra­ne ar­ty­ku­ły i in­for­ma­cje do­ty­czą­ce wielu lub jed­nej dzie­dzi­ny życia, nauki, sztu­ki, np. dane ka­len­da­rzo­we, fakty hi­sto­rycz­ne, po­ra­dy, ar­ty­ku­ły z okre­ślo­nej dzie­dzi­ny nauki lub sztu­ki, al­fa­be­ty i ję­zy­ki świa­ta, ge­ne­a­lo­gie, bio­gra­fie, dane sta­ty­stycz­ne, in­for­ma­cje eko­no­micz­ne i po­li­tycz­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Almanachowy

zwią­za­ny z al­ma­na­chem


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z al­ma­na­chem; taki jak w al­ma­na­chach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Almand

dawny ta­niec dwor­ski o umiar­ko­wa­nym tem­pie wy­wo­dzą­cy się z Nie­miec; al­man­da, al­le­man­de


Źródła:

SJP.pl

Almanda

dawny ta­niec dwor­ski o umiar­ko­wa­nym tem­pie wy­wo­dzą­cy się z Nie­miec; al­mand, al­le­man­de


Źródła:

SJP.pl

Almandyn

1.mi­ne­rał z grupy gra­na­tów, ka­mień półsz­la­chet­ny wy­ko­rzy­sty­wa­ny w ju­bi­ler­stwie; jego ciem­no­czer­wo­na od­mia­na na­zy­wa­na jest kar­bun­ku­łem;
2.fio­le­to­wa od­mia­na spi­ne­lu ru­bi­no­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. mi­ne­rał, gra­nat o czer­wo­nym ko­lo­rze, także z od­cie­niem nie­bie­ska­wym, wy­ko­rzy­sty­wa­ny w ju­bi­ler­stwie, o skła­dzie che­micz­nym: Fe3Al2(SiO4)3


Al­man­dyn – mi­ne­rał z grupy gra­na­tu, z gro­ma­dy krze­mia­nów. Na­le­ży do grupy mi­ne­ra­łów po­spo­li­tych, sze­ro­ko roz­po­wszech­nio­nych.

Nazwa po­cho­dzi od "Ala­ban­da", sta­ro­żyt­ne­go mia­sta w Tur­cji, skąd zo­stał po raz pier­wszy opi­sa­ny i gdzie szli­fo­wa­no naj­pię­kniej­sze okazy tych ka­mie­ni.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Almanzor

naj­wyż­sza góra łań­cu­cha Sier­ra de Gre­dos w Hisz­pa­nii


Źródła:

SJP.pl

Almaria

w sta­ro­żyt­no­ści i śred­nio­wie­czu: scho­wek w murze, szafa lub skrzy­nia do prze­cho­wy­wa­nia broni i in­nych cen­nych przed­mio­tów: ksią­żek, do­ku­men­tów itp.; ar­ma­ria


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. mebel do prze­cho­wy­wa­nia szat lub sprzę­tów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Almarya

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) stpol. mebel do prze­cho­wy­wa­nia su­kien


Źródła:

Wiktionary

Almaryja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) stpol. mebel do prze­cho­wy­wa­nia szat lub sprzę­tów

 (1.2) gw-pl|Górny Śląsk. szafa

 (1.3) gw-pl|Górny Śląsk. skrzy­nia

 (1.4) gw-pl|Górny Śląsk. szaf­ka ku­chen­na


Źródła:

Wiktionary

Almaryjo

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. szafa


Źródła:

Wiktionary

Almawiwa

męski płaszcz o kroju ko­li­stym, bez rę­ka­wów; pe­le­ry­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. kraw. ob­szer­ny, męski płaszcz bez rę­ka­wów o ko­li­stym kształ­cie po­cho­dze­nia hisz­pań­skie­go, na­rzu­ca­ny na ra­mio­na i no­szo­ny jako pe­le­ry­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Almeja

hin­du­ska tan­cer­ka kul­to­wa, peł­nią­ca służ­bę przy świą­ty­ni Buddy; ba­ja­de­ra


Źródła:

SJP.pl

Almemar

pod­wyż­sze­nie na środ­ku bóż­ni­cy (po­dium z pul­pi­tem); al­me­mor; bima


Źródła:

SJP.pl

Almemor

pod­wyż­sze­nie na środ­ku bóż­ni­cy (po­dium z pul­pi­tem); bima; al­me­mar


Źródła:

SJP.pl

Almera

model sa­mo­cho­du marki Nis­san


Źródła:

SJP.pl

Almerski

przy­miot­nik od: Al­me­ria (mia­sto w Hisz­pa­nii)


Źródła:

SJP.pl

Almik

nie­wiel­ki ssak owa­do­żer­ny; my­szo­ry­jek


Almik ("So­le­no­don") – ro­dzaj ssa­ków z ro­dzi­ny al­mi­ko­wa­tych (So­le­no­don­ti­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Almikowate

o ce­chach al­mi­ko­wa­tych (ro­dzi­na ssa­ków)


Al­mi­ko­wa­te, al­mi­ki, my­szo­ryj­ki (So­le­no­don­ti­dae) – ro­dzi­na ssa­ków owa­do­żer­nych z rzędu owa­do­że­rów (Eu­li­po­typh­la). Są to nocne ssaki o wy­dłu­żo­nym pysku, przy­po­mi­na­ją­cym ryjek ry­jów­ki. Wy­stę­po­wa­ły kie­dyś na całym ob­sza­rze Ame­ry­ki Pół­noc­nej. Obec­nie almik ha­i­tań­ski ("So­le­no­don pa­ra­do­xus") żyje je­dy­nie na wy­spie Haiti, zaj­mu­jąc te­re­ny od su­chych ni­zin­nych lasów do wy­so­kich sos­no­wych lasów a almik ku­bań­ski ("So­le­no­don cu­ba­nus") na wy­spie Kuba.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Almikowaty

o ce­chach al­mi­ko­wa­tych (ro­dzi­na ssa­ków)


Źródła:

SJP.pl

Almodóvar

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Almorawidzi

dy­na­stia ber­ber­ska


Al­mo­ra­wi­dzi ( ‏المرابطون‎, "al-Mu­ra­bi­tun") – ruch re­li­gij­ny, póź­niej dy­na­stia ber­be­ryj­ska z Sa­ha­ry. Nazwa "al-Mu­ra­bi­tun" oz­na­cza "miesz­kań­cy klasz­to­ru" (ribat – klasz­tor).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Almucja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) rel. kraw. fu­trza­na pe­le­ry­na no­szo­na daw­niej przez osoby du­chow­ne;


Al­mu­cja (in.al­muz­ja) – część skła­do­wa uro­czy­ste­go ubio­ru ka­no­ni­ków niek­tó­rych ka­tedr i ko­le­giat; pier­wot­nie na­kry­cie głowy zbli­żo­ne do kap­tu­ra. Od XIV ele­ment ten przeksz­tał­cił się w pe­le­ry­nę z kap­tu­rem wy­ko­na­nym z futra. W końcu przy­bra­ła formę fu­trza­ne­go pasa, no­szo­ne­go z le­we­go ra­mie­nia, jako znak god­no­ści ka­no­nicz­nej.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Almukantar

okrąg na skle­pie­niu nie­bie­skim rów­no­le­gły do ho­ry­zon­tu; al­mu­kan­ta­rat


Źródła:

SJP.pl

Almukantarat

okrąg na skle­pie­niu nie­bie­skim rów­no­le­gły do ho­ry­zon­tu; al­mu­kan­tar


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) astr. mały okrąg na skle­pie­niu nie­bie­skim łą­czą­cy punk­ty o tej samej wy­so­ko­ści nad ho­ry­zon­tem;


Al­mu­kan­ta­rat – koło małe na sfe­rze nie­bie­skiej, któ­re­go pła­szczyz­na jest rów­no­le­gła do pła­szczyz­ny ho­ry­zon­tu astro­no­micz­ne­go. Al­mu­kan­ta­ra­ty prze­cho­dzą przez punk­ty o sta­łej wy­so­ko­ści nad ho­ry­zon­tem. Wy­stę­pu­ją w ho­ry­zon­tal­nym ukła­dzie współ­rzęd­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alni

stop lub spiek prosz­ków alu­mi­nium, niklu, ko­bal­tu z że­la­zem i do­miesz­ką mie­dzi; al­ni­ko, al­ni­co


Źródła:

SJP.pl

Alnico

[czy­taj: al­ni­ko] stop lub spiek prosz­ków alu­mi­nium, niklu, ko­bal­tu z że­la­zem i do­miesz­ką mie­dzi; al­ni­ko, alni


Al­ni­co (Al­ni­ko, Alni) jest akro­ni­mem od­no­szą­cym się do ro­dzi­ny sto­pów bądź spie­ków że­laz­nych, które oprócz że­la­za za­wie­ra­ją głów­nie glin (Al), ni­kiel (Ni) i ko­balt (Co) – stąd też nazwa Al-Ni-Co. Stopy te za­wie­ra­ją cza­sa­mi rów­nież miedź i tytan. Stopy al­ni­co są fer­ro­ma­gne­ty­ka­mi, z wy­so­ką ko­er­cją (od­por­no­ścią na roz­ma­gne­so­wa­nie), stąd też wy­ko­rzy­sty­wa­ne są do pro­duk­cji trwa­łych ma­gne­sów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alniko

stop lub spiek prosz­ków alu­mi­nium, niklu, ko­bal­tu z że­la­zem i do­miesz­ką mie­dzi; alni, al­ni­co


Źródła:

SJP.pl

Alocentryzm

atry­but oso­bo­wo­ści po­wią­za­ny z ko­lek­ty­wiz­mem, w któ­rym lu­dzie sku­pia­ją uwagę i dzia­ła­nia na in­nych oso­bach, a nie na sobie; al­lo­cen­tryzm


Źródła:

SJP.pl

Alochoria

roz­prze­strze­nia­nie dia­spor (np. za­rod­ni­ków, na­sion, owo­ców) z udzia­łem czyn­ni­ków zew­nętrz­nych, np. wody, wia­tru, zwie­rząt lub czło­wie­ka; al­lo­cho­ria


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. roz­prze­strze­nia­nie dia­spor przy po­mo­cy czyn­ni­ków zew­nętrz­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alochromatyczny

→ alo­chro­ma­tyzm; al­lo­chro­ma­tycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Alochton

w so­cjo­lo­gii: osoba nie­bę­dą­ca rdzen­nym miesz­kań­cem da­ne­go ob­sza­ru; al­loch­ton


Źródła:

SJP.pl

Alochtoniczny

bę­dą­cy aloch­to­nem, skła­da­ją­cy się z aloch­to­nów (np. lud­ność aloch­to­nicz­na, skały aloch­to­nicz­ne); al­loch­to­nicz­ny


Źródła:

SJP.pl

Alod

w ustro­ju fe­u­dal­nym: zie­mia wolna od lenna; alo­dium


Źródła:

SJP.pl

Alodia

w ustro­ju fe­u­dal­nym: zie­mia wolna od lenna; alod


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alodialny

do­ty­czą­cy alo­dium, dzie­dzicz­ny, a nie lenny


przy­miot­nik

 (1.1) hist. do­ty­czą­cy alo­dium


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alodium

w ustro­ju fe­u­dal­nym: zie­mia wolna od lenna; alod


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) hist. w śred­nio­wiecz­nym pra­wie włas­no­ści zie­mia sta­no­wią­ca pełną, dzie­dzicz­ną włas­ność jej po­sia­da­cza, nie­za­leż­ną od obo­wiąz­ków len­nych, czyli nie­pod­le­ga­ją­ca zwierzch­nict­wu fe­u­dal­ne­mu (brak po­win­no­ści wobec se­nio­ra); ma­ją­tek ziem­ski wolny od lenna


Alo­dium (łac. "al­lo­dium") – funk­cjo­nu­ją­ca w śred­nio­wiecz­nym sy­ste­mie prawa fe­u­dal­ne­go forma włas­no­ści nie­ru­cho­mo­ści. Była to zie­mia sta­no­wią­ca nie­o­gra­ni­czo­ną włas­ność, wolną od zo­bo­wią­zań i cię­ża­rów fe­u­dal­nych, czym róż­ni­ła się od lenna. Na­zy­wa­na rów­nież włas­no­ścią bez­wa­run­ko­wą oraz włas­no­ścią dzie­dzicz­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alodynowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) techn. met. wyt­wa­rza­nie war­stwy fos­fo­ra­nów na po­wierzch­ni przed­mio­tów z alu­mi­nium, po­przez za­nu­rza­nie ich w wod­nym rozt­wo­rze za­wie­ra­ją­cym tle­nek chro­mu, kwas or­to­fos­fo­ro­wy i flu­o­rek sodu;


Alo­dy­no­wa­nie jest pro­ce­sem po­wierzch­nio­wej obrób­ki alu­mi­nium, po­le­ga­ją­cym na wyt­wo­rze­niu na po­wierzch­ni me­ta­lu war­stwy tlen­ku glinu. W prze­ci­wień­stwie do pro­ce­su ano­do­wa­nia alu­mi­nium, przy alo­dy­no­wa­niu nie używa się prądu.

