Ak

[czy­taj: a-KA] skrót od: Armia Kra­jo­wa


skró­to­wiec, ro­dzaj żeń­ski lub ni­ja­ki

 (1.1) = hist. wojsk. Armia Kra­jo­wa;

 (1.2) = eduk. Aka­de­mia Kra­kow­ska;

 (1.3) = kośc. Akcja Ka­to­lic­ka;

skró­to­wiec, ro­dzaj męski lub ni­ja­ki

 (2.1) = wojsk. au­to­mat Ka­łasz­ni­ko­wa;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ak-Owiec

czło­nek AK (Armii Kra­jo­wej); ako­wiec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. żoł­nierz Armii Kra­jo­wej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Ak-Owski

→ AK (Armia Kra­jo­wa); akow­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z AK, na­le­żą­cy do AK (Armii Kra­jo­wej)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aka

wy­ma­wiać nie­ak­cen­to­wa­ne "o" jak sa­mo­gło­skę zbli­żo­ną do "a" (w ję­zy­ku ro­syj­skim oraz bia­ło­ru­skim)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akaa

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Fin­lan­dii, w re­gio­nie Pir­kan­maa;


Akaa (szw. "Ackas") – mia­sto i gmina w Fin­lan­dii, w re­gio­nie Pir­kan­maa. Pow­sta­ło 1 stycz­nia 2007 roku, kiedy mia­sto To­i­ja­la i gmina Viia­la zo­sta­ły po­łą­czo­ne w jedno mia­sto. 1 stycz­nia 2011 przy­łą­czo­no do Akaa gminę Kylmäkoski. Po­pu­la­cja wy­no­si 16 429 (2025). Po­wierzch­nia wy­no­si 114,67 km², z czego 12,5 km² to woda.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akaba

1. mia­sto w po­łud­nio­wo-za­chod­niej Jor­da­nii;
2. za­to­ka w pół­noc­nej czę­ści Morza Czer­wo­ne­go


Akaba (arab. العقبة, al-ʿAqabah) – mia­sto w po­łud­nio­wo-za­chod­niej Jor­da­nii, sto­li­ca mu­ha­fa­zy Akaba, nad Za­to­ką Akaba (Morze Czer­wo­ne), bę­dą­ce je­dy­nym por­tem mor­skim kraju (je­dy­nie 27 km linii brze­go­wej). Mia­sto ma port ry­bac­ki, lot­ni­sko, po­łą­cze­nie dro­go­we i ko­le­jo­we z Am­ma­nem oraz dro­go­we z Me­dy­ną (Ara­bia Sa­u­dyj­ska). Przez port wy­wo­zi się fos­fo­ry­ty, jest stre­fa wol­noc­ło­wa, prze­mysł che­micz­ny to gł. pro­duk­cja na­wo­zów fos­fo­ro­wych. Znaj­du­je się tutaj oś­ro­dek spor­tów wod­nych oraz ak­wa­rium mor­skie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akacja

drze­wo lub krzew z ro­dzi­ny mo­tyl­ko­wa­tych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) dendr. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Aca­cia|Mill.|ref=tak., ro­dzaj drzew i krze­wów na­le­żą­cy do ro­dzi­ny mi­mo­zo­wa­tych;

 (1.2) dendr. tro­pi­kal­ne drze­wo lub krzew z ro­dza­ju aka­cja (1.1)

 (1.3) hist. żegl. ro­dzaj bi­zan­tyj­skich jedno- albo dwu­masz­to­wych okrę­tów z oża­glo­wa­niem re­jo­wym

 (1.4) dendr. pot. drze­wo z ga­tun­ku ro­bi­nia aka­cjo­wa (nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ro­bi­nia pse­u­do­a­ca­cia|L.|ref=tak.);

 (1.5) aka­cje – uczn. lek­cje


Aka­cja ("Aca­cia" Mill.) – ro­dzaj drzew i krze­wów na­le­żą­cy do ro­dzi­ny bo­bo­wa­tych i po­dro­dzi­ny bre­zyl­ko­wych (daw­niej w mi­mo­zo­wych). W daw­nym, tra­dy­cyj­nym uję­ciu za­li­cza­no tu ok. 1450 ga­tun­ków bar­dzo sze­ro­ko roz­prze­strze­nio­nych w stre­fie mię­dzyz­wrot­ni­ko­wej i na przy­le­głych ob­sza­rach stref umiar­ko­wa­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akacjowaty

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) przy­po­mi­na­ją­cy aka­cję


Źródła:

Wiktionary

Akacjowiec

ogoń­czyk aka­cjo­wiec - ga­tu­nek mo­ty­la z ro­dzi­ny mo­drasz­ko­wa­tych


Źródła:

SJP.pl

Akacjowy

przy­miot­nik od: aka­cja


przy­miot­nik

 (1.1) skła­da­ją­cy się z aka­cji

 (1.2) wy­ko­na­ny z drew­na lub innej czę­ści aka­cji

 (1.3) bę­dą­cy czę­ścią aka­cji

 (1.4) zwią­za­ny z aka­cją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akacjusz

imię mę­skie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akad

1. sta­ro­żyt­ne pań­stwo w Me­zo­po­ta­mii;
2. sto­li­ca sta­ro­żyt­ne­go pań­stwa o tej samej naz­wie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akademia

1. wyż­sza uczel­nia o pro­fi­lu spe­cja­li­stycz­nym;
2. in­sty­tu­cja gro­ma­dzą­ca wy­bit­nych przed­sta­wi­cie­li nauki lub sztu­ki;
3. uro­czy­stość pu­blicz­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) eduk. szko­ła wyż­sza;

 (1.2) nauk. in­sty­tu­cja, to­wa­rzy­stwo na­u­ko­we

 (1.3) uro­czy­ste ze­bra­nie pu­blicz­ne poś­wię­co­ne oso­bie lub wy­da­rze­niu

 (1.4) przest. mu­zy­ka po­waż­na

 (1.5) przest. kon­cert mu­zy­ki po­waż­nej

 (1.6) uczn. przen. szko­ła za­wo­do­wa


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akademicki

1. zwią­za­ny z aka­de­mią (np. wy­kład aka­de­mic­ki, wy­róż­nie­nia aka­de­mic­kie); aka­de­mij­ny;
2. zwią­za­ny z aka­de­miz­mem (np. ma­lar­stwo aka­de­mic­kie)


przy­miot­nik

 (1.1) eduk. do­ty­czą­cy uczel­ni wyż­szej, stu­diów i stu­den­tów

 (1.2) szt. od­no­szą­cy się do aka­de­miz­mu

 (1.3) od­no­szą­cy się do aka­de­mii (in­sty­tu­cji zrze­sza­ją­cej uczo­nych lub ar­ty­stów)

 (1.4) taki, który jest te­o­re­tycz­ny; nie jest prak­tycz­ny

 (1.5) zgod­ny z okre­ślo­ny­mi, utar­ty­mi wzo­ra­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akademicko

przy­słó­wek

 (1.1) zgod­nie ze wzor­ca­mi uwa­ża­ny­mi za kla­sycz­ne

 (1.2) te­o­re­tycz­nie, bez związ­ku z rze­czy­wi­sto­ścią


Źródła:

Wiktionary

Akademickość

→ aka­de­mic­ki


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co aka­de­mic­kie; trzy­ma­nie się utar­tych wzo­rów, po­praw­ność, sza­blo­no­wość


Patrz:akademicki

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akademiczka

słu­chacz­ka wyż­szej uczel­ni; stu­dent­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. człon­ki­ni aka­de­mii

 (1.2) szt. przed­sta­wi­ciel­ka aka­de­miz­mu

 (1.3) daw. eduk. słu­chacz­ka uczel­ni wyż­szej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akademiczność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. zob. aka­de­mic­kość.


Źródła:

Wiktionary

Akademiczny

aka­de­mic­ki; daw­niej:
1. do­ty­czą­cy aka­de­mii zwią­za­ny z aka­de­mią; aka­de­mij­ny;
2. trzy­ma­ją­cy się utar­tych wzo­rów; sza­blo­no­wy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) daw. zob. aka­de­mic­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akademie

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) plu­ral|aka­de­mia.


Źródła:

Wiktionary

Akademijny

→ aka­de­mia; aka­de­mic­ki, aka­de­mio­wy


Źródła:

SJP.pl

Akademik

1. czło­nek aka­de­mii;
2. daw­niej: pro­fe­sor wyż­szej uczel­ni;
3. słu­chacz wyż­szej uczel­ni; stu­dent


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) nauk. czło­nek aka­de­mii

 (1.2) szt. przed­sta­wi­ciel aka­de­miz­mu

 (1.3) daw. eduk. uczeń aka­de­mii, słu­chacz uczel­ni wyż­szej

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) stud. dom aka­de­mic­ki;

 (2.2) uczn. in­ter­nat


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akademika

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. uro­czy­sty popis; uro­czy­stość

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. lp. od: aka­de­mik mrz.

 (2.2) D. i B. lp. od: aka­de­mik mos.


Źródła:

Wiktionary

Akademikowy

zwią­za­ny z aka­de­mi­kiem, do­ty­czą­cy aka­de­mi­ka


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aka­de­mi­kiem, do­ty­czą­cy aka­de­mi­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akademio

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) W. lp. od: aka­de­mia


Źródła:

Wiktionary

Akademiowy

→ aka­de­mia; aka­de­mij­ny, aka­de­mic­ki


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aka­de­mią, do­ty­czą­cy aka­de­mii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akademista

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. aka­de­mik (stu­dent)


Źródła:

Wiktionary

Akademizacja

1. pod­nie­sie­nie ja­kiejś szko­ły do rangi aka­de­mii;
2. na­ce­cho­wa­nie cze­goś aka­de­miz­mem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) na­da­wa­nie cze­muś cech aka­de­miz­mu

 (1.2) sta­wa­nie się aka­de­mic­kim

 (1.3) przeksz­tał­ca­nie uczel­ni w aka­de­mię


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akademizm

kie­ru­nek w sztu­ce po­stu­lu­ją­cy pod­po­rząd­ko­wa­nie twór­czo­ści re­gu­łom kla­sycz­nym i na­śla­do­wa­nie wzor­ców uz­na­nych za do­sko­na­łe


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ści­słe trzy­ma­nie się form tra­dy­cyj­nych, kla­sycz­nych w sztu­kach pię­knych

 (1.2) kie­ru­nek w sztu­ce po­le­ga­ją­cy na sto­so­wa­niu reguł este­ty­ki an­tycz­nej;


Aka­de­mizm – kie­ru­nek w sztu­ce eu­ro­pej­skiej roz­wi­ja­ją­cy się od XVII do XIX wieku, obej­mu­ją­cy prze­de wszyst­kim ma­lar­stwo i rzeź­bę. Cha­rak­te­ry­zo­wał się od­wo­ły­wa­niem do zasad i ide­a­łów sztu­ki an­tycz­nej oraz re­ne­san­so­wej, a także na­śla­do­wa­niem dzieł uz­na­nych za wzor­co­we. Pre­fe­ro­wał te­ma­ty­kę hi­sto­rycz­ną, re­li­gij­ną i mi­to­lo­gicz­ną. Kie­ru­nek ten był pro­pa­go­wa­ny głów­nie przez aka­de­mie sztuk pię­knych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akademizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) szt. two­rze­nie dzieł we­dług reguł este­ty­ki an­tycz­nej


Źródła:

Wiktionary

Akademizować

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) szt. two­rzyć we­dług reguł aka­de­miz­mu


Źródła:

Wiktionary

Akademos

Aka­de­mos – w mi­to­lo­gii grec­kiej heros at­tyc­ki, który wska­zał Dio­sku­rom miej­sce, gdzie Te­ze­usz wię­ził ich sio­strę He­le­nę.

Ateń­czy­cy poś­wię­ci­li mu gaj nad rzeką Ke­fi­sos. Grób Aka­de­mo­sa, oto­czo­ny świę­tym gajem pla­ta­no­wym nad brze­giem rzeki znaj­do­wał się na Ke­ra­mej­ko­sie, od­le­gły o sześć sta­diów od Aten. Od imie­nia he­ro­sa po­cho­dzi słowo „aka­de­mia” – w gaju, w któ­rym znaj­du­je się jego grób, dzia­ła­ła Aka­de­mia Pla­toń­ska.


Źródła:

Wikipedia

Akademski

przy­miot­nik

 (1.1) stpol. aka­de­mic­ki


Źródła:

Wiktionary

Akademus

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gw-pl|Lwów. aka­de­mik, dom stu­denc­ki


Źródła:

Wiktionary

Akadia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) hist. geogr. dawna ko­lo­nia fran­cu­ska w Ame­ry­ce Pół­noc­nej;

 (1.2) pot. ob­szar w Ame­ry­ce Pół­noc­nej za­miesz­ka­ły przez Aka­dian, obej­mu­ją­cy głów­nie wschód pro­win­cji Nowy Brunsz­wik


Aka­dia ( Aca­die, Aca­dia) – ko­lo­nia fran­cu­ska w Ame­ry­ce Pół­noc­nej. Aka­dia zaj­mo­wa­ła ob­szar od wschod­nich wy­brze­ży kon­ty­nen­tu, do uj­ścia Rzeki św. Wa­wrzyń­ca. Od po­łud­nia gra­ni­czy­ła z Nową An­glią (z dzi­siej­szym Maine).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akadiański

przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do Aka­dii

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. od­mia­na ję­zy­ka fran­cu­skie­go uży­wa­na w pro­win­cjach at­lan­tyc­kich Ka­na­dy;


Źródła:

Wiktionary

Akadowie

lud se­mic­ki za­miesz­ku­ją­cy w sta­ro­żyt­no­ści Me­zo­po­ta­mię; Aka­dyj­czy­cy


Aka­dyj­czy­cy, Aka­do­wie – odłam ludów se­mic­kich, które osied­li­ły się w III ty­siąc­le­ciu p.n.e. we wschod­niej Me­zo­po­ta­mii, tj. na ob­sza­rze, znaj­du­ją­cym się pod wpły­wem kul­tu­ry Su­me­rów.

Aka­do­wie pod pa­no­wa­niem Szar­ru­ki­na pod ko­niec III ty­siąc­le­cia p.n.e.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akadyjczycy

lud se­mic­ki za­miesz­ku­ją­cy w sta­ro­żyt­no­ści Me­zo­po­ta­mię; Aka­do­wie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akadyjczyk

miesz­ka­niec Akadu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) sta­roż. miesz­ka­niec Akadu

 (1.2) miesz­ka­niec Aka­dii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akadyjka

miesz­kan­ka Akadu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sta­roż. miesz­kan­ka Akadu

 (1.2) miesz­kan­ka Aka­dii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akadyjski

zwią­za­ny z Aka­dem; akadz­ki


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Akadu lub/i pań­stwa aka­dyj­skie­go

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (2.1) jęz. język se­mic­ki, uży­wa­ny w Me­zo­po­ta­mii od po­ło­wy III ty­siąc­le­cia p.n.e. do po­cząt­ków I ty­siąc­le­cia n.e.;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akadyjskojęzyczny

przy­miot­nik

 (1.1) taki, który po­słu­gu­je się ję­zy­kiem aka­dyj­skim

 (1.2) taki, któ­re­go miesz­kań­cy po­słu­gu­ją się ję­zy­kiem aka­dyj­skim

 (1.3) spi­sa­ny, stwo­rzo­ny w ję­zy­ku aka­dyj­skim


Źródła:

Wiktionary

Akadzki

przy­miot­nik od: Akad (sta­ro­żyt­ne pań­stwo se­mic­kie lub sto­li­ca tego pań­stwa); aka­dyj­ski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. do­ty­czą­cy Akadu lub Aka­dyj­czy­ków


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akalkulia

upo­śle­dze­nie zdol­no­ści li­cze­nia zwią­za­ne z or­ga­nicz­nym usz­ko­dze­niem mózgu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. za­bu­rze­nie zdol­no­ści pro­ce­sów li­cze­nia;


Nie mylić z: dy­skal­ku­lia.

Akal­ku­lia (łac. "cal­cu­lo" – liczę) – utra­ta lub upo­śle­dze­nie zdol­no­ści wy­ko­ny­wa­nia nawet naj­prost­szych dzia­łań aryt­me­tycz­nych zwią­za­ne z or­ga­nicz­nym usz­ko­dze­niem mózgu (zwy­kle le­we­go bocz­ne­go ob­sza­ru cie­mie­nio­wo-po­ty­licz­ne­go u osób pra­wo­ręcz­nych), wy­stę­pu­ją­ce czę­sto razem z za­bu­rze­nia­mi mowy oraz afaz­ją ru­cho­wą. Jest od­mia­ną agnoz­ji wzro­ko­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akan

grupa ludów afry­kań­skich


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. język (lub ma­kro­ję­zyk) z pod­gru­py kwa ro­dzi­ny ję­zy­ków ni­ge­ro-kon­gij­skich


Akan (hebr. עָכָן) – po­stać bi­blij­na Sta­re­go Te­sta­men­tu. Wy­stę­pu­je w Księ­dze Jo­zu­e­go w roz­dzia­le 7. Wy­mie­nia­ny jest także w 1 Krn 2,7 i nosi tam imię Akor.

Akan we­dług re­la­cji bi­blij­nej był synem Kar­mie­go, wnu­kiem Zab­die­go i praw­nu­kiem Ze­ra­cha z po­ko­le­nia Judy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akanie

wy­mo­wa nie­ak­cen­to­wa­ne­go "o" jako sa­mo­gło­ski zbli­żo­nej do "a" (w ję­zy­ku ro­syj­skim oraz bia­ło­ru­skim)


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) jęz. cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ję­zy­ków bia­ło­ru­skie­go i ro­syj­skie­go spo­sób wy­ma­wia­nia nie­ak­cen­to­wa­ne­go o jak sa­mo­gło­ski po­dob­nej do a;


Aka­nie – nie­o­dróż­nia­nie nie­ak­cen­to­wa­nych /a/, /e/ i /o/. Wy­stę­pu­je w ję­zy­ku ro­syj­skim (коро́ва (ko­ro­wa) – [] 'krowa') i w ję­zy­ku bia­ło­ru­skim (карова "ka­ro­wa" 'ts.', Лукашэнка "Łu­ka­szen­ka"), ce­chu­je wszyst­kie gwary po­łud­nio­we­go na­rze­cza ję­zy­ka ro­syj­skie­go i znacz­nej czę­ści na­rze­cza środ­ko­we­go. Jest skut­kiem sil­ne­go ak­cen­tu dy­na­micz­ne­go. Brak aka­nia to oka­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akant

1. krzew, by­li­na ozdob­na;
2. motyw de­ko­ra­cyj­ny w róż­nych dzie­dzi­nach sztu­ki wy­ko­rzy­stu­ją­cy wi­ze­ru­nek liści


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Acant­hus|L.|ref=tak., ro­dzaj ro­ślin, bylin lub krze­wów, z ro­dzi­ny akan­to­wa­tych; .

 (1.2) ar­chit. motyw de­ko­ra­cyj­ny w for­mie sty­li­zo­wa­nych liści, ga­łą­zek i kwia­tów akan­tu (1.1);

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (2.1) pot. środ. opie­kun klien­ta, ac­co­unt ma­na­ger


Akant ("Acant­hus" L.; z gr. = "ákanthos") – ro­dzaj ro­ślin na­le­żą­cych do ro­dzi­ny akan­to­wa­tych ("Acant­ha­ce­ae"). Obej­mu­je ok. 30 ga­tun­ków. Wy­stę­pu­ją one w stre­fie tro­pi­kal­nej i sub­tro­pi­kal­nej Sta­re­go Świa­ta, z jed­nym ga­tun­kiem się­ga­ją­cym pół­noc­nej Au­stra­lii.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akantella

sta­dium roz­wo­jo­we kol­co­gło­wów, kiedy larwa traci kolce i przeksz­tał­ca się w ma­łe­go kol­co­gło­wa


Źródła:

SJP.pl

Akantocefaloza

cho­ro­ba pa­so­żyt­ni­cza ata­ku­ją­ca układ po­kar­mo­wy świń i szczu­rów


Akan­to­ce­fa­lo­za (gr. "ákantha" – kolec, "kephalé" – głowa) – in­wa­zyj­na cho­ro­ba pa­so­żyt­ni­cza ukła­du po­kar­mo­we­go wy­wo­ła­na przez doj­rza­łe kol­co­gło­wy po­wo­du­ją­ce miej­sco­we za­pa­le­nie błony ślu­zo­wej je­li­ta cien­kie­go. Wy­stę­pu­je u krę­gow­ców, zwła­szcza u trzo­dy chlew­nej, pta­ków i ryb. U ryb słod­ko­wod­nych jest wy­wo­ły­wa­na przez kol­co­gło­wy z ro­dza­ju "Acant­ho­cep­ha­lus", a u zwie­rząt lą­do­wych – z ro­dza­ju "Ma­cra­cant­hor­hyn­chus".


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akantocyt

u czło­wie­ka: nie­pra­wi­dło­wy ery­tro­cyt z nie­re­gu­lar­ny­mi, dłu­gi­mi, ostro za­koń­czo­ny­mi wy­pust­ka­mi cy­to­plaz­my


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) biol. nie­pra­wi­dło­wo ufor­mo­wa­na krwin­ka czer­wo­na po­sia­da­ją­ca nie­re­gu­lar­nie roz­mie­szczo­ne, za­o­strzo­ne wy­pust­ki cy­to­plaz­ma­tycz­ne;


Akan­to­cyt – u czło­wie­ka, nie­pra­wi­dło­wy ery­tro­cyt z nie­re­gu­lar­ny­mi, dłu­gi­mi, ostro za­koń­czo­ny­mi wy­pust­ka­mi cy­to­plaz­my.

Po­dob­ne wy­pust­ki cy­to­plaz­my, ale bar­dziej tępe i bar­dziej re­gu­lar­nie roz­mie­szczo­ne, po­sia­da­ją echi­no­cy­ty.

Obec­ność akan­to­cy­tów w osa­dzie moczu wska­zu­je na kłę­busz­ko­we za­pa­le­nie nerek.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akantocytoza

obec­ność akan­to­cy­tów we krwi ob­wo­do­wej


Źródła:

SJP.pl

Akantoda

przed­sta­wi­ciel gro­ma­dy naj­star­szych wy­mar­łych szczę­kow­ców, bli­sko spo­krew­nio­nych z ry­ba­mi kost­ny­mi


Źródła:

SJP.pl

Akantody

gro­ma­da naj­star­szych wy­mar­łych szczę­kow­ców, za­sied­la­ją­cych wody mor­skie i śród­lą­do­we przez około 150 mi­lio­nów lat, bli­sko spo­krew­nio­nych z ry­ba­mi kost­ny­mi; fał­do­płet­we


Źródła:

SJP.pl

Akantolityczny

→ akan­to­li­za


Patrz:akantoliza

Źródła:

SJP.pl

Akantoliza

utra­ta po­łą­cze­nia po­mię­dzy ko­mór­ka­mi na­skór­ka, po­wo­du­ją­ca pow­sta­wa­nie pę­che­rza


Akan­to­li­za (łac. "acant­ho­ly­sis") – utra­ta łącz­no­ści mię­dzy ko­mór­ka­mi war­stwy kol­czy­stej na­skór­ka ("stra­tum spi­no­sum") po­przez za­ni­ka­nie most­ków mię­dzy­ko­mór­ko­wych.

Ko­mór­ki leżą luźno w pow­sta­łych wol­nych prze­strze­niach, mają okrą­gły kształt, duże, czę­sto nie­pra­wi­dło­we jądra. Bar­wią się me­to­dą Maya-Grünwalda-Giem­sy w cha­rak­te­ry­stycz­ny spo­sób (obrą­bek cy­to­plaz­my wy­bar­wia się na ciem­no­nie­bie­sko). Można ją wy­kryć w wy­ma­zie z dna pę­che­rza te­stem cy­to­lo­gicz­nym Tzanc­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akantowate

ro­dzi­na ro­ślin cha­rak­te­ry­stycz­nych dla kra­jów tro­pi­kal­nych ca­łe­go świa­ta; akan­tu­so­wa­te


Akan­to­wa­te ("Acant­ha­ce­ae") – ro­dzi­na ro­ślin ziel­nych, krze­wów, rza­dziej drzew na­le­żą­cych do rzędu jas­no­tow­ców ("La­mia­les"). Ro­śli­ny na­le­żą­ce do tej ro­dzi­ny wy­stę­pu­ją w re­jo­nach sub­tro­pi­kal­nych i tro­pi­kal­nych, niek­tó­re ga­tun­ki w cie­plej­szych re­jo­nach stre­fy umiar­ko­wa­nej, się­ga­jąc po ob­szar śró­dziem­no­mor­ski (w Eu­ro­pie tylko akant), Stany Zjed­no­czo­ne, Au­stra­lię. Na­le­ży do tej ro­dzi­ny 212 ro­dza­jów i co najm­niej 3175 ga­tun­ków ro­ślin. Licz­ne ga­tun­ki upra­wia­ne są jako ozdob­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akantowaty

o ce­chach akan­to­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny akan­to­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akantowy

zwią­za­ny z akan­tem


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z akan­tem, do­ty­czą­cy akan­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akantoza

po­gru­bie­nie war­stwy kol­czy­stej na­błon­ka wie­lo­war­stwo­we­go pła­skie­go


Akan­to­za (łac. "acant­ho­sis") – po­gru­bie­nie war­stwy kol­czy­stej na­błon­ka wie­lo­war­stwo­we­go pła­skie­go, prze­de wszyst­kim na­skór­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akantusowate

ro­dzi­na ro­ślin cha­rak­te­ry­stycz­nych dla kra­jów tro­pi­kal­nych ca­łe­go świa­ta; akan­to­wa­te


Źródła:

SJP.pl

Akantusowaty

o ce­chach akan­tu­so­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny akan­tu­so­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akantyt

ciem­no­sza­ry mi­ne­rał z grupy siarcz­ków o me­ta­licz­nym po­ły­sku


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. mi­ne­rał z grupy siarcz­ków, jed­no­sko­śna od­mia­na ar­gen­ty­tu ;


Akan­tyt – mi­ne­rał z grupy siarcz­ków, jed­no­sko­śna od­mia­na ar­gen­ty­tu. Nazwa po­cho­dzi od gr. "akan­ta" = strza­ła i na­wią­zu­je do wy­glą­du tego mi­ne­ra­łu.