Obrób­ka po­le­ga na za­nu­rze­niu przed­mio­tu ko­lej­no w ką­pie­li ut­le­nia­ją­cej, a na­stęp­nie w ką­pie­li uszczel­nia­ją­cej. W efek­cie pow­sta­je żół­to­zie­lo­na po­wło­ka tlen­ko­wa.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aloe

wy­su­szo­ny sok z liści róż­nych ga­tun­ków alo­e­su, dzia­ła­ją­cy prze­czy­szcza­ją­co; alona


Źródła:

SJP.pl

Aloes

by­li­na z ro­dzi­ny li­lio­wa­tych o mię­si­stych li­ściach za­koń­czo­nych kol­ca­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Aloë|L.|ref=tak., ro­dzaj su­ku­len­tów li­ścio­wych;

 (1.2) farm. wy­ciąg z alo­e­su (1.1)


Aloes ("Aloe" L.) – ro­dzaj jed­no­li­ścien­nych su­ku­len­tów li­ścio­wych. Liczy ok. 590 ga­tun­ków (róż­ni­ce za­le­żą od uję­cia sy­ste­ma­tycz­ne­go tak­so­nów). Na­le­żą do niego formy drze­wia­ste, krze­wia­ste, by­li­ny, nie­kie­dy liany. Za­sięg wy­stę­po­wa­nia ro­ślin z tego ro­dza­ju obej­mu­je Pół­wy­sep Arab­ski, Afry­kę i Ma­da­ga­skar. Ga­tun­kiem ty­po­wym jest "Aloe per­fo­lia­ta" L.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aloesna

ro­śli­na z ro­dzi­ny li­lio­wa­tych, o mię­si­stych, two­rzą­cych ró­życz­ki li­ściach, czę­sto po­kry­tych bro­daw­ka­mi


Źródła:

SJP.pl

Aloesowaty

osoka alo­e­so­wa­ta - ro­śli­na z ża­bi­ście­ko­wa­tych, o du­żych bia­łych kwia­tach, ros­ną­ca w wo­dach słod­kich Eu­raz­ji


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny alo­e­so­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aloesowo-Ziołowy

zro­bio­ny z alo­e­su i ziół, za­wie­ra­ją­cy aloes i zioła (np. napój alo­e­so­wo-zio­ło­wy)


Źródła:

SJP.pl

Aloesowy

przy­miot­nik od: aloes


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy alo­e­su, zro­bio­ny z alo­e­su


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alofan

po­zor­nie bez­po­sta­cio­wa mie­sza­ni­na róż­nych mi­ne­ra­łów ila­stych; al­lo­fan


Źródła:

SJP.pl

Alofi

sto­li­ca Niue


rze­czow­nik, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. sto­li­ca Niue;


Alofi – sto­li­ca Niue, pań­stwa sto­wa­rzy­szo­ne­go z Nową Ze­lan­dią. Mia­sto po­ło­żo­ne jest na za­chod­nim wy­brze­żu wyspy Niue, nad za­to­ką Alofi, w miej­scu, gdzie znaj­du­je się je­dy­na przer­wa w rafie ko­ra­lo­wej ota­cza­ją­cej wyspę. Alofi w 2006 roku li­czy­ło 627 miesz­kań­ców. Alofi jest drugą najm­niej­szą sto­li­cą na świe­cie, pod wzglę­dem licz­by lud­no­ści (zaraz po Nge­rul­mud, sto­li­cy Palau).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alofijczyk

miesz­ka­niec Alofi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alo­fij­czyk. (miesz­ka­niec Alofi)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alofijka

miesz­kan­ka Alofi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Alo­fij­ka. (miesz­kan­ka Alofi)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alofijski

→ Alofi (sto­li­ca Niue)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Alofi, do­ty­czą­cy Alofi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alofon

gło­ska róż­nią­ca się od innej gło­ski tylko cechą fo­ne­tycz­ną, a nie funk­cją; wa­riant fo­ne­tycz­ny fo­ne­mu; al­lo­fon


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. wa­riant fo­ne­mu, ina­czej: alo­fo­ny to gło­ski re­pre­zen­tu­ją­ce ten sam fonem


Alo­fon ("al­lo­fon," z gr. ἄλλος állos „inny” i φωνή phōnē „dźwięk”) – re­a­li­za­cja fo­ne­mu za­wie­ra­ją­ca oprócz cech fo­no­lo­gicz­nie re­le­want­nych rów­nież sze­reg cech nie­re­le­want­nych w za­leż­no­ści od po­zy­cji gło­ski (w sto­sun­ku do in­nych) i mó­wią­ce­go. Przy­kła­do­wo w ję­zy­ku pol­skim [ɲ̟] i [j̃] są alo­fo­na­mi fo­ne­mu /ɲ/.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alofoniczny

przy­miot­nik od: alo­fon


Źródła:

SJP.pl

Alogamia

wła­ści­wość ro­ślin po­le­ga­ją­ca na za­py­la­niu się kwia­tu pył­kiem po­cho­dzą­cym z in­ne­go kwia­tu; al­lo­ga­mia, ob­co­pyl­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. po­łą­cze­nie gamet róż­nych osob­ni­ków

 (1.2) bot. za­py­le­nie pył­kiem po­cho­dzą­cym z in­ne­go osob­ni­ka tego sa­me­go ga­tun­ku


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alogamiczny

o ro­śli­nach: za­py­la­ny pył­kiem po­cho­dzą­cym z in­nych kwia­tów (np. krze­wy alo­ga­micz­ne); al­lo­ga­micz­ny, ob­co­pyl­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) bot. zwią­za­ny z alo­ga­mią, do­ty­czą­cy alo­ga­mii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alogeneza

roz­wój ga­tun­ków; al­lo­ge­ne­za


Źródła:

SJP.pl

Alogeniczny

skład­ni­ki alo­ge­nicz­ne - pod­sta­wo­we skład­ni­ki okru­cho­wych skał osa­do­wych; skład­ni­ki al­lo­ge­nicz­ne


Źródła:

SJP.pl

Alogenny

wy­wo­łu­ją­cy coś ob­ce­go, jakiś ro­dzaj ob­co­ści itp.


Źródła:

SJP.pl

Alogicznie

przy­słó­wek

 (1.1) log. sprzecz­nie z lo­gi­ką


Źródła:

Wiktionary

Alogiczność

brak lo­gi­ki w po­stę­po­wa­niu, twier­dze­niach, do­wo­dach, itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co alo­gicz­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alogiczny

nie­lo­gicz­ny; sprzecz­ny z za­sa­da­mi lo­gi­ki


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) sta­no­wią­cy sku­tek błęd­ne­go ro­zu­mo­wa­nia

 (1.2) nie­wy­pro­wa­dza­ją­cy z fak­tów pra­wi­dło­wych wnio­sków


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alogizm

1. nie­lo­gicz­ność;
2. po­gląd fi­lo­zo­ficz­ny ne­gu­ją­cy moż­li­wość poz­na­nia rze­czy­wi­sto­ści za po­mo­cą lo­gicz­ne­go my­śle­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) brak lo­gi­ki w czymś

 (1.2) filoz. po­gląd, który ne­gu­je moż­li­wość poz­na­nia rze­czy­wi­sto­ści za po­mo­cą lo­gi­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alograf

gra­ficz­na od­mia­na li­te­ry; al­lo­graf


Źródła:

SJP.pl

Alograficzny

→ alo­graf; al­lo­gra­ficz­ny


Źródła:

SJP.pl

Aloha

ha­waj­ska for­mu­ła po­wi­ta­nia i po­że­gna­nia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aloi

[czy­taj: aluA] za­war­tość krusz­cu w mo­ne­tach; próba


Źródła:

SJP.pl

Alois

obce imię mę­skie


Źródła:

SJP.pl

Alojz

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. imię|pol­ski|m. Aloj­zy


Źródła:

Wiktionary

Alojza

imię żeń­skie


Aloj­za, Alojz­ja – imię żeń­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alojzeczek

zdrob­nie­nie od: Aloj­zy


Źródła:

SJP.pl

Alojzek

zdrob­nie­nie od: Aloj­zy


Źródła:

SJP.pl

Alojzik

zdrob­nie­nie od: Aloj­zy (imię mę­skie)


Źródła:

SJP.pl

Alojzostwo

Aloj­zy z mał­żon­ką; Aloj­zo­wie


Źródła:

SJP.pl

Alojzowianin

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Aloj­zo­wia­nin. (miesz­ka­niec Aloj­zo­wa)


Źródła:

Wiktionary

Alojzowianka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Aloj­zo­wian­ka. (miesz­kan­ka Aloj­zo­wa)


Źródła:

Wiktionary

Alojzowie

Aloj­zy z mał­żon­ką; Aloj­zo­stwo


Źródła:

SJP.pl

Alojzowski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy Aloj­zo­wa, zwią­za­ny z Aloj­zo­wem


Źródła:

Wiktionary

Alojzowy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Aloj­ze­go lub z nim zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Alojzy

imię mę­skie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.;


Aloj­zy – imię mę­skie po­cho­dze­nia ger­mań­skie­go. Wy­wo­dzi się od słowa "al­wi­si" oz­na­cza­ją­ce­go „mądry”. Po­pu­lar­ne od XVII wieku. Na grun­cie fran­cu­skim imię to zi­den­ty­fi­ko­wa­ło się z imie­niem Lud­wik (Chlo­do­wich, Chlod­wich) i przy­ję­ło formę "Louis", a w ję­zy­ku wło­skim "Luigi" (rów­nież "Alo­i­sio").


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alojzów

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. wieś w Pol­sce;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alokacja

1. w eko­no­mii: przy­po­rząd­ko­wa­nie środ­ków (bu­dże­to­wych, pro­duk­cji, ma­te­ria­ło­wych) do po­szcze­gól­nych ga­łę­zi pro­duk­cji, przed­się­biorstw;
2. w księ­go­wo­ści: uz­na­nie do­pi­sa­nej po­zy­cji w ra­chun­ku;
3. prze­mie­szcze­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pla­no­wy­a­no­we ro­zdy­spo­no­wa­nie cze­goś;

 (1.2) ekon. roz­dzie­le­nie środ­ków pro­duk­cyj­nych lub pie­nię­dzy na różne cele, inne niż do­tych­cza­so­we

 (1.3) księg. uz­na­nie do­pi­sa­nej po­zy­cji w ra­chun­ku


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alokacyjny

do­ty­czą­cy alo­ka­cji (np. ry­zy­ko alo­ka­cyj­ne, de­cyz­je alo­ka­cyj­ne)


Źródła:

SJP.pl

Alokazja

ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych; za­kleśń


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Alo­ca­sia|(Schott) G. Don|ref=tak., ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych;

 (1.2) bot. ro­śli­na z ro­dza­ju alo­kaz­ji (1.1)


Alo­kaz­ja, za­kleśń ("Alo­ca­sia") – ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny obraz­ko­wa­tych, li­czą­cy 91 ga­tun­ków, po­cho­dzą­cych z ob­sza­ru od Hi­ma­la­jów i Indii, przez tro­pi­kal­ne i sub­tro­pi­kal­ne re­gio­ny Azji, do Ja­po­nii, Me­la­nez­ji, wysp za­chod­nie­go Pa­cy­fi­ku i wschod­niej Au­stra­lii. Niek­tó­re ga­tun­ki są en­de­mi­ta­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alokowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ekon. do­ko­ny­wa­nie po­dzia­łu środ­ków na po­szcze­gól­ne cele


Źródła:

Wiktionary

Alokować

roz­dzie­lać (roz­dzie­lić) środ­ki na różne cele


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­a­lo­ko­wać)

 (1.1) przez­na­czać lub przy­dzie­lać okre­ślo­ne za­so­by, środ­ki albo osoby do kon­kret­ne­go celu, miej­sca lub za­da­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aloksyt

tle­nek alu­mi­nium to­pio­ny elek­trycz­nie, uży­wa­ny jako ma­te­riał ścier­ny


Źródła:

SJP.pl

Alokucja

prze­sta­rza­le: uro­czy­ste prze­mó­wie­nie lub uro­czy­sty zwrot roz­po­czy­na­ją­cy prze­mó­wie­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) uro­czy­sta prze­mo­wa;

 (1.2) zwrot roz­po­czy­na­ją­cy uro­czy­stą prze­mo­wę


Alo­ku­cja (łac. "al­lo­cu­tio") – w sta­ro­żyt­nym Rzy­mie mowa wy­gła­sza­na przed bitwą przez wodza do żoł­nie­rzy, póź­niej rów­nież uro­czy­sta prze­mo­wa na­po­mi­na­ją­ca lub za­chę­ca­ją­ca do do­brych czy­nów. Współ­cze­śnie to po­ję­cie oz­na­cza uro­czy­ste prze­mó­wie­nie pa­pie­ża do okre­ślo­nej ka­te­go­rii osób, np. sę­dziów Roty Rzym­skiej lub kar­dy­na­łów na kon­sy­sto­rzu (al­lo­ku­cja kon­sy­sto­rial­na). Al­lo­ku­cje są pu­bli­ko­wa­ne w dzien­ni­ku urzę­do­wym Sto­li­cy Apo­stol­skiej – Acta Apo­sto­li­ce Sedis.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alokucyjny

zwią­za­ny z alo­ku­cją


Źródła:

SJP.pl

Alomancja

wró­że­nie za po­mo­cą krysz­tał­ków soli


Alo­man­cja (także: ha­lo­man­cja) – sta­ro­żyt­na me­to­da wróż­biar­stwa, w któ­rej do wró­że­nia wy­ko­rzy­stu­je się sól. Po­le­ga na od­czy­ty­wa­niu przy­pad­ko­wych wzo­rów, które two­rzy sól, roz­sy­pa­na, rzu­co­na w po­wie­trze albo w ogień.