Wzór che­micz­ny akan­ty­tu to Ag2S (siar­czek sre­bra). Sub­stan­cja ta jest dwu­po­sta­cio­wa. W prze­dzia­le tem­pe­ra­tu­ry 179 °C do 586 °C trwa­ła jest od­mia­na re­gu­lar­na tzw. "b-ar­gen­tyt". Przy ob­ni­ża­niu tem­pe­ra­tu­ry od­mia­na re­gu­lar­na ulega prze­mia­nie po­li­for­micz­nej w od­mia­nę rom­bo­wą tzw. "akan­tyt".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akap

zwo­len­nik akapu; aka­po­wiec, anar­cho­ka­pi­ta­li­sta, ankap


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) slang. polit. anar­cho­ka­pi­ta­lizm


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akaparacja

dzia­ła­nie zmie­rza­ją­ce do kon­tro­li nad sprze­da­żą ja­kie­goś pro­duk­tu lub ich grupy, w celu za­pew­nie­nia sobie moż­li­wo­ści dyk­to­wa­nia ceny na te to­wa­ry; spe­ku­la­cja


Źródła:

SJP.pl

Akapicik

zdrob­nie­nie od: aka­pit


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od aka­pit


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akapit

1. po­cząt­ko­wy wiersz no­we­go ustę­pu, zwy­kle wcię­ty lub ozdo­bio­ny ini­cja­łem,
2. ustęp tek­stu za­czy­na­ją­cy się od no­we­go wier­sza


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) frag­ment tek­stu roz­po­czy­na­ją­cy się od no­we­go wier­sza;


Aka­pit (łac. "a ca­pi­te", od głowy, od po­cząt­ku) – pod­sta­wo­wy spo­sób dzie­le­nia łamu na roz­poz­na­wal­ne wzro­kiem mniej­sze frag­men­ty w celu zwięk­sze­nia czy­tel­no­ści tek­stu. Pod­sta­wo­wa jed­nost­ka lo­gicz­na dłuż­sze­go tek­stu, skła­da­ją­ca się z jed­ne­go lub wielu zdań sta­no­wią­cych pewną ca­łość tre­ścio­wą (myśl). Za­da­niem aka­pi­tu jest wy­raź­ne zaz­na­cze­nie nowej myśli w bie­żą­cym wątku wy­po­wie­dzi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akapitowy

zwią­za­ny z aka­pi­tem, do­ty­czą­cy aka­pi­tu


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aka­pi­tem, do­ty­czą­cy aka­pi­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akapowiec

zwo­len­nik akapu; akap, anar­cho­ka­pi­ta­li­sta, ankap


Źródła:

SJP.pl

Akara

ryba po­cho­dzą­ca z do­rze­cza Ama­zon­ki, ho­do­wa­na jako rybka ak­wa­rio­wa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ryba z ro­dzi­ny pie­lę­gni­co­wa­tych;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akarboza

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny sto­so­wa­ny jako in­hi­bi­tor w le­kach dia­be­to­lo­gicz­nych


Akar­bo­za ( acar­bo­sum) – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, in­hi­bi­tor α-glu­ko­zy­daz (glu­ko­my­la­zy, sa­cha­ra­zy, mal­ta­zy, izo­mal­ta­zy) wy­stę­pu­ją­cy w le­kach dia­be­to­lo­gicz­nych. Blo­ku­je ona en­zy­my je­li­to­we przeksz­tał­ca­ją­ce wę­glo­wo­da­ny zło­żo­ne w pro­ste, a tym samym po­wo­du­je spa­dek po­zio­mu cukru po po­sił­ku, ob­ni­ża in­su­li­no­o­por­ność, zmniej­sza po­ziom in­su­li­ny, zwięk­sza asy­mi­la­cję glu­ko­zy oraz po­wo­du­je spa­dek gli­ke­mii na czczo.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akariota

or­ga­niz­my zbu­do­wa­ne z ko­mó­rek nie­za­wie­ra­ją­cych jądra ko­mór­ko­we­go; bez­ją­dro­we


Źródła:

SJP.pl

Akarka

1. zdrob­nie­nie od: akara;
2. akar­ka pa­sko­wa­na (prąż­ko­wa­na) - ga­tu­nek słod­ko­wod­nej ryby z ro­dzi­ny pie­lę­gni­co­wa­tych; akara prąż­ko­wa­na, akara pa­sko­wa­na


Źródła:

SJP.pl

Akaroid

ży­wi­ca na­tu­ral­na po­cho­dze­nia ro­ślin­ne­go do wy­ro­bu la­kie­rów i po­li­tur


Źródła:

SJP.pl

Akarolog

zo­o­log ba­da­ją­cy roz­to­cza


Źródła:

SJP.pl

Akarologia

dział zo­o­lo­gii, nauka o roz­to­czach


Aka­ro­lo­gia (z gr.: ἀκάρι, „akari”, ga­tu­nek roz­to­cza oraz λόγος, „logos”, nauka) — dy­scy­pli­na zo­o­lo­gicz­na zaj­mu­ją­ca się na­u­ko­wym ba­da­niem roz­to­czy (Acari), ob­szer­ne­go i zróż­ni­co­wa­ne­go ga­tun­ko­wo rzędu drob­nych pa­ję­cza­ków (Arach­ni­da), sub­dy­scy­pli­na arach­no­lo­gii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akarycyd

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) śro­dek przę­dzior­ko­bój­czy, uniesz­kod­li­wia­ją­cy przę­dzior­ki (nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Aca­ri­na|ref=tak.);


Źródła:

Wiktionary

Akataleksa

wy­stę­po­wa­nie całej stopy w kla­u­zu­li (na końcu wersu)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) liter. wy­stę­po­wa­nie peł­nych stóp w całym wier­szu; brak ka­ta­lek­sy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akatalektyczny

→ aka­ta­lek­sa


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) liter. zwią­za­ny z aka­ta­lek­są, do­ty­czą­cy aka­ta­lek­sy


Patrz:akataleksa

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akatalepsja

pod­kre­śla­na przez zwo­len­ni­ków scep­ty­cyz­mu nie­moż­li­wość poz­na­nia świa­ta oraz praw­dy


Źródła:

SJP.pl

Akataleptyczny

→ aka­ta­lep­sja


Patrz:akatalepsja

Źródła:

SJP.pl

Akatolicki

przy­miot­nik od: aka­to­lik


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) nie­ka­to­lic­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akatoliczka

człon­ki­ni wyz­na­nia nie­ka­to­lic­kie­go


Źródła:

SJP.pl

Akatolik

czło­nek wyz­na­nia nie­ka­to­lic­kie­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przest. rel. czło­nek ja­kie­goś wyz­na­nia chrze­ści­jań­skie­go nie­ka­to­lic­kie­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akatyst

hymn ku czci Bo­gu­ro­dzi­cy, śpie­wa­ny w czte­ry pier­wsze so­bo­ty Wiel­kie­go Postu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) rel. muz. ro­dzaj hymnu li­tur­gicz­ne­go ku czci Chry­stu­sa lub świę­tych, spo­ty­ka­ny zwła­szcza w wiel­ko­post­nej tra­dy­cji chrze­ści­jań­stwa wschod­nie­go, śpie­wa­ny na sto­ją­co pod­czas szcze­gól­nych na­bo­żeństw;


Aka­tyst (z cs. а҆ка́фїстъ, Ἀκάθιστος), rza­dziej aka­fist – ro­dzaj hymnu li­tur­gicz­ne­go, ty­po­we­go dla chrze­ści­jań­skich ko­ścio­łów wschod­nich, zwła­szcza po­słu­gu­ją­cych się ję­zy­kiem grec­kim, prze­de wszyst­kim dla Cerk­wi pra­wo­sław­nej. Aka­tyst skła­da się z mniej­szych form po­ez­ji li­tur­gicz­nej – kon­da­kio­nów i iko­sów (zaz­wy­czaj 12 kon­da­kio­nów i 12 iko­sów).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akatystowy

przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aka­ty­stem, do­ty­czą­cy aka­ty­stu


Źródła:

Wiktionary

Akatyzja

po­bu­dze­nie ru­cho­we, przy­mus bycia w cią­głym ruchu, prze­ci­wień­stwo aki­nez­ji


Aka­tyz­ja – ze­spół ob­ja­wów po­le­ga­ją­cy na wy­stę­po­wa­niu:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akaustobiolit

nie­pal­na skała osa­do­wa po­cho­dze­nia or­ga­nicz­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. osad lub skała za­wie­ra­ją­ca ma­te­rię or­ga­nicz­ną, ale nie­zdol­na do ge­ne­ro­wa­nia paliw ko­pal­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akać

wy­ma­wiać nie­ak­cen­to­wa­ne "o" jak sa­mo­gło­skę zbli­żo­ną do "a" (w ję­zy­ku ro­syj­skim oraz bia­ło­ru­skim)


Źródła:

SJP.pl

Akbar

Dża­lal ad-Din Mu­ham­mad Akbar (per. ابو الفتح جلال الدين محمد اكبر, arab. جلالالدين محمّد اكبر, ur. 15 paź­dzier­ni­ka 1542 w Umar­kot, Sindh (obec­nie w Pa­ki­sta­nie), zm. 27 paź­dzier­ni­ka 1605 w Agrze) – pa­dy­szach (ce­sarz) z dy­na­stii Wiel­kich Mo­go­łów w la­tach 1556–1605.


Źródła:

Wikipedia

Akcedencyjny

przy­miot­nik od: ak­ce­den­cja


Źródła:

SJP.pl

Akceleracja

1. w róż­nych na­u­kach: przyś­pie­sze­nie cze­goś;
2. w bio­lo­gii i psy­cho­lo­gii: przyś­pie­sze­nie roz­wo­ju w wy­ni­ku prze­mian cy­wi­li­za­cyj­nych lub sztucz­nej sty­mu­la­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przy­spie­sze­nie


Ak­ce­le­ra­cja (łac. "ac­ce­le­ra­tio": przy­spie­sze­nie) – w fiz­jo­lo­gii oz­na­cza mię­dzy­po­ko­le­nio­we przy­spie­sze­nie roz­wo­ju i doj­rze­wa­nia, a więc wcze­śniej­sze osią­ga­nie ko­lej­nych eta­pów roz­wo­ju lub wcze­śniej­sze (w po­rów­na­niu z in­ny­mi na­rzą­da­mi) wyksz­tał­ce­nie się ja­kie­goś na­rzą­du w roz­wo­ju za­rod­ka. W psy­cho­lo­gii jest to przy­spie­sze­nie roz­wo­ju cech psy­chicz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceleracjonista

zwo­len­nik te­o­rii za­kła­da­ją­cej, że opór wobec ka­pi­ta­liz­mu jest nie­moż­li­wy, dla­te­go też na­le­ży przy­spie­szać jego roz­rost tak, by sy­stem sam się za­ła­mał


Źródła:

SJP.pl

Akceleracjonizm

te­o­ria za­kła­da­ją­ca, że opór wobec ka­pi­ta­liz­mu jest nie­moż­li­wy, dla­te­go też na­le­ży przy­spie­szać jego roz­rost tak, by sy­stem sam się za­ła­mał


Ak­ce­le­ra­cjo­nizm (ang. "ac­ce­le­ra­tio­nism", od słowa "ac­ce­le­ra­tion", czyli „przy­spie­sze­nie”) – sze­reg mark­si­stow­skich i re­ak­cyj­nych idei w te­o­rii kry­tycz­nej i spo­łecz­nej, które wzy­wa­ją do dra­stycz­nej in­ten­sy­fi­ka­cji wzro­stu ka­pi­ta­li­stycz­ne­go, zmian tech­no­lo­gicz­nych, sa­bo­ta­żu in­fra­struk­tu­ry i in­nych pro­ce­sów spo­łecz­nych w celu zde­sta­bi­li­zo­wa­nia ist­nie­ją­cych sy­ste­mów i stwo­rze­nia ra­dy­kal­nej trans­for­ma­cji spo­łecz­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akceleracyjny

do­ty­czą­cy ak­ce­le­ra­cji


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z przy­spie­sze­niem lub przy­spie­sza­niem, ak­ce­le­ra­cją; słu­żą­cy do przy­spie­sza­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcelerator

1. urzą­dze­nie do na­da­wa­nia cząst­kom na­ła­do­wa­nym wiel­kich ener­gii;
2. urzą­dze­nie do przy­spie­sza­nia lub zwal­nia­nia ruchu sa­mo­cho­do­we­go sil­ni­ka spa­li­no­we­go; pedał gazu;
3. ak­ce­le­ra­tor gra­ficz­ny - spe­cjal­na karta gra­ficz­na, wy­ko­nu­ją­ca nie­zbęd­ne do two­rze­nia obra­zu obli­cze­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fiz. przy­rząd do przy­spie­sza­nia elek­trycz­nie na­ła­do­wa­nych czą­stek;

 (1.2) techn. pedał gazu


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceleratorowy

zwią­za­ny z ak­ce­le­ra­to­rem


Źródła:

SJP.pl

Akcelerograf

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. sa­mo­za­pi­su­ją­cy przy­rząd do po­mia­ru przy­spie­sze­nia


Źródła:

Wiktionary

Akcelerometr

mier­nik przy­spie­sze­nia; przyś­pie­sze­nio­mierz; przy­spie­sze­nio­mierz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zob. przy­spie­sze­nio­mierz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcelerować

przyś­pie­szać coś


Źródła:

SJP.pl

Akcencik

zdrob­nie­nie od: ak­cent


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ak­cent


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcencista

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) żar­tow­niś, dow­cip­niś


Źródła:

Wiktionary

Akcent

1. wy­róż­nie­nie sy­la­by w wy­ra­zie lub jed­ne­go z wy­ra­zów w zda­niu za po­mo­cą ar­ty­ku­la­cji, za­ak­cen­to­wa­nia, in­to­na­cji; także: znak gra­ficz­ny słu­żą­cy temu wy­róż­nie­niu;
2. po­tocz­nie o spo­so­bie wy­ma­wia­nia wy­ra­zów;
3. w mu­zy­ce: wy­róż­nie­nie dźwię­ku lub akor­du; także: znak oz­na­cza­ją­cy to wy­róż­nie­nie;
4. prze­no­śnie: wy­róż­nia­ją­cy się, cha­rak­te­ry­stycz­ny ele­ment cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. wy­róż­nie­nie za po­mo­cą środ­ków fo­ne­tycz­nych niek­tó­rych sylab w obrę­bie wy­ra­zu;

 (1.2) muz. wy­raź­niej­sze, sil­niej­sze pod­kre­śle­nie ja­kie­goś dźwię­ku lub współbrz­mie­nia;

 (1.3) ty­pogr. znak dia­kry­tycz­ny oz­na­cza­ją­cy m.in. ak­cent (1.1)

 (1.4) przen. szcze­gół wy­róż­nia­ją­cy się z oto­cze­nia

 (1.5) jęz. spe­cy­ficz­ny spo­sób wy­ma­wia­nia słów, czę­sto w po­łą­cze­niu z cha­rak­te­ry­stycz­ną in­to­na­cją zda­nio­wą

 (1.6) przest. werwa, fan­taz­ja, ani­musz

 (1.7) szt. ar­chit. ogrod. ele­ment kom­po­zy­cyj­ny wy­róż­nia­ją­cy się (ko­lo­rem, fak­tu­rą, kształ­tem) z tła ca­ło­ści


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcentacja

ak­cen­tu­a­cja;
1. spo­sób, typ ak­cen­to­wa­nia w ja­kimś ję­zy­ku;
2. zaz­na­cza­nie ak­cen­tów w tek­ście;
3. ogół ak­cen­tów w tek­ście


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. fonet. zob. ak­cen­tu­a­cja.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentacyjny

do­ty­czą­cy ak­cen­ta­cji


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) fonet. zwią­za­ny z ak­cen­ta­cją, do­ty­czą­cy ak­cen­ta­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie ak­cen­to­lo­gii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) jęz. spe­cja­li­sta w za­kre­sie ak­cen­to­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentologia

dzie­dzi­na ję­zy­koz­naw­stwa zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem ak­cen­tu, in­to­na­cji i ilo­cza­su


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. dział ję­zy­koz­naw­stwa ba­da­ją­cy ak­cent, ilo­czas i in­to­na­cję


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentologiczny

przy­miot­nik od: ak­cen­to­lo­gia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) jęz. zwią­za­ny z ak­cen­to­lo­gią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) jęz. wy­róż­nia­nie sy­la­by w wy­ra­zie lub wy­ra­zu w zda­niu po­przez spo­sób ich wy­po­wia­da­nia


Źródła:

Wiktionary

Akcentowany

forma cza­sow­ni­ka.

 (1.1) imie­słów przy­miot­ni­ko­wy bier­ny od cza­sow­ni­ka: ak­cen­to­wać

przy­miot­nik

 (2.1) w jakiś spo­sób wy­róż­nia­ny, wzmac­nia­ny lub pod­kre­śla­ny


Źródła:

Wiktionary

Akcentować

1. wy­róż­niać sy­la­bę w wy­ra­zie lub jeden z wy­ra­zów w zda­niu za po­mo­cą ar­ty­ku­la­cji, za­ak­cen­to­wa­nia, in­to­na­cji;
2. kłaść na­cisk na coś;
3. w mu­zy­ce: wy­róż­niać dźwięk lub akord


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) jęz. wy­róż­niać sy­la­bę w wy­ra­zie lub wyraz w zda­niu

 (1.2) przen. pod­kre­ślać ja­kieś cechy, kłaść na coś na­cisk

 (1.3) muz. wy­róż­niać dźwięk lub akord w me­lo­dii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentowy

zwią­za­ny z ak­cen­tem, do­ty­czą­cy ak­cen­tu


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) fonet. zwią­za­ny z ak­cen­tem, do­ty­czą­cy ak­cen­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentuacja

ak­cen­ta­cja;
1. spo­sób, typ ak­cen­to­wa­nia w ja­kimś ję­zy­ku;
2. zaz­na­cza­nie ak­cen­tów w tek­ście;
3. ogół ak­cen­tów w tek­ście


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jęz. fonet. sy­stem ak­cen­to­wa­nia w danym ję­zy­ku

 (1.2) jęz. fonet. zaz­na­cza­nie ak­cen­tów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentuacyjnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ak­cen­tu­a­cyj­ny


Źródła:

Wiktionary

Akcentuacyjny

do­ty­czą­cy ak­cen­tu lub zasad ak­cen­to­wa­nia


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) jęz. zwią­za­ny z ak­cen­tu­a­cją, do­ty­czą­cy ak­cen­tu­a­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcentująco

z na­ci­skiem, z na­si­le­niem


Źródła:

SJP.pl

Akcentysta

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. żar­tow­niś, dow­cip­niś


Źródła:

Wiktionary

Akcepcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ak­cept


Źródła:

Wiktionary

Akcepcja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ekon. kla­u­zu­la na do­ku­men­cie płat­ni­czym (weks­lu) w wy­mia­nie kra­jo­wej lub mię­dzy­na­ro­do­wej, wy­ra­ża­ją­ca zo­bo­wią­za­nie dłuż­ni­ka, na któ­re­go do­ku­ment jest wy­sta­wio­ny, wy­pła­ty sumy dłuż­nej

 (1.2) daw. przy­ję­cie


Źródła:

Wiktionary

Akcept

1. zo­bo­wią­za­nie do ui­szcze­nia w ter­mi­nie sumy oz­na­czo­nej na weks­lu lub czeku; ak­cep­ta­cja;
2. taki za­ak­cep­to­wa­ny wek­sel lub czek;
3. daw­niej: zgoda na coś, uz­na­nie cze­goś za dobre, pra­wi­dło­we; ak­cep­ta­cja, apro­ba­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ekon. zo­bo­wią­za­nie się do ui­szcze­nia na zle­ce­nie sumy wy­mie­nio­nej na weks­lu lub czeku

 (1.2) daw. apro­ba­ta


Ak­cept ( ac­cep­tus – przy­ję­ty) – w po­tocz­nym ję­zy­ku praw­ni­czym oz­na­cza przy­ję­cie prze­ka­zu. Jest to jed­no­stron­na czyn­ność praw­na zwią­za­na ze sto­sun­kiem prze­ka­zu bę­dą­ca oś­wiad­cze­niem woli dłuż­ni­ka zło­żo­nym w do­wol­nej for­mie, któ­re­go skut­kiem jest przy­ję­cie do speł­nie­nia świad­cze­nia (głów­nie pie­nięż­ne­go).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceptacja

1. zgoda na coś, uz­na­nie cze­goś za dobre, pra­wi­dło­we; apro­ba­ta;
2. for­mal­na zgoda na coś, zwy­kle pi­sem­na;
3. po­go­dze­nie się z czymś, czego nie spo­sób zmie­nić;
4. uz­na­nie czy­ichś cech, czy­je­goś po­stę­po­wa­nia za zgod­ne ze spo­dzie­wa­ny­mi;
5. zo­bo­wią­za­nie do ui­szcze­nia w ter­mi­nie sumy oz­na­czo­nej na weks­lu lub czeku; ak­cept


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wy­ra­że­nie zgody


Ak­cep­ta­cja (z ac­cep­ta­tio, dosł. „przyj­mo­wa­nie”) – uz­na­nie cze­goś, apro­ba­ta, pot­wier­dze­nie cze­goś, po­go­dze­nie się z czymś, czego nie można zmie­nić, uz­na­nie czy­ichś cech po­stę­po­wa­nia za zgod­ne z ocze­ki­wa­nia­mi, a także for­mal­na zgoda na ja­kieś dzia­ła­nia, zwy­kle wy­ra­żo­na pod­pi­sem na od­po­wied­nim do­ku­men­cie i nie­ko­niecz­nie wy­ni­ka­ją­ca z ich po­zy­tyw­nej oceny, także wy­ra­że­nie zgody przez osobę upraw­nio­ną dla spo­so­bu za­łat­wie­nia spra­wy lub apro­ba­tę tre­ści pisma.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceptacyjny

do­ty­czą­cy ak­cep­ta­cji


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­cep­ta­cją, do­ty­czą­cy ak­cep­ta­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akceptant

osoba, która za­ak­cep­to­wa­ła wek­sel (rza­dziej czek)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ekon. osoba przyj­mu­ją­ca na sie­bie zo­bo­wią­za­nie za­pła­ce­nia w okre­ślo­nym ter­mi­nie i miej­scu wy­mie­nio­nej w weks­lu sumy;


Ak­cep­tant – od­bior­ca inny niż kon­su­ment, na rzecz któ­re­go agent roz­li­cze­nio­wy świad­czy usłu­gę płat­ni­czą. Jest to pod­miot, który przyj­mu­je płat­no­ści kartą, czyli zga­dza się, aby za sprze­da­wa­ne przez niego to­wa­ry lub usłu­gi pła­cić z wy­ko­rzy­sta­niem karty płat­ni­czej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceptantka

→ ak­cep­tant


Patrz:akceptant

Źródła:

SJP.pl

Akceptor

w pół­prze­wod­ni­ku: atom do­miesz­ki lub de­fekt sieci kry­sta­licz­nej, wy­chwy­tu­ją­cy jeden z elek­tro­nów pasma wa­len­cyj­ne­go krysz­ta­łu, two­rząc do­dat­nio na­ła­do­wa­ną dziu­rę, bio­rą­cą udział w prze­wo­dze­niu prądu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fiz. czą­stecz­ka, po­je­dyn­czy atom lub jon, który przyj­mu­je elek­tron, pro­ton, grupę funk­cyj­ną lub okre­ślo­ny jon od in­nych czą­ste­czek w trak­cie re­ak­cji che­micz­nej;


Ak­cep­tor – czą­stecz­ka, po­je­dyn­czy atom lub jon, który przyj­mu­je elek­tron, pro­ton, grupę funk­cyj­ną lub okre­ślo­ny jon od in­nych czą­ste­czek w trak­cie re­ak­cji che­micz­nej. Czą­stecz­ki do­star­cza­ją­ce (prze­ciw­ne ak­cep­to­ro­wym) na­zy­wa­ne są do­no­ra­mi.

Ter­min ten jest zwy­kle sto­so­wa­ny razem z okre­śle­niem co jest przyj­mo­wa­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceptowalność

→ ak­cep­to­wal­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co ak­cep­to­wal­ne; cecha tych, któ­rzy są ak­cep­to­wal­ni


Ak­cep­to­wal­ność, ak­cep­ta­bil­ność – ter­min od­no­szą­cy się do wy­po­wie­dzeń, oz­na­cza­ją­cy zgod­ność da­ne­go wy­po­wie­dze­nia z po­czu­ciem ję­zy­ko­wym od­bior­ców ko­mu­ni­ka­tu, ina­czej jego sen­sow­ność. Brak ele­men­tu ak­cep­to­wal­no­ści w ko­mu­ni­ka­cie ję­zy­ko­wym nie oz­na­cza jego nie­gra­ma­tycz­no­ści. Twór­cą kon­cep­cji ak­cep­to­wal­no­ści jest Noam Chom­sky.