Ze sta­ro­żyt­nej sztu­ki wró­że­nia za po­mo­cą soli wy­wo­dzą się prze­są­dy z nią zwią­za­ne, mię­dzy in­ny­mi zwy­czaj rzu­ca­nia soli przez lewe ramię lub wiara w to, że roz­sy­pa­nie soli przy­no­si pecha.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alometria

zja­wi­sko nie­rów­no­mier­ne­go roz­wo­ju da­ne­go na­rzą­du w sto­sun­ku do in­nych or­ga­nów lub ca­łe­go ciała, po­wo­du­ją­ce zmia­nę pro­por­cji ciała; al­lo­me­tria


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. biol. ba­da­nie i opis za­leż­no­ści po­mię­dzy wiel­ko­ścią ciała or­ga­niz­mu (lub jego czę­ści) a in­ny­mi ce­cha­mi bio­lo­gicz­ny­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alometryczny

→ alo­me­tria; al­lo­me­trycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Alomorf

w ję­zy­koz­naw­stwie: funk­cjo­nal­nie obo­jęt­ny wa­riant mor­fe­mu; al­lo­morf


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. od­mia­na mor­fe­mu, która ma inną po­stać fo­no­lo­gicz­ną, ale wy­ra­ża tę samą funk­cję lub zna­cze­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alona

wy­su­szo­ny sok z liści róż­nych ga­tun­ków alo­e­su, dzia­ła­ją­cy prze­czy­szcza­ją­co; aloe


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alonim

pse­u­do­nim li­te­rac­ki bę­dą­cy naz­wi­skiem innej osoby, zwy­kle ży­ją­cej współ­cze­śnie z osobą uży­wa­ją­cą tego pse­u­do­ni­mu; al­lo­nim


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przy­bra­ne naz­wi­sko na­le­żą­ce do innej osoby


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alonso

1. hisz­pań­skie imię mę­skie;
2. naz­wi­sko, m.in. Dámaso Alon­so (1898-1990) - hisz­pań­ski poeta, fi­lo­log i kry­tyk li­te­rac­ki


Źródła:

SJP.pl

Alonż

alonż­ka;
1. za­gi­na­na i roz­kła­da­na wkład­ka więk­sza od kar­tek książ­ki, za­wie­ra­ją­ca ta­bli­ce, mapy itp.;
2. do­da­tek do czeku lub weks­la na do­dat­ko­we in­for­ma­cje


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bank. mała kart­ka przy­kle­ja­na do czeku lub weks­la, na któ­rej na­pi­sa­ne są do­dat­ko­we in­for­ma­cje

 (1.2) po­ligr. za­gię­ta część okład­ki książ­ki lub do­dat­ko­wa kart­ka, więk­sza for­ma­tem niż sama książ­ka, na któ­rej zna­leźć można do­dat­ko­we in­for­ma­cje, zdję­cia, mapy…


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alonżka

alonż;
1. za­gi­na­na i roz­kła­da­na wkład­ka więk­sza od kar­tek książ­ki, za­wie­ra­ją­ca ta­bli­ce, mapy itp.;
2. do­da­tek do czeku lub weks­la na do­dat­ko­we in­for­ma­cje


Źródła:

SJP.pl

Alopata

al­lo­pa­ta;
1. le­karz sto­su­ją­cy alo­pa­tię;
2. zwo­len­nik alo­pa­tii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. le­karz sto­su­ją­cy alo­pa­tię


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alopatia

me­to­da le­cze­nia po­le­ga­ją­ca na sto­so­wa­niu środ­ków wy­wo­łu­ją­cych w or­ga­niz­mie cho­re­go ob­ja­wy prze­ciw­ne ob­ja­wom cho­ro­by; al­lo­pa­tia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. me­to­da le­cze­nia za po­mo­cą środ­ków wy­wo­łu­ją­cych efek­ty prze­ciw­ne niż cho­ro­ba;


Alo­pa­tia, al­lo­pa­tia (gr. ảλλος, allos – od­mien­ny, inny i πάθος, pat­hos – cier­pie­nie) – nazwa metod le­cze­nia zgod­nych z za­sa­dą „prze­ciw­ne leczy się prze­ciw­nym”, po ła­ci­nie "Con­tra­ria con­tra­riis cu­ran­tur." Ter­min zo­stał wpro­wa­dzo­ny przez Sa­mu­e­la Hah­ne­man­na w roku 1807 w celu odróż­nie­nia opra­co­wa­nej przez niego me­to­dy le­cze­nia, którą naz­wał ho­me­o­pa­tią.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alopatka

al­lo­pat­ka;
1. le­kar­ka sto­su­ją­ca alo­pa­tię;
2. zwo­len­nicz­ka alo­pa­tii


Źródła:

SJP.pl

Alopatycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób alo­pa­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Alopatyczny

→ alo­pa­tia; al­lo­pa­tycz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) med. zwią­za­ny z alo­pa­tią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alopecja

ły­sie­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. ły­sie­nie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aloplastyczny

przy­miot­nik od: alo­pla­sty­ka (np. ope­ra­cja alo­pla­stycz­na, wkład­ki alo­pla­stycz­ne)


Źródła:

SJP.pl

Aloplastyka

za­stę­po­wa­nie usz­ko­dzo­nych tka­nek ludz­kich sztucz­ny­mi, sto­so­wa­ne wobec wielu ofiar wy­pad­ków


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. ope­ra­cyj­ne uzu­peł­nie­nie lub za­stą­pie­nie usz­ko­dzo­nej czę­ści ciała z uży­ciem­ma­te­ria­łu ob­ce­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aloploid

or­ga­nizm za­wie­ra­ją­cy w ją­drach ko­mó­rek so­ma­tycz­nych wię­cej niż dwa nie­ho­mo­lo­gicz­ne, di­plo­i­dal­ne ze­spo­ły chro­mo­so­mów; al­lo­plo­id


Źródła:

SJP.pl

Aloploidalność

po­łą­cze­nie się ge­no­mów róż­nych ga­tun­ków; al­lo­plo­i­dal­ność


Źródła:

SJP.pl

Alopoliploidalność

zwie­lo­krot­nie­nie ze­spo­łów chro­mo­so­mów u osob­ni­ka pow­sta­łe­go już ze zmie­sza­nia ga­tun­ków (po­łą­cze­nie ge­no­mów róż­nych ga­tun­ków), np. te­tra­plo­id AABB


Źródła:

SJP.pl

Alosaur

dwu­noż­ny kar­no­za­ur z okre­su ju­raj­skie­go; alo­za­ur; al­lo­za­ur


Źródła:

SJP.pl

Alosom

chro­mo­som, który od­po­wia­da za wyksz­tał­ca­nie się płci; al­lo­som, he­te­ro­som, he­te­ro­chro­mo­som


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) genet. chro­mo­som, który de­cy­du­je o płci or­ga­niz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alosomowy

→ alo­som; al­lo­so­mo­wy


Źródła:

SJP.pl

Alosza

imię żeń­skie


Alo­sza ( Aльоша; Алёша), właśc. Ołena Ołek­san­driw­na To­po­la ( Олена Олександрівна Топол; Алёна Александровна Тополя, "Alona Alek­san­drow­na To­po­la"), z d. Ku­czer (ukr. i ros. Кучер) (ur. 14 maja 1986 w Za­po­ro­żu) – ukra­iń­ska pio­sen­kar­ka i kom­po­zy­tor­ka. Re­pre­zen­tant­ka Ukra­i­ny w 55. Kon­kur­sie Pio­sen­ki Eu­ro­wiz­ji (2010).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alotransplant

na­rząd, tkan­ka lub jej część po­bie­ra­na od jed­ne­go osob­ni­ka i wszcze­pia­na in­ne­mu tego sa­me­go ga­tun­ku


Źródła:

SJP.pl

Alotransplantacja

prze­szcze­pia­nie na­rzą­dów, tka­nek lub ich czę­ści po­cho­dzą­cych od tego sa­me­go osob­ni­ka; ho­mo­tran­splan­ta­cja, al­lo­tran­splan­ta­cja


Źródła:

SJP.pl

Alotrop

jedna z dwóch lub wię­cej po­sta­ci ja­kiejś sub­stan­cji, zwła­szcza pier­wiast­ka


Źródła:

SJP.pl

Alotropia

wy­stę­po­wa­nie tego sa­me­go pier­wiast­ka w od­mia­nach róż­nią­cych się od sie­bie bu­do­wą wew­nętrz­ną; al­lo­tro­pia, po­li­mor­fizm


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. fiz. zja­wi­sko wy­stę­po­wa­nia, w tym samym sta­nie sku­pie­nia, róż­nych od­mian tego sa­me­go pier­wiast­ka che­micz­ne­go róż­nią­cych się wła­ści­wo­ścia­mi fi­zycz­ny­mi i che­micz­ny­mi;


Alo­tro­pia (od gr. ἄλλος „inny” + τρόπος „zwrot, spo­sób”) – zja­wi­sko wy­stę­po­wa­nia w tym samym sta­nie sku­pie­nia róż­nych od­mian tego sa­me­go pier­wiast­ka che­micz­ne­go, róż­nią­cych się wła­ści­wo­ścia­mi fi­zycz­ny­mi i che­micz­ny­mi. Od­mia­ny alo­tro­po­we pier­wiast­ka mogą róż­nić się mię­dzy sobą struk­tu­rą kry­sta­licz­ną lub licz­bą ato­mów w czą­stecz­ce.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alotropijny

→ alo­tro­pia; al­lo­tro­po­wy, al­lo­tro­pij­ny, alo­tro­po­wy


Źródła:

SJP.pl

Alotropowy

→ alo­tro­pia; al­lo­tro­po­wy, al­lo­tro­pij­ny, alo­tro­pij­ny


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z alo­tro­pią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alowiec

czło­nek AL (Armii Lu­do­wej); ae­lo­wiec; AL-owiec


Źródła:

SJP.pl

Alowski

przy­miot­nik od: AL (Armia Lu­do­wa); AL-owski, ae­low­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z AL (Armią Lu­do­wą)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aloza

1. ga­tu­nek ryby z ro­dzi­ny śle­dzio­wa­tych;
2. aloza par­posz - ga­tu­nek ryby z ro­dzi­ny śle­dzio­wa­tych; par­posz


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) icht. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Alosa alosa|ref=tak., plank­to­no­żer­ny­ank­to­no­żer­na ryba na tarło wę­dru­ją­ca z mórz lub At­lan­ty­ku do rzek;


Aloza, aloza finta ("Alosa alosa") – ga­tu­nek ana­dro­micz­nej ryby z ro­dzi­ny śle­dzio­wa­tych (Clu­pe­i­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alozaur

dwu­noż­ny kar­no­za­ur z okre­su ju­raj­skie­go; alo­sa­ur; al­lo­za­ur


Źródła:

SJP.pl

Alozaury

ro­dzi­na di­no­za­u­rów ga­dzio­mied­nicz­nych


Źródła:

SJP.pl

Alp

1. w mi­to­lo­gii ger­mań­skiej: isto­ta poś­red­nia mię­dzy bo­giem a czło­wie­kiem; alb
2. de­mo­nicz­na isto­ta płci mę­skiej utoż­sa­mia­na z wam­pi­rem lub in­ku­bu­sem (jej żeń­ski od­po­wied­nik to mara)


rze­czow­nik, ro­dzaj męski

 (1.1) mit­germ. zob. alb.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alpach

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) lm. Ms. od Alpy


Źródła:

Wiktionary

Alpaga

1. gład­ka i bły­szczą­ca tka­ni­na z wełny pe­ru­wiań­skich lam; al­pa­ka;
2. w gwa­rze ucz­niow­skiej: tanie, marne wino; bełt, jabol, pryta, siara, wiń­sko, móz­go­trzep


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. tanie wino owo­co­we

 (1.2) włók. ostra, po­łys­kli­wa tka­ni­na weł­nia­na lub pół­weł­nia­na

 (1.3) odzież. daw. długi, cie­pły kaf­tan ko­bie­cy się­ga­ją­cy do kolan


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpagowy

zwią­za­ny z al­pa­gą, do­ty­czą­cy al­pa­gi


Źródła:

SJP.pl

Alpaka

1. zwie­rzę do­mo­we z ro­dzi­ny wiel­błą­do­wa­tych; wełna z al­pa­ki
2. gład­ka i bły­szczą­ca tka­ni­na; al­pa­ga
3. stop mie­dzi z ni­klem i cyn­kiem; nowe sre­bro; ar­gen­tan


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Vi­cu­gna pacos|ref=tak., po­łud­nio­wo­a­me­ry­kań­ski, udo­mo­wio­ny ga­tu­nek lamy;

 (1.2) wełna z lamy (1.1)

 (1.3) gład­ka, weł­nia­na tka­ni­na w pasy;

 (1.4) chem. stop mie­dzi, cynku i niklu o bia­łym ko­lo­rze; nowe sre­bro;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alpakarnia

po­mie­szcze­nie dla alpak


Źródła:

SJP.pl

Alpakoterapeuta

te­ra­pe­u­ta le­czą­cy z po­mo­cą al­pa­ki


Źródła:

SJP.pl

Alpakoterapeutyczny

do­ty­czą­cy te­ra­pii z udzia­łem al­pa­ki


Źródła:

SJP.pl

Alpakoterapia

te­ra­pia z udzia­łem al­pa­ki


Źródła:

SJP.pl

Alpakowy

zwią­za­ny z al­pa­ką, do­ty­czą­cy al­pa­ki


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) wy­ko­na­ny z al­pa­ki (stopu)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpaks

po­pu­lar­ny w prze­my­śle mo­to­ry­za­cyj­nym i lot­ni­czym, od­por­ny na ko­roz­ję stop od­lew­ni­czy; si­lu­min


Źródła:

SJP.pl

Alpejczyk

po­tocz­nie: spor­to­wiec upra­wia­ją­cy nar­ciar­stwo al­pej­skie, spe­cja­li­zu­ją­cy się w biegu zja­zdo­wym lub sla­lo­mie; nar­ciarz al­pej­ski


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec ob­sza­ru Alp


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpejka

po­tocz­nie:
1. za­wod­nicz­ka upra­wia­ją­ca nar­ciar­stwo al­pej­skie, spe­cja­li­zu­ją­ca się w biegu zja­zdo­wym lub sla­lo­mie; nar­ciar­ka al­pej­ska;
2. start od­wró­co­ny w pa­ra­lot­niar­stwie;
3. słod­kie cia­sto w po­sta­ci bla­tów bisz­kop­to­wych lub z cia­sta kar­pat­ko­we­go, prze­kła­da­nych kre­mem, z masą kaj­ma­ko­wą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sport. ko­bie­ta upra­wia­ją­ca nar­ciar­stwo al­pej­skie


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpejski

przy­miot­nik od: Alpy; al­pij­ski (rzad­ko)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Al­pa­mi, do­ty­czą­cy Alp

 (1.2) zwią­za­ny z oro­ge­ne­zą al­pej­ską


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpenhorn

drew­nia­ny lu­do­wy in­stru­ment dęty


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) muz. zob. róg al­pej­ski.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpensztok

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) tu­ryst. żerdź o dłu­go­ści od 1,5 do ponad 2,5 metra, za­o­pa­trzo­na z jed­nej stro­ny w grot, uży­wa­na przez tu­ry­stów wę­dru­ją­cych po gó­rach;


Al­pensz­tok ( "Al­pen­stock" – „al­pej­ska laska”) – pier­wot­nie le­szczy­no­wa żerdź (bo­gat­si za­o­pa­try­wa­li się w trwal­sze, ale droż­sze kije bam­bu­so­we) dłu­go­ści od 1,5 do nawet ponad 2,5 metra, uży­wa­na przez tu­ry­stów wę­dru­ją­cych po gó­rach – tak po Al­pach, jak i na przy­kład na zie­miach pol­skich, na przy­kład po Ta­trach.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Alperm

ma­te­riał ma­gne­tycz­ny


Al­perm – ma­te­riał ma­gne­tycz­ny, stop że­la­za i alu­mi­nium. Nazwa po­cho­dzi od słów "alu­mi­nium" i "fer­rum" ‘że­la­zo’. Za­wie­ra od 10 do 17% wa­go­wych glinu, naj­czę­ściej spo­ty­ka­nym skła­dem jest 16% glinu, resz­ta że­la­za. Inne nazwy to "al­fe­nol" i "alfer".