Patrz:akceptowalny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akceptowalny

taki, który daje się za­ak­cep­to­wać


przy­miot­nik

 (1.1) moż­li­wy do za­ak­cep­to­wa­nia, do przy­ję­cia

 (1.2) jęz. zgod­ny z po­czu­ciem ję­zy­ko­wym, gra­ma­tycz­ny i sen­sow­ny;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akceptowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) wy­ra­ża­nie zgody, apro­ba­ty, ak­cep­ta­cji


Źródła:

Wiktionary

Akceptować

zga­dzać się z czymś, wy­ra­żać zgodę


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­ak­cep­to­wać)

 (1.1) apro­bo­wać coś

 (1.2) for­mal­nie go­dzić się na coś

 (1.3) go­dzić się z czymś, czego nie można zmie­nić


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akceptowy

zwią­za­ny z ak­cep­tem


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­cep­tem, do­ty­czą­cy ak­cep­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akceptujący

zga­dzać się z czymś, wy­ra­żać zgodę


Źródła:

SJP.pl

Akces

przy­stą­pie­nie do cze­goś, udział w czymś; ak­ce­sja


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) przy­stą­pie­nie do cze­goś, wzię­cie udzia­łu w czymś


Akces (łac. "ac­ces­sus") – daw­niej pro­ce­du­ra sto­so­wa­na pod­czas wy­bo­ru pa­pie­ża na kon­kla­we. Jeśli w pi­sem­nym gło­so­wa­niu ("scru­ti­nium") żaden z kan­dy­da­tów nie uzy­skał wy­ma­ga­nej więk­szo­ści 2/3 (ewen­tu­al­nie jeśli kar­dy­na­ło­wie chcie­li uczy­nić do­ko­na­ny już wybór jed­no­myśl­nym), do­pu­szcza­no zmia­nę pre­fe­ren­cji wy­bor­czych przez gło­su­ją­cych kar­dy­na­łów po­przez „przej­ście” ("ac­ces­sus") na in­ne­go kan­dy­da­ta, niż gło­so­wa­li (naj­czę­ściej na tego, który uzy­skał naj­wię­cej gło­sów).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcesik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od akces


Źródła:

Wiktionary

Akcesja

1. przy­stą­pie­nie do cze­goś, udział w czymś; akces;
2. w bi­blio­te­ce: ewi­den­cjo­no­wa­nie za­ku­pio­nych i otrzy­ma­nych ksią­żek, cza­so­pism itp.


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) czyn­no­ści wy­ko­ny­wa­ne przy włą­cza­niu do zbio­rów bi­blio­tecz­nych do­ku­men­tów;

 (1.2) wy­o­dręb­nio­ny dział na­byt­ków

 (1.3) znak umie­szcza­ny na książ­ce na od­wro­cie karty ty­tu­ło­wej za­wie­ra­ją­cy m.in. numer po­zy­cji

 (1.4) akces, przy­łą­cze­nie się


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcesor

prze­sta­rza­le: osoba przy­stę­pu­ją­ca do cze­goś, wcho­dzą­ca do spół­ki


Źródła:

SJP.pl

Akcesorium

1. drob­ny przed­miot bę­dą­cy uzu­peł­nie­niem, do­dat­kiem do cze­goś;
2. drob­ny przed­miot przy­dat­ny do wy­ko­ny­wa­nia okre­ślo­nych czyn­no­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) urz. hand. drob­ny przed­miot sta­no­wią­cy do­dat­ko­we wy­po­sa­że­nie

 (1.2) książk. przed­miot cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ja­kie­goś za­wo­du


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcesoryczny

1. do­dat­ko­wy, ale od­gry­wa­ją­cy pewną rolę, nie­pod­sta­wo­wy; ak­ce­so­ryj­ny;
2. mi­ne­ra­ły ak­ce­so­rycz­ne - mi­ne­ra­ły wy­stę­pu­ją­ce tylko w nie­wiel­kiej ilo­ści (nie­ma­ją­ce wpły­wu na kla­sy­fi­ko­wa­nie skał)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zob. ak­ce­so­ryj­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcesoryjny

do­dat­ko­wy, ale od­gry­wa­ją­cy pewną rolę, nie­pod­sta­wo­wy (ele­men­ty ak­ce­so­ryj­ne); ak­ce­so­rycz­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­dat­ko­wy, uzu­peł­nia­ją­cy, dru­go­rzęd­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcesowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­ce­sem, do­ty­czą­cy ak­ce­su


Źródła:

Wiktionary

Akcesyjny

przy­miot­nik od: ak­ce­sja (np. pro­ce­du­ra ak­ce­syj­na, księ­ga ak­ce­syj­na)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy ak­ce­sji, zwią­za­ny z ak­ce­sją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcesyt

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. poz­wo­le­nie, zez­wo­le­nie


Źródła:

Wiktionary

Akcik

zdrob­nie­nie od: akt


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od: akt


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcja

1. dzia­ła­nie, szcze­gól­nie zor­ga­ni­zo­wa­ne, zmie­rza­ją­ce do osią­gnię­cia ja­kie­goś celu;
2. typ fa­bu­ły w dzie­le li­te­rac­kim i fil­mo­wym;
3. dzia­ła­nie bo­jo­we, walka;
4. pa­pier war­to­ścio­wy, do­ku­ment udzia­ło­wy w spół­ce ak­cyj­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) dzia­ła­nie zor­ga­ni­zo­wa­ne

 (1.2) prze­bieg zda­rzeń po­wią­za­nych na­stęp­stwem chro­no­lo­gicz­nym, lub wię­zią przy­czy­no­wo-skut­ko­wą;

 (1.3) sport. dzia­ła­nia ofen­syw­ne, atak

 (1.4) praw. ekon. pa­pier war­to­ścio­wy wy­sta­wia­ny po­sia­da­czo­wi czę­ści ka­pi­ta­łu spół­ki ak­cyj­nej (czę­sto w lm);

 (1.5) pot. zda­rze­nie, wy­da­rze­nie

 (1.6) gwara. wię­zien­na: wy­da­rze­nie

 (1.7) gwara. wię­zien­na: prze­stęp­stwo

 (1.8) gwara. wię­zien­na: wy­bryk


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcje

1. dzia­ła­nie, szcze­gól­nie zor­ga­ni­zo­wa­ne, zmie­rza­ją­ce do osią­gnię­cia ja­kie­goś celu;
2. typ fa­bu­ły w dzie­le li­te­rac­kim i fil­mo­wym;
3. dzia­ła­nie bo­jo­we, walka;
4. pa­pier war­to­ścio­wy, do­ku­ment udzia­ło­wy w spół­ce ak­cyj­nej


Źródła:

SJP.pl

Akcjogram

gra­ficz­ne przed­sta­wie­nie no­to­wań gieł­do­wych


Źródła:

SJP.pl

Akcjonalista

daw­niej: ak­cjo­na­riusz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. zob. ak­cjo­na­riusz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcjonariat

ogół osób i pod­mio­tów go­spo­dar­czych po­sia­da­ją­cych udzia­ły (akcje) w danej fir­mie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ekon. forma włas­no­ści przed­się­bior­stwa, po­le­ga­ją­ca na tym, że grupa osób po­sia­da jego akcje

 (1.2) kwe­stion. ekon. ogół ak­cjo­na­riu­szy przed­się­bior­stwa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcjonariusz

1. wspól­nik w spół­ce ak­cyj­nej;
2. wspól­nik w spół­ce ko­man­dy­to­wo-ak­cyj­nej, który nie od­po­wia­da za jej zo­bo­wią­za­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ekon. wła­ści­ciel akcji spół­ki ak­cyj­nej;


Nie mylić z: ak­tu­a­riusz.

Ak­cjo­na­riusz – wspól­nik spół­ki ak­cyj­nej lub spół­ki ko­man­dy­to­wo-ak­cyj­nej bę­dą­cy po­sia­da­czem akcji wy­e­mi­to­wa­nych przez taką spół­kę. Pod­miot na­by­wa­ją­cy akcje spół­ki staje się jej ak­cjo­na­riu­szem. Ak­cjo­na­riu­szem może zo­stać osoba fi­zycz­na, osoba praw­na, jak rów­nież jed­nost­ka or­ga­ni­za­cyj­na nie­po­sia­da­ją­ca oso­bo­wo­ści praw­nej (np.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcjonariuszka

po­sia­dacz­ka akcji przed­się­bior­stwa ak­cyj­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fż. od: ak­cjo­na­riusz


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcjonistka

→ ak­cjo­ni­sta


Patrz:akcjonista

Źródła:

SJP.pl

Akcjonizm

nurt w sztu­ce współ­czes­nej ma­ją­cy zbli­żyć sztu­kę do co­dzien­ne­go życia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akcjum

przy­lą­dek w za­chod­niej Gre­cji


Ak­cjum, (łac. "Ac­tium," gr. Άκτιο – "Aktio", czyli po­ło­żo­ne na przy­lądk-u/-ach) – mia­sto w za­chod­niej czę­ści Gre­cji w Akar­na­nii na przy­ląd­ku o tej samej naz­wie, przy wej­ściu do Za­to­ki Am­bra­kij­skiej.

W cza­sach sta­ro­żyt­nych Ak­cjum było miej­scem kultu Apol­li­na Ak­tio­sa. Na­le­ża­ło wów­czas do mia­sta Anak­to­rion. W po­bli­żu tego mia­sta 2 wrze­śnia 31 r. p.n.e. od­by­ła się bitwa pod Ak­cjum, w któ­rej zwy­cięz­cą zo­stał Ok­ta­wian.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akcjusz

Lu­cjusz Ak­cjusz (łac. "Lu­cius Ac­cius" ur. w 170 p.n.e. w Pi­sa­u­rum, zmarł około 85 p.n.e.) – rzym­ski poeta i dra­ma­to­pi­sarz, uwa­ża­ny za naj­wy­bit­niej­sze­go dra­ma­tur­ga okre­su re­pu­bli­kań­skie­go.


Źródła:

Wikipedia

Akcydencja

ak­cy­dens; prze­sta­rza­le:
1. przy­pad­ko­wa, zmien­na cecha ja­kiejś rze­czy;
2. do­chód ubocz­ny, do­dat­ko­wa opła­ta po­bie­ra­na przy cle


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) do­dat­ko­wa opła­ta przy cle­niu przy­wo­żo­nych to­wa­rów

 (1.2) daw. przy­pa­dłość

 (1.3) daw. do­chód ubocz­ny, czę­sto nie­le­gal­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcydens

1. przy­pad­ko­wa, zmien­na cecha ja­kiejś rze­czy; ak­cy­den­cja;
2. do­chód ubocz­ny, do­dat­ko­wa opła­ta po­bie­ra­na przy cle; ak­cy­den­cja;
3. druk oko­licz­no­ścio­wy; druk ak­cy­den­so­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) druk. druk o cha­rak­te­rze użyt­ko­wym lub oko­licz­no­ścio­wym, np. za­pro­sze­nie, menu, ulot­ka, afisz, ka­ta­log etc.;

 (1.2) cecha ulot­na rze­czy, niew­pły­wa­ją­ca na jej isto­tę

 (1.4) daw. ekon. do­da­tek do sta­łe­go upo­sa­że­nia księ­dza


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akcydensik

daw­niej, żar­to­bli­wie: ak­cy­dens - do­chód ubocz­ny, zwy­kle nie­le­gal­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od: ak­cy­dens


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcydensista

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) zecer skła­da­ją­cy druki ak­cy­den­so­we


Źródła:

Wiktionary

Akcydensistka

→ ak­cy­den­si­sta


Patrz:akcydensista

Źródła:

SJP.pl

Akcydensowy

1. przy­miot­nik od: ak­cy­dens (w zna­cze­niu druku, np. dru­kar­nia ak­cy­den­so­wa);
2. prze­sta­rza­le: zwią­za­ny z ak­cy­den­cją (ak­cy­den­sem), np. opła­ta ak­cy­den­so­wa


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­cy­den­sem, do­ty­czą­cy ak­cy­den­su


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcydentalia

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) filoz. cechy przy­pa­dło­ścio­we bytu; to wszyst­ko, co w rze­czy­wi­sto­ści może być inne, a rzecz nadal po­zo­sta­je tą samą rze­czą


Źródła:

Wiktionary

Akcydentalizm

po­gląd fi­lo­zo­ficz­ny za­prze­cza­ją­cy po­wią­za­niu zja­wisk w spo­sób ko­niecz­ny, uwa­ża­ją­cy prawa nauki za su­biek­tyw­ne kon­struk­cje ludz­kie­go umy­słu, ne­gu­ją­cy po­wią­za­nie zja­wisk w stop­niu umoż­li­wia­ją­cym prze­wi­dze­nie więk­szo­ści rze­czy, co nie wy­ni­ka z bra­ków nauki, ale z przy­pad­ko­wo­ści wpi­sa­nej w na­tu­rę świa­ta; kon­tyn­gen­tyzm


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. po­gląd fi­lo­zo­ficz­ny za­kła­da­ją­cy, że cechy rze­czy i zja­wisk mają w dużej mie­rze cha­rak­ter przy­pad­ko­wy (ak­cy­den­tal­ny), a nie wy­ni­ka­ją­cy z ich sta­łej, niez­mien­nej isto­ty; prze­ko­na­nie o istot­nej roli przy­pad­ku w struk­tu­rze rze­czy­wi­sto­ści


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcydentalnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) nie­i­stot­nie


Źródła:

Wiktionary

Akcydentalność

→ ak­cy­den­tal­ny


Patrz:akcydentalny

Źródła:

SJP.pl

Akcydentalny

książ­ko­wo: przy­pad­ko­wy


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) książk. przy­pad­ko­wy, oko­licz­no­ścio­wy, nie­i­stot­ny, do­dat­ko­wy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcyja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) stpol. pro­ces są­do­wy


Źródła:

Wiktionary

Akcyjka

zdrob­nie­nie od: akcja


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od: akcja


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcyjniak

po­tocz­nie: film akcji


Źródła:

SJP.pl

Akcyjnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób po­le­ga­ją­cy na do­raź­nym or­ga­ni­zo­wa­niu akcji


Źródła:

Wiktionary

Akcyjność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ak­cyj­ne; cecha tych, któ­rzy są ak­cyj­ni


Źródła:

Wiktionary

Akcyjny

1. zwią­za­ny z akcją (np. cha­rak­ter ak­cyj­ny);
2. zwią­za­ny z ak­cja­mi (np. ka­pi­tał ak­cyj­ny)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z akcją, do­ty­czą­cy akcji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcyza

1. ro­dzaj poś­red­nie­go po­dat­ku na­kła­da­ne­go przez pań­stwo na niek­tó­re ar­ty­ku­ły spo­żyw­cze, przed­mio­ty użyt­ko­we i usłu­gi, wkal­ku­lo­wa­ny w ich cenę; po­da­tek ak­cy­zo­wy; także: kwota tego po­dat­ku;
2. urząd po­bie­ra­ją­cy ten po­da­tek


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ekon. ro­dzaj po­dat­ku poś­red­nie­go na­kła­da­ne­go na niek­tó­re to­wa­ry celem ogra­ni­cze­nia ich kon­sump­cji;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcyzowy

→ ak­cy­za


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy ak­cy­zy


Patrz:akcyza

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akcyźnik

urzęd­nik pań­stwo­wy po­bie­ra­ją­cy ak­cy­zę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) adm. urzęd­nik po­bie­ra­ją­cy ak­cy­zę


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akebia

az­ja­tyc­kie pną­cze, któ­re­go owoce są sto­so­wa­ne w me­dy­cy­nie na­tu­ral­nej w za­bu­rze­niach lak­ta­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ake­bia|ref=tak., ro­dzaj ro­ślin okry­to­na­sien­nych z ro­dzi­ny krę­pie­nio­wa­tych;


Ake­bia ("Ake­bia") – ro­dzaj ro­ślin okry­to­na­sien­nych za­li­cza­nych do ro­dzi­ny krę­pie­nio­wa­tych "Lar­di­za­ba­la­ce­ae". Obej­mu­je 5 ga­tun­ków. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją we wschod­niej Azji (Chiny, Korea, Ja­po­nia). W na­tu­rze ro­śli­ny te rosną na te­re­nach ska­li­stych, w za­ro­ślach, za­wsze tam, gdzie mogą roz­wi­nąć się w miej­scach na­sło­necz­nio­nych. Na ob­sza­rach gór­skich rosną do rzęd­nej 1500 m n.p.m. Kwit­ną wios­ną.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akedia

apa­tia, obo­jęt­ność, bez­tro­ska, wy­czer­pa­nie; ace­dia


Źródła:

SJP.pl

Akefaliczny

1. w sztu­kach pla­stycz­nych: bez­gło­wy, przed­sta­wio­ny bez głowy, nie­ma­ją­cy po­cząt­ku (o przed­sta­wia­nych stwo­rach);
2. wiersz ake­fa­licz­ny - wiersz an­tycz­ny, który nie ma ele­men­tu po­cząt­ko­we­go


Źródła:

SJP.pl

Akerman

dawna nazwa Bia­ło­gro­du nad Dnie­strem


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. hist. Bia­ło­gród nad Dnie­strem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akermanit

mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów gru­po­wych


Źródła:

SJP.pl

Akermański

→ Aker­man


przy­miot­nik

 (1.1) geogr. zwią­za­ny z Aker­ma­nem (obec­nie: Bia­ło­gród nad Dnie­strem)


Patrz:Akerman

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aketon

gruby, pi­ko­wa­ny kaf­tan śred­nio­wiecz­ny, za­kła­da­ny pod zbro­ję; gam­be­son, prze­szy­wa­ni­ca, prze­szyw­ka


Źródła:

SJP.pl

Akia

ro­dzaj sanek uży­wa­nych przez Eski­mo­sów


„Su­li­li, syn Aminu, Kik­kia, Akia, Puzur-Aszur, Sza­lim-ahum, Ilu-szuma - razem sze­ściu kró­lów ["któ­rych imio­na zo­sta­ły za­pi­sa­ne na"] ce­głach, (ale) któ­rych limmu nie zo­sta­li spi­sa­ni/zna­le­zie­ni”

ustęp "Asy­ryj­skiej listy kró­lów" wy­li­cza­ją­cy asy­ryj­skich kró­lów od 27 do 32


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akinakes

krót­ki miecz brą­zo­wy obo­siecz­ny z VII wieku p.n.e., uży­wa­ny przez Scy­tów


Aki­na­kes (gr. ἀκινάκης) lub aki­na­ka (pers. *"akīnakah") – scy­tyj­ski szty­let lub krót­ki miecz, od VIII wieku p.n.e. cha­rak­te­ry­stycz­ny dla kul­tu­ry Scy­tów, a na­stęp­nie prze­ję­ty przez Per­sów.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akinety

ko­mór­ki przetr­wal­ni­ko­we o cha­rak­te­rze spory, wy­stę­pu­ją­ce u nit­ko­wa­tych form sinic i u niek­tó­rych glo­nów ży­ją­cych w szyb­ko zmie­nia­ją­cych się sied­li­skach, np. wy­sy­cha­ją­cych ka­łu­żach


Źródła:

SJP.pl

Akinetyczny

→ aki­ne­za


Patrz:akineza

Źródła:

SJP.pl

Akineza

aki­nez­ja;
1. brak zdol­no­ści wy­ko­ny­wa­nia ru­chów na sku­tek usz­ko­dze­nia ob­wo­do­we­go na­rzą­du ruchu;
2. u zwie­rząt: znie­ru­cho­mie­nie bę­dą­ce re­ak­cją obron­ną; bez­ruch


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. cał­ko­wi­ta nie­zdol­ność do ruchu; nie­moż­ność wy­ko­ny­wa­nia ru­chów do­wol­nych mimo za­cho­wa­ne­go na­pię­cia mię­śnio­we­go

 (1.2) zool. znie­ru­cho­mie­nie zwie­rzę­cia jako forma re­ak­cji obron­nej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akinezja

aki­ne­za;
1. brak zdol­no­ści wy­ko­ny­wa­nia ru­chów na sku­tek usz­ko­dze­nia ob­wo­do­we­go na­rzą­du ruchu;
2. u zwie­rząt: znie­ru­cho­mie­nie bę­dą­ce re­ak­cją obron­ną; bez­ruch


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. cał­ko­wi­ta nie­zdol­ność do wy­ko­ny­wa­nia ru­chów, ich spo­wol­nie­nie lub ogra­ni­cze­nie

 (1.2) zool. nagłe i cza­so­we znie­ru­cho­mie­nie zwie­rzę­cia, sta­no­wią­ce jego re­ak­cję obron­ną przed za­gro­że­niem


Aki­nez­ja, aki­ne­za – objaw cho­ro­bo­wy prze­ja­wia­ją­cy się zu­bo­że­niem ru­cho­wym lub cał­ko­wi­tym bez­ru­chem. Wy­stę­pu­je m.in. u cho­rych na cho­ro­bę Par­kin­so­na. Szcze­gól­nie za­u­wa­żal­ne jest w aki­nez­ji zu­bo­że­nie ru­chów mi­micz­nych twa­rzy (tzw. „ma­sko­wa­tość twa­rzy”, ami­mia). Cza­sa­mi to­wa­rzy­szą jej bra­dy­la­lia (spo­wol­nie­nie mowy) oraz mi­kro­gra­fia (pi­sa­nie ma­ły­mi li­te­ra­mi).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akira

ja­poń­skie imię mę­skie


Akira (jap. アキラ) – manga au­tor­stwa Kat­su­hi­ro Ōtomo, pu­bli­ko­wa­na w ma­ga­zy­nie „Shūkan Young Ma­ga­zi­ne” wy­daw­nict­wa Kōdansha od 20 grud­nia 1982 do 25 czerw­ca 1990.

Na pod­sta­wie mangi pow­stał peł­no­me­tra­żo­wy film anime, któ­re­go pre­mie­ra od­by­ła się w 1988 roku. Po­nad­to pla­no­wa­ny jest ak­tor­ski film live ac­tion, któ­re­go próby jego pro­duk­cji po­dej­mo­wa­no kil­ku­krot­nie, jed­nak wciąż nie wia­do­mo, kiedy pow­sta­nie i kiedy od­bę­dzie się jego pre­mie­ra.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akita

rasa psa do­mo­we­go po­cho­dzą­ca z Ja­po­nii


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kynol. każda z dwóch ras psów: akita inu i akita ame­ry­kań­ska;

 (1.2) pies jed­nej z ras akita (1.1)


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akka

1. ro­dzaj ro­ślin z ro­dzi­ny mir­to­wa­tych;
2. akka Sel­lo­wa - cie­pło­lub­na ro­śli­na drze­wia­sta z ro­dzi­ny mir­to­wa­tych; fej­hoa


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto por­to­we w Iz­ra­e­lu, w Dy­stryk­cie Pół­noc­nym;


Akka ( ‏עכו‎, "Akko"; ‏عكا‎, "Akka"; Akko; w ję­zy­kach za­chod­nio­e­u­ro­pej­skich na ogół zwane "Akra", Saint-Jean-d’Acre) – mia­sto po­ło­żo­ne w Dy­stryk­cie Pół­noc­nym w Iz­ra­e­lu.

Akka jest jed­nym ze sta­ro­żyt­nych miast por­to­wych, któ­re­go hi­sto­ria sięga epoki brązu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akkański

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Akką, do­ty­czą­cy Akki


Źródła:

Wiktionary

Aklamacja

przy­ję­cie cze­goś jed­no­myśl­nie, bez gło­so­wa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) jed­no­gło­śny wybór, uz­na­nie cze­goś

 (1.2) daw. oby­cza­jo­wy po­wi­tal­ny okrzyk ku czci wy­so­ko po­sta­wio­nych osób


Akla­ma­cja ( acc­la­ma­tio z ad „do, z” i clamo „wołam”; con­sen­sus or­di­num „zgoda sta­nów”) – spo­sób przy­ję­cia usta­wy lub wnio­sku w de­mo­kra­tycz­nych or­ga­nach wła­dzy usta­wo­daw­czej.

Wnio­sek zo­sta­je przy­ję­ty po­przez akla­ma­cję, gdy zo­sta­je za­ak­cep­to­wa­ny jed­no­myśl­nie przez całe zgro­ma­dze­nie bez or­ga­ni­zo­wa­nia gło­so­wa­nia (może zo­stać po­par­ty okrzy­ka­mi lub okla­ska­mi).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aklamacyjny

do­ty­czą­cy akla­ma­cji


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z akla­ma­cją, do­ty­czą­cy akla­ma­cji, wy­ra­żo­ny przez akla­ma­cję


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aklamowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) daw. wi­ta­nie okrzy­kiem


Źródła:

Wiktionary

Aklamować

witać, po­wi­tać okrzy­kiem; uz­na­wać, uznać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) daw. witać okrzy­kiem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aklasowy

nie­na­le­żą­cy do żad­nej klasy spo­łecz­nej; bez­kla­so­wy


Źródła:

SJP.pl

Aklimacja

na­tu­ral­na re­ak­cja or­ga­niz­mu na nie­ty­po­we dla niego (np. sztucz­nie stwo­rzo­ne) wa­run­ki


Źródła:

SJP.pl

Aklimatyzacja

przy­sto­so­wy­wa­nie, przyz­wy­cza­ja­nie się do pa­nu­ją­cych wa­run­ków


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) biol. przy­sto­so­wa­nie się or­ga­niz­mów ro­ślin­nych i zwie­rzę­cych do no­we­go śro­do­wi­ska;

 (1.2) przen. przy­sto­so­wa­nie się do nowej sy­tu­a­cji


Akli­ma­ty­za­cja – ro­dzaj adap­ta­cji; spo­wo­do­wa­ne zmia­ną miej­sca po­by­tu, za­cho­dzą­ce w na­tu­ral­nych wa­run­kach, przy­sto­so­wa­nie się do no­wych dla da­ne­go or­ga­niz­mu wa­run­ków kli­ma­tycz­nych. W za­kres akli­ma­ty­za­cji wcho­dzą przy­sto­so­wa­nia do kli­ma­tu, czasu i wy­so­ko­ści. Przy­sto­so­wa­nie za­cho­dzą­ce w wa­run­kach la­bo­ra­to­ryj­nych, do sztucz­nie wyt­wa­rza­nych wa­run­ków, na­zy­wa­my akli­ma­cją.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aklimatyzacyjny

do­ty­czą­cy akli­ma­ty­za­cji


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) biol. zwią­za­ny z akli­ma­ty­za­cją, do­ty­czą­cy akli­ma­ty­za­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aklimatyzowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) do­sto­so­wy­wa­nie się do no­wych wa­run­ków lub sy­tu­a­cji


Źródła:

Wiktionary

Aklimatyzować

1. przy­sto­so­wy­wać (rza­dziej przy­sto­so­wać) or­ga­nizm do pa­nu­ją­cych wa­run­ków;
2. akli­ma­ty­zo­wać się - o or­ga­niz­mie lub prze­no­śnie o kimś: przyz­wy­cza­jać się (rza­dziej przyz­wy­cza­ić się), przy­sto­so­wy­wać się (rza­dziej przy­sto­so­wać się) do pa­nu­ją­cych wa­run­ków


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) biol. przy­sto­so­wy­wać or­ga­nizm do od­mien­nych wa­run­ków oto­cze­nia

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny akli­ma­ty­zo­wać się (dk. brak)

 (2.1) biol. o or­ga­niz­mie: przy­sto­so­wy­wać się do od­mien­nych wa­run­ków oto­cze­nia

 (2.2) rzad. przen. do­sto­so­wy­wać się do nowej sy­tu­a­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aklina

linia łą­czą­ca na mapie ge­o­gra­ficz­nej miej­sca, w któ­rych od­chy­le­nie igły ma­gne­tycz­nej równe jest zeru


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) geogr. linia łą­czą­ca na mapie miej­sca, gdzie od­chy­le­nie igły ma­gne­tycz­nej równe jest zeru;


Akli­na, ina­czej rów­nik ma­gne­tycz­ny – jedna z izo­klin, czyli umow­nych linii na po­wierzch­ni Ziemi lub na mapie spe­cjal­nej-ge­o­fi­zycz­nej, łą­czą­cych punk­ty o jed­na­ko­wej in­kli­na­cji ma­gne­tycz­nej (o jed­na­ko­wym na­chy­le­niu ma­gne­tycz­nym); nazwa „akli­na” od­no­si się do izo­kli­ny, dla któ­rej in­kli­na­cja jest równa 0°.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akme

1. we­dług sta­ro­żyt­nych Gre­ków: okres naj­wyż­sze­go rozk­wi­tu władz in­te­lek­tu­al­nych, przy­pa­da­ją­cy u ludzi mniej wię­cej czter­dzie­sto­let­nich, umoż­li­wia­ją­cy usta­le­nie przy­bli­żo­nej daty dzia­łal­no­ści au­to­rów mniej zna­nych
2. książ­ko­wo: szczyt lub punkt kry­tycz­ny cze­goś: życia, dzie­jów, cho­ro­by itd.


Akme ( ἀκμή – ostrze, szczyt, punkt kul­mi­na­cyj­ny) – po­ję­cie uży­wa­ne w pi­śmien­nict­wie sta­ro­żyt­nej Gre­cji na oz­na­cze­nie punk­tu kul­mi­na­cyj­ne­go, rozk­wi­tu, okre­su naj­peł­niej­sze­go roz­wo­ju czy szczy­tu dzia­łal­no­ści.

Po­cząt­ko­wo "akme" oz­na­cza­ło ostrze lub czu­bek ostre­go na­rzę­dzia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akmeista

przed­sta­wi­ciel ak­me­iz­mu, poeta two­rzą­cy w duchu ak­me­iz­mu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) przed­sta­wi­ciel, zwo­len­nik ak­me­iz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akmeistka

przed­sta­wi­ciel­ka ak­me­iz­mu, po­et­ka two­rzą­ca w duchu ak­me­iz­mu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przed­sta­wi­ciel­ka, zwo­len­nicz­ka ak­me­iz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akmeistyczny

do­ty­czą­cy ak­me­iz­mu lub ak­me­i­stów


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) liter. zwią­za­ny z ak­me­iz­mem, do­ty­czą­cy ak­me­iz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akmeizm

kie­ru­nek w po­ez­ji ro­syj­skiej pier­wszej po­ło­wy mię­dzy­woj­nia, gło­szą­cy od­wrót od sym­bo­licz­nej i mi­stycz­nej po­ez­ji, na­wo­łu­ją­cy do uka­zy­wa­nia w ut­wo­rach pię­kna re­al­ne­go świa­ta za po­mo­cą pro­ste­go ję­zy­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. prze­ciw­sta­wia­ją­cy się sym­bo­liz­mo­wi mo­der­ni­stycz­ny kie­ru­nek w po­ez­ji i li­te­ra­tu­rze ro­syj­skiej przy­pa­da­ją­cy na po­czą­tek XX wieku;


Ak­me­izm (od "akme", gr. "akmḗ" „szczyt, wyż­szy sto­pień cze­goś, pora rozk­wi­tu”; także ada­mizm, kla­ryzm) – mo­der­ni­stycz­ny kie­ru­nek w po­ez­ji i li­te­ra­tu­rze ro­syj­skiej przy­pa­da­ją­cy na lata 1912–1932, od­mia­na ne­o­kla­sy­cyz­mu. Wy­szedł on od kry­ty­ki sym­bo­liz­mu prze­pro­wa­dzo­nej przez mło­dych twór­ców z ist­nie­ją­cej w la­tach 1911–1914 grupy „Cech po­e­tów”.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akmolski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ak­mo­łą, do­ty­czą­cy Ak­mo­ły (współcz. Asta­na)


Źródła:

Wiktionary

Akmon

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bud. ro­dzaj blo­ków be­to­no­wych słu­żą­cych do bu­do­wy fa­lo­chro­nów na­rzu­to­wych i w ochro­nie brze­gu mor­skie­go


Źródła:

Wiktionary

Akognitywizm

po­gląd etycz­ny za­kła­da­ją­cy nie­ist­nie­nie obiek­tyw­nych war­to­ści etycz­nych i mo­ral­nych, uz­na­ją­cy je za wy­ni­ka­ją­ce z jed­nost­ko­we­go bądź zbio­ro­we­go prześ­wiad­cze­nia; non­ko­gni­ty­wizm, an­ty­ko­gni­ty­wizm


Źródła:

SJP.pl

Akognitywny

→ ako­gni­ty­wizm


Patrz:akognitywizm

Źródła:

SJP.pl

Akolada

klam­ra łą­czą­ca więk­szą ilość pię­cio­li­nii w ut­wo­rach na wiele gło­sów, in­stru­men­tów lub na dwie ręce


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. druk. pio­no­wa linia lub klam­ra łą­czą­ca pię­cio­li­nie, na któ­rych no­tu­je się par­tie in­stru­men­tów lub gło­sów jed­ne­go ut­wo­ru wy­ko­ny­wa­ne jed­no­cze­śnie;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akolita

1. kle­ryk z na­da­nym czwar­tym, ostat­nim z niż­szych świę­ceń ka­płań­skich (ma­ją­cy m.in. prawo do udzie­la­nia ko­mu­nii);
2. daw­niej: mi­ni­strant bio­rą­cy udział w uro­czy­stej li­tur­gii;
3. rzad­ko: prze­no­śnie o czy­imś stron­ni­ku, po­plecz­ni­ku


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) kośc. osoba, któ­rej udzie­lo­no po­słu­gi ako­li­ta­tu;

 (1.2) książk. czyjś stron­nik, po­plecz­nik, to­wa­rzysz


Ako­li­ta (z grec­kie­go "ἀκόλουθος" „akó­lo­ut­hos” – „to­wa­rzy­szą­cy, idący za kimś” lub "ἀκολουθέω" „akó­lo­ut­heo” – „iść za kimś, na­śla­do­wać, to­wa­rzy­szyć”) – chrze­ści­ja­nin usta­no­wio­ny do po­mo­cy ka­pła­no­wi i dia­ko­no­wi w spra­wo­wa­niu li­tur­gii.

Nie­kie­dy, zwa­ży­wszy na oko­licz­no­ści, do­pu­szcza się do służ­by przy oł­ta­rzu inne osoby świec­kie, nie­bę­dą­ce usta­no­wio­ny­mi przez wła­dzę ko­ściel­ną (mi­ni­stran­tów). Wów­czas ako­li­tom po­wie­rza się tro­skę o pra­wi­dło­we przy­go­to­wa­nie tych osób.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akolitat

obrzęd usta­no­wie­nia kogoś ako­li­tą


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kośc. jedna ze współ­czes­nych po­sług w Ko­ście­le;

 (1.2) kośc. obrzęd usta­no­wie­nia ako­li­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akolitka

świe­ca trzy­ma­na przez ako­li­tę


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) kośc. ko­bie­ta peł­nią­ca funk­cję po­moc­ni­czą przy oł­ta­rzu w cza­sie li­tur­gii

 (1.2) książk. czy­jaś stron­nicz­ka, po­plecz­nicz­ka, to­wa­rzysz­ka

 (1.3) kośc. świe­ca uży­wa­na w li­tur­gii, trzy­ma­na przez ako­li­tów, naj­czę­ściej pod­czas pro­ce­sji lub uro­czy­stej mszy


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akolut

doś­wiad­cze­nie zmy­sło­we


Źródła:

SJP.pl

Akomodacja

1. w fiz­jo­lo­gii: przy­sto­so­wa­nie się ukła­du op­tycz­ne­go oka do wy­raź­ne­go wi­dze­nia z danej od­le­gło­ści;
2. w psy­cho­lo­gii: do­sko­na­le­nie na­tu­ry poz­naw­czej pod wpły­wem no­wych doś­wiad­czeń;
3. w ję­zy­koz­naw­stwie: zmia­na brzmie­nia gło­ski w wy­ni­ku wy­mo­wy razem z gło­ska­mi ją ota­cza­ją­cy­mi (np. "w" w "ławka" wy­ma­wia­ne jako "f")


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. do­sto­so­wa­nie się ukła­du op­tycz­ne­go oka do ostre­go wi­dze­nia

 (1.2) przy­sto­so­wa­nie spo­so­bów ka­te­chi­za­cji mi­syj­nej do wa­run­ków życia lud­no­ści na­u­cza­nej

 (1.3) do­sto­so­wa­nie wa­run­ków ofer­ty zak­wa­te­ro­wa­nia

 (1.4) jęz. for­mal­ne pod­po­rząd­ko­wa­nie się po­drzęd­ni­ka wy­mo­gom na­drzęd­ni­ka;

 (1.5) psych. zmia­na ist­nie­ją­cych lub two­rze­nie no­wych struk­tur poz­naw­czych w celu przy­sto­so­wa­nia się do no­wych wa­run­ków śro­do­wi­ska;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akomodacyjność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ako­mo­da­cyj­ne


Źródła:

Wiktionary

Akomodacyjny

do­ty­czą­cy ako­mo­da­cji (np. zdol­no­ści ako­mo­da­cyj­ne oka; zmia­ny ako­mo­da­cyj­ne)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) biol. psych. zdol­ny do ako­mo­da­cji, przy­sto­so­wa­nia się; po­le­ga­ją­cy na ako­mo­da­cji, przy­sto­so­wa­niu się


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akomodowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) fizj. przy­sto­so­wy­wa­nie się ukła­du op­tycz­ne­go oka do wy­raź­ne­go wi­dze­nia przed­mio­tów znaj­du­ją­cych się w róż­nej od­le­gło­ści


Źródła:

Wiktionary

Akomodować

1. w fiz­jo­lo­gii: przy­sto­so­wać, przy­sto­so­wy­wać układ op­tycz­ny oka do wy­raź­ne­go wi­dze­nia z danej od­le­gło­ści;
2. w psy­cho­lo­gii: udo­sko­na­lić, do­sko­na­lić na­tu­rę poz­naw­czą pod wpły­wem no­wych doś­wiad­czeń; 3 w ję­zy­koz­naw­stwie: zmie­nić, zmie­niać brzmie­nie gło­ski w wy­ni­ku wy­mo­wy razem z gło­ska­mi ją ota­cza­ją­cy­mi (np. "w" w "ławka" wy­ma­wia­ne jako "f")


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) med. o ukła­dzie op­tycz­nym oka: przy­sto­so­wy­wać się do wy­raź­ne­go wi­dze­nia z róż­nej od­le­gło­ści

 (1.2) daw. od­po­wia­dać, za­do­wa­lać, przy­sto­so­wy­wać

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ako­mo­do­wać się (dk. brak)

 (2.1) daw. pod­po­rząd­ko­wy­wać się, sto­so­wać się, har­mo­ni­zo­wać z czymś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akompaniament

1. par­tia in­stru­men­tal­na w ut­wo­rze mu­zycz­nym, to­wa­rzy­szą­ca głów­nej par­tii wy­ko­ny­wa­nej przez głos so­lo­wy lub ze­spół; także: wy­ko­ny­wa­nie ta­kiej par­tii in­stru­men­tal­nej;
2. prze­no­śnie o czymś (głów­nie o dźwię­kach) co to­wa­rzy­szy cze­muś


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) muz. in­stru­men­tal­ne tło głów­nej par­tii;

 (1.2) muz. wy­ko­ny­wa­nie akom­pa­nia­men­tu (1.1), to­wa­rzy­sze­nie grą so­li­ście lub ze­spo­ło­wi

 (1.3) przen. głosy i dźwię­ki bę­dą­ce tłem do cze­goś


Akom­pa­nia­ment – par­tia in­stru­men­tal­na, która jest tłem wątku me­lo­dycz­ne­go. Akom­pa­nia­ment to rów­nież spo­sób gry na in­stru­men­cie, po­le­ga­ją­cy na bu­do­wa­niu tła dla par­tii da­ne­go in­stru­men­tu so­lo­we­go lub głosu we­dług sche­ma­tu (naj­czę­ściej po­przez wy­bi­ja­nie rytmu lub do­da­nie akor­dów).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akompaniamentowy

przy­miot­nik

 (1.1) muz. rzad. do­ty­czą­cy akom­pa­nia­men­tu; słu­żą­cy za akom­pa­nia­ment


Źródła:

Wiktionary

Akompaniator

osoba, która akom­pa­niu­je (wy­ko­nu­je, to­wa­rzy­szą­cą głów­nej par­tii me­lo­dycz­nej, par­tię in­stru­men­tal­ną)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) muz. wy­ko­naw­ca akom­pa­nia­men­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akompaniatorka

→ akom­pa­nia­tor


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. wy­ko­naw­czy­ni akom­pa­nia­men­tu


Patrz:akompaniator

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akompaniowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) muz. wy­ko­ny­wa­nie akom­pa­nia­men­tu


Źródła:

Wiktionary

Akompaniować

wy­ko­ny­wać, to­wa­rzy­szą­cą głów­nej par­tii me­lo­dycz­nej, par­tię in­stru­men­tal­ną


cza­sow­nik nie­prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) muz. in­stru­men­tal­nie to­wa­rzy­szyć głów­nej par­tii, wy­ko­ny­wać jej tło


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akond

per­ski du­chow­ny zaj­mu­ją­cy się spra­wa­mi praw­ny­mi; achund


Źródła:

SJP.pl

Akonit

tru­ją­ca by­li­na z ro­dzi­ny ja­skro­wa­tych, ma­ją­ca za­sto­so­wa­nie w far­ma­cji; tojad


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. zob. tojad.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akonitowy

→ ako­nit


Patrz:akonit

Źródła:

SJP.pl

Akonityna

sil­nie tru­ją­cy zwią­zek or­ga­nicz­ny z grupy al­ka­lo­i­dów wy­stę­pu­ją­cy w bul­wach ako­ni­tu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. bar­dzo sil­nie tru­ją­cy zwią­zek che­micz­ny z grupy al­ka­lo­i­dów, wy­stę­pu­ją­cy głów­nie w bul­wach i li­ściach to­ja­du;


Ako­ni­ty­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, al­ka­lo­id o zło­żo­nej bu­do­wie che­micz­nej. Jest jedną z naj­sil­niej­szych tru­cizn ro­ślin­nych, wy­stę­pu­je w li­ściach, ło­dy­gach i ko­rze­niach to­ja­du moc­ne­go ("Aco­ni­tum fir­mum").

Ako­ni­ty­na łatwo wchła­nia się przez skórę i błony ślu­zo­we, więk­sze dawki mogą wy­wo­łać po­ra­że­nie oś­rod­ka od­de­cho­we­go, a po­da­wa­nie sodu zwięk­sza tok­sycz­ność ako­ni­ty­ny. Dawka śmier­tel­na wy­no­si około 3 mg ako­ni­ty­ny, około 2 gramy su­row­ca ro­ślin­ne­go oraz około 20 ml na­lew­ki.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akonto

za­licz­ka na po­czet na­leż­no­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) ekon. za­da­tek na spła­tę z ty­tu­łu na­leż­no­ści


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akor

Akor – bi­blij­na do­li­na, po­ło­żo­na na pół­noc­ny za­chód od Je­ry­cha w po­bli­żu mia­sta Aj. Współ­cze­śnie jest utoż­sa­mia­na z do­li­ną Al-Bu­ka­ja. We­dług Księ­gi Jo­zu­e­go (Joz 7,24–26) w Akor zo­stał uka­mie­no­wa­ny Akan.


Źródła:

Wikipedia

Akord

1. w mu­zy­ce: współbrz­mie­nie co najm­niej trzech róż­nych dźwię­ków;
2. sy­stem płacy, w któ­rym (w naj­prost­szej wer­sji) jest ona uza­leż­nio­na od wy­ko­na­nych sztuk a nie od ilo­ści prze­pra­co­wa­ne­go czasu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) muz. rów­no­czes­ne współbrz­mie­nie co najm­niej trzech dźwię­ków


Akord – na­stęp­stwo lub współbrz­mie­nie co najm­niej trzech dźwię­ków o róż­nej wy­so­ko­ści i naz­wie.

Na­stęp­stwo lub współbrz­mie­nie kilku dźwię­ków od­da­lo­nych o ok­ta­wę lub jej wie­lo­krot­no­ści nie sta­no­wi akor­du. Po­wo­du­je je­dy­nie wzmoc­nie­nie dźwię­ku naj­niż­sze­go i wzbo­ga­ce­nie jego barwy.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akordeon

in­stru­ment muz.; idio­fon ję­zycz­ko­wy (dęty), ro­dzaj har­mo­nii ręcz­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) muz. ro­dzaj in­stru­men­tu mu­zycz­ne­go z grupy ae­ro­fo­nów;


Akor­de­on ( accordéon) – in­stru­ment mu­zycz­ny za­li­cza­ny do grupy ae­ro­fo­nów bądź idio­fo­nów dę­tych (patrz niżej). Jest ro­dza­jem har­mo­nii, opar­tym na stro­i­kach prze­lo­to­wych. Prąd po­wie­trza wyt­wo­rzo­ny przez ręcz­nie po­ru­sza­ny miech, wpra­wia­jąc w drga­nie stro­ik wy­wo­łu­je dźwięk.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akordeonik

zdrob­nie­nie od: akor­de­on


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od akor­de­on


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akordeonista

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) muz. męż­czyz­na, chło­piec gra­ją­cy na akor­de­o­nie


Źródła:

Wiktionary

Akordeonistka

→ akor­de­o­ni­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. ko­bie­ta, dziew­czy­na gra­ją­ca na akor­de­o­nie


Patrz:akordeonista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akordeonowy

zwią­za­ny z akor­de­o­nem


przy­miot­nik

 (1.1) muz. do­ty­czą­cy akor­de­o­nu, zwią­za­ny z akor­de­o­nem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akordion

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw., dziś gw-pl|Ku­ja­wy Za­chod­nie, War­mia, Ma­zu­ry, Kraj­na. akor­de­on


Źródła:

Wiktionary

Akordnik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) gwara. ro­bot­nik pra­cu­ją­cy na akord


Źródła:

Wiktionary

Akordowiec

osoba pra­cu­ją­ca na akord


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pra­cow­nik pra­cu­ją­cy na akord, otrzy­mu­ją­cy wy­na­gro­dze­nie w sy­ste­mie akor­do­wym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akordowo

przy­słó­wek

 (1.1) ekon. w spo­sób akor­do­wy, uza­leż­nio­ny od ilo­ści wy­ko­na­nej pracy


Źródła:

Wiktionary

Akordowy

1. zwią­za­ny z akor­dem (w zna­cze­niu sy­ste­mu płacy), np. akor­do­wi ro­bot­ni­cy;
2. zwią­za­ny z akor­dem (w zna­cze­niu współbrz­mie­nia dźwię­ków), np. akor­do­wy akom­pa­nia­ment


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) muz. zwią­za­ny z akor­da­mi

 (1.2) ekon. zwią­za­ny z pracą na akord (sy­ste­mem pracy w któ­rym wy­na­gro­dze­nie za­le­ży od ilo­ści wy­ko­na­nej pracy)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akordyka

dział har­mo­nii zaj­mu­ją­cy się akor­da­mi, ich funk­cją i bu­do­wą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) muz. dział har­mo­nii ba­da­ją­cy bu­do­wę i łą­cze­nie akor­dów


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akordzik

zdrob­nie­nie od akord


Źródła:

SJP.pl

Akordzista

śro­do­wi­sko­wo: osoba uza­leż­nio­na od wielu sub­stan­cji psy­cho­ak­tyw­nych; po­li­tok­sy­ko­man


Źródła:

SJP.pl

Akosmizm

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) filoz. po­gląd fi­lo­zo­ficz­ny ne­gu­ją­cy ist­nie­nie świa­ta ma­te­rial­ne­go lub uz­na­ją­cy go za ilu­zo­rycz­ny wyt­wór boga;


Akos­mizm – po­gląd, we­dług któ­re­go Wszechś­wiat nie ist­nie­je, jest je­dy­nie złu­dze­niem albo atry­bu­tem "Boga"; uksz­tał­to­wa­ny w epoce oś­wie­ce­nia.

Akos­mizm wy­wo­dzi się z em­pi­ryz­mu. Ge­or­ge Ber­ke­ley, mi­sjo­narz an­gli­kań­ski i bi­skup, mimo że zo­stał wy­cho­wa­ny w re­li­gij­nej ro­dzi­nie, za­in­te­re­so­wał się em­pi­ryz­mem Johna Locke'a i roz­wi­jał dalej jego te­o­rie.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akowiec

czło­nek AK (Armii Kra­jo­wej); AK-owiec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) hist. żoł­nierz Armii Kra­jo­wej


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akowski

przy­miot­nik od: AK (Armia Kra­jo­wa); AK-owski


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) hist. zwią­za­ny z AK, na­le­żą­cy do AK (Armii Kra­jo­wej)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akr

an­glo­sa­ska jed­nost­ka miary po­wierzch­ni, wy­no­szą­ca 4046,86 me­trów kwa­dra­to­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) an­glo­sa­ska jed­nost­ka po­wierzch­ni grun­tów, równa ok. 4047 m²;


Akr (ang. "acre") – jed­nost­ka miary po­wierzch­ni grun­tów uży­wa­na w kra­jach an­glo­sa­skich.

Był to ob­szar, który mógł zo­stać za­o­ra­ny przez pług za­przę­gnię­ty w parę wołów w ciągu jed­ne­go dnia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akra

an­glo­sa­ska jed­nost­ka miary po­wierzch­ni, wy­no­szą­ca 4046,86 me­trów kwa­dra­to­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto, sto­li­ca Ghany;

 (1.2) geogr. hist. sta­ro­żyt­ne mia­sto na Kry­mie;

 (1.3) geogr. hist. je­ro­zo­lim­ska twier­dza Se­le­u­cy­dów w II w. p.n.e. w Je­ro­zo­li­mie;


Akra ( Accra) – sto­li­ca, naj­więk­sze mia­sto i głów­ny port Ghany, sie­dzi­ba dy­stryk­tu sto­łecz­ne­go, po­ło­żo­na nad Za­to­ką Gwi­nej­ską. Naj­więk­szy oś­ro­dek go­spo­dar­czy i na­u­ko­wo-kul­tu­ral­ny kraju. Prze­mysł głów­nie spo­żyw­czy, drzew­ny i me­blar­ski.