Stop ten jest ma­gne­tycz­nie mięk­ki (dla 17% glinu pole ko­er­cji wy­no­si po­ni­żej 5 A/m), ma prze­ni­kal­ność mak­sy­mal­ną rzędu 55 000, in­duk­cja na­sy­ce­nia sięga 1,28 T.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alphonse

Alp­hon­se – skła­da­ją­cy się tylko z jed­nej wyspy za­miesz­ka­łej przez mniej niż 300 osób, atol w ar­chi­pe­la­gu Alp­hon­se, za­li­czo­ny do jed­nej z pię­ciu grup Wysp Zew­nętrz­nych na Se­sze­lach. Po­wierzch­nia wyspy wy­no­si 1,74 km². Cał­ko­wi­ty ob­szar atolu o śred­ni­cy ponad 3 km, skła­da­ją­cy się z pła­skiej rafy i la­gu­ny wy­no­si około 8 km². Wyspa zo­sta­ła od­kry­ta 28 stycz­nia 1730 przez ka­wa­le­ra Alp­hon­se de Pon­te­vez, do­wo­dzą­ce­go fran­cu­ską fre­ga­tą "Le Lys".


Źródła:

Wikipedia

Alpianka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. bot. tocja kar­pac­ka


Źródła:

Wiktionary

Alpidowy

ma­ją­cy cechy ty­po­we dla fał­do­wych łań­cu­chów gór­skich pow­sta­łych wsku­tek oro­ge­ne­zy al­pej­skiej


Źródła:

SJP.pl

Alpidy

łań­cu­chy gór­skie pow­sta­łe w cza­sie oro­ge­ne­zy al­pej­skiej, odz­na­cza­ją­ce się ostry­mi kształ­ta­mi i du­ży­mi wy­so­ko­ścia­mi, np. Alpy, Ape­ni­ny, Hi­ma­la­je, Kar­pa­ty, Ka­u­kaz


Al­pi­dy – oro­ge­ny wy­pię­trzo­ne w trak­cie oro­ge­ne­zy al­pej­skiej.

Są to naj­wyż­sze i naj­młod­sze góry na Ziemi. Na­le­żą do nich mię­dzy in­ny­mi: Hi­ma­la­je, Alpy, Pi­re­ne­je, Kar­pa­ty, Andy, Ape­ni­ny, Góry Be­tyc­kie, Góry Dy­nar­skie, Kor­dy­lie­ry. W Pol­sce al­pi­dy obej­mu­ją Kar­pa­ty, w tym Tatry i Pie­ni­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alpijski

rzad­ko: al­pej­ski (przy­miot­nik od: Alpy)


Źródła:

SJP.pl

Alpinarium

część ogro­du bo­ta­nicz­ne­go, na któ­rym upra­wia­ne są ro­śli­ny gór­skie; ogród skal­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ogrod. ogród skal­ny ro­ślin wy­so­ko­gór­skich;


Al­pi­na­rium – ogród zbu­do­wa­ny ze skał, ka­mie­ni i ziemi, w któ­rym odt­wa­rza­ne jest gór­skie śro­do­wi­sko na­tu­ral­ne z ro­śli­na­mi wy­so­ko­gór­ski­mi, cza­sem także ark­tycz­ny­mi, które mają po­dob­ne wy­ma­ga­nia. Al­pi­na­ria sta­no­wią dzia­ły eko­lo­gicz­ne wielu ogro­dów bo­ta­nicz­nych i róż­nią się od ogro­dów skal­nych tym, że na­śla­du­ją wa­run­ka­mi sied­li­sko­wy­mi i skła­dem ga­tun­ko­wym od­po­wied­nio gór­skie lub ark­tycz­ne ukła­dy ro­ślin­no­ści. W ogro­dach skal­nych upra­wia się w ce­lach de­ko­ra­cyj­nych róż­no­rod­ne ro­śli­ny ozdob­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alpinia

ro­śli­na z ro­dzi­ny im­bi­ro­wa­tych, ma­ją­ca za­sto­so­wa­nie w lecz­nict­wie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Al­pi­nia|Roxb.|ref=tak., ro­dzaj bylin z ro­dzi­ny im­bi­ro­wa­tych;

 (1.2) ent. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Al­pi­nia|Brun­din|ref=tak., ro­dzaj chrzą­szczy z ro­dzi­ny ku­sa­ko­wa­tych;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alpiniada

rajd szla­ka­mi gór­ski­mi


Źródła:

SJP.pl

Alpinian

imię mę­skie


Al­pi­nian – imię mę­skie po­cho­dze­nia ła­ciń­skie­go.

Za­cho­wał się prze­kaz, że Al­pi­nian to­wa­rzy­szył świę­te­mu Mar­cja­li­so­wi; grób Al­pi­nia­na ma znaj­do­wać się obok grobu wy­mie­nio­ne­go świę­te­go.

W Pol­sce imię bar­dzo rzad­ko spo­ty­ka­ne, np. w XIX wieku wy­stą­pi­ło na Wo­ły­niu. W stycz­niu 2025 w re­je­strze PESEL, wśród pu­blicz­nie do­stęp­nych da­nych do­ty­czą­cych osób ży­ją­cych, nie było in­for­ma­cji o wy­stą­pie­niu tego imie­nia jako pier­wsze­go lub dru­gie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alpinista

wy­czy­no­wiec upra­wia­ją­cy al­pi­ni­sty­kę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba upra­wia­ją­ca al­pi­nizm;

 (1.2) ba­dacz, znaw­ca Alp


Al­pi­ni­sta – czło­wiek upra­wia­ją­cy al­pi­nizm, czyli wspi­nacz­kę gór­ską upra­wia­ną w Al­pach. W szer­szym zna­cze­niu ter­min ten okre­śla osoby, które zaj­mu­ją się wspi­nacz­ką gór­ską pro­wa­dzo­ną poza wyz­na­czo­ny­mi szla­ka­mi tu­ry­stycz­ny­mi.

Ze wzglę­du na to, że Alpy ob­fi­tu­ją w nie­mal każdy ro­dzaj for­ma­cji skal­nych i lo­do­wych, oraz na to, iż więk­szość tech­nik wspi­nacz­ko­wych zo­sta­ła za­po­cząt­ko­wa­na w Al­pach, ter­min ten zo­stał w jęz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alpinistka

→ al­pi­ni­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta upra­wia­ją­ca al­pi­nizm


Patrz:alpinista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpinistyczny

→ al­pi­nizm, → al­pi­ni­sty­ka


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy al­pi­niz­mu lub al­pi­ni­stów


Patrz:alpinizm, → alpinistyka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpinistyka

forma tu­ry­sty­ki wy­so­ko­gór­skiej upra­wia­nej przez osoby o du­żych umie­jęt­no­ściach wspi­nacz­ki i sto­su­ją­cych spe­cjal­ny sprzęt; al­pi­nizm


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sport. dosł. upra­wia­na w Al­pach wspi­nacz­ka gór­ska

 (1.2) sport. sze­rzej: wspi­nacz­ka wy­so­ko­gór­ska

 (1.3) wspi­nacz­ka gór­ska z uży­ciem spe­cja­li­stycz­ne­go sprzę­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alpinizm

forma tu­ry­sty­ki wy­so­ko­gór­skiej upra­wia­nej przez osoby o du­żych umie­jęt­no­ściach wspi­nacz­ki i sto­su­ją­cych spe­cjal­ny sprzęt; al­pi­ni­sty­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) dosł. upra­wia­na w Al­pach wspi­nacz­ka gór­ska

 (1.2) sze­rzej: wspi­nacz­ka wy­so­ko­gór­ska

 (1.3) wspi­nacz­ka gór­ska z uży­ciem spe­cja­li­stycz­ne­go sprzę­tu


Al­pi­nizm, wspi­nacz­ka gór­ska – wie­lo­wy­cią­go­wa wspi­nacz­ka upra­wia­na w te­re­nie gór­skim wy­ma­ga­ją­ca spe­cja­li­stycz­ne­go sprzę­tu wspi­nacz­ko­we­go (lina, uprząż, haki itp.), jak też umie­jęt­no­ści nie­zbęd­nych do wspi­na­nia i ko­rzy­sta­nia ze sprzę­tu to cechy wy­róż­nia­ją­ce wspi­nacz­kę gór­ską. Do jej szcze­gól­nych przy­pad­ków na­le­ży ta­ter­nict­wo i hi­ma­la­izm.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alpinus

marka odzie­ży out­do­o­ro­wej i firma


Al­pi­nus – marka out­do­o­ro­wa za­ło­żo­na w 1990 z ini­cja­ty­wy pol­skich hi­ma­la­i­stów – Ar­tu­ra Haj­ze­ra, Ja­nu­sza Ma­je­ra oraz Ry­szar­da Wa­rec­kie­go. Ofe­ru­je odzież, obu­wie i sprzęt do róż­nych ak­tyw­no­ści out­do­o­ro­wych od tu­ry­sty­ki i wspi­nacz­ki gór­skiej, przez rower, aż po bie­ga­nie, nar­ciar­stwo czy że­glar­stwo.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alprazolam

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, lek psy­cho­tro­po­wy wy­ka­zu­ją­cy silne, krót­kotr­wa­łe dzia­ła­nie prze­ciw­lę­ko­we, uspo­ka­ja­ją­ce i prze­ciwdr­gaw­ko­we


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) farm. ank­sjo­li­tyk z grupy ben­zo­dia­ze­pin o szyb­kim, krót­kotr­wa­łym dzia­ła­niu;


Al­pra­zo­lam ( al­pra­zo­la­mum) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, tria­zo­lo­wa po­chod­na benzo-1,4-dia­ze­pi­ny. Sto­so­wa­ny jako lek ank­sjo­li­tycz­ny, w szcze­gól­no­ści w le­cze­niu ze­spo­łu lęku na­pa­do­we­go i ze­spo­le lęku uo­gól­nio­ne­go. Wy­ka­zu­je szyb­kie i silne, lecz krót­kotr­wa­łe dzia­ła­nie prze­ciw­lę­ko­we, uspo­ka­ja­ją­ce, mio­re­lak­sa­cyj­ne, prze­ciwdr­gaw­ko­we oraz am­ne­stycz­ne po­przez wpływ na re­cep­tor GABA. Prak­tycz­nie nie pod­le­ga efek­to­wi pier­wsze­go przej­ścia przez wą­tro­bę (bio­do­stęp­ność przy po­da­niu do­ust­nym osią­ga ponad 90%).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alpuhara

kra­i­na w Hisz­pa­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. gó­rzy­sta kra­i­na w po­łud­nio­wej Hisz­pa­nii, sta­no­wią­ca część An­da­luz­ji, odi­zo­lo­wa­na pas­ma­mi gór­ski­mi od resz­ty Pół­wy­spu Ibe­ryj­skie­go;


Al­pu­ha­ra (hiszp. "Las Al­pu­jar­ras") – gó­rzy­sta kra­i­na w po­łud­nio­wej Hisz­pa­nii, sta­no­wią­ca część An­da­luz­ji, po­ło­żo­na po­mię­dzy gó­ra­mi Sier­ra Ne­va­da, Sier­ra de Con­tra­vie­sa i Sier­ra Lújar.

Z po­wo­du faktu, iż ota­cza­ją­ce Al­pu­ha­rę pasma gór­skie izo­lo­wa­ły ją od resz­ty Pół­wy­spu Ibe­ryj­skie­go, utrud­nia­jąc ko­mu­ni­ka­cję i do­stęp do tych te­re­nów, w cza­sie walk mię­dzy Hisz­pa­na­mi a ka­li­fa­tem kor­do­bań­skim kra­i­na ta sta­no­wi­ła ostat­ni ba­stion oporu mu­zuł­ma­nów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alpuharski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Al­pu­ha­rą, do­ty­czą­cy Al­pu­ha­ry


Źródła:

Wiktionary

Alpy

1. w mi­to­lo­gii ger­mań­skiej: isto­ta poś­red­nia mię­dzy bo­giem a czło­wie­kiem; alb
2. de­mo­nicz­na isto­ta płci mę­skiej utoż­sa­mia­na z wam­pi­rem lub in­ku­bu­sem (jej żeń­ski od­po­wied­nik to mara)


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. naj­wyż­szy łań­cuch gór­ski Eu­ro­py, cią­gną­cy się łu­kiem od wy­brze­ża Morza Śró­dziem­ne­go po do­li­nę Du­na­ju w oko­li­cach Wied­nia;


Alpy (fr. "Alpes", niem. "Alpen", wł. "Alpi", sło­weń. "Alpe", ret. "Alps") – naj­wyż­szy łań­cuch gór­ski Eu­ro­py, cią­gną­cy się łu­kiem ot­war­tym ku po­łud­niu, od Za­to­ki Ge­nu­eń­skiej po Małej Ni­zi­ny Wę­gier­skiej. Góry są po­ło­żo­ne na ob­sza­rze Nie­miec, Włoch, Fran­cji, Mo­na­ko, Szwaj­ca­rii, Liech­ten­ste­i­nu, Au­strii i Sło­we­nii. Pasmo liczy 1200 km dłu­go­ści, sze­ro­kość waha się od 150 do 250 lub 260 km. W za­leż­no­ści od źró­deł po­wierzch­nia Alp jest sza­co­wa­na od 207 do 220 tys. km².


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alrauna

ko­rzeń man­dra­go­ry, któ­re­mu przy­pi­sy­wa­no wła­ści­wo­ści ma­gicz­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. przy­po­mi­na­ją­cy czło­wie­ka ko­rzeń man­dra­go­ry, któ­re­mu przy­pi­sy­wa­no wła­ści­wo­ści ma­gicz­ne;


Al­ra­u­na (z niem.) – ko­rzeń man­dra­go­ry le­kar­skiej ("Man­dra­go­ra of­fi­ci­na­rum"), któ­re­mu w śred­nio­wie­czu przy­pi­sy­wa­no wła­ści­wo­ści ma­gicz­ne.