Razem z mia­stem Tema i in­ny­mi oko­licz­ny­mi mia­sta­mi w oko­li­cy, two­rzy ob­szar me­tro­po­li­tal­ny Wiel­kiej Akry, który we­dług spisu w 2021 roku obej­mu­je 5,4 mln miesz­kań­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrania

wada roz­wo­jo­wa po­le­ga­ją­ca na cał­ko­wi­tym lub czę­ścio­wym braku kości czasz­ki


Akra­nia, bez­czasz­ko­wie – le­tal­ne za­bu­rze­nie roz­wo­jo­we po­le­ga­ją­ce na nie­wyksz­tał­ce­niu kości po­kry­wy czasz­ki. Wy­stę­pu­je zaz­wy­czaj razem z anen­ce­fa­lią (bez­móz­go­wiem).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akrasia

[czy­taj: akra­sja] brak sa­mo­kon­tro­li, dzia­ła­nie wbrew włas­ne­mu osą­do­wi


Źródła:

SJP.pl

Akratofor

zbior­nik ci­śnie­nio­wy oto­czo­ny pła­szczem chło­dzą­cym; wy­ko­rzy­sty­wa­ny w prze­my­śle spo­żyw­czym


Źródła:

SJP.pl

Akrecja

spa­da­nie roz­pro­szo­nej ma­te­rii na po­wierzch­nie gwia­zdy


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) astr. opa­da­nie ma­te­rii na po­wierzch­nię ciała nie­bie­skie­go w wy­ni­ku przy­cią­ga­nia gra­wi­ta­cyj­ne­go;

 (1.2) biol. wzrost za­cho­dzą­cy za spra­wą zwięk­sza­nia masy ma­cie­rzy po­za­ko­mór­ko­wej;

 (1.3) geol. roz­rost li­tos­fe­ry spo­wo­do­wa­ny pow­sta­wa­niem jej no­wych ka­wał­ków w stre­fach ryf­tów

 (1.4) stpol. przy­rost


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrecyjny

do­ty­czą­cy akre­cji


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z akre­cją, do­ty­czą­cy akre­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akredytacja

1. ofi­cjal­ne upo­waż­nie­nie dla dy­plo­ma­ty (peł­nie­nie obo­wiąz­ków przy rzą­dzie pań­stwa) lub dzien­ni­ka­rza (peł­nie­nie obo­wiąz­ków w or­ga­ni­za­cjach, in­sty­tu­cjach, przy fe­sti­wa­lach, wy­da­rze­niach spor­to­wych itp.);
2. w szkol­nict­wie wyż­szym: spraw­dze­nie po­zio­mu na­u­cza­nia danej jed­nost­ki i wy­da­nie na tej pod­sta­wie przez ko­mi­sję pań­stwo­wą ofi­cjal­ne­go do­ku­men­tu, upo­waż­nia­ją­ce­go tę jed­nost­kę do na­u­cza­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ofi­cjal­na zgoda po­trzeb­na dzien­ni­ka­rzom lub dy­plo­ma­tom do wy­ko­ny­wa­nia swo­ich zadań w danym miej­scu


Akre­dy­ta­cja (z fr. "accréditer", „upeł­no­moc­nić”) – udzie­le­nie peł­no­moc­nict­wa.

Ogól­nie ter­min akre­dy­ta­cja oz­na­cza po­stę­po­wa­nie, w któ­rym upo­waż­nio­na jed­nost­ka wy­da­je oś­wiad­cze­nie, że okre­ślo­ny pod­miot jest kom­pe­tent­ny do wy­ko­ny­wa­nia okre­ślo­nych zadań. Wiąże się to z in­spek­cją do­ty­czą­cą po­stę­po­wa­nia i ja­ko­ści usług wy­ko­ny­wa­nych przez akre­dy­to­wa­ny pod­miot.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akredytacyjny

do­ty­czą­cy akre­dy­ta­cji


przy­miot­nik

 (1.1) polit. adm. zwią­za­ny z akre­dy­ta­cją, do­ty­czą­cy akre­dy­ta­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akredytowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|akre­dy­to­wać.


Źródła:

Wiktionary

Akredytowany

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. osoba, na imię któ­rej wy­da­no akre­dy­ty­wę

forma cza­sow­ni­ka.

 (2.1) imie­słów przy­miot­ni­ko­wy bier­ny od: akre­dy­to­wać


Źródła:

Wiktionary

Akredytować

1. udzie­lić (udzie­lać) akre­dy­ta­cji (ofi­cjal­ne upo­waż­nić dy­plo­ma­tę lub dzien­ni­ka­rza do peł­nie­nia funk­cji w danym miej­scu);
2. w szkol­nict­wie wyż­szym: do­ko­nać (do­ko­ny­wać) akre­dy­ta­cji (spraw­dzić po­ziom na­u­cza­nia danej jed­nost­ki i wydać na tej pod­sta­wie ofi­cjal­ny do­ku­ment, upo­waż­nia­ją­cy tę jed­nost­kę do na­u­cza­nia)


cza­sow­nik prze­chod­ni dwu­a­spek­to­wy

 (1.1) udzie­lać akre­dy­ta­cji

 (1.2) daw. po­rę­czać, pot­wier­dzać

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny lub do­ko­na­ny akre­dy­to­wać się

 (2.1) do­ko­ny­wać akre­dy­ta­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akredytywa

1. forma bez­go­tów­ko­wych roz­li­czeń, w któ­rej bank dłuż­ni­ka wy­o­dręb­nia okre­ślo­ną kwotę z jego środ­ków i wy­pła­ca ją wie­rzy­cie­lo­wi po speł­nie­niu przez niego okre­ślo­nych wa­run­ków (np. do­star­cze­niu par­tii to­wa­rów)
2. do­ku­ment pot­wier­dza­ją­cy tę formę roz­li­czeń


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ekon. forma bez­go­tów­ko­wych roz­li­czeń kra­jo­wych i za­gra­nicz­nych re­a­li­zo­wa­nych za poś­red­nict­wem banku, wy­ko­rzy­sty­wa­na przy za­wie­ra­niu tran­sak­cji, któ­rym to­wa­rzy­szą różne zwięk­szo­ne ry­zy­ka;

 (1.2) ekon. do­ku­ment stwier­dza­ją­cy wa­run­ki akre­dy­ty­wy (1.1)

 (1.3) ekon. po­le­ce­nie wy­pła­ty klien­to­wi okre­ślo­nej sumy w banku


Akre­dy­ty­wa – forma płat­no­ści w roz­li­cze­niach za­rów­no za­gra­nicz­nych, jak i w kra­jo­wych. Jest ona wy­ko­rzy­sty­wa­na przy za­wie­ra­niu tran­sak­cji, któ­rym to­wa­rzy­szy róż­ne­go ro­dza­ju zwięk­szo­ne ry­zy­ko (np. zwią­za­ne z kon­tra­hen­tem, wła­ści­wą re­a­li­za­cją kon­trak­tu, ja­ko­ścią pro­duk­tów, opóź­nie­niem, bra­kiem za­pła­ty), gdyż je re­du­ku­je.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akroamatyczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) eduk. po­le­ga­ją­cy na słow­nym prze­ka­zy­wa­niu ucz­niom wie­dzy w for­mie go­to­wej do przys­wo­je­nia


Źródła:

Wiktionary

Akrobacja

ćwi­cze­nie spor­to­we lub cyr­ko­we wy­ma­ga­ją­ce znacz­nych umie­jęt­no­ści oraz wy­so­kiej spraw­no­ści fi­zycz­nej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wi­do­wi­sko­we ćwi­cze­nie, czę­sto nie­bez­piecz­ne, które wy­ma­ga wiel­kiej spraw­no­ści;

 (1.2) zob. akro­ba­ty­ka.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akrobacyjny

do­ty­czą­cy akro­ba­cji


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z akro­ba­cją, do­ty­czą­cy akro­ba­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akrobata

1. ar­ty­sta cyr­ko­wy;
2. wy­ko­naw­ca akro­ba­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) czło­wiek wy­ko­nu­ją­cy akro­ba­cje, zwy­kle w cyrku lub spor­cie

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) ornit. zob. ku­glarz.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrobatka

→ akro­ba­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta, która wy­ko­nu­je akro­ba­cje spor­to­we lub cyr­ko­we

 (1.2) zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Acro­ba­tes|Des­ma­rest|ref=tak., nie­wiel­ki tor­bacz z ro­dzi­ny akro­bat­ko­wa­tych, wy­po­sa­żo­ny w błonę lotną, za­miesz­ku­ją­cy lasy eu­ka­lip­tu­so­we na wschod­nim wy­brze­żu Au­stra­lii;


Akro­bat­ka ("Acro­ba­tes") – ro­dzaj ssa­ków z ro­dzi­ny akro­bat­ko­wa­tych (Acro­ba­ti­dae).


Patrz:akrobata

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrobatki

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) syst. zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Acro­ba­ti­dae|Aplin|ref=tak., ro­dzi­na na­drzew­nych tor­ba­czy z rzędu dwu­przo­do­zę­bow­ców;


Źródła:

Wiktionary

Akrobatkowate

rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) syst. zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Acro­ba­ti­dae|K.P. Aplin|ref=tak., ro­dzi­na ma­łych tor­ba­czy na­drzew­nych z rzędu dwu­przo­do­zę­bow­ców;


Akro­bat­ko­wa­te (Acro­ba­ti­dae) – ro­dzi­na ma­łych, na­drzew­nych ssa­ków z rzędu dwu­przo­do­zę­bow­ców (Di­pro­don­tia).

Ro­dzi­na Acro­ba­ti­dae zo­sta­ła wy­o­dręb­nio­na w 1987 z ro­dzi­ny drzew­ni­co­wa­tych (Bur­ra­my­i­dae). Obej­mu­je tylko trzy ga­tun­ki o nie­wiel­kich roz­mia­rach: 6,5-12 cm dłu­go­ści (bez ogona) i 10-53 g masy ciała.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akrobatycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) na spo­sób akro­ba­tycz­ny


Źródła:

Wiktionary

Akrobatyczny

1. zwią­za­ny z akro­ba­ty­ką (akro­ba­cją);
2. prze­no­śnie: po­le­ga­ją­cy na spry­cie i zręcz­no­ści; cyr­ko­wy, kar­ko­łom­ny


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z akro­ba­ty­ką, do­ty­czą­cy akro­ba­ty­ki


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akrobatyka

sztu­ka cyr­ko­wa lub dzie­dzi­na spor­tu obej­mu­ją­ca wy­ko­ny­wa­nie akro­ba­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) sport. dzie­dzi­na spor­tu lub sztu­ki cyr­ko­wej po­le­ga­ją­ca na wy­ko­ny­wa­niu trud­nych, po­ka­zo­wych ćwi­czeń gim­na­stycz­nych

 (1.2) wy­jąt­ko­wa zręcz­ność w po­stę­po­wa­niu zwią­za­nym z ry­zy­kiem


Akro­ba­ty­ka (gr. "akro­ba­teo" – „stą­pać po kra­wę­dzi, wspi­nać się”, "akra" – „naj­dal­szy”, "bateo" lub "pateo" – „po­kry­wać”) – ewo­lu­cje cie­les­ne o dużym stop­niu trud­no­ści, które wy­kra­cza­ją poza prze­cięt­ne ludz­kie umie­jęt­no­ści. Akro­ba­ty­ka nie sta­no­wi spor­tu, a okre­śla ro­dzi­nę spor­tów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrocyjanoza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. stan nie­bo­les­nej si­ni­cy ob­wo­do­wej, bez za­bu­rzeń czu­cia


Akro­cy­ja­no­za – nie­groź­ne za­bu­rze­nie na­czy­nio­wo­ru­cho­we po­le­ga­ją­ce na sta­łym za­czer­wie­nie­niu pal­ców w wy­ni­ku skur­czu ar­te­rio­li skóry, w wy­ni­ku czego prze­pływ krwi przez na­czy­nia wło­so­wa­te jest zwol­nio­ny, a z he­mo­glo­bi­ny uwal­nia nad­mier­na ilość tlenu. Skóra ma za­bar­wie­nie si­no­pur­pu­ro­we, jest chłod­niej­sza. Od ob­ja­wu Ra­y­na­u­da odróż­nia się bra­kiem cha­rak­te­ry­stycz­nej sek­wen­cji ob­ja­wów i bra­kiem bo­les­no­ści. Nie wy­ma­ga le­cze­nia.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akrodynia

wzmo­żo­na po­bud­li­wość ner­wo­wa u dzie­ci, wy­wo­łu­ją­ca m.in. pod­wyż­szo­ne ci­śnie­nie i za­czer­wie­nie­nie dłoni i nosa


Akro­dy­nia (Cho­ro­ba Sel­te­ra, Feera i Swif­ta) – ze­spół cho­ro­bo­wy wieku wczes­ne­go dzie­ciń­stwa, cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się wzmo­żo­ną po­bud­li­wo­ścią ner­wo­wą, roz­draż­nie­niem, apa­tią i nad­mier­nym śli­nie­niem.

Przy­czy­ną tej cho­ro­by jest praw­do­po­dob­ny kon­takt ma­łe­go dziec­ka ze związ­ka­mi rtęci (za­tru­cie rtę­cią). Cha­rak­te­ry­stycz­ny­mi ob­ja­wa­mi wska­zu­ją­cy­mi na tę cho­ro­bę jest za­czer­wie­nie­nie rąk i nosa, wy­stę­pu­je nad­mier­ne po­ce­nie się, ci­śnie­nie w krwi jest pod­wyż­szo­ne.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akrofobia

cho­ro­bli­wy lęk przed wy­so­ko­ścią i spad­nię­ciem; lęk wy­so­ko­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. psych. cho­ro­bli­wy lęk wy­so­ko­ści;


Akro­fo­bia, po­tocz­nie lęk wy­so­ko­ści ( ἄκρος – szczyt) – lęk przed prze­by­wa­niem na dużej wy­so­ko­ści i przed spad­nię­ciem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akroleina

zwią­zek or­ga­nicz­ny, naj­prost­szy al­de­hyd nie­na­sy­co­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. tru­ją­ca, draż­nią­ca ciecz, naj­prost­szy al­de­hyd nie­na­sy­co­ny;


Akro­le­i­na – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy al­de­hy­dów. Naj­prost­szy moż­li­wy al­de­hyd nie­na­sy­co­ny; jak wszyst­kie tego ro­dza­ju al­de­hy­dy, jest sto­sun­ko­wo nietr­wa­ły. Nie­wiel­kie ilo­ści kwasu lub za­sa­dy po­wo­du­ją jej gwał­tow­ną po­li­me­ry­za­cję do po­lia­kro­le­i­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrolit

w sztu­ce sta­ro­żyt­nej Gre­cji: posąg wy­ko­na­ny z co najm­niej dwóch ma­te­ria­łów


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) szt. sta­roż. w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: posąg wy­ko­na­ny z dwóch ma­te­ria­łów;


Akro­lit (stgr. ἀκρόλιθος akro­lit­hos od "akro" – skraj­ny i "lit­hos" – ka­mień) – sta­ro­żyt­ny posąg kul­to­wy wy­ko­na­ny z róż­no­rod­nych ma­te­ria­łów.

Nazwą tą okre­śla­no sta­tuy wy­ko­na­ne ar­cha­icz­ną tech­ni­ką łą­cze­nia dwóch od­mien­nych ma­te­ria­łów, naj­czę­ściej drew­na z ka­mie­niem lub ka­mie­nia z brą­zem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akromegalia

cho­ro­ba spo­wo­do­wa­na nad­mier­ną pro­duk­cją hor­mo­nu wzro­stu przez przy­sad­kę móz­go­wą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. cho­ro­ba spo­wo­do­wa­na nad­mier­nym wy­dzie­la­niem hor­mo­nu wzro­stu, wy­stę­pu­je u osób do­ro­słych i po­wo­du­je prze­rost kości i roz­rost tka­nek mięk­kich;


Akro­me­ga­lia (gr. "άκρος" – „koń­czy­na” i "μεγάλος" – „duży”; łac. "acro­me­ga­lia") – cho­ro­ba spo­wo­do­wa­na nad­mier­nym wy­dzie­la­niem hor­mo­nu wzro­stu (so­ma­to­tro­pi­ny) przez hor­mo­nal­nie czyn­ne­go gru­czo­la­ka ko­mó­rek kwa­so­chłon­nych przed­nie­go płata przy­sad­ki móz­go­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akromonogram

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. utwór wier­szo­wa­ny, w któ­rym każdy ko­lej­ny wers za­czy­na się od li­te­ry koń­czą­cej wers po­przed­ni;


Akro­mo­no­gram, wiersz akro­mo­no­gra­ficz­ny (gr. "ákron" = po­czą­tek = "mo­nó­gram­mos" = jed­no­li­te­ro­wy) – spe­cy­ficz­na od­mia­na ut­wo­ru wier­szo­wa­ne­go, po­le­ga­ją­ca na tym, że ostat­nia li­te­ra da­ne­go wersu jest taka sama, jak pier­wsza li­te­ra wersu na­stęp­ne­go.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akromonogramatyczny

→ akro­mo­no­gram


Patrz:akromonogram

Źródła:

SJP.pl

Akron

naj­bar­dziej zew­nętrz­na część gło­wo­wa u sta­wo­no­gów, z obec­ny­mi ocza­mi; płat przed­gę­bo­wy


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akronim

wyraz ut­wo­rzo­ny w wy­ni­ku skró­ce­nia grupy wy­ra­zów, bę­dą­cych zwy­kle jakąś nazwą; skró­to­wiec


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) jęz. skró­to­wiec;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akronimiczny

przy­miot­nik

 (1.1) przym. od akro­nim


Źródła:

Wiktionary

Akropetalny

prze­bie­ga­ją­cy od dołu do góry, np. tran­sport wody w ro­śli­nie


Źródła:

SJP.pl

Akropol

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: część mia­sta po­ło­żo­na na wzgó­rzu, póź­niej oś­ro­dek kultu re­li­gij­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) hist. w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: osied­le, część mia­sta znaj­du­ją­ca się na wzgó­rzu, górne mia­sto


Zo­bacz też: Akro­po­lis.

Akro­pol (gr. ἀκρόπολις "akró­po­lis", od ἄκρος "akros" ‘naj­wyż­szy’, ‘skraj­ny’ i πόλις "pólis" ‘mia­sto’) – w sta­ro­żyt­nej Gre­cji osied­le[], mia­sto lub jego część znaj­du­ją­ca się na wy­so­kim wzgó­rzu, cy­ta­de­la z pa­ła­ca­mi i świą­ty­nia­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akropoli

forma rze­czow­ni­ka.

 (1.1) D. plu­ral|akro­pol.


Źródła:

Wiktionary

Akropolis

w sta­ro­żyt­nej Gre­cji: po­ło­żo­na na wzgó­rzu część mia­sta; akro­pol


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akropolski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Akro­po­lem, do­ty­czą­cy Akro­po­lu (wzgó­rza ateń­skie­go)


Źródła:

Wiktionary

Akrosom

swo­i­sta od­mia­na li­zo­so­mu, po­wło­ka okry­wa­ją­ca głów­kę plem­ni­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) biol. pę­che­rzyk znaj­du­ją­cy się na przed­niej czę­ści głów­ki plem­ni­ka, za­wie­ra­ją­cy en­zy­my tra­wien­ne, umoż­li­wia­ją­cy plem­ni­ko­wi wni­knię­cie do ko­mór­ki ja­jo­wej


Nie mylić z: Akron.

Akro­som, ciało szczy­to­we – ob­szar w for­mie cza­pecz­ki zlo­ka­li­zo­wa­ny w przed­niej czę­ści głów­ki plem­ni­ka, wyt­wa­rza­ją­cy en­zy­my hy­dro­li­tycz­ne umoż­li­wia­ją­ce mu wni­knię­cie do ko­mór­ki ja­jo­wej, a tym samym za­płod­nie­nie.

Pow­sta­je z apa­ra­tu Gol­gie­go sper­ma­ty­dy i jest swo­i­stą od­mia­ną li­zo­so­mu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrosomalny

→ akro­som; akro­so­mo­wy


Źródła:

SJP.pl

Akrostych

wiersz, w któ­rym pier­wsze li­te­ry wer­sów two­rzą wyraz lub zda­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) liter. utwór wier­szo­wa­ny, w któ­rym po­cząt­ko­we li­te­ry lub słowa wer­sów albo zwro­tek two­rzą wyraz bądź zda­nie;


Akro­stych (gr. "akró­sti­chos" od "ákros" – zew­nętrz­ny, szczy­to­wy, koń­co­wy i "stíchos" – wiersz) – utwór wier­szo­wa­ny, w któ­rym niek­tó­re z ko­lumn liter, sylab lub wy­ra­zów dają do­dat­ko­wo całe wy­ra­zy, frazy lub zda­nia. Ko­lum­ny takie mogą być czy­ta­ne w dół, w górę, lub na­prze­mien­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrostychowy

→ akro­stych


Patrz:akrostych

Źródła:

SJP.pl

Akroter

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zob. akro­te­rion.


Źródła:

Wiktionary

Akroterion

ozdo­ba umie­szcza­na na wierz­choł­ku dachu lub w jego na­roż­ni­kach; na­szczyt­nik


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ar­chit. de­ko­ra­cyj­ny ele­ment na szczy­cie i krań­cach fron­to­nu wy­ko­na­ny z te­ra­ko­ty, ka­mie­nia lub brązu


Akro­te­rion, akro­te­rium (na­szczyt­nik) – te­ra­ko­to­wa, mar­mu­ro­wa lub brą­zo­wa de­ko­ra­cja, która wień­czy­ła szczyt i bocz­ne na­roż­ni­ki fron­to­nu w kla­sycz­nych bu­dow­lach grec­kich i rzym­skich.

W najw­cze­śniej­szym okre­sie wy­stę­po­wa­nia (VII w. p.n.e.) miał kształt te­ra­ko­to­wej, ko­li­stej tar­czy, z cza­sem przy­brał formy bar­dziej skom­pli­ko­wa­ne: pal­me­ty, wo­lu­ty, liści akan­tu, trój­no­gów, zwie­rząt lub po­sta­ci mi­to­lo­gicz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akroterium

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) zob. akro­te­rion.


Źródła:

Wiktionary

Akrotiri

te­ry­to­rium za­leż­ne Wiel­kiej Bry­ta­nii, po­ło­żo­ne na Cy­prze


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akrotomofilia

de­wia­cja sek­su­al­na po­le­ga­ją­ca na po­cią­gu do osób bez koń­czyn lub ich czę­ści


Akro­to­mo­fi­lia (gr. "akron" „koń­czy­na”, "to­me­in" „ciąć”, "phi­le­in" „ko­chać”) – ro­dzaj pa­ra­fi­lii sek­su­al­nej, w któ­rej je­dy­nym lub pre­fe­ro­wa­nym spo­so­bem osią­ga­nia sa­tys­fak­cji sek­su­al­nej jest kon­takt z oso­ba­mi o am­pu­to­wa­nych koń­czy­nach.

W an­kie­cie prze­pro­wa­dzo­nej wśród akro­to­mo­fi­li, am­pu­ta­cje koń­czy­ny dol­nej były pre­fe­ro­wa­ne wzglę­dem am­pu­ta­cji koń­czy­ny gór­nej; po­je­dycz­nej koń­czy­ny wzglę­dem obyd­wu i am­pu­ta­cje z po­zo­sta­wie­niem ki­ku­ta wzglę­dem am­pu­ta­cji nie po­zo­sta­wia­ją­cych ki­ku­ta.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akrybia

do­kład­ność, sta­ran­ność w pracy nad tek­stem


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) do­kład­ność, su­mien­ność w wy­ko­na­niu, w szcze­gól­no­ści w od­nie­sie­niu do prac fi­lo­lo­gicz­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akrychina

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. farm. zwią­zek or­ga­nicz­ny, żółty, gorz­ki pro­szek, sto­so­wa­ny jako śro­dek prze­ciw­ma­la­rycz­ny i prze­ci­wro­ba­czy


Źródła:

Wiktionary

Akrydyna

zwią­zek or­ga­nicz­ny, wy­stę­pu­ją­cy w smole po­ga­zo­wej


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy he­te­ro­cy­klicz­nych związ­ków aro­ma­tycz­nych, o struk­tu­rze po­dob­nej do an­tra­ce­nu, ale z ato­mem azotu w jed­nym z pier­ście­ni


Akry­dy­na, di­ben­zo­pi­ry­dy­na – he­te­ro­cy­klicz­ny, trój­pier­ście­nio­wy, or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny o szkie­le­cie wę­glo­wym an­tra­ce­nu, za­wie­ra­ją­cy he­te­ro­a­tom azotu. Wy­stę­pu­je w smole po­ga­zo­wej, w po­sta­ci czy­stej two­rzy kry­sta­licz­ne igły. Uży­wa­na jest do pro­duk­cji barw­ni­ków (np.) i leków (np. ry­wa­no­lu) oraz w ana­li­zie che­micz­nej i jako wskaź­nik flu­o­re­scen­cyj­ny. Jest szkod­li­wa, wy­wo­łu­je po­draż­nie­nia błon ślu­zo­wych i eg­ze­my.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrydynowy

zwią­za­ny z akry­dy­ną


przy­miot­nik

 (1.1) chem. zwią­za­ny z akry­dy­ną


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akryjczyk

miesz­ka­niec Akry


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Akryj­czyk. (miesz­ka­niec Akry)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akryjka

miesz­kan­ka Akry


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Akryj­ka. (miesz­kan­ka Akry)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akryjski

→ Akra (sto­li­ca Ghany)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) od­no­szą­cy się do Akry, sto­li­cy Ghany


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akryl

two­rzy­wo sztucz­ne, be­zbarw­na, przez­ro­czy­sta masa pla­stycz­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) pot. ży­wi­ca po­lia­kry­lo­wa

 (1.2) pot. szkło akry­lo­we

 (1.3) farba na bazie akry­lu (1.1) sto­so­wa­na w bu­dow­nict­wie, po­li­gra­fii i pla­sty­ka­a­sty­ce;

 (1.4) szt. tech­ni­ka ma­lar­ska wy­ko­rzy­stu­ją­ca farby akry­lo­we;

 (1.5) szt. praca pla­stycz­ny­a­stycz­na wy­ko­na­na w tech­ni­ce wy­ko­rzy­stu­ją­cej farby akry­lo­we


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrylamid

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, amid kwasu akry­lo­we­go; akry­lo­a­mid


Akry­la­mid, akry­lo­a­mid, – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, amid kwasu akry­lo­we­go. Sto­so­wa­ny m.in. jako mo­no­mer przy pro­duk­cji po­lia­kry­la­mi­du.