Sil­nie zgru­bia­ły, roz­ga­łę­zio­ny ko­rzeń man­dra­go­ry uwa­ża­ny był za śro­dek ma­gicz­ny. Ma­gicz­ne wła­ści­wo­ści miał je­dy­nie ko­rzeń o hu­ma­no­i­dal­nych kształ­tach.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alright

[czy­taj: olRAJT] w po­rząd­ku; all right


Źródła:

SJP.pl

Alsifer

stop że­la­za, alu­mi­nium i krze­mu, sto­so­wa­ny do wy­ro­bu elek­tro­ma­gne­sów


Al­si­fer – stop alu­mi­nium (w naz­wie "al" od alu­mi­nium ‘glin’), krze­mu ("si" od łac. "si­li­cium") oraz że­la­za ("fer" od łac. "fer­rum").

Stop ten jest ma­gne­tycz­nie mięk­ki. Wy­ko­rzy­stu­je się go (w po­sta­ci od­le­wów) w cha­rak­te­rze osłon ma­gne­tycz­nych, a także przy pro­duk­cji ka­dłu­bów przy­rzą­dów oraz ma­szyn elek­trycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alstom

świa­to­wy kon­cern ener­ge­tycz­ny i tran­spor­to­wy


Al­stom – fran­cu­ski kon­cern ko­le­jo­wy. Jeden z glo­bal­nych pre­kur­so­rów kolei du­żych pręd­ko­ści, a obec­nie m.in. po­cią­gów za­si­la­nych wo­do­rem oraz po­cią­gów au­to­no­micz­nych ("ATO" – ang.). Ak­tu­al­ne port­fo­lio pro­duk­tów Al­stom obej­mu­je m.in. ko­le­je du­żych pręd­ko­ści, po­cią­gi metra, po­cią­gi jed­no­szy­no­we oraz tram­wa­je, a także zin­te­gro­wa­ne sy­ste­my i usłu­gi w za­kre­sie ste­ro­wa­nia ru­chem ko­le­jo­wym ( si­gnal­ling) oraz roz­wią­za­nia w za­kre­sie mo­bil­no­ści cy­fro­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alstremeria

ro­dzaj ro­ślin jed­no­li­ścien­nych z ro­dzi­ny kras­no­li­co­wa­tych; al­stro­me­ria


Al­stre­me­ria, al­stro­me­ria, kras­no­li­ca ("Al­stro­e­me­ria") – ro­dzaj ro­ślin jed­no­li­ścien­nych li­czą­cy ok. 130 ga­tun­ków. Na­tu­ral­ny za­sięg tego ro­dza­ju obej­mu­je Ame­ry­kę Po­łud­nio­wą. Jego przed­sta­wi­cie­le zo­sta­li in­tro­du­ko­wa­ni do Ame­ry­ki Pół­noc­nej, Eu­ro­py, Au­stra­lii i na Nową Ze­lan­dię. Wiele ga­tun­ków oraz od­mian upra­wia­nych jest z po­wo­du ory­gi­nal­nych i trwa­łych kwia­tów w ce­lach ozdob­nych jako ro­śli­ny ogro­do­we lub na kwia­ty cięte.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alstromeria

ro­dzaj ro­ślin jed­no­li­ścien­nych z ro­dzi­ny kras­no­li­co­wa­tych; al­stre­me­ria


Źródła:

SJP.pl

Alt

1. niski głos ko­bie­cy lub chło­pię­cy;
2. par­tia ut­wo­ru śpie­wa­na tym gło­sem;
3. śro­do­wi­sko­wo o in­stru­men­cie mu­zycz­nym o skali zbli­żo­nej do głosu al­to­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) muz. niski głos żeń­ski, męski lub chło­pię­cy;

 (1.2) muz. linia me­lo­dycz­na (głos, par­tia ut­wo­ru) mię­dzy so­pra­nem a te­no­rem

 (1.3) muz. pot. in­stru­ment gra­ją­cy w skali altu (1.2)

 (1.4) in­form. kla­wisz znaj­du­ją­cy się po obu stro­nach spa­cji słu­żą­cy do zmie­nia­nia funk­cji kla­wi­szy

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) muz. pot. osoba z takim gło­sem


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alt-Right

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) polit. zbiór pow­sta­łych w dru­giej de­ka­dzie XX wieku w USA skraj­nie pra­wi­co­wych ide­o­lo­gii, gło­szą­cych m.in. białą su­pre­ma­cję, an­ty­se­mi­tyzm i hasła pra­wi­co­wo­po­pu­li­stycz­ne;

 (1.2) spo­łecz­ność po­plecz­ni­ków alt-righ­tu (1.1)


Alt-right, al­ter­na­ti­ve right – nie­jed­no­rod­ny ruch po­li­tycz­ny obej­mu­ją­cy skraj­nie pra­wi­co­we ide­o­lo­gie, które odrzu­ca­ją wiele po­stu­la­tów kon­ser­wa­tyz­mu głów­ne­go nurtu. Au­tor­stwo po­ję­cia przy­pi­su­je się bia­łe­mu su­pre­ma­cjo­ni­ście Ri­char­do­wi Spen­ce­ro­wi, który użył go w 2010 r.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Altair

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Altambas

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) stpol. zło­to­głów


Źródła:

Wiktionary

Altamira

1. mia­sto w Bra­zy­lii;
2. mia­sto w Mek­sy­ku;
3. mia­sto w Ko­lum­bii;
4. ja­ski­nia w Hisz­pa­nii


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altana

bu­dow­la ogro­do­wa o nie­wiel­kich roz­mia­rach, słu­żą­ca do wy­po­czyn­ku i chro­nią­ca przed de­szczem lub słoń­cem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) lekki, nie­wiel­ki ogro­do­wy bu­dy­nek;

 (1.2) uczn. sa­mo­chód


Al­ta­na (al­tan­ka, chłod­nik, cien­nik) – lekka bu­dow­la, czę­sto ażu­ro­wa, sta­wia­na w ogro­dzie, nie­rzad­ko ozdob­na, rów­nież nie­wiel­ki plac za­cie­nio­ny przez krąg drzew.

Al­ta­na za­li­cza­na jest do obiek­tów małej ar­chi­tek­tu­ry ogro­do­wej. Chro­ni przed opa­da­mi i słoń­cem, sta­no­wiąc miej­sce spot­kań oraz od­po­czyn­ku. Jej wzno­sze­nie, po­dob­nie jak two­rze­nie oczek wod­nych czy karm­ni­ków, służy wzbo­ga­ce­niu kom­po­zy­cji i pod­nie­sie­niu wa­lo­rów este­tycz­nych prze­strze­ni.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Altanka

nie­wiel­ka al­ta­na; bu­dow­la ogro­do­wa o lek­kiej kon­struk­cji, słu­żą­ca do wy­po­czyn­ku i chro­nią­ca przed de­szczem lub słoń­cem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od: al­ta­na

 (1.2) ogrod. mały, letni domek, zwła­szcza na ogro­dzie dział­ko­wym


Al­tan­ka – wieś w Pol­sce po­ło­żo­na w wo­je­wództ­wie ma­zo­wiec­kim, w po­wie­cie so­cha­czew­skim, w gmi­nie So­cha­czew. Ma sta­tus so­łect­wa.

W la­tach 1975–1998 miej­sco­wość ad­mi­ni­stra­cyj­nie na­le­ża­ła do wo­je­wództ­wa skier­nie­wic­kie­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Altankowy

przy­miot­nik od: al­tan­ka


Źródła:

SJP.pl

Altannik

ptak z rzędu wró­blo­wa­tych; bud­nik


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) ornit. ptak z ro­dzi­ny nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Pti­lo­nor­hyn­chi­dae|ref=tak.;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altanniki

ptak z rzędu wró­blo­wa­tych; bud­nik


Al­tan­ni­ki (Pti­lo­nor­hyn­chi­dae) – ro­dzi­na pta­ków z rzędu wró­blo­wych (Pas­se­ri­for­mes), naj­bli­żej spo­krew­nio­na z ko­ro­ła­za­mi (Cli­mac­te­ri­dae). Wy­stę­pu­ją w Au­stra­lii, na Nowej Gwi­nei i kilku są­sied­nich wy­spach.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altanowy

→ al­ta­na


Patrz:altana

Źródła:

SJP.pl

Altaria

fun­da­cja pow­sta­ła na mocy za­pi­su te­sta­men­to­we­go lub da­ro­wiz­ny, zwią­za­na z okre­ślo­nym oł­ta­rzem ja­kie­goś ko­ścio­ła


Al­ta­ria (z al­ta­re – oł­tarz, fun­dusz albo zapis na utrzy­ma­nie oł­ta­rza lub ka­pli­cy w ko­ście­le) – ro­dzaj fun­da­cji (pre­ben­dy) ko­ściel­nej, któ­rej celem jest spra­wo­wa­nie kultu przez al­ta­ry­stę przy wyz­na­czo­nym spe­cjal­nie do tego celu oł­ta­rzu. Upo­sa­że­nie al­ta­rii było zwią­za­ne z oł­ta­rzem w ko­ście­le ko­le­giac­kim lub pa­ra­fial­nym, rza­dziej innym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altaryjny

→ al­ta­ria


Patrz:altaria

Źródła:

SJP.pl

Altarysta

daw­niej: du­chow­ny ka­to­lic­ki opie­ku­ją­cy się oł­ta­rzem; al­ta­rzy­sta


Al­ta­ry­sta (oł­tarz­nik) z łac. "al­ta­ri­sta" – opie­kun oł­ta­rza, daw­niej za­wsze du­chow­ny, sługa ko­ściel­ny, mi­ni­strant.

W śred­nio­wie­czu i cza­sach no­wo­żyt­nych du­chow­ny, opie­kun al­ta­rii w ko­ście­le, czer­pią­cy z tego ty­tu­łu swoje do­cho­dy. Al­ta­ry­ści miesz­ka­li zaz­wy­czaj w do­mach w bez­poś­red­nim są­siedzt­wie ko­ścio­ła. W przy­pad­ku więk­szych ko­ścio­łów, w któ­rych znaj­do­wa­ło się kilka/kil­ka­na­ście oł­ta­rzy, al­ta­ry­stów by­wa­ło wielu. Po­zo­sta­łość po do­mach al­ta­ry­stów sta­no­wią ka­mie­nicz­ki Jaś i Mał­go­sia we Wroc­ła­wiu).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altarzysta

ka­płan po­sia­da­ją­cy prawo do do­cho­dów usta­lo­nych w akcie fun­da­cyj­nym al­ta­rii


Źródła:

SJP.pl

Altavista

Al­ta­vi­sta – mia­sto w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, w sta­nie Wir­gi­nia, w hrab­stwie Camp­bell.


Źródła:

Wikipedia

Altazymut

prze­no­śny przy­rząd, uży­wa­ny do wyz­na­cza­nia współ­rzęd­nych ge­o­gra­ficz­nych, czasu i azy­mu­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) astr. geod. daw. przy­rząd po­mia­ro­wy uży­wa­ny w XVIII i XIX wieku do po­mia­ru wy­so­ko­ści i azy­mu­tu ciał nie­bie­skich;

 (1.2) astr. pier­wow­zór in­stru­men­tu uni­wer­sal­ne­go


Al­ta­zy­mut (łac. "alt(itudo)" - wy­so­kość + "azy­mut") – przy­rząd do po­mia­rów astro­no­micz­no-ge­o­de­zyj­nych uży­wa­ny w XVIII i XIX w. Urzą­dze­nie to miało za za­da­nie po­miar wy­so­ko­ści azy­mu­tów ciał nie­bie­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Altcoin

[czy­taj: alt­kojn] każda kryp­to­wa­lu­ta inna niż bit­co­in


Źródła:

SJP.pl

Altcoinowy

→ alt­co­in [czy­taj: alt­koj­no­wy]


Źródła:

SJP.pl

Altea

model sa­mo­cho­du marki Seat


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altembas

cięż­ka, prze­ty­ka­na zło­ty­mi nićmi tka­ni­na, bar­dzo kosz­tow­na, uży­wa­na w daw­nej Pol­sce na ubio­ry i stro­je ko­ściel­ne; zło­to­głów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) włók. daw. cięż­ka bły­szczą­ca tka­ni­na jed­wab­na prze­ty­ka­na złotą nicią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altembasowy

zwią­za­ny z al­tem­ba­sem


Źródła:

SJP.pl

Altenberg

mia­sto w Sak­so­nii


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altenmarkt

mia­sto w Niem­czech


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alteracja

chro­ma­tycz­ne pod­wyż­sze­nie lub ob­ni­że­nie dźwię­ku skali


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. iry­ta­cja, nie­po­kój, zde­ner­wo­wa­nie

 (1.2) daw. sfał­szo­wa­nie aktu praw­ne­go

 (1.3) muz. pod­wyż­sze­nie lub ob­ni­że­nie dźwię­ku na­le­żą­ce­go do skali lub akor­du


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Altercatio

[czy­taj: al­ter­ka­tio] z ła­ci­ny: sprzecz­ka;
1. fi­gu­ra re­to­rycz­na ora­tor­stwa an­tycz­ne­go;
2. li­te­rac­ka od­mia­na dia­lo­gu zło­żo­ne­go z krót­kich pytań i od­po­wie­dzi


Źródła:

SJP.pl

Alterglobalista

czło­nek ruchu an­ty­glo­ba­li­stycz­ne­go; an­ty­glo­ba­li­sta


Źródła:

SJP.pl

Alterglobalistka

→ al­ter­glo­ba­li­sta


Patrz:alterglobalista

Źródła:

SJP.pl

Alterglobalistyczny

prze­ciw­ny glo­ba­li­za­cji, ma­ją­cy na celu jej za­ha­mo­wa­nie; an­ty­glo­ba­li­stycz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy al­ter­glo­ba­liz­mu i al­ter­glo­ba­li­stów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alterglobalizm

ruch spo­łecz­no-po­li­tycz­ny sprze­ci­wia­ją­cy się ko­rzy­ściom pły­ną­cym z pro­ce­sów glo­ba­li­za­cji; an­ty­glo­ba­lizm


Źródła:

SJP.pl

Alterkacyja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) śrpol. nie­po­ro­zu­mie­nie, spór, sprzecz­ka