Akry­la­mid two­rzy się w re­ak­cji po­mię­dzy ami­nok­wa­sa­mi (szcze­gól­nie sil­nie z aspa­ra­gi­ną) i cu­kra­mi re­du­ku­ją­cy­mi w wy­ni­ku tzw. re­ak­cji Ma­il­lar­da. Może pow­sta­wać już w tem­pe­ra­tu­rze 120 °C, op­ti­mum to 140–180 °C. Akry­la­mid przy­czy­nia się do wy­stę­po­wa­nia m.in. no­wot­wo­rów prze­wo­du po­kar­mo­we­go oraz usz­ka­dza układ ner­wo­wy (jest ne­u­ro­tok­sy­ną).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akrylan

ester kwasu akry­lo­we­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. sól lub ester kwasu akry­lo­we­go (CH₂=CH–COOH), pow­sta­ją­ce w wy­ni­ku re­ak­cji tego kwasu z za­sa­dą (sól) lub al­ko­ho­lem (ester)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akrylanowy

→ akry­lan


Patrz:akrylan

Źródła:

SJP.pl

Akrylany

ester kwasu akry­lo­we­go


Akry­la­ny (lub nie­po­praw­nie z an­giel­skie­go "akry­la­ty") – sole lub estry kwasu akry­lo­we­go o wzo­rze ogól­nym CH2=CHCOOR (gdzie R – resz­ta or­ga­nicz­na lub do­wol­ny ka­tion). Za­wie­ra­ją grupę wi­ny­lo­wą (-HC=CH2), w któ­rej dwa atomy węgla po­łą­czo­ne pod­wój­nym wią­za­niem są jed­no­cze­śnie zwią­za­ne z grupą kar­bok­sy­lo­wą. Akry­la­ny i me­ta­kry­la­ny (po­chod­ne kwasu me­ta­kry­lo­we­go, (CH2=C(CH3)COOH) łatwo two­rzą po­li­me­ry (po­lia­kry­la­ny) ze wzglę­du na dużą ak­tyw­ność wią­za­nia pod­wój­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akryloamid

or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, amid kwasu akry­lo­we­go; akry­la­mid


Źródła:

SJP.pl

Akrylonitryl

zwią­zek che­micz­ny (ni­tryl kwasu akry­lo­we­go), jeden z pod­sta­wo­wych su­row­ców w prze­my­śle two­rzyw sztucz­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny, ni­tryl kwasu akry­lo­we­go, cy­ja­nek wi­ny­lu, be­zbarw­na ciecz tru­ją­ca o nie­przy­jem­nym za­pa­chu;


Akry­lo­ni­tryl – or­ga­nicz­ny zwią­zek che­micz­ny z grupy ni­try­li, sto­so­wa­ny głów­nie jako mo­no­mer do syn­te­zy po­lia­kry­lo­ni­try­lu, jego ko­po­li­me­rów oraz jako ważny sub­strat w wielu in­nych syn­te­zach or­ga­nicz­nych.

W tem­pe­ra­tu­rze po­ko­jo­wej jest to ruch­li­wa, lotna, be­zbarw­na lub żółta ciecz, o przy­krym, du­szą­cym za­pa­chu.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akrylonitrylowy

przy­miot­nik od: akry­lo­ni­tryl


Źródła:

SJP.pl

Akrylować

po­kry­wać akry­lem


Źródła:

SJP.pl

Akrylowy

za­wie­ra­ją­cy akryl lub wy­ko­na­ny z akry­lu


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) chem. za­wie­ra­ją­cy akryl, wy­ko­na­ny z akry­lu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aks

skró­to­wiec

 (1.1) = sport. Aka­de­mic­ki Klub Spor­to­wy


Aks (hindi: अक्स, tłu­ma­cze­nie: „Za­rzut”) – bol­ly­wo­odz­ki thril­ler wy­re­ży­se­ro­wa­ny w 2001 przez de­biu­tan­ta Ra­ke­ysh Om­pra­kash Mehra, póź­niej au­to­ra "Rang De Ba­san­ti". W ro­lach głów­nych Ami­tabh Bach­chan i Manoj Baj­pai.

W fil­mie można spot­kać wątki z hol­ly­wo­odz­kich fil­mów "" (z Tomem Cru­i­se’em), "Fal­len" (z Den­ze­lem Was­hing­to­nem) i "Face/Off" (z Joh­nem Tra­vol­tą i Ni­co­la­sem Cage’em).


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aksa

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. techn. oś


Źródła:

Wiktionary

Aksamicik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ak­sa­mit


Źródła:

Wiktionary

Aksamit

ce­nio­na, mięk­ka, jed­wab­na tka­ni­na, po jed­nej stro­nie ma­ją­ca gęsty, bły­szczą­cy me­szek


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) włók. tka­ni­na ba­weł­nia­na z krót­ką okry­wą wło­so­wą z jed­wab­nych, weł­nia­nych lub ba­weł­nia­nych nici;


Ak­sa­mit (dawn. "ok­sa­mit", łac. "exa­mi­tum"")" – tka­ni­na ba­weł­nia­na z krót­ką okry­wą wło­so­wą (ba­weł­nia­ną, jed­wab­ną lub weł­nia­ną) uzy­ski­wa­na przez wpro­wa­dze­nie mię­dzy nitki os­no­wy i wątku do­dat­ko­wych nitek ru­no­wych w for­mie pę­te­lek, które po­zo­sta­wio­no nie­roz­cię­te (ak­sa­mit pę­tel­ko­wy) lub roz­ci­na­no (ak­sa­mit strzy­żo­ny). Pro­du­ku­je się też ak­sa­mi­ty, w któ­rych sto­su­je się obie te tech­ni­ki. Ak­sa­mit na­le­ży do grupy tka­nin z okry­wą włó­kien­ną, zwa­nych plu­sza­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksamitek

jed­no­rocz­na ro­śli­na kwia­to­wa z ro­dzi­ny astro­wa­tych, upra­wia­na jako ro­śli­na ozdob­na; ak­sa­mit­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. zob. ak­sa­mit­ka.

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (2.1) zool. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Clu­bio­na|ref=tak., pająk osia­dły z ro­dzi­ny nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Dras­si­dae.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksamitka

1. jed­no­rocz­na ro­śli­na kwia­to­wa z ro­dzi­ny astro­wa­tych, upra­wia­na jako ro­śli­na ozdob­na; ak­sa­mi­tek;
2. wstąż­ka z ak­sa­mi­tu;
3. kro­wiak ak­sa­mit­ka - grzyb ja­dal­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) wstą­żecz­ka z ak­sa­mi­tu, naj­czę­ściej no­szo­na pod szyją;

 (1.2) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ta­ge­tes|ref=tak., kwit­ną­ca ro­śli­na ozdob­na;

 (1.3) mykol. ro­dzaj grzy­ba; zob. po­nur­nik ak­sa­mit­ny.


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksamitkówka

ak­sa­mit­ków­ka złota - ga­tu­nek grzy­bów z ro­dzi­ny pie­czar­ko­wa­tych


Źródła:

SJP.pl

Aksamitnie

przy­słó­wek

 (1.1) od: ak­sa­mit­ny


Źródła:

Wiktionary

Aksamitnik

ro­dzaj ma­łe­go ptaka z rzędu wró­blo­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) daw. rze­mieśl­nik obi­ja­ją­cy meble itp. ak­sa­mi­tem i in­ny­mi tka­ni­na­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksamitnikowate

o ce­chach ak­sa­mit­ni­ko­wa­tych (ro­dzi­na pa­ją­ków)


Ak­sa­mit­ni­ko­wa­te (Clu­bio­ni­dae) – ro­dzi­na pa­ją­ków z grupy Ara­ne­o­morp­hae, na­le­żą­ca do kladu En­te­le­gy­nae, liczy 15 ro­dza­jów obej­mu­ją­cych 639 ga­tun­ków, wy­stę­pu­ją­cych nie­mal na całym świe­cie; w Pol­sce stwier­dzo­no obec­ność 27 ga­tun­ków.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksamitnikowaty

o ce­chach ak­sa­mit­ni­ko­wa­tych (ro­dzi­na pa­ją­ków)


Źródła:

SJP.pl

Aksamitność

→ ak­sa­mit­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) cecha tego, co ak­sa­mit­ne


Patrz:aksamitny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksamitny

1. zro­bio­ny z ak­sa­mi­tu (np. ak­sa­mit­ny obrus);
2. ma­ją­cy cechy ak­sa­mi­tu: mięk­ki i gład­ki (np. ak­sa­mit­ny głos)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) wy­ko­na­ny z ak­sa­mi­tu

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (2.1) przen. gład­ki, mięk­ki, de­li­kat­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksamitowiec

ro­śli­na z ro­dzi­ny ma­ran­to­wa­tych, wy­stę­pu­ją­ca w Ame­ry­ce Po­łud­nio­wej i Wschod­nich In­diach


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bot. nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ma­ran­ta|ref=tak., ro­śli­na z ro­dzi­ny ma­ran­to­wa­tych (nazwa sy­ste­ma­tycz­na|Ma­ran­ta­ce­ae|ref=tak.), ros­ną­ca w po­łud­nio­wej Ame­ry­ce i we wschod­nich In­diach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksel

skok w łyż­wiar­stwie fi­gu­ro­wym; axel


Źródła:

SJP.pl

Akselbant

woj­sko­wy, ga­lo­wy sznur na­ra­mien­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) wojsk. gruby, ple­cio­ny sznur ozdob­ny, w niek­tó­rych ar­miach no­szo­ny na pra­wym ra­mie­niu przy mun­du­rze ofi­cer­skim (ge­ne­ral­skim) lub ga­lo­wym;


Ak­sel­bant (niem. "Ach­sel" – „dół pa­cho­wy”, "Band" – „taśma”), sznur ga­lo­wy – ozdob­ny ple­cio­ny sznur na­ra­mien­ny, bę­dą­cy czę­ścią stro­ju, głów­nie woj­sko­we­go. No­szo­ne przy mun­du­rze ga­lo­wym jako odz­na­ka po­cząt­ko­wo człon­ków stra­ży przy­bocz­nej i świty (najw­cze­śniej spo­ty­ka­ne we Fran­cji – od XVII wieku), na­stęp­nie uży­wa­ne przez ge­ne­ra­łów, ofi­ce­rów szta­bu ge­ne­ral­ne­go, adiu­tan­tów i żan­dar­me­rię. Z cza­sem po­ja­wi­ły się we wszyst­kich ar­miach eu­ro­pej­skich.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksenia

w bio­lo­gii: bier­na od­por­ność ro­ślin na czyn­ni­ki pa­to­gen­ne


Ak­se­nia – bier­na od­por­ność ro­ślin na pa­to­ge­ny, jest od­por­no­ścią kon­sty­tu­tyw­ną, czyli ist­nie­ją­cą nie­za­leż­nie od kon­tak­tu z pa­to­ge­nem. Formą ak­se­nii są przy­sto­so­wa­nia ana­to­micz­no-mor­fo­lo­gicz­ne za­pew­nia­ją­ce ba­rie­rę przed wni­knię­ciem czyn­ni­ków cho­ro­bot­wór­czych. Ba­rie­ra­mi ta­ki­mi są ku­ty­ku­la lub wo­sko­wy nalot po­kry­wa­ją­cy li­ście oraz nie­licz­ne i małe apa­ra­ty szpar­ko­we. Ak­se­nia obej­mu­je także przy­sto­so­wa­nia fiz­jo­lo­gicz­no-che­micz­ne ist­nie­ją­ce w ro­śli­nie przez cały czas.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksentowicz

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Akseroftol

wi­ta­mi­na A, w or­ga­niz­mie zwie­rzę­cym pow­sta­je w wą­tro­bie z pro­wi­ta­mi­ny A (ka­ro­te­nu); re­ti­nol


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) bio­chem. farm. ak­tyw­na po­stać wi­ta­mi­ny A, nie­zbęd­na do pra­wi­dło­we­go wi­dze­nia, ważna rów­nież dla zdro­wia skóry i błon ślu­zo­wych oraz po­trzeb­na do wielu in­nych pro­ce­sów w ustro­ju


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksionow

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Aksis

ssak z ro­dzi­ny je­le­nio­wa­tych; czy­tal


Aksis ("Axis") – ro­dzaj ssa­ków z po­dro­dzi­ny je­le­ni (Cer­vi­nae) w obrę­bie ro­dzi­ny je­le­nio­wa­tych (Cer­vi­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksjalność

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ak­sjal­ne


Źródła:

Wiktionary

Aksjalny

po­ło­żo­ny w gór­nej czę­ści cze­goś, na gór­nym końcu


Źródła:

SJP.pl

Aksjarchizm

po­gląd fi­lo­zo­ficz­ny, który za­kła­da, że war­to­ści re­gu­lu­ją lub wy­ja­śnia­ją na­tu­ral­ny po­rzą­dek rze­czy i który upa­tru­je w mo­ral­no­ści przy­czy­ny prze­bie­gu wszel­kich zda­rzeń


Źródła:

SJP.pl

Aksjolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie ak­sjo­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Aksjologia

nauka o war­to­ściach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. nauka o war­to­ściach;

 (1.2) filoz. kon­kret­ny sy­stem war­to­ści


Ak­sjo­lo­gia ( αξιοs – godny, cenny + "λογοs" – nauka) – nauka o war­to­ściach; "fi­lo­zo­fia war­to­ści".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksjologicznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) z punk­tu wi­dze­nia ak­sjo­lo­gii; w od­nie­sie­niu do war­to­ści


Źródła:

Wiktionary

Aksjologiczność

cecha kogoś lub cze­goś po­wią­za­ne­go z sy­ste­mem war­to­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest ak­sjo­lo­gicz­ne; cecha tych, któ­rzy są ak­sjo­lo­gicz­ni


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksjologiczny

do­ty­czą­cy ak­sjo­lo­gii, wy­ni­ka­ją­cy z ak­sjo­lo­gii; także: na­ce­cho­wa­ny pod wzglę­dem war­to­ści, war­to­ściu­ją­cy (np. ka­te­go­rie ak­sjo­lo­gicz­ne)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) filoz. zwią­za­ny z ak­sjo­lo­gią, do­ty­czą­cy ak­sjo­lo­gii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksjologizacja

pro­ces, w któ­rym coś za­czy­na pod­le­gać war­to­ścio­wa­niu


Źródła:

SJP.pl

Aksjoma

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) daw. zob. ak­sjo­mat.


Źródła:

Wiktionary

Aksjomacik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ak­sjo­mat


Źródła:

Wiktionary

Aksjomat

pew­nik;
1. twier­dze­nie uwa­ża­ne za oczy­wi­ste, nie­pod­wa­żal­ne, nie­wy­ma­ga­ją­ce do­wo­dów; dog­mat;
2. w lo­gi­ce: za­ło­że­nie przyj­mo­wa­ne bez do­wo­du w sy­ste­mie de­duk­cyj­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) mat. log. ele­ment ak­sjo­ma­ty­ki, czyli tak wy­bra­ne­go ze­sta­wu twier­dzeń, że na ich bazie daje się wy­pro­wa­dzić wszyst­kie po­zo­sta­łe twier­dze­nia danej te­o­rii ma­te­ma­tycz­nej;

 (1.2) przen. uz­na­na praw­da


Ak­sjo­mat, po­stu­lat, pew­nik (gr. ἀξίωμα "axíōma", god­ność, pew­ność, oczy­wi­stość) – jedno z pod­sta­wo­wych pojęć lo­gi­ki ma­te­ma­tycz­nej. Od cza­sów Eu­kli­de­sa uz­na­wa­no, że ak­sjo­ma­ty to zda­nia przyj­mo­wa­ne za praw­dzi­we, któ­rych nie do­wo­dzi się w obrę­bie danej te­o­rii ma­te­ma­tycz­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksjomatycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób oczy­wi­sty, przy­ję­ty bez do­wo­du; opie­ra­jąc się na pod­sta­wo­wych za­ło­że­niach, od któ­rych wszyst­ko inne wy­ni­ka


Źródła:

Wiktionary

Aksjomatyczny

przy­ję­ty z za­ło­że­nia jako pew­nik; oczy­wi­sty


przy­miot­nik

 (1.1) opar­ty na ak­sjo­ma­tach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksjomatyka

ogół ak­sjo­ma­tów danej dzie­dzi­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) log. układ ak­sjo­ma­tów, z któ­re­go można wy­pro­wa­dzić wszyst­kie twier­dze­nia danej nauki lub te­o­rii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksjomatyzacja

uję­cie twier­dzeń w ja­kiejś nauce w spój­ny sy­stem ak­sjo­ma­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­stę­po­wa­nie ma­ją­ce na celu przed­sta­wie­nie danej te­o­rii w po­sta­ci sy­ste­mu ak­sjo­ma­tów

 (1.2) efekt ak­sjo­ma­ty­za­cji (1.1)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksjometr

przy­rząd do na­wi­ga­cji na stat­ku, wska­zu­ją­cy po­ło­że­nie steru w sto­sun­ku do pła­szczyz­ny sy­me­trii okrę­tu


Ak­sjo­metr – przy­rząd po­ka­zu­ją­cy w stop­niach wy­chy­le­nie płet­wy ste­ro­wej w sto­sun­ku do osi sy­me­trii jed­nost­ki pły­wa­ją­cej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksjon

hi­po­te­tycz­na cząst­ka su­ba­to­mo­wa


Ak­sjon – hi­po­te­tycz­na cząst­ka su­ba­to­mo­wa za­pro­po­no­wa­na w te­o­rii Pec­cei–Quinn w 1977, żeby wy­ja­śnić za­cho­wa­nie sy­me­trii CP w od­dzia­ły­wa­niach sil­nych, czyli m.in. brak ob­ser­wo­wal­ne­go mo­men­tu di­po­lo­we­go ne­u­tro­nu. Nie mają ła­dun­ku elek­trycz­ne­go ani spinu.

Po­dob­nie jak ne­u­tri­na, ak­sjo­ny nie mogą być ob­ser­wo­wa­ne bez­poś­red­nio. Je­że­li cząst­ki te ist­nie­ją, bę­dzie można je za­ob­ser­wo­wać dzię­ki spe­cjal­ne­mu zja­wi­sku, mia­no­wi­cie efek­to­wi Pri­ma­kof­fa.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) stpol. z Ak­wiz­gra­nu, ak­wiz­grań­ski


Źródła:

Wiktionary

Aksoida

po­wierzch­nia za­kre­śla­na w prze­strze­ni przez oś obro­tu po­ru­sza­ją­ce­go się ciała sztyw­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) mech. po­wierzch­nia ut­wo­rzo­na przez zbiór wszyst­kich chwi­lo­wych osi obro­tu bryły sztyw­nej wy­ko­nu­ją­cej ruch do­wol­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksolema

Ak­so­le­ma – cien­ka błona ko­mór­ko­wa ota­cza­ją­ca ne­u­ryt (akson).


Źródła:

Wikipedia

Aksolotl

larwa pła­zów ogo­nia­stych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­skoz­wie­rzę­cy

 (1.1) zool. forma lar­wal­na niek­tó­rych pła­zów zdol­na do rozm­na­ża­nia płcio­we­go


Ak­so­lotl (nah. "āxōlōtl "[aːˈʃoːloːt͡ɬ] (l. poj.) lub "āxōlōmeh" [aːˈʃoːloːmeʔ] (l. mn) – ne­o­te­nicz­na, wodna forma niek­tó­rych pła­zów ogo­nia­stych z ro­dza­ju "Am­by­sto­ma" w obrę­bie ro­dzi­ny am­by­sto­mo­wa­tych (Am­by­sto­ma­ti­dae).

 "Osob­ny ar­ty­kuł: Am­by­sto­ma mek­sy­kań­ska."


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksometr

przy­rząd oku­li­stycz­ny do po­mia­ru osi oka; osio­mierz


Źródła:

SJP.pl

Akson

wy­pust­ka ko­mór­ki ner­wo­wej słu­żą­ca do prze­wo­dze­nia im­pul­sów; ne­u­ryt; włó­kno osio­we


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) biol. nit­ko­wa­te prze­dłu­że­nie ko­mór­ki ner­wo­wej;


Akson, włó­kno ner­wo­we, ne­u­ryt, włó­kno osio­we, wy­pust­ka osio­wa – ele­ment ne­u­ro­nu od­po­wie­dzial­ny za prze­ka­zy­wa­nie in­for­ma­cji z ciała ko­mór­ki do ko­lej­nych ne­u­ro­nów lub ko­mó­rek efek­to­ro­wych (mię­śnio­wych, gru­czo­ło­wych). Może być okry­ty osłon­ką. Jest z re­gu­ły dłuż­szy od den­dry­tów i, w odróż­nie­niu od nich, w ko­mór­ce wy­stę­pu­je po­je­dyn­czo (choć może być roz­ga­łę­zio­ny).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksonema

część rdzen­na rzę­sek i wici


Ak­so­ne­ma – kom­pleks 9 par mi­kro­tu­bul ob­wo­do­wych po­ło­żo­nych kon­cen­trycz­nie wokół jed­nej pary cen­tral­nej, sta­no­wią­cy apa­rat ru­cho­wy rzę­sek i wici.

Ob­wo­do­we pary mi­kro­tu­bul są po­łą­czo­ne ze sobą nek­sy­ną i po­sia­da­ją ra­mio­na dy­ne­i­ny, które biorą udział w ruchu rzę­sek lub wici – ruch od­by­wa się dzię­ki prze­su­wa­niu się dy­ne­i­ny wzdłuż mi­kro­tu­bul. Ak­so­ne­ma łączy się z ki­ne­to­so­mem pod po­wierzch­nią błony ko­mór­ko­wej.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksonometr

przy­rząd do wy­ko­ny­wa­nia rzu­tów rów­no­le­głych na pła­szczyz­nę


Źródła:

SJP.pl

Aksonometria

spo­sób przed­sta­wia­nia figur prze­strzen­nych na pła­szczyź­nie (tzw. rzut­ni ak­so­no­me­trycz­nej) do­wol­nie usta­wio­nej wzglę­dem ukła­du osi współ­rzęd­nych prze­strzen­nych; rzu­to­wa­nie rów­no­le­głe; per­spek­ty­wa rów­no­le­gła


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ro­dzaj rzutu rów­no­le­głe­go, odw­zo­ro­wa­nie prze­strze­ni na pła­szczyz­nę z wy­ko­rzy­sta­niem pro­sto­kąt­ne­go ukła­du osi


Ak­so­no­me­tria (gr. "akson" + "me­treo") – ro­dzaj rzutu rów­no­le­głe­go, odw­zo­ro­wa­nie prze­strze­ni na pła­szczyz­nę z wy­ko­rzy­sta­niem pro­sto­kąt­ne­go ukła­du osi. Cechą odróż­nia­ją­cą ak­so­no­me­trię od in­nych ro­dza­jów rzutu rów­no­le­głe­go jest dą­że­nie do za­cho­wa­nia praw­dzi­wych wy­mia­rów rzu­to­wa­nych obiek­tów przy­najm­niej w jed­nym, wy­bra­nym kie­run­ku. Niek­tó­re ro­dza­je ak­so­no­me­trii poz­wa­la­ją rów­nież za­cho­wać wiel­ko­ści kątów, rów­no­le­głych do obra­nej pła­szczyz­ny.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksonometryczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) mat. geom. zwią­za­ny z ak­so­no­me­trią, do­ty­czą­cy ak­so­no­me­trii


Źródła:

Wiktionary

Aksonowy

przy­miot­nik od: akson


przy­miot­nik

 (1.1) anat. do­ty­czą­cy ak­so­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aksopodia

ni­by­nóż­ki (kurcz­li­we wy­pust­ki ciała) u niek­tó­rych pier­wot­nia­ków


Źródła:

SJP.pl

Aksopodium

typ ni­by­nóż­ki u niek­tó­rych pier­wot­nia­ków


Źródła:

SJP.pl

Aksostyl

osio­wa, prze­cho­dzą­ca przez całe ciało wi­ciow­ców or­ga­nel­la opo­ro­wa


Źródła:

SJP.pl

Aksu

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Chi­nach, w Re­gio­nie Au­to­no­micz­nym Sin­ciang-Ujgur, nad rzeką Aksu He;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aksum

1. sta­ro­żyt­ne kró­le­stwo po­ło­żo­ne w pół­noc­nej czę­ści dzi­siej­szej Etio­pii i Ery­trei;
2. mia­sto w pół­noc­nej Etio­pii


Aksum – sta­ro­żyt­ne kró­le­stwo, które ist­nia­ło w la­tach 80 p.n.e. do 825 r., po­ło­żo­ne w pół­noc­nej czę­ści dzi­siej­szej Etio­pii i Ery­trei. Jego sto­li­cą było Aksum.

Roz­wi­ja­ło się dzię­ki kon­tak­tom hand­lo­wym mię­dzy Pół­wy­spem Arab­skim i Afry­ką, np. z kró­le­stwem Meroe, z któ­re­go spro­wa­dza­ło m.in.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aksumski

→ Aksum


Patrz:Aksum

Źródła:

SJP.pl

Aksynit

mi­ne­rał, bo­ro­krze­mian wap­nia, man­ga­nu, ma­gne­zu i że­la­za


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów;


Ak­sy­nit – rzad­ki mi­ne­rał z gro­ma­dy krze­mia­nów.

Nazwa po­cho­dzi od grec­kie­go słowa "„axe”" – topór (ze wzglę­du na formę krysz­ta­łów).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aksynomancja

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ezot. wróż­ba z roz­ża­rzo­ne­go to­po­ra


Źródła:

Wiktionary

Akt

1. dzia­ła­nie, czyn;
2. część ut­wo­ru sce­nicz­ne­go;
3. przed­sta­wie­nie na­giej po­sta­ci ludz­kiej w ma­lar­stwie, rzeź­bie lub fo­to­gra­fi­ce;
4. róż­nie ro­zu­mia­ne po­ję­cie fi­lo­zo­ficz­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) książk. czyn, dzia­ła­nie

 (1.2) teatr. część sztu­ki te­a­tral­nej;

 (1.3) szt. fot. zdję­cie lub obraz na­giej mo­del­ki lub mo­de­la;

 (1.4) urz. praw. urzę­do­wy lub praw­ny do­ku­ment

 (1.5) ofi­cjal­na uro­czy­stość to­wa­rzy­szą­ca waż­ne­mu zda­rze­niu


Akt ( actus „czyn, dzia­ła­nie” od ago, agere „czy­nić, dzia­łać, robić”) – przed­sta­wie­nie na­gie­go ciała ludz­kie­go w sztu­ce, zaz­wy­czaj wy­ko­na­ne w opar­ciu o stu­dium z ży­we­go mo­de­la. Akt jest jed­nym z naj­waż­niej­szych te­ma­tów ma­lar­skich i fo­to­gra­ficz­nych w dzie­jach sztu­ki, oraz pod­sta­wo­wym te­ma­tem rzeź­by. Akt może po­ja­wić się jako sa­mo­dziel­ny temat bądź jako część więk­szej kom­po­zy­cji. Jest uwa­ża­ny za pod­sta­wę ar­ty­stycz­ne­go wyksz­tał­ce­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akta

do­ku­ment urzę­do­wy, praw­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zbiór do­ku­men­tów lub ksiąg za­wie­ra­ją­cych za­pi­sy urzę­do­we

 (1.2) uczn. dzien­nik szkol­ny

 (1.3) uczn. pa­pie­ro­sy


Akta – grupa do­ku­men­tów o po­dob­nej tre­ści (Akta spra­wy) złą­czo­na w jeden ciąg w celu łat­wiej­sze­go ich prze­cho­wy­wa­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktant

1. w gra­ma­ty­ce nar­ra­cyj­nej: wzór po­sta­ci dzia­ła­ją­cej w ut­wo­rze;
2. wy­ko­naw­ca ja­kiejś czyn­no­ści; agens


Źródła:

SJP.pl

Aktau

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Ka­zach­sta­nie, ad­mi­ni­stra­cyj­ne cen­trum ob­wo­du man­gy­sta­u­skie­go;


Aktau (kaz. Ақтау, "Aqtaw", w la­tach 1964–1991 Szew­czen­ko) – mia­sto ob­wo­do­we w za­chod­nim Ka­zach­sta­nie, na pół­wy­spie Man­gy­stau i za­ra­zem sto­li­ca ob­wo­du man­gy­sta­u­skie­go, port nad Mo­rzem Ka­spij­skim.

Pow­sta­ło w 1961 roku w związ­ku z od­kry­ciem na pół­wy­spie Man­gy­stau bo­ga­tych złóż ropy naf­to­wej i gazu; po­łą­czo­ny ru­ro­cią­giem naf­to­wym z po­bli­ski­mi oś­rod­ka­mi ek­splo­a­ta­cji ropy naf­to­wej – Uzeń i Że­ty­baj. W 2018 pod­pi­sa­no tutaj Kon­wen­cję o Sta­tu­sie Praw­nym Morza Ka­spij­skie­go.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akteon

w mi­to­lo­gii grec­kiej: my­śli­wy be­oc­ki


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aktinidia

drze­wia­ste pną­cze z ro­dzi­ny ak­ti­ni­dio­wa­tych, na ogół dwu­pien­ne, upra­wia­ne dla so­czy­stych owo­ców, ros­ną­ce w Azji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bot. az­ja­tyc­kie pną­cze o ja­dal­nych owo­cach kiwi;


Ak­ti­ni­dia ("Ac­ti­ni­dia") – ro­dzaj pną­czy z ro­dzi­ny ak­ti­ni­dio­wa­tych. Obej­mu­je ok. 55, 60 lub 75 ga­tun­ków. Wy­stę­pu­ją w Azji wschod­niej i po­łud­nio­wej, od Ja­po­nii po In­do­nez­ję, z naj­więk­szym zróż­ni­co­wa­niem w Chi­nach (44 ga­tun­ki są en­de­mi­ta­mi tego kraju). Rosną zwy­kle w la­sach i za­ro­ślach.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktinidiowate

ro­dzi­na pną­czy z rzędu wrzo­sow­ców, niek­tó­re ga­tun­ki upra­wia­ne dla smacz­nych owo­ców inne jako ro­śli­ny ozdob­ne


Ak­ti­ni­dio­wa­te ("Ac­ti­ni­dia­ce­ae" Hutch.) – ro­dzi­na pną­czy z rzędu wrzo­sow­ców. Na­le­ży do niej około 355 ga­tun­ków z trzech ro­dza­jów. Ro­śli­ny te wy­stę­pu­ją w Ame­ry­ce sub­tro­pi­kal­nej, wschod­niej i po­łud­nio­wo-wschod­niej Azji oraz wy­spach Oce­a­nii, się­ga­jąc na po­łud­niu po wyspy Fidżi i Qu­e­ens­land w Au­stra­lii.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aktinidiowaty

o ce­chach ak­ti­ni­dio­wa­tych (ro­dzi­na ro­ślin)


przy­miot­nik

 (1.1) bot. o ce­chach ro­ślin z ro­dzi­ny ak­ti­ni­dio­wa­tych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktinotrocha

pły­wa­ją­ca larwa na­le­żą­ca do czuł­kow­ców


Ak­ti­no­tro­cha, ak­ti­no­tro­chu­la (gr. "aktís" – pro­mień, "tro­chós" – koło) – wolno ży­ją­ca, wy­dłu­żo­na larwa tro­cho­fo­ro­po­dob­na kry­zel­nic (Pho­ro­ni­da). W gór­nej czę­ści o kształ­cie pa­ra­so­la znaj­du­je się płyt­ka api­kal­na i czuł­ki. Obec­ność czuł­ków na epis­fe­rze odróż­nia ak­ti­no­tro­chę od tro­cho­fo­ry. Dolna część ciała larwy za­koń­czo­na jest wień­cem rzę­sek słu­żą­cych jej do pły­wa­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aktinula

plank­to­nicz­na larwa wy­stę­pu­ją­ca w cyklu roz­wo­jo­wym niek­tó­rych stuł­bio­pła­wów, przy­po­mi­na­ją­ca bu­do­wą po­li­pa; ak­ty­nu­la


Źródła:

SJP.pl

Aktiubiński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ak­tiu­biń­skiem, do­ty­czą­cy Ak­tiu­biń­ska


Źródła:

Wiktionary

Aktl.

skrót od: ak­tu­a­li­za­cja (czy­ta­ny jako cały, od­mien­ny wyraz)


Źródła:

SJP.pl

Aktobe

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto w Ka­zach­sta­nie, ad­mi­ni­stra­cyj­ne cen­trum ob­wo­du ak­tob­skie­go;


Ak­to­be, Ak­tiu­bińsk ( Ақтөбе, "Aktöbe"; Актобе, "Ak­to­bie") – mia­sto ob­wo­do­we, naj­więk­sze w za­chod­niej czę­ści Ka­zach­sta­nu, leży nad rzeką Ilek. Oś­ro­dek ad­mi­ni­stra­cyj­ny ob­wo­du ak­tob­skie­go. Mia­sto zo­sta­ło za­ło­żo­ne w 1869 roku.

Roz­wi­nę­ło się tutaj hut­nict­wo że­la­za i chro­mu, prze­mysł ma­szy­no­wy, che­micz­ny i lekki.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aktobski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ak­to­be, do­ty­czą­cy Ak­to­be


Źródła:

Wiktionary

Aktograf

apa­rat re­je­stru­ją­cy ruch ciała


Źródła:

SJP.pl

Aktogram

zapis ak­tyw­no­ści ru­cho­wej or­ga­niz­mu za­re­je­stro­wa­ny przez ak­to­graf


Ak­to­gram – wy­kres ak­tyw­no­ści oso­bo­wej or­ga­niz­mu w okre­ślo­nym cza­sie. Przed­sta­wio­ny jest naj­czę­ściej w 24-go­dzin­nym ukła­dzie do­bo­wym.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aktomiozyna

kom­pleks dwóch bia­łek: ak­ty­ny i mio­zy­ny; ak­ty­no­mio­zy­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. pow­sta­ją­cy w wy­ni­ku skur­czu mię­śnia kom­pleks dwóch bia­łek: ak­ty­ny i mio­zy­ny;


Ak­to­mio­zy­na – nie­roz­pu­szczal­ny w wo­dzie kom­pleks dwóch bia­łek: ak­ty­ny i mio­zy­ny. Pow­sta­je w cza­sie skur­czu mię­śnia, jest za­li­cza­na do bia­łek kurcz­li­wych. Jest en­zy­mem roz­kła­da­ją­cym ATP.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akton

ze­spół włó­kien o jed­na­ko­wym prze­bie­gu i funk­cji


Źródła:

SJP.pl

Aktor

1. ar­ty­sta sce­nicz­ny, estra­do­wy lub fil­mo­wy;
2. prze­no­śnie: uczest­nik ja­kie­goś wy­da­rze­nia, spraw­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba, która gra rolę w te­a­trze lub w fil­mie;

 (1.2) stpol. powód (w są­dzie)


Aktor (z āctor, od agere „dzia­łać”) – osoba od­gry­wa­ją­ca za po­mo­cą szcze­gól­ne­go za­cho­wa­nia, tech­nik cie­les­nych i gło­so­wych rolę w se­ria­lu, w te­a­trze i w fil­mie. Od zwy­kłe­go czło­wie­ka odróż­nia go ze stro­ny sa­me­go ak­to­ra świa­do­mość gry, ze stro­ny wi­dzów – szcze­gól­ny spo­sób trak­to­wa­nia osoby jako ak­to­ra. Wobec widza ist­nie­je na spo­sób dwo­i­sty, jako odt­wa­rza­na po­stać, w którą się tym­cza­so­wo wcie­la, i za­ra­zem jako żywy czło­wiek, po­sia­da­ją­cy włas­ną rze­czy­wi­stą toż­sa­mość i bio­gra­fię.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktorat

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. praw. wpis spra­wy, spra­wa wpi­sa­na do re­je­stru są­do­we­go

 (1.2) daw. praw. kosz­ty spra­wy są­do­wej


Źródła:

Wiktionary

Aktoreczka

zdrob­nie­nie od: ak­tor­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pot. zdrobn. od: ak­tor­ka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktorka

1. ko­bie­ta gra­ją­ca rolę na sce­nie te­a­tral­nej, w fil­mie, w słu­cho­wi­skach ra­dio­wych i przed­sta­wie­niach te­le­wi­zyj­nych;
2. uczest­nicz­ka ja­kie­goś wy­da­rze­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) film. teatr. ko­bie­ta, która w te­a­trze lub na fil­mie udaje jakąś po­stać, bo­ha­te­ra


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktornik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) reg-pl|Poz­nań. aktor


Źródła:

Wiktionary

Aktorować

cza­sow­nik nie­prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. brak)

 (1.1) daw. za­cho­wy­wać się jak aktor; grać, uda­wać


Źródła:

Wiktionary

Aktorski

przy­miot­nik od: aktor


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy ak­to­rów lub ak­tor­stwa


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktorsko

przy­słó­wek

 (1.1) od: ak­tor­ski


Źródła:

Wiktionary

Aktorstwo

1. zawód ak­to­ra;
2. po­tocz­nie: ogół ak­to­rów;
3. uda­wa­nie cze­goś, sztucz­ne za­cho­wa­nie się


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) sztu­ka ak­tor­ska, zawód ak­tor­ski, po­wo­ła­nie ak­tor­skie

 (1.2) ogół ak­to­rów

 (1.3) nie­szcze­re, sztucz­ne za­cho­wa­nie; uda­wa­nie, hi­po­kryz­ja


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktorszczyzna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­gard. prze­sad­na, nie­na­tu­ral­na albo słaba gra ak­tor­ska


Źródła:

Wiktionary

Aktorus

śro­do­wi­sko­wo: doś­wiad­czo­ny aktor


Źródła:

SJP.pl

Aktorzenie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ak­to­rzyć.


Źródła:

Wiktionary

Aktorzyca

po­gard­li­wie: ak­tor­ka; ak­to­rzy­na, ak­to­recz­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­gard. ak­tor­ka przed­sta­wio­na w spo­sób na­ce­cho­wa­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktorzyk

po­gard­li­wie i z prze­ką­sem o ak­to­rze, zwła­szcza sła­bym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) zdrobn. od aktor


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktorzyna

(r. męski) lek­ce­wa­żą­co: marny aktor


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. lek­cew. z po­li­to­wa­niem lub lek­ce­wa­że­niem o ak­to­rze, zwła­szcza kiep­skim


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktorzysko

zgru­bie­nie od: aktor


Źródła:

SJP.pl

Aktorzyć

po­tocz­nie:
1. uda­wać, sy­mu­lo­wać coś, np. faul;
2. grać w fil­mie, przed­sta­wie­niu


cza­sow­nik nie­do­ko­na­ny

 (1.1) pot. uda­wać, sy­mu­lo­wać coś

 (1.2) pot. grać w fil­mie, przed­sta­wie­niu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktotwórca

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) praw. adm. osoba fi­zycz­na lub osoba praw­na (urząd, przed­się­bior­stwo, or­ga­ni­za­cja itp.), która wyt­wa­rza i gro­ma­dzi akta;


Ak­tot­wór­ca – urząd, in­sty­tu­cja, przed­się­bior­stwo, or­ga­ni­za­cja, osoba fi­zycz­na itp., która w wy­ni­ku swo­jej dzia­łal­no­ści wyt­wa­rza i gro­ma­dzi akta.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Aktotwórczy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z two­rze­niem akt, do­ty­czą­cy two­rze­nia akt


Źródła:

Wiktionary

Aktowy

przy­miot­nik od: akt (zwy­kle: do­ku­ment lub dzie­ło przed­sta­wia­ją­ce nagą po­stać)


Źródła:

SJP.pl

Aktualia

rze­czy współ­czes­ne, bie­żą­ce lub in­for­ma­cje o nich; ak­tu­al­no­ści (czę­ściej)


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) książk. wy­da­rze­nia, spra­wy, rze­czy ak­tu­al­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualista

zwo­len­nik dok­try­ny fi­lo­zo­ficz­nej usi­łu­ją­cej wy­pro­wa­dzić świat rze­czy z sa­me­go aktu, z czy­ste­go sta­wa­nia się


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) zwo­len­nik ak­tu­a­liz­mu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualistyczny

→ ak­tu­a­lizm


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) filoz. zwią­za­ny z ak­tu­a­liz­mem, do­ty­czą­cy ak­tu­a­liz­mu


Patrz:aktualizm

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualizacja

czy­nie­nie cze­goś ak­tu­al­nym, od­po­wia­da­ją­cym nowym re­a­liom


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) czy­nie­nie cze­goś ak­tu­al­nym, uw­spół­cze­śnie­nie, mo­der­ni­za­cja


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualizacyjny

→ ak­tu­a­li­za­cja


Patrz:aktualizacja

Źródła:

SJP.pl

Aktualizator

pro­gram do ak­tu­a­li­za­cji opro­gra­mo­wa­nia


Źródła:

SJP.pl

Aktualizm

w ge­o­lo­gii: kie­ru­nek zaj­mu­ją­cy się wy­ja­śnia­niem zja­wisk za­cho­dzą­cych w od­le­głej przesz­ło­ści na pod­sta­wie ob­ser­wa­cji po­dob­nych zja­wisk za­cho­dzą­cych obec­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) geol. za­sa­da, we­dług któ­rej pro­ce­sy za­cho­dzą­ce dziś na Ziemi dzia­ła­ły także w przesz­ło­ści

 (1.2) filoz. dok­try­na uz­na­ją­ca akt (sta­wa­nie się, dzia­ła­nie) za pier­wot­ną za­sa­dę bytu

 (1.3) psych. kie­ru­nek w XIX-wiecz­nej psy­cho­lo­gii ogra­ni­cza­ją­cy przed­miot badań do opisu aktów psy­chicz­nych i tre­ści świa­do­mo­ści


Ak­tu­a­lizm (ak­tu­a­lizm ge­o­lo­gicz­ny, zwany rów­nież uni­for­mi­ta­ryz­mem lub uni­for­mi­ta­ria­niz­mem) – za­sa­da ge­o­lo­gicz­na przyj­mu­ją­ca, że czyn­ni­ki fi­zycz­ne i che­micz­ne od­dzia­łu­ją­ce na Zie­mię i na sko­ru­pę ziem­ską, a zatem także pro­ce­sy fi­zycz­ne i che­micz­ne, były w przesz­ło­ści po­dob­ne do dzi­siej­szych, co poz­wa­la na pod­sta­wie współ­czes­nych ob­ser­wa­cji okre­ślać prze­bieg daw­nych pro­ce­sów ge­o­lo­gicz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktualizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) od­cza­sow­ni­ko­wy od|ak­tu­a­li­zo­wać.


Źródła:

Wiktionary

Aktualizować

1. czy­nić ak­tu­al­nym, do­sto­so­wy­wać do współ­czes­no­ści; uak­tu­al­niać, uw­spół­cze­śniać, mo­der­ni­zo­wać, uno­wo­cze­śniać;
2. ak­tu­a­li­zo­wać się - w fi­lo­zo­fii: prze­cho­dzić od stanu po­ten­cjal­ne­go do ist­nie­nia re­al­ne­go


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny

 (1.1) czy­nić ak­tu­al­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualnie

przy­słó­wek czasu

 (1.1) obec­nie, w tej chwi­li, teraz


Źródła:

Wiktionary

Aktualniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ak­tu­al­nie


Źródła:

SJP.pl

Aktualniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ak­tu­al­ny; bar­dziej ak­tu­al­ny


Źródła:

SJP.pl

Aktualności

ak­tu­al­ne wy­da­rze­nia lub in­for­ma­cje o nich; ak­tu­a­lia (rza­dziej)


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) te­le­wi­zyj­ny lub ra­dio­wy, zwy­kle cy­klicz­ny, pro­gram in­for­ma­cyj­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualność

bycie ak­tu­al­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bycie zgod­nym ze sta­nem obec­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktualny

do­ty­czą­cy tego, co się dzie­je obec­nie, ważny w cza­sie obec­nym (np. ak­tu­al­ny temat, ak­tu­al­ne in­for­ma­cje)


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy te­raź­niej­szo­ści

 (1.2) za­cho­wu­ją­cy waż­ność w danej chwi­li


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktuarialny

zwią­za­ny z ubez­pie­cza­niem, ubez­pie­cze­nia­mi


Źródła:

SJP.pl

Aktuariat

1. urząd ak­tu­a­riu­sza;
2. wyz­na­cza­nie wiel­ko­ści świad­czeń, skła­dek oraz odsz­ko­do­wań ubez­pie­cze­nio­wych;
3. lu­dzie zaj­mu­ją­cy się wyz­na­cza­niem wiel­ko­ści świad­czeń, skła­dek oraz odsz­ko­do­wań ubez­pie­cze­nio­wych


Źródła:

SJP.pl

Aktuariusz

1. pra­cow­nik firmy ubez­pie­cze­nio­wej; ek­spert ubez­pie­cze­nio­wy;
2. daw­niej: urzęd­nik opie­ku­ją­cy się ak­ta­mi są­do­wy­mi; pi­sarz są­do­wy


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ekon. spe­cja­li­sta z za­kre­su ma­te­ma­ty­ki fi­nan­so­wej, obli­cza­nia ry­zy­ka oraz wy­ce­ny pro­jek­tów fi­nan­so­wych;


Nie mylić z: ak­cjo­na­riusz.

Ak­tu­a­riusz – pro­fe­sjo­na­li­sta z dzie­dzi­ny obli­cza­nia ry­zy­ka oraz war­to­ści bie­żą­cej pro­jek­tów fi­nan­so­wych, w szcze­gól­no­ści dłu­go­ter­mi­no­wych lub obar­czo­nych ry­zy­kiem. Tra­dy­cyj­nie pro­fe­sja ak­tu­a­riu­sza zwią­za­na jest z bran­żą ubez­pie­czeń, re­a­se­ku­ra­cji oraz pla­nów eme­ry­tal­nych (w Pol­sce: wy­ce­na re­zerw na świad­cze­nia pra­cow­ni­cze).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktuariuszka

→ ak­tu­a­riusz


Patrz:aktuariusz

Źródła:

SJP.pl

Aktyn

bar­dzo rzad­ki, pro­mie­niot­wór­czy pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu Ac


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. ra­dio­ak­tyw­ny pier­wia­stek che­micz­ny o sym­bo­lu Ac i licz­bie ato­mo­wej 89;


Na tę stro­nę wska­zu­je „Ac”. Zo­bacz też: AC lub.ac.

Aktyn (Ac, ac­ti­nium) – nietr­wa­ły pier­wia­stek che­micz­ny za­li­cza­ny do ak­ty­now­ców lub skan­dow­ców.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktyna

biał­ko kurcz­li­we włó­kien mię­śnio­wych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. biol. wie­lo­funk­cyj­ne biał­ko, które jest jed­nym z klu­czo­wych ele­men­tów cy­tosz­kie­le­tu w ko­mór­kach eu­ka­rio­tycz­nych


Ak­ty­na – kurcz­li­we biał­ko bu­du­ją­ce fi­la­men­ty cien­kie mio­fi­bry­li oraz mi­kro­fi­la­men­ty. Wraz z mio­zy­ną two­rzy ak­to­mio­zy­nę. Wy­stę­pu­je w dwóch po­sta­ciach:

Ak­ty­na wy­stę­pu­je w cy­to­plaz­mie prak­tycz­nie wszyst­kich ko­mó­rek eu­ka­rio­tycz­nych, gdzie jest ele­men­tem cy­tosz­kie­le­tu, bio­rą­cym udział m.in. utrzy­my­wa­niu (i zmia­nach) kształ­tu oraz ru­chach ko­mór­ki, a także w ją­drze ko­mór­ko­wym (ak­ty­na ją­dro­wa).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktyniczność

sto­pień od­dzia­ły­wa­nia świa­tła na świa­tło­czu­łe ma­te­ria­ły fo­to­gra­ficz­ne


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fiz. chem. biol. zdol­ność pro­mie­nio­wa­nia do wy­wo­ły­wa­nia re­ak­cji fo­to­che­micz­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktyniczny

ak­ty­nicz­ne świa­tło o za­kre­sie dłu­go­ści fal (barw) od­po­wia­da­ją­cych bar­wo­czu­ło­ści ma­te­ria­łu fo­to­gra­ficz­ne­go i po­wo­du­ją­ce dzię­ki temu naś­wiet­le­nie


przy­miot­nik

 (1.1) fiz. do­ty­czą­cy widma sło­necz­ne­go i wy­wo­łu­ją­cy re­ak­cje che­micz­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktyno-

temat sło­wot­wór­czy

 (1.1) pier­wszy człon wy­ra­zów zło­żo­nych wska­zu­ją­cy na ich zwią­zek zna­cze­nio­wy z pro­mie­niem, pro­mie­nio­wa­niem, pro­mie­niot­wór­czo­ścią


Źródła:

Wiktionary

Aktynograf

ak­ty­no­metr za­o­pa­trzo­ny w urzą­dze­nie sa­mo­pi­szą­ce


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. przy­rząd słu­żą­cy do po­mia­ru i re­je­stra­cji zmian na­tę­że­nia pro­mie­nio­wa­nia sło­necz­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynolit

mi­ne­rał z grupy am­fi­bo­li, krze­mian wap­nia, ma­gne­zu i że­la­za


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) daw. miner. nazwa mi­ne­ra­łów tre­mo­lit i fer­ro­ak­ty­no­lit;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynolitowy

→ ak­ty­no­lit


przy­miot­nik

 (1.1) miner. do­ty­czą­cy ak­ty­no­li­tu (Ca₂(Mg,Fe)₅Si₈O₂₂(OH)₂)


Patrz:aktynolit

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynolog

spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie ak­ty­no­lo­gii


Źródła:

SJP.pl

Aktynologia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. fiz. nauka o dzia­ła­niu pro­mie­ni świetl­nych


Źródła:

Wiktionary

Aktynometr

przy­rząd do po­mia­ru pro­mie­nio­wa­nia sło­necz­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fiz. techn. przy­rząd słu­żą­cy do do­kład­ne­go mie­rze­nia pro­mie­nio­wa­nia sło­necz­ne­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynometria

nauka zaj­mu­ją­ca się po­mia­ra­mi pro­mie­nio­wa­nia Słoń­ca, Ziemi i at­mos­fe­ry


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. fiz. dział nauki zaj­mu­ją­cy się po­mia­ra­mi pro­mie­nio­wa­nia w at­mos­fe­rze ziem­skiej


Ak­ty­no­me­tria – nauka o pro­mie­nio­wa­niu Słoń­ca, Ziemi i at­mos­fe­ry. Zaj­mu­je się po­mia­ra­mi pro­mie­nio­wa­nia bez­poś­red­nie­go, roz­pro­szo­ne­go i po­chło­nię­te­go w at­mos­fe­rze, a także wyz­na­cza­niem pro­mie­nio­wa­nia efek­tyw­ne­go oraz bi­lan­su pro­mie­nio­wa­nia Ziemi i at­mos­fe­ry.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktynometryczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) fiz. zwią­za­ny z ak­ty­no­me­trią lub ak­ty­no­me­trem, do­ty­czą­cy ak­ty­no­me­trii lub ak­ty­no­me­tru


Źródła:

Wiktionary

Aktynomikoza

cho­ro­ba za­kaź­na ludzi i zwie­rząt, wy­wo­ła­na przez pro­mie­niow­ca Ac­ti­no­my­ces bovis; pro­mie­ni­ca


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. zob. pro­mie­ni­ca.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynomiozyna

kom­pleks dwóch bia­łek: ak­ty­ny i mio­zy­ny; ak­to­mio­zy­na


Źródła:

SJP.pl

Aktynomycyna

an­ty­bio­tyk ha­mu­ją­cy po­dział ko­mór­ki, sto­so­wa­ny w che­mio­te­ra­pii no­wot­wo­rów; cy­to­sta­tyk


Źródła:

SJP.pl

Aktynon

na­tu­ral­ny pro­mie­niot­wór­czy izo­top ra­do­nu, pow­sta­ją­cy przy roz­pa­dzie ak­ty­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. radon-219, na­tu­ral­nie wy­stę­pu­ją­cy izo­top ra­do­nu o sym­bo­lu An pow­sta­ją­cy na sku­tek ra­dio­ak­tyw­ne­go roz­pa­du ak­ty­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynostela

typ walca osio­we­go cha­rak­te­ry­zu­ją­cy się gwiaź­dzi­stym ukła­dem tka­nek prze­wo­dzą­cych


Źródła:

SJP.pl

Aktynoterapia

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. naś­wiet­la­nie lam­pa­mi lecz­ni­czy­mi; świa­tło­lecz­nict­wo za po­mo­cą sztucz­nych źró­deł (np. lampą kwar­co­wą UV czy lampą na pod­czer­wień sol­lux)


Źródła:

Wiktionary

Aktynowce

grupa 14 pier­wiast­ków che­micz­nych wy­dzie­lo­nych z ukła­du okre­so­we­go: tor, pro­tak­tyn, uran, nep­tun, plu­ton, ame­ryk, kiur, ber­kel, ka­li­forn, ein­ste­in, ferm, men­de­lew, nobel i lo­rens


Ak­ty­now­ce – grupa pier­wiast­ków che­micz­nych wy­dzie­lo­na z ukła­du okre­so­we­go. Ich nie­o­fi­cjal­ny wspól­ny sym­bol to An.

Grupa ta liczy 15 me­ta­li: aktyn, tor, pro­tak­tyn, uran, nep­tun, plu­ton, ame­ryk, kiur, ber­kel, ka­li­forn, ein­ste­in, ferm, men­de­lew, nobel, lo­rens.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Aktynowiec

każdy z pier­wiast­ków z ro­dzi­ny ak­ty­now­ców: tor, pro­tak­tyn, uran, nep­tun, plu­ton, ame­ryk, kiur, ber­kel, ka­li­forn, ein­ste­in, ferm, men­de­lew, nobel lub lo­rens


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) chem. ra­dio­ak­tyw­ny metal z grupy pier­wiast­ków che­micz­nych ós­me­go okre­su, w naj­częst­szym ro­zu­mie­niu o licz­bach ato­mo­wych od 83 (ak­ty­nu) do 103 (lo­ren­su);


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktynowy

przy­miot­nik od: aktyn


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ak­ty­nu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktyntasza

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ak­tów­ka


Źródła:

Wiktionary

Aktynula

plank­to­nicz­na larwa wy­stę­pu­ją­ca w cyklu roz­wo­jo­wym niek­tó­rych stuł­bio­pła­wów, przy­po­mi­na­ją­ca bu­do­wą po­li­pa; ak­ti­nu­la


Źródła:

SJP.pl

Aktyw

ak­tyw­na grupa człon­ków or­ga­ni­za­cji lub par­tii


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) naj­bar­dziej war­to­ścio­wa, ak­tyw­na grupa w obrę­bie or­ga­ni­za­cji

 (1.2) hist. w PRL-u: człon­ko­wie władz PZPR wszel­kich szcze­bli, a w szer­szym zna­cze­niu także człon­ko­wie sprzy­mie­rzo­nych z PZPR stron­nictw i związ­ków za­wo­do­wych;

 (1.3) hist. eufem. w PRL-u: czło­nek do­raź­nie po­wo­ły­wa­nych bo­jó­wek par­tyj­nych słu­żą­cych do roz­pę­dza­nia pro­te­stów


Aktyw (łac. "ac­ti­vus" – czyn­ny) – okre­śle­nie od­no­szą­ce się do człon­ków danej or­ga­ni­za­cji, wy­ka­zu­ją­cych się naj­więk­szą ak­tyw­no­ścią.

W okre­sie PRL ter­min ten sto­so­wa­no w no­wo­mo­wie po­li­tycz­nej w na­stę­pu­ją­cych zna­cze­niach:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywa

1. eko­no­mia: środ­ki go­spo­dar­cze (m.in. nie­ru­cho­mo­ści, to­wa­ry) go­to­we do dy­spo­zy­cji w danym mo­men­cie przez jed­nost­kę go­spo­dar­czą bę­dą­cą w ich po­sia­da­niu;
2. prze­no­śnie: mocne stro­ny kogoś lub cze­goś


rze­czow­nik, ro­dzaj nie­mę­sko­o­so­bo­wy, licz­ba mnoga

 (1.1) księg. kon­tro­lo­wa­ne przez jed­nost­kę go­spo­dar­czą za­so­by ma­jąt­ko­we o wia­ry­god­nie okre­ślo­nej war­to­ści, które użyte spo­wo­du­ją wpływ do jed­nost­ki ko­rzy­ści eko­no­micz­nych;


Ak­ty­wa (z łac. "ac­ti­vus" ‘czyn­ny’ od "actus" ‘czyn’, "actum" ‘rzecz zro­bio­na’ od "ago, agere" ‘pro­wa­dzić; czy­nić; dzia­łać’) – kon­tro­lo­wa­ne przez jed­nost­kę go­spo­dar­czą za­so­by ma­jąt­ko­we o wia­ry­god­nie okre­ślo­nej war­to­ści, uzy­ska­ne w wy­ni­ku przesz­łych zda­rzeń, które spo­wo­du­ją w przysz­ło­ści wpływ do jed­nost­ki ko­rzy­ści eko­no­micz­nych. Jeśli zasób ma­jąt­ko­wy nie speł­nia któ­re­goś z po­wyż­szych kry­te­riów, nie może być ujęty w bi­lan­sie.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywacja

1. w che­mii i fi­zy­ce: wzma­ga­nie dzia­ła­nia ja­kie­goś pro­ce­su, me­cha­niz­mu, or­ga­niz­mu;
2. w te­le­ko­mu­ni­ka­cji: przy­łą­cze­nie te­le­fo­nu do od­po­wied­niej sieci, roz­po­czy­na­ją­ce i gwa­ran­tu­ją­ce jego dzia­ła­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. fiz. wzma­ga­nie dzia­ła­nia ja­kie­goś pro­ce­su, me­cha­niz­mu, or­ga­niz­mu

 (1.2) techn. przy­łą­cze­nie te­le­fo­nu do od­po­wied­niej sieci, roz­po­czy­na­ją­ce i gwa­ran­tu­ją­ce jego dzia­ła­nie


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywacyjność

→ ak­ty­wa­cyj­ny


Patrz:aktywacyjny

Źródła:

SJP.pl

Aktywacyjny

do­ty­czą­cy ak­ty­wa­cji (np. ana­li­za ak­ty­wa­cyj­na, usłu­gi ak­ty­wa­cyj­ne)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­ty­wa­cją, do­ty­czą­cy ak­ty­wa­cji, słu­żą­cy do ak­ty­wa­cji


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywator

1. sub­stan­cja przy­spie­sza­ją­ca pewną re­ak­cję po zmie­sza­niu jej z ka­ta­li­za­to­rem; pro­mo­tor;
2. w in­for­ma­ty­ce: pro­gram kom­pu­te­ro­wy uwie­rzy­tel­nia­ją­cy wpi­sy­wa­ny numer se­ryj­ny, za­po­bie­ga­ją­cy pi­ract­wu kom­pu­te­ro­we­mu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) coś, co uru­cha­mia, przy­spie­sza albo wzmac­nia dzia­ła­nie ja­kie­goś pro­ce­su, re­ak­cji che­micz­nej czy urzą­dze­nia


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywista

czło­nek or­ga­ni­za­cji, par­tii itp. mocno za­an­ga­żo­wa­ny w jej dzia­łal­ność


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) bar­dzo czyn­ny czło­nek or­ga­ni­za­cji wal­czą­cy w imię okre­ślo­nych praw lub prze­ko­nań

 (1.2) hist. zwo­len­nik kie­run­ku po­li­ty­ki pol­skiej okre­su pier­wszej wojny świa­to­wej, dą­żą­ce­go do współ­pra­cy z oku­pu­ją­cy­mi Niem­ca­mi i Au­stro-Wę­gra­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywistka

→ ak­ty­wi­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fż. od: ak­ty­wi­sta


Patrz:aktywista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywistowski

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) rzad. zwią­za­ny z ak­ty­wi­stą, do­ty­czą­cy ak­ty­wi­sty


Źródła:

Wiktionary

Aktywistyczny

od­no­szą­cy się do ak­ty­wiz­mu


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ak­ty­wiz­mem lub ak­ty­wi­sta­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywizacja

czy­nie­nie cze­goś ak­tyw­nym; także: po­bu­dza­nie do dzia­ła­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­bu­dza­nie do dzia­ła­nia; uru­cha­mia­nie ak­tyw­no­ści


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywizacyjny

do­ty­czą­cy ak­ty­wi­za­cji


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ak­ty­wi­za­cji; po­bu­dza­ją­cy kogoś do dzia­ła­nia, zwięk­sza­nia ak­tyw­no­ści


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywizator

czło­wiek ak­ty­wi­zu­ją­cy, uak­tyw­nia­ją­cy in­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) ktoś, kto po­bu­dza do dzia­ła­nia, ini­cju­je ak­tyw­ność lub mo­ty­wu­je in­nych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywizatorka

→ ak­ty­wi­za­tor


Patrz:aktywizator

Źródła:

SJP.pl

Aktywizm

ak­tyw­ność, czyn­na po­sta­wa uczest­ni­cze­nia w życiu or­ga­ni­za­cyj­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) czyn­na po­sta­wa; bycie ak­tyw­nym

 (1.2) hist. kie­ru­nek po­li­tycz­ny w okre­sie I wojny świa­to­wej za­bie­ga­ją­cy o po­wią­za­nie pol­skiej po­li­ty­ki z Niem­ca­mi i Au­stro-Wę­gra­mi

 (1.3) filoz. prze­ko­na­nie my­śli­ciel­skie o pier­wszeń­stwie ak­tyw­no­ści i zmia­ny nad sta­ło­ścią


Ak­ty­wizm – dzia­ła­nia i wy­sił­ki na rzecz pro­mo­wa­nia, utrud­nia­nia, kie­ro­wa­nia lub in­ter­we­nio­wa­nia w re­for­my spo­łecz­ne, po­li­tycz­ne, eko­no­micz­ne lub śro­do­wi­sko­we z pra­gnie­niem wpro­wa­dze­nia zmian w od­bio­rze spo­łecz­nym ob­sza­ru bę­dą­ce­go te­ma­tem dzia­łań.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywizowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) książk. po­bu­dza­nie do ak­tyw­no­ści, dzia­ła­nia


Źródła:

Wiktionary

Aktywizować

czy­nić coś ak­tyw­nym, po­bu­dzać do dzia­ła­nia; oży­wiać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. zak­ty­wi­zo­wać)

 (1.1) po­bu­dzać do dzia­ła­nia, wpro­wa­dzać w stan ak­tyw­no­ści

 (1.2) włą­czać coś, co było nie­ak­tyw­ne

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny ak­ty­wi­zo­wać się (dk. zak­ty­wi­zo­wać się)

 (2.1) sta­wać się ak­tyw­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywizująco

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób za­chę­ca­ją­cy do ak­tyw­no­ści, po­bu­dza­ją­cy do dzia­ła­nia


Źródła:

Wiktionary

Aktywizujący

czy­nić coś ak­tyw­nym, po­bu­dzać do dzia­ła­nia; oży­wiać


Patrz:aktywizować

Źródła:

SJP.pl

Aktywnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) w spo­sób ak­tyw­ny


Źródła:

Wiktionary

Aktywniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: ak­tyw­nie


Źródła:

SJP.pl

Aktywniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: ak­tyw­ny


Źródła:

SJP.pl

Aktywnościowy

→ ak­tyw­ność


Patrz:aktywność

Źródła:

SJP.pl

Aktywność

bycie ak­tyw­nym


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) dzia­ła­nie, prze­ja­wia­nie ini­cja­ty­wy, bra­nie udzia­łu

 (1.2) chem. po­zor­ne efek­tyw­ne stę­że­nie sub­stan­cji w rozt­wo­rze;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktywny

1. dzia­ła­ją­cy lub skłon­ny do dzia­ła­nia, czyn­ny, dy­na­micz­ny;
2. w che­mii: zdol­ny do re­ak­cji che­micz­nej lub ma­ją­cy wpływ na jej prze­bieg;
3. o wul­ka­nie: czyn­ny, nie­wy­ga­sły


przy­miot­nik

 (1.1) bio­rą­cy w czymś żywy udział, prze­ja­wia­ją­cy ini­cja­ty­wę; czyn­ny; dzia­ła­ją­cy

 (1.2) chem. zdol­ny do re­ak­cji che­micz­nej lub przy­spie­sza­ją­cy ją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktywowalność

→ ak­ty­wo­wal­ny


Patrz:aktywowalny

Źródła:

SJP.pl

Aktywowalny

da­ją­cy się ak­ty­wo­wać


Źródła:

SJP.pl

Aktywowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) czy­nie­nie cze­goś ak­tyw­nym


Źródła:

Wiktionary

Aktywować

1. w che­mii i fi­zy­ce: wzma­gać dzia­ła­nie ja­kie­goś pro­ce­su, me­cha­niz­mu, or­ga­niz­mu;
2. w te­le­ko­mu­ni­ka­cji: przy­łą­czać te­le­fon (zwła­szcza ko­mór­ko­wy) do od­po­wied­niej sieci, roz­po­czy­na­jąc i gwa­ran­tu­jąc jego dzia­ła­nie


cza­sow­nik prze­chod­ni dwu­a­spek­to­wy

 (1.1) spra­wiać, że coś staje się ak­tyw­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Aktówka

tecz­ka słu­żą­ca do prze­cho­wy­wa­nia akt, do­ku­men­tów


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pła­ska torba na do­ku­men­ty


Ak­tów­ka – pro­sto­kąt­na, sztyw­na torba, zwy­kle ze skóry lub z ma­te­ria­łu imi­tu­ją­ce­go skórę. Uży­wa­na naj­czę­ściej przez praw­ni­ków i biz­nes­me­nów do prze­no­sze­nia waż­nych do­ku­men­tów. Czę­sto za­my­ka­na na zamek szy­fro­wy lub klucz.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Aktówkowy

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­tów­ką, do­ty­czą­cy ak­tów­ki


Źródła:

Wiktionary

Akubus

wóz na­pę­dza­ny aku­mu­la­to­ra­mi elek­trycz­ny­mi


Źródła:

SJP.pl

Akuczi

ro­dzaj gry­zo­ni z ro­dzi­ny agu­tio­wa­tych


Aku­czi ("My­o­proc­ta") – ro­dzaj ssa­ków z ro­dzi­ny agu­tio­wa­tych (Da­sy­proc­ti­dae).


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akulturacja

1. przyj­mo­wa­nie wzor­ców kul­tu­ro­wych przez jed­nost­kę
2. wyt­wór pro­ce­su akul­tu­ra­cji, kul­tu­ra


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) so­cjol. przy­ję­cie przez osobę lub grupę kul­tu­ry innej grupy


Akul­tu­ra­cja – ter­min sto­so­wa­ny w na­u­kach spo­łecz­nych (m.in. an­tro­po­lo­gia, et­no­lo­gia, pe­da­go­gi­ka, psy­cho­lo­gia, so­cjo­lo­gia) oraz na­u­kach o za­rzą­dza­niu (m.in. za­rzą­dza­nie mię­dzy­kul­tu­ro­we, kul­tu­ra or­ga­ni­za­cji) na okre­śle­nie zja­wisk za­cho­dzą­cych na styku kul­tur po­mię­dzy ludź­mi (jed­nost­ka­mi i gru­pa­mi).


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akulturacyjny

→ akul­tu­ra­cja


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z pro­ce­sem przys­wa­ja­nia ele­men­tów obcej kul­tu­ry


Patrz:akulturacja

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akumulacja

1. gro­ma­dze­nie (się) cze­goś, zbie­ra­nie (się) cze­goś;
2. w eko­no­mii: zwięk­sza­nie środ­ków in­we­sty­cyj­nych oraz za­so­bów i re­zerw fi­nan­so­wych w prze­ci­wień­stwie do wy­dat­ko­wa­nia na bie­żą­cą kon­sump­cję


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. gro­ma­dze­nie lub na­gro­ma­dze­nie się cze­goś

 (1.2) ekon. przez­na­cza­nie czę­ści do­cho­du na­ro­do­we­go na in­we­sty­cje;

 (1.3) geol. pro­ces gro­ma­dze­nia się osa­dów na po­wierzch­ni ziemi albo na dnie ba­se­nów wod­nych, po­wo­do­wa­ny zaz­wy­czaj dzia­łal­no­ścią wia­tru, wody lub lo­dow­ców, pro­wa­dzą­cy do pow­sta­nia skał osa­do­wych;


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akumulacyjny

do­ty­czą­cy aku­mu­la­cji (np. zja­wi­ska aku­mu­la­cyj­ne, ten­den­cje aku­mu­la­cyj­ne)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aku­mu­la­cją, gro­ma­dze­niem

 (1.2) geol. zwią­za­ny z aku­mu­la­cją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akumulator

urzą­dze­nie do gro­ma­dze­nia ener­gii, do­ła­do­wy­wa­ne wie­lo­krot­nie


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. urzą­dze­nie słu­żą­ce do ma­ga­zy­no­wa­nia ener­gii (elek­trycz­nej, me­cha­nicz­nej lub ciepl­nej)

 (1.2) in­form. re­jestr pro­ce­so­ra prze­cho­wu­ją­cy wynik ope­ra­cji


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akumulatorek

zdrob­nie­nie od: aku­mu­la­tor


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) techn. ba­te­ria, którą można po­now­nie na­ła­do­wać

 (1.2) zdrobn. od: aku­mu­la­tor


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akumulatornia

po­mie­szcze­nie, w któ­rym pra­cu­ją aku­mu­la­to­ry


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) po­mie­szcze­nie, w któ­rym pra­cu­ją aku­mu­la­to­ry


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akumulatorownia

po­mie­szcze­nie lub bu­dy­nek na aku­mu­la­to­ry


Źródła:

SJP.pl

Akumulatorowo-Sieciowy

za­si­la­ny prą­dem z aku­mu­la­to­ra lub z sieci


Źródła:

SJP.pl

Akumulatorowy

→ aku­mu­la­tor, np. wózek aku­mu­la­to­ro­wy, ba­te­ria aku­mu­la­to­ro­wa


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) techn. zwią­za­ny z aku­mu­la­to­rem; wy­ko­rzy­stu­ją­cy aku­mu­la­tor do za­si­la­nia


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akumulować

gro­ma­dzić, sku­piać, zbie­rać


cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­ku­mu­lo­wać)

 (1.1) do­ko­ny­wać aku­mu­la­cji

cza­sow­nik zwrot­ny nie­do­ko­na­ny aku­mu­lo­wać się (dk. za­ku­mu­lo­wać się)

 (2.1) być aku­mu­lo­wa­nym


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akunin

naz­wi­sko


Źródła:

SJP.pl

Akupresura

nie­kon­wen­cjo­nal­na me­to­da le­cze­nia, po­le­ga­ją­ca na na­ci­ska­niu okre­ślo­nych punk­tów ciała pa­cjen­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. wy­wo­dzą­ca się z Chin tra­dy­cyj­na me­to­da le­cze­nia po­le­ga­ją­ca na na­ci­ska­niu, ma­so­wa­niu i opu­ki­wa­niu ciała;


Ten ar­ty­kuł opi­su­je te­o­rie, me­to­dy lub czyn­no­ści niez­god­ne ze współ­czes­ną wie­dzą me­dycz­ną.

Aku­pre­su­ra – pse­u­do­me­dycz­na me­to­da le­cze­nia po­cho­dzą­ca z Chin, znana już 7 ty­się­cy lat temu. Po­le­ga na do­ty­ka­niu, gła­ska­niu, uci­ska­niu lub opu­ki­wa­niu okre­ślo­nych miejsc na ciele czło­wie­ka. Aku­pre­su­ra jest "mięk­ką" wer­sją aku­punk­tu­ry. Po­mi­mo nie­wy­ka­za­nej na­u­ko­wo sku­tecz­no­ści, we­dług jej zwo­len­ni­ków jest ona cen­nym uzu­peł­nie­niem me­dy­cy­ny kon­wen­cjo­nal­nej.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akupresurowy

→ aku­pre­su­ra


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z aku­pre­su­rą, do­ty­czą­cy aku­pre­su­ry


Patrz:akupresura

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akupresurzysta

osoba fa­cho­wo sto­su­ją­ca wobec kogoś aku­pre­su­rę


Źródła:

SJP.pl

Akupresurzystka

→ aku­pre­su­rzy­sta


Patrz:akupresurzysta

Źródła:

SJP.pl

Akupunkt

miej­sce za­koń­czeń ner­wo­wych w skó­rze lub tkan­ce pod­skór­nej, szcze­gól­nie wraż­li­we na sty­mu­la­cję przez na­kłu­cie, ucisk lub masaż


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) med. wy­o­dręb­nio­ne miej­sce na po­wierzch­ni ciała, które we­dług zasad tra­dy­cyj­nej me­dy­cy­ny chiń­skiej jest po­wią­za­ne funk­cjo­nal­nie z okre­ślo­ny­mi na­rzą­da­mi lub ukła­da­mi or­ga­niz­mu; jego sty­mu­la­cja (np. przez na­kłu­cie, ucisk lub cie­pło) ma wpły­wać na re­gu­la­cję pro­ce­sów fiz­jo­lo­gicz­nych i ła­go­dze­nie do­le­gli­wo­ści


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akupunktura

da­le­kows­chod­nia me­to­da le­cze­nia, po­le­ga­ją­ca na wbi­ja­niu igieł w okre­ślo­ne punk­ty ciała pa­cjen­ta; na­kłu­wa­nie, igło­te­ra­pia


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. sztu­ka le­cze­nia po­le­ga­ją­ca na wbi­ja­niu igieł w okre­ślo­ne miej­sca na ciele czło­wie­ka;


Ten ar­ty­kuł opi­su­je te­o­rie, me­to­dy lub czyn­no­ści niez­god­ne ze współ­czes­ną wie­dzą me­dycz­ną.

Aku­punk­tu­ra (z acus „igła”, punc­tu­ra „(u)kłu­cie”; chiń. 針灸 zhēnjiǔ) – tech­ni­ka le­cze­nia wy­wo­dzą­ca się z Da­le­kie­go Wscho­du (Chiny, Ja­po­nia, Mon­go­lia). Jest obec­nie uz­na­wa­na w wielu kra­jach jako uzu­peł­nie­nie me­dy­cy­ny kon­wen­cjo­nal­nej, cho­ciaż nie ma na­u­ko­wych do­wo­dów na jej sku­tecz­ność, a ana­li­zy badań kli­nicz­nych wska­zu­ją na silną stron­ni­czość tych, które są pro­wa­dzo­ne w kra­jach Da­le­kie­go Wscho­du.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akupunkturowy

zwią­za­ny z aku­punk­tu­rą


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aku­punk­tu­rą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akupunkturzysta

osoba fa­cho­wo sto­su­ją­ca wobec kogoś aku­punk­tu­rę


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. spe­cja­li­sta le­czą­cy aku­punk­tu­rą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akupunkturzystka

→ aku­punk­tu­rzy­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) med. spe­cja­list­ka le­czą­ca aku­punk­tu­rą


Patrz:akupunkturzysta

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akurat

przy­słó­wek:
1. pod­kre­śla­ją­cy wyraz, któ­re­mu to­wa­rzy­szy; wła­śnie;
2. oz­na­cza­ją­cy: w tym cza­sie; wła­śnie;
3. ma­ją­cy cha­rak­ter wy­krzy­knie­nia, wy­ra­ża­ją­cy za­prze­cze­nie, nie­do­wie­rza­nie itp.


par­ty­ku­ła

 (1.1) pod­kre­śle­nie do­kład­no­ści in­for­ma­cji; wła­śnie tak / tyle / …

 (1.2) pod­kre­śle­nie, wska­za­nie obiek­tu lub obiek­tów wy­róż­nio­nych spoś­ród in­nych

przy­słó­wek czasu

 (2.1) wska­za­nie chwi­li, w któ­rej ma lub miało miej­sce zda­rze­nie lub że chwi­lę wcze­śniej się za­koń­czy­ło

wy­krzy­knik

 (3.1) za­prze­cze­nie, pro­test wobec za­sta­ne­go stanu lub wcze­śniej­szej wy­po­wie­dzi


Aku­rat – pol­ski ze­spół mu­zycz­ny za­ło­żo­ny w 1994 roku w Biel­sku-Bia­łej.

Graną przez ze­spół mu­zy­kę trud­no za­li­czyć do jed­ne­go, kon­kret­ne­go nurtu mu­zycz­ne­go. Za­wie­ra ona w sobie ele­men­ty rocka, ska, reg­gae, punk rocka, pop oraz funk rocka. Człon­ko­wie grupy okre­śla­ją swoją mu­zy­kę jako "po­ez­ję ska-kaną". Cechą cha­rak­te­ry­stycz­ną ich tek­stów jest za­ba­wa sło­