Źródła:

Wiktionary

Alternacja

1. wy­stę­po­wa­nie wy­mien­ne; wy­mia­na, obocz­ność
2. wy­stę­po­wa­nie na prze­mian co najm­niej dwu róż­nych ele­men­tów
3. obocz­ność gło­sek wy­stę­pu­ją­ca w te­ma­tach i rdze­niach wy­ra­zów


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alternacyjność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest al­ter­na­cyj­ne


Źródła:

Wiktionary

Alternacyjny

do­ty­czą­cy al­ter­na­cji; wy­mien­ny (np. ję­zy­ki al­ter­na­cyj­ne)


Źródła:

SJP.pl

Alternant

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. człon obocz­no­ści fo­ne­tycz­nej lub mor­fo­lo­gicz­nej wy­ra­zu; wa­riant czło­nu wy­ra­zu pow­sta­ją­cy w wy­ni­ku al­ter­na­cji


Źródła:

Wiktionary

Alternarioza

Al­ter­na­rio­za – grzy­bo­wa cho­ro­ba ro­ślin wy­wo­ła­na przez ga­tun­ki z ro­dza­ju "Al­ter­na­ria". Do waż­niej­szych al­ter­na­rioz na­le­żą:


Źródła:

Wikipedia

Alternat

w ję­zy­koz­naw­stwie: gło­ska lub inny ele­ment ję­zy­ka pod­le­ga­ją­cy al­ter­na­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) dypl. za­sa­da ko­lej­no­ści – usta­lo­ny spo­sób, we­dług któ­re­go przed­sta­wi­cie­le państw o tej samej ran­dze pod­pi­su­ją do­ku­ment albo są wy­mie­nia­ni w jego tre­ści, tak aby żadna ze stron nie była uprzy­wi­le­jo­wa­na


Al­ter­nat – za­sa­da sto­so­wa­na w sto­sun­kach mię­dzy­na­ro­do­wych, w kon­tak­tach dy­plo­ma­tycz­nych oraz pod­czas pod­pi­sy­wa­nia dwu­stron­nych trak­ta­tów mię­dzy­na­ro­do­wych. Po­le­ga na ho­no­ro­wa­niu ko­lej­no­ści państw lub jego przed­sta­wi­cie­li na prze­mian. W eg­zem­pla­rzu umowy przez­na­czo­nym dla jed­nej stro­ny wszel­kie wzmian­ki o niej (nazwa pań­stwa, tytuł głowy pań­stwa) znaj­du­ją się na pier­wszym miej­scu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alternator

1. układ zero-je­dyn­ko­wy, w któ­rym bo­dziec czyn­ny na jed­nym tylko do­wol­nym wej­ściu wy­wo­łu­je re­ak­cję czyn­ną je­dy­ne­go wyj­ścia;
2. prąd­ni­ca prądu prze­mien­ne­go, czę­sto trój­fa­zo­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mot. prąd­ni­ca prądu prze­mien­ne­go;

 (1.2) slang. chło­pak, któ­re­go ce­chu­je al­ter­na­tyw­ny ubiór i słu­cha­nie nie­kon­wen­cjo­nal­nej mu­zy­ki


Al­ter­na­tor ( al­ter­no ‘wy­mie­niam’, ‘prze­mie­niam’) – prąd­ni­ca prądu prze­mien­ne­go, czę­sto trój­fa­zo­wa. Służy do zmia­ny ener­gii me­cha­nicz­nej w ener­gię elek­trycz­ną z wy­ko­rzy­sta­niem zja­wi­ska in­duk­cji elek­tro­ma­gne­tycz­nej po­wo­du­ją­ce­go ge­ne­ra­cję prądu prze­mien­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alternatorowy

przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy al­ter­na­to­ra


Źródła:

Wiktionary

Alternatyw

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) slang. chło­pak, któ­re­go ce­chu­je al­ter­na­tyw­ny ubiór i słu­cha­nie nie­kon­wen­cjo­nal­nej mu­zy­ki


Źródła:

Wiktionary

Alternatywa

1. dwie wy­klu­cza­ją­ce się moż­li­wo­ści, np. mieć al­ter­na­ty­wę;
2. sy­tu­a­cja wy­ma­ga­ją­ca wy­bo­ru mię­dzy dwie­ma wy­klu­cza­ją­cy­mi się moż­li­wo­ścia­mi, np. sta­nąć przed al­ter­na­ty­wą;
3. po­tocz­nie: inna moż­li­wość, inne roz­wią­za­nie, np. al­ter­na­ty­wa dla planu go­spo­dar­cze­go;
4. w lo­gi­ce: zda­nie zło­żo­ne współ­rzęd­nie (po­łą­czo­nych spój­ni­kiem "lub" lub "albo"), praw­dzi­we wów­czas, gdy choć­by jedno ze zdań skła­do­wych jest praw­dzi­we; suma lo­gicz­na; wyraz czę­sto uży­wa­ny w błęd­nym zna­cze­niu "jedna z moż­li­wo­ści", np.: Miał dwie al­ter­na­ty­wy. (po­praw­nie: Miał dwie moż­li­wo­ści.)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) log. suma lo­gicz­na; zda­nie zło­żo­ne współ­rzęd­nie, praw­dzi­we, gdy jedno ze zdań skła­do­wych jest praw­dzi­we;

 (1.2) pot. sy­tu­a­cja ko­niecz­no­ści wy­bo­ru mię­dzy dwie­ma wy­klu­cza­ją­cy­mi się moż­li­wo­ścia­mi

 (1.3) pot. wybór lub roz­wią­za­nie, na które można się zde­cy­do­wać w miej­sce in­ne­go


Al­ter­na­ty­wa, suma lo­gicz­na, al­ter­na­ty­wa zwy­kła, al­ter­na­ty­wa nie­ro­złącz­na, al­ter­na­ty­wa łącz­na – zda­nie lo­gicz­ne o po­sta­ci "p lub q", gdzie "p", "q" są zda­nia­mi. W lo­gi­ce ma­te­ma­tycz­nej al­ter­na­ty­wę za­pi­su­je się for­mu­la_1 Al­ter­na­ty­wa "p lub q" jest zda­niem praw­dzi­wym, gdy co najm­niej jedno z jej zdań skła­do­wych "p", "q" jest praw­dzi­we.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alternatywek

po­tocz­nie: chło­pak o al­ter­na­tyw­nych upo­do­ba­niach i za­cho­wa­niach


Źródła:

SJP.pl

Alternatywka

po­tocz­nie: chło­pak o al­ter­na­tyw­nych upo­do­ba­niach i za­cho­wa­niach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) neol. uczn. dziew­czy­na, którą ce­chu­je al­ter­na­tyw­ny ubiór i słu­cha­nie nie­kon­wen­cjo­nal­nej mu­zy­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alternatywność

1. cecha tego, co do­pu­szcza jedną z dwóch moż­li­wo­ści, np. al­ter­na­tyw­ność ofer­ty;
2. rzad­ko: prze­ciw­sta­wia­nie się temu, co tra­dy­cyj­ne i ofi­cjal­nie uz­na­ne, bycie w opo­zy­cji do nurtu ofi­cjal­ne­go


W al­ge­brze o gru­po­i­dzie for­mu­la_1 mówi się, że jest le­wo­stron­nie al­ter­na­tyw­ny, jeśli for­mu­la_2 dla każ­de­go for­mu­la_3 i for­mu­la_4 w for­mu­la_1 oraz pra­wo­stron­nie al­ter­na­tyw­ny, jeśli for­mu­la_6 dla każ­de­go for­mu­la_3 i for­mu­la_4 w for­mu­la_9 O gru­po­i­dzie bę­dą­cym za­ra­zem lewo- jak i pra­wo­stron­nie al­ter­na­tyw­nym mówi się krót­ko, iż jest al­ter­na­tyw­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alternatywny

1. do­pu­szcza­ją­cy jedną z dwóch moż­li­wo­ści, np. ofer­ta al­ter­na­tyw­na;
2. do­ty­czą­cy jed­nej z dwóch moż­li­wo­ści, np. wyj­ście al­ter­na­tyw­ne;
3. prze­ciw­sta­wia­ją­cy się temu, co tra­dy­cyj­ne i ofi­cjal­nie uz­na­ne, sto­ją­cy w opo­zy­cji do nurtu ofi­cjal­ne­go, np. me­dy­cy­na al­ter­na­tyw­na;
4. rządy al­ter­na­tyw­ne - ga­bi­ne­ty zmie­nia­ją­ce się w za­leż­no­ści od tego, która par­tia zyska w wy­bo­rach więk­szość par­la­men­tar­ną


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) taki, który daje moż­ność wy­bo­ru jed­nej z dwóch wy­klu­cza­ją­cych się moż­li­wo­ści

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (2.1) taki, który prze­ciw­sta­wia się temu, co tra­dy­cyj­ne i ofi­cjal­nie uz­na­wa­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alternowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) jęz. o mor­fe­mach lub fo­ne­mach ety­mo­lo­gicz­nie po­krew­nych, ale róż­nią­cych się fo­ne­tycz­nie: wy­stę­po­wa­nie w spo­sób obocz­ny


Źródła:

Wiktionary

Alternować

1. w ję­zy­koz­naw­stwie, o gło­skach lub in­nych ele­men­tach ję­zy­ka: ule­gać wy­mia­nie, wy­stę­po­wać obocz­nie;
2. w ar­chi­tek­tu­rze: wy­stę­po­wać na­prze­mien­nie;
3. rzad­ko: wy­stę­po­wać wy­mien­nie


Źródła:

SJP.pl

Alterocentrycznie

przy­słó­wek

 (1.1) książk. poś­wię­ca­jąc się dla in­nych


Źródła:

Wiktionary

Alterocentryczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest al­te­ro­cen­trycz­ne; cecha tych, któ­rzy są al­te­ro­cen­trycz­ni


Źródła:

Wiktionary

Alterocentryczny

książ­ko­wo: do­ty­czą­cy al­te­ro­cen­tryz­mu, wy­ni­ka­ją­cy z al­te­ro­cen­tryz­mu - po­sta­wy be­zin­te­re­sow­nej tro­ski o dobro in­nych, go­to­wo­ści do poś­wię­ceń, np. al­tru­i­stycz­na pomoc, al­tru­i­stycz­ne za­sa­dy; be­zin­te­re­sow­ny, al­tru­i­stycz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) książk. poś­wię­ca­ją­cy się dla in­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alterocentryzm

książ­ko­wo: po­sta­wa be­zin­te­re­sow­nej tro­ski o dobro in­nych, go­to­wość do poś­wię­ceń, prze­ci­wień­stwo ego­iz­mu; al­tru­izm


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) poś­wię­ca­nie się dla in­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alterowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|al­te­ro­wać.


Źródła:

Wiktionary

Alterować

1. daw­niej: uno­sić się gnie­wem
2. pod­wyż­szać lub ob­ni­żać dźwięk skła­do­wy akor­du lub skali dia­to­ni­czej


Źródła:

SJP.pl

Altima

model sa­mo­cho­du marki Nis­san


Źródła:

SJP.pl

Altimetr

lot­ni­czy przy­rząd po­kła­do­wy słu­żą­cy do po­mia­ru wy­so­ko­ści lotu; al­ty­metr


Źródła:

SJP.pl

Altimetria

jedna z metod ge­o­dez­ji sa­te­li­tar­nej sto­so­wa­na do wyz­na­cza­nia ge­o­i­dy i pa­ra­me­trów pola gra­wi­ta­cyj­ne­go Ziemi na ob­sza­rze mórz i oce­a­nów; al­ty­me­tria


Źródła:

SJP.pl

Altimetryczny

→ al­ti­me­tria


Patrz:altimetria

Źródła:

SJP.pl

Altiplano

śród­gór­ski pła­sko­wyż w An­dach Środ­ko­wych; Wy­ży­na Bo­li­wij­ska


Al­ti­pla­no – pła­sko­wyż śród­gór­ski w An­dach Środ­ko­wych, w Bo­li­wii (Park Na­ro­do­wy Sa­ja­ma), Peru i pół­noc­nym Chile (Park Na­ro­do­wy Lauca).

Znaj­du­je się na wy­so­ko­ści 3300–3800 m n.p.m. Wy­stę­pu­ją kot­li­ny be­zod­pły­wo­we. Znaj­du­ją się je­zio­ra (m.in. Ti­ti­ca­ca, Poopó), a także sol­ni­ska (Salar de Uyuni). Wy­stę­pu­je ro­ślin­ność pół­pu­styn­na (puna) oraz naj­więk­sze na świe­cie złoża rudy cyny.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altman

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Altmed

po­tocz­nie: me­dy­cy­na al­ter­na­tyw­na


Źródła:

SJP.pl

Altmedowy

→ alt­med


Patrz:altmed

Źródła:

SJP.pl

Alto

model sa­mo­cho­du marki Su­zu­ki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altocumulus

[czy­taj: al­to­ku­mu­lus] chmu­ra w po­sta­ci bia­łej lub sza­rej ła­wi­cy; chmu­ra śred­nia kłę­bia­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) me­te­o­rol. kłę­bia­sta chmu­ra śred­nie­go pię­tra;


Al­to­cu­mu­lus ["łac."] (Ac), chmu­ry śred­nie kłę­bia­ste – ro­dzaj chmur pię­tra śred­nie­go zło­żo­nych z bia­łych lub sza­rych drob­nych czło­nów, ma­łych obło­ków, a nie­kie­dy przy­le­ga­ją­cych do sie­bie i two­rzą­cych war­stwę.

W odróż­nie­niu od chmur pie­rza­stych kłę­bia­stych ("Cir­ro­cu­mu­lus") czło­ny są więk­sze niż ko­niec palca wy­cią­gnię­tej w ich stro­nę ręki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Altocumulusowy

→ al­to­cu­mu­lus [czy­taj: al­to­ku­mu­lu­so­wy]


Źródła:

SJP.pl

Altostratus

chmu­ra śred­nia war­stwo­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) me­te­o­rol. chmu­ra śred­nia, two­rzą­ca jed­no­li­tą szarą lub nie­bie­sko­sza­rą war­stwę na nie­bie, zwy­kle przy­sła­nia­ją­cą słoń­ce lub księ­życ, wy­stę­pu­ją­ca na wy­so­ko­ści 2–7 km, mo­gą­ca dawać lekki deszcz lub śnieg;


Al­to­stra­tus ["łac."] (As – chmu­ra śred­nia war­stwo­wa) – chmu­ra w po­sta­ci gru­bej i gę­stej, nie­bie­skiej albo sza­rej war­stwy, przez którą słoń­ce lub księ­życ prześ­wie­ca­ją jak przez. Skła­da się z kro­pel wody oraz krysz­tał­ków lodu. Czę­sto po­kry­wa całe niebo, a cza­sem to­wa­rzy­szy jej opad drob­ne­go de­szczu lub śnie­gu. Wy­stę­pu­je na wy­so­ko­ści od 2 do 5 km.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Altostratusowy

przy­miot­nik od: al­to­stra­tus


Źródła:

SJP.pl

Altowiolinista

muzyk płci mę­skiej gra­ją­cy na al­tów­ce; al­ci­sta; al­to­wio­li­sta; al­ty­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) muz. czło­wiek gra­ją­cy na al­tów­ce


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altowiolinistka

muzyk płci żeń­skiej gra­ją­cy na al­tów­ce; al­cist­ka; al­to­wio­list­ka; al­tyst­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) forma żeń­ska od: al­to­wio­li­ni­sta


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altowiolista

muzyk płci mę­skiej gra­ją­cy na al­tów­ce; al­ci­sta; al­to­wio­li­ni­sta; al­ty­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) muz. muzyk, który gra na al­tów­ce


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altowiolistka

muzyk płci żeń­skiej gra­ją­cy na al­tów­ce; al­cist­ka; al­to­wio­li­nist­ka; al­tyst­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. ko­bie­ta, która gra na al­tów­ce


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altowy

przy­miot­nik od: alt (np. głos al­to­wy, sak­so­fon al­to­wy)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) muz. do­ty­czą­cy altu, okre­śla­ją­cy alt

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (2.1) muz. cha­rak­te­ry­stycz­ny dla altu, ma­ją­cy cechy altu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altrajch

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. geogr. Za­głę­bie Dą­brow­skie


Źródła:

Wiktionary

Altruista

czło­wiek uczyn­ny, go­to­wy do poś­wię­ceń, sta­wia­ją­cy dobro in­nych ponad włas­ne in­te­re­sy; ide­a­li­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba be­zin­te­re­sow­nie słu­żą­ca innym, poś­wię­ca­ją­ca się ich spra­wom


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altruistka

książ­ko­wo: ko­bie­ta uczyn­na, sta­wia­ją­ca dobro in­nych ponad włas­ne in­te­re­sy; ide­a­list­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta be­zin­te­re­sow­nie słu­żą­ca innym, poś­wię­ca­ją­ca się ich spra­wom


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altruistycznie

przy­słó­wek

 (1.1) w spo­sób al­tru­i­stycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Altruistyczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest al­tru­i­stycz­ne; cecha tych, któ­rzy są al­tru­i­stycz­ni


Źródła:

Wiktionary

Altruistyczny

książ­ko­wo: do­ty­czą­cy al­tru­iz­mu, wy­ni­ka­ją­cy z al­tru­iz­mu - po­sta­wy be­zin­te­re­sow­nej tro­ski o dobro in­nych, go­to­wo­ści do poś­wię­ceń, np. al­tru­i­stycz­na pomoc, al­tru­i­stycz­ne za­sa­dy; be­zin­te­re­sow­ny, al­te­ro­cen­trycz­ny


przy­miot­nik

 (1.1) wła­ści­wy al­tru­iz­mo­wi lub al­tru­i­ście – oso­bie po­ma­ga­ją­cej, my­ślą­cej o in­nych; prze­ciw­ny wobec ego­iz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altruitka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. żar­to­bli­wa forma po­e­tyc­ka w for­mie ape­la­tyw­ne­go dwu­wier­sza na­kła­nia­ją­ce­go do al­tru­i­stycz­nych za­cho­wań


Źródła:

Wiktionary

Altruizm

be­zin­te­re­sow­na tro­ska o dobro in­nych, go­to­wość do poś­wię­ceń, prze­ci­wień­stwo ego­iz­mu; al­te­ro­cen­tryzm


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) be­zin­te­re­sow­na chęć słu­że­nia innym lu­dziom, poś­wię­ce­nia się ich spra­wom;


Al­tru­izm ( al­tru­is­me, od ła­ciń­skie­go rdze­nia "alter" – inny, drugi) – dzia­ła­nie na ko­rzyść in­nych; do­bro­wol­ne po­no­sze­nie pew­nych kosz­tów przez jed­nost­kę na rzecz innej jed­nost­ki lub grupy; za­cho­wa­nie prze­ciw­staw­ne ego­iz­mo­wi. Al­tru­izm może wy­stę­po­wać za­rów­no wśród ludzi, jak i in­nych ga­tun­ków, np. owa­dów. Jest to pod­sta­wo­we po­ję­cie so­cjo­bio­lo­gii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Altsaksofonistka

→ alt­sak­so­fo­ni­sta


Patrz:altsaksofonista

Źródła:

SJP.pl

Altsteirer

[czy­taj: alc­taj­rer] au­striac­ka rasa kur


Alt­ste­i­rer – rasa kur wy­ho­do­wa­na w Au­strii, na pół­noc od Grazu w Sty­rii.

Pier­wsze wzmian­ki o tych sty­ryj­skich ku­rach zwa­nych "back­hendl" (ka­płon) po­cho­dzą z 1694 r.

Po­cząt­ko­wo skrzy­żo­wa­ne z cięż­ki­mi ku­ra­mi pa­dew­ski­mi i ho­do­wa­ne jako mięs­ne. Z krzy­żo­wa­nia z ku­ra­mi az­ja­tyc­ki­mi pow­stał typ mocno zmie­nio­ny – pro­to­pla­sta opi­sy­wa­nej rasy.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altymetr

przy­rząd po­kła­do­wy uży­wa­ny w sa­mo­lo­tach do po­mia­ru wy­so­ko­ści; al­ti­metr


Źródła:

SJP.pl

Altymetria

jedna z metod ge­o­dez­ji sa­te­li­tar­nej sto­so­wa­na do wyz­na­cza­nia ge­o­i­dy i pa­ra­me­trów pola gra­wi­ta­cyj­ne­go Ziemi na ob­sza­rze mórz i oce­a­nów; al­ti­me­tria


Al­ty­me­tria (łac. "altus" – wy­so­ki, gr. "metréō" – mie­rzę) – tech­ni­ka po­mia­rów zmian wy­so­ko­ści po­wierzch­ni oce­a­nu i po­mia­rów wy­so­ko­ści nad po­wierzch­nią ziemi.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Altysta

1. muzyk gra­ją­cy na al­tów­ce; al­to­wio­li­ni­sta; al­to­wio­li­sta; al­ci­sta;
2. osoba śpie­wa­ją­ca altem; al­ci­sta, alt;
3. muzyk gra­ją­cy na in­stru­men­cie o skali zbli­żo­nej do skali głosu al­to­we­go (np. na sak­so­fo­nie al­to­wym); al­ci­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) zob. al­ci­sta.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altystka

1. muzyk płci żeń­skiej gra­ją­cy na al­tów­ce; al­cist­ka; al­to­wio­list­ka; al­to­wio­li­nist­ka;
2. ko­bie­ta śpie­wa­ją­ca altem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zob. al­cist­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Altówka

in­stru­ment smycz­ko­wy o 4 stru­nach, stro­jo­ny o kwin­tę niżej od skrzy­piec; viola; wiola


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. smycz­ko­wy in­stru­ment mu­zycz­ny;


Al­tów­ka (wł. "viola", skrót: "vla.") – mu­zycz­ny in­stru­ment stru­no­wy z grupy chor­do­fo­nów smycz­ko­wych. Al­tów­ka jest nieco więk­sza od skrzy­piec, ma niż­szy, głęb­szy i ła­god­niej­szy ton. Po­mi­mo więk­szych roz­mia­rów al­tów­kę trzy­ma się pod­czas gry tak samo jak skrzyp­ce, opie­ra­jąc ją na ra­mie­niu (po stro­nie o słab­szej la­te­ra­li­za­cji).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Altówkowy

zwią­za­ny z al­tów­ką


przy­miot­nik

 (1.1) muz. zwią­za­ny z al­tów­ką


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alu-

temat sło­wot­wór­czy

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych wska­zu­ją­cy na ich zwią­zek zna­cze­nio­wy z alu­mi­nium (gli­nem)


Źródła:

Wiktionary

Alucynk

1. stop alu­mi­nium i cynku z do­dat­kiem krze­mu;
2. bla­cha obu­stron­nie po­kry­ta takim sto­pem


Źródła:

SJP.pl

Alucynkowy

→ alu­cynk (stop alu­mi­nium i cynku)


Źródła:

SJP.pl

Aludel

uży­wa­ny daw­niej w la­bo­ra­to­riach che­micz­nych gli­nia­ny gar­nu­szek w kształ­cie grusz­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. chem. gli­nia­ny gar­nu­szek w kształ­cie grusz­ki, ot­war­ty z obu stron, uży­wa­ny daw­niej w la­bo­ra­to­riach che­micz­nych i al­che­micz­nych, zwła­szcza do su­bli­ma­cji, po­zy­ski­wa­nia jodu czy rtęci


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aludur

stop alu­mi­nium, man­ga­nu i krze­mu o bar­dzo wy­so­kiej od­por­no­ści na ko­roz­ję


Alu­dur – stop alu­mi­nium z krze­mem i man­ga­nem. Ce­chu­je się wy­so­ką od­por­no­ścią na ko­roz­ję, w związ­ku z czym wy­ko­rzy­stu­je się go przy pro­duk­cji prze­wo­dów linii wy­so­kie­go na­pię­cia i in­nych ele­men­tów kon­struk­cyj­nych, które by­wa­ją na­ra­żo­ne na złe wa­run­ki ek­splo­a­ta­cji.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alufelga

po­tocz­nie: felga z alu­mi­nium; alus


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mot. felga z alu­mi­nium


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alufolia

po­tocz­nie: folia alu­mi­nio­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. folia alu­mi­nio­wa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alum

alu­mi­nio­wa felga; alu­fel­ga, alus


Źródła:

SJP.pl

Alumatol

ma­te­riał wy­bu­cho­wy kru­szą­cy, bę­dą­cy mie­sza­ni­ną azo­ta­nu amo­no­we­go, trój­ni­tro­to­lu­e­nu i me­ta­licz­ne­go glinu; sto­so­wa­ny gł. do wy­bu­chów pod­wod­nych oraz do robót skal­nych; amo­nal


Źródła:

SJP.pl

Alumel

stop niklu wy­ko­rzy­sty­wa­ny do bu­do­wy ter­mo­e­le­men­tów, za­wie­ra 2% man­ga­nu, 2,2% alu­mi­nium, 1,4% krze­mu


Alu­mel – stop niklu za­wie­ra­ją­cy 0,8–2% man­ga­nu, 1,8–2,5% alu­mi­nium, 0,8–2% krze­mu i do­miesz­ki że­la­za i ko­bal­tu.

Opor­ność elek­trycz­na wła­ści­wa ok. 0,32×10 Ω. Wraż­li­wy na dzia­ła­nie siar­ki i węgla. Wy­ko­rzy­sty­wa­ny przy wy­ro­bie ter­mo­o­gniw, prze­wo­dów kom­pen­sa­cyj­nych i opor­ni­ków o dłu­gim cza­sie pracy w tem­pe­ra­tu­rze do 1000 °C.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alumetowanie

w tech­ni­ce: na­try­ski­wa­nie alu­mi­nium na stal i wy­ża­rza­nie do pow­sta­nia zgo­rze­li­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) met. pow­le­ka­nie wy­ro­bów me­ta­lo­wych po­wło­ką ochron­ną z alu­mi­nium


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alumian

za­sa­do­wy siar­czan glinu


Źródła:

SJP.pl

Aluminiowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) techn. po­kry­wa­nie cze­goś war­stwą alu­mi­nium


Źródła:

Wiktionary

Aluminiować

po­kry­wać coś war­stwą alu­mi­nium


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­a­lu­mi­nio­wać)

 (1.1) na­kła­dać war­stwę alu­mi­nium na inne ma­te­ria­ły w celu na­da­nia im po­żą­da­nych wła­ści­wo­ści, ta­kich jak od­por­ność na ko­roz­ję, este­ty­ka czy prze­wod­ność elek­trycz­na


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aluminiowo-Szklany

zro­bio­ny ze szkła oraz alu­mi­nium


Źródła:

SJP.pl

Aluminiowy

wy­ko­na­ny z alu­mi­nium, za­wie­ra­ją­cy alu­mi­nium (np. stop alu­mi­nio­wy, folia alu­mi­nio­wa)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) wy­ko­na­ny z alu­mi­nium

 (1.2) zwią­za­ny z alu­mi­nium, do­ty­czą­cy alu­mi­nium


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aluminit

mi­ne­rał, uwod­nio­ny siar­czan glinu


Źródła:

SJP.pl

Aluminium

pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu Al i licz­bie ato­mo­wej 13, lekki sre­brzy­sto­bia­ły metal, kru­chy i łam­li­wy, jako skład­nik sto­pów wy­ko­rzy­sty­wa­ny do pro­duk­cji wielu pro­duk­tów, np. pu­szek do na­po­jów; glin


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) techn. glin


Alu­mi­nium – glin o czy­sto­ści tech­nicz­nej, za­wie­ra­ją­cy różne ilo­ści za­nie­czy­szczeń, za­leż­nie od me­to­dy otrzy­my­wa­nia. W wy­ni­ku ra­fi­na­cji elek­tro­li­tycz­nej otrzy­mu­je się alu­mi­nium za­wie­ra­ją­ce 99,950–99,955% Al. Alu­mi­nium hut­ni­cze, otrzy­my­wa­ne przez elek­tro­li­zę tlen­ku glinu w sto­pio­nym krio­li­cie, za­wie­ra 99,0–99,8% Al.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aluminograficzny

przy­miot­nik od: alu­mi­no­gra­fia


Źródła:

SJP.pl

Aluminotermia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hutn. met. pro­ces me­ta­lur­gicz­ny, bę­dą­cy eg­zo­ter­micz­ną re­ak­cją che­micz­ną, w któ­rej glin (alu­mi­nium) re­a­gu­je z tlen­kiem me­ta­lu, re­du­ku­jąc ten tle­nek do me­ta­lu i two­rząc przy tym tle­nek glinu (Al₂O₃) oraz wy­dzie­la­jąc duże ilo­ści cie­pła


Alu­mi­no­ter­mia – pro­ces me­ta­lur­gicz­ny otrzy­my­wa­nia me­ta­li po­przez re­duk­cję ich tlen­ków sprosz­ko­wa­nym lub zgra­nu­lo­wa­nym gli­nem. Sub­stra­ty two­rzą mie­szan­kę ter­mi­to­wą, która re­a­gu­je z wy­dzie­le­niem du­żych ilo­ści cie­pła, na sku­tek czego jej tem­pe­ra­tu­ra do­cho­dzi do 3773 K (3500oC), jest to wyż­sza tem­pe­ra­tu­ra niż ta pod­czas pa­le­nia ma­gne­zu (3100oC)


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aluminotermiczny

przy­miot­nik od: alu­mi­no­ter­mia


Źródła:

SJP.pl

Alumn

1. słu­chacz se­mi­na­rium du­chow­ne­go; kle­ryk;
2. ab­sol­went w wyż­szych uczel­niach an­glo­sa­skich;
3. w daw­nej Pol­sce: uczeń kształ­co­ny i utrzy­my­wa­ny przez jakąś szko­łę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) eduk. kośc. stu­dent se­mi­na­rium du­chow­ne­go

 (1.2) eduk. ab­sol­went, szcze­gól­nie w wyż­szych uczel­niach an­glo­sa­skich

 (1.3) hist. eduk. uczeń bez­płat­nie po­bie­ra­ją­cy naukę i utrzy­my­wa­ny


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alumnat

za­kład, w któ­rym ucz­nio­wie otrzy­my­wa­li bez­płat­nie naukę i utrzy­ma­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. za­kład za­pew­nia­ją­cy bez­płat­nie miesz­ka­nie, opie­kę i naukę; Glo­ger.

 (1.2) daw. dom dla in­wa­li­dów wo­jen­nych; Glo­ger.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alumożel

żel gli­no­wy, uwod­nio­ny tle­nek glinu


Źródła:

SJP.pl

Alund

kry­sta­licz­ny tle­nek glinu, sto­so­wa­ny do wy­ro­bu krąż­ków szli­fier­skich i tygli ogniotr­wa­łych


Źródła:

SJP.pl

Alundowy

zwią­za­ny z alun­dem


Źródła:

SJP.pl

Alunia

zdrob­nie­nie od: Alina (imię żeń­skie)


Źródła:

SJP.pl

Aluprof

pol­ska firma, do­staw­ca sy­ste­mów zew­nętrz­nych rolet alu­mi­nio­wych oraz ro­lo­wa­nych bram ga­ra­żo­wych i prze­my­sło­wych


Alu­prof SA – spół­ka po­wo­ła­na w 2006 r. przez Grupę Ka­pi­ta­ło­wą Kęty, którą ut­wo­rzo­no na bazie dwóch już ist­nie­ją­cych spó­łek za­leż­nych:

Przed­się­bior­stwo po­sia­da także za­gra­nicz­ne spół­ki za­leż­ne oraz przed­sta­wi­ciel­stwa funk­cjo­nu­ją­ce pod tym samym szyl­dem.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alus

śro­do­wi­sko­wo: felga z alu­mi­nium; alu­fel­ga


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) środ. mot. alu­fel­ga


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alusal

hand­lo­wa nazwa leku zo­bo­jęt­nia­ją­ce­go kwas żo­łąd­ko­wy, sto­so­wa­ne­go w cho­ro­bie wrzo­do­wej żo­łąd­ka i dwu­nast­ni­cy


Źródła:

SJP.pl

Alusia

zdrob­nie­nie od: Ali­cja (imię żeń­skie)


Źródła:

SJP.pl

Aluta

rzeka w Ru­mu­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. rzeka w Ru­mu­nii, lewy do­pływ Du­na­ju;

 (1.2) geogr. okręg w po­łud­nio­wo-wschod­niej Ru­mu­nii


Aluta (rum. "Olt") – rzeka w Ru­mu­nii, lewy do­pływ Du­na­ju o dłu­go­ści 615 km i po­wierzch­ni do­rze­cza 24 050 km².

Rzeka wy­pły­wa ze źró­deł na po­łud­nie od prze­łę­czy Bicaz w gó­rach Hășmaș, pły­nie przez Kar­pa­ty Wschod­nie i Kar­pa­ty Po­łud­nio­we, mię­dzy Gó­ra­mi Fo­ga­ra­ski­mi i Gó­ra­mi Sy­biń­ski­mi two­rzy głę­bo­ki Prze­łom Czer­wo­nej Wieży, prze­ci­na przed­po­le Kar­pat i Ni­zi­nę Wo­ło­ską, a do Du­na­ju ucho­dzi na­prze­ciw buł­gar­skiej miej­sco­wo­ści Čerkovica, w po­bli­żu Islaz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alutorski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Alu­to­ra­mi, do­ty­czą­cy Alu­to­rów

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język alu­tor­ski;


Źródła:

Wiktionary

Aluwialny

na­nie­sio­ny przez rzeki (np. osady alu­wial­ne, alu­wial­ne złoża złota)


przy­miot­nik

 (1.1) geol. po­cho­dzą­cy z alu­wiów

 (1.2) geol. przest. od­no­szą­cy się do współ­czes­ne­go nam okre­su ge­o­lo­gicz­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aluwium

1. osad na­gro­ma­dzo­ny przez wody na dnie ko­ry­ta rzeki;
2. młod­sza epoka po­lo­dow­co­wa czwar­to­rzę­du; epoka ho­lo­ceń­ska, ho­lo­cen


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) geol. osady pow­sta­ją­ce w pro­ce­sie aku­mu­la­cji na sku­tek dzia­łal­no­ści wód pły­ną­cych;

 (1.2) daw. geol. naj­młod­sza epoka ge­o­lo­gicz­na, ho­lo­cen;


Alu­wium (l. mn. alu­wia, od al­lu­e­re – ob­my­wać, oble­wać) – osady pow­sta­ją­ce w pro­ce­sie aku­mu­la­cji na sku­tek dzia­łal­no­ści wód pły­ną­cych.

Alu­wia wy­peł­nia­ją więk­szość dolin rzecz­nych i w przy­pad­ku osa­dów de­po­no­wa­nych bez­poś­red­nio przez dzia­łal­ność rzeki od­no­si się do nich węż­sze okre­śle­nie „osady flu­wial­ne”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aluzja

nie­wy­raź­na przy­mów­ka od­wo­łu­ją­ca się do cze­goś, o czym nie można po­wie­dzieć wprost; na­pom­knie­nie; pod­tekst


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wzmian­ka ma­ją­ca wy­wo­łać sko­ja­rze­nie z czymś, o czym się nie chce lub o czym nie można po­wie­dzieć wprost


Aluz­ja ( al­lu­sio) – na­wią­za­nie do cze­goś, kogoś; przy­wo­ła­nie nie wprost danej spra­wy. Z re­gu­ły aluz­je są łatwe do od­gad­nię­cia przez od­bior­cę wy­po­wie­dzi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aluzyjka

zdrob­nie­nie od: aluz­ja


Źródła:

SJP.pl

Aluzyjność

sztu­ka uży­wa­nia do­my­słów, nie­wy­raź­nie i nie bez­poś­red­nio mó­wie­nie o pew­nych rze­czach tak, aby wzbu­dzić sko­ja­rze­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. cecha tego, co jest alu­zyj­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aluzyjny

do­ty­czą­cy aluz­ji, wy­ni­ka­ją­cy z aluz­ji, pełen aluz­ji (np. alu­zyj­na wy­po­wiedź, alu­zyj­ny cha­rak­ter wier­sza)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aluz­ją; za­wie­ra­ją­cy aluz­je lub po­słu­gu­ją­cy się aluz­ja­mi; bę­dą­cy aluz­ją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aluś

zdrob­nie­nie od: Ali­cja (imię żeń­skie)


Źródła:

SJP.pl

Alva

Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wikipedia

Alvaro

po­tocz­nie: bar­dzo atrak­cyj­ny, modny męż­czyz­na, ma­ją­cy po­wo­dze­nie u ko­biet


Źródła:

SJP.pl

Alves

[czy­taj: al­wesz] naz­wi­sko


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Alvit

pre­pa­rat do ochro­ny na­sion przed lar­wa­mi much


Źródła:

SJP.pl

Alwa

1. od­mia­na ja­bło­ni;
2. owoc tej ja­bło­ni


Źródła:

SJP.pl

Alwar

wę­drow­ny poeta-mi­styk zwią­za­ny z tra­dy­cją bhak­ti, śpie­wa­ją­cy w świą­ty­niach hymny na cześć boga Wisz­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) daw. pot. po­dręcz­nik gra­ma­ty­ki ła­ciń­skiej z XVI wieku; Glo­ger.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alwarez

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) imię|pol­ski|m.


Źródła:

Wiktionary

Alwaro

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) slang. męż­czyz­na, który ob­no­si się przed wszyst­ki­mi swo­i­mi part­ner­ka­mi; lo­ve­las

 (1.2) slang. ktoś wy­sty­li­zo­wa­ny, przy­li­za­ny


Źródła:

Wiktionary

Alwarowy

przy­miot­nik od: alwar


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) daw. pot. zwią­za­ny z al­wa­rem, do­ty­czą­cy al­wa­ra


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alwarro

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) slang. al­wa­ro


Źródła:

Wiktionary

Alweola

za­głę­bie­nie w owoc­ni­kach grzy­bów, np. smar­dza


Źródła:

SJP.pl

Alweolarność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest al­we­o­lar­ne


Źródła:

Wiktionary

Alweolarny

spół­gło­ska al­we­o­lar­na - spół­gło­ska, któ­rej miej­scem ar­ty­ku­la­cji są dzią­sła, np. sz, ż, cz, dż; spół­gło­ska dzią­sło­wa


przy­miot­nik

 (1.1) fonet. pow­sta­ją­cy przy do­ty­ka­niu przez język oko­li­cy wy­rost­ka zę­bo­do­ło­we­go; taki, któ­re­go miej­scem ar­ty­ku­la­cji są górne dzią­sła

 (1.2) anat. od­no­szą­cy się do pę­che­rzy­ków płuc­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alweole

za­głę­bie­nie w owoc­ni­kach grzy­bów, np. smar­dza


Źródła:

SJP.pl

Alwernia

mia­sto w Pol­sce


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Pol­sce;


Al­wer­nia – mia­sto w po­łud­nio­wej Pol­sce, w wo­je­wództ­wie ma­ło­pol­skim, w po­wie­cie chrza­now­skim, sie­dzi­ba władz gminy miej­sko-wiej­skiej Al­wer­nia.

We­dług da­nych GUS z 30 czerw­ca 2024 r. mia­sto miało 3232 miesz­kań­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alwernianin

miesz­ka­niec Al­wer­ni (mia­sta w Pol­sce)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Al­wer­nia­nin. (miesz­ka­niec Al­wer­ni)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alwernianka

miesz­kan­ka Al­wer­ni (mia­sta w Pol­sce)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Al­wer­nian­ka. (miesz­kan­ka Al­wer­ni)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alwerniański

→ Al­wer­nia; al­wer­nij­ski


Źródła:

SJP.pl

Alwernijski

→ Al­wer­nia; al­wer­niań­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) geogr. zwią­za­ny z mia­stem Al­wer­nia, do­ty­czą­cy mia­sta Al­wer­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alzacja

re­gion ad­mi­ni­stra­cyj­ny i kra­i­na hi­sto­rycz­na we wschod­niej Fran­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. kra­i­na hi­sto­rycz­na Fran­cji, po­ło­żo­ny w pół­noc­no-wschod­niej czę­ści kraju nad Renem;

 (1.2) hist. geogr. adm. re­gion ad­mi­ni­stra­cyj­ny we Fran­cji zaj­mu­ją­cy hi­sto­rycz­ną Al­za­cję (1.1) (znie­sio­ny w 2015 roku)


Al­za­cja ( Al­sa­ce, al. "Elsàss", El­sass) – kra­i­na hi­sto­rycz­na w pół­noc­no-wschod­niej Fran­cji, nad Renem, w re­gio­nie ad­mi­ni­stra­cyj­nym Grand Est, w de­par­ta­men­tach Dolny Ren na pół­no­cy i Górny Ren na po­łud­niu. Hi­sto­rycz­na Al­za­cja obej­mo­wa­ła je­szcze nie­wiel­ki ob­szar wokół mia­sta Bel­fort, który obec­nie two­rzy de­par­ta­ment Ter­ri­to­i­re de Bel­fort. Od 1982 roku do 31 grud­nia 2015 roku odręb­ny re­gion ad­mi­ni­stra­cyj­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Alzacki

→ Al­za­cja


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z Al­za­cją


Patrz:Alzacja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alzacko-Lotaryński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z Al­za­cją-Lo­ta­ryn­gią, do­ty­czą­cy Al­za­cji-Lo­ta­ryn­gii (pro­win­cji Ce­sar­stwa Nie­miec­kie­go)


Źródła:

Wiktionary

Alzatczyk

miesz­ka­niec Al­za­cji (re­gio­nu ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go i kra­i­ny hi­sto­rycz­nej we wschod­niej Fran­cji)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Al­za­cji lub osoba płci mę­skiej po­cho­dzą­ca z tego re­gio­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alzatka

miesz­kan­ka Al­za­cji (re­gio­nu ad­mi­ni­stra­cyj­ne­go i kra­i­ny hi­sto­rycz­nej we wschod­niej Fran­cji)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Al­za­cji lub osoba płci żeń­skiej po­cho­dzą­ca z tego re­gio­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Alzheimer

[czy­taj: alc-haj­mer] po­tocz­nie: cho­ro­ba Alz­he­i­me­ra (cho­ro­ba oś­rod­ko­we­go ukła­du ner­wo­we­go o ta­kich ob­ja­wach jak: otę­pie­nie, pro­ble­my z pa­mię­cią, orien­ta­cją prze­strzen­ną, my­śle­niem)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) med. pot. zob. cho­ro­ba Alz­he­i­me­ra.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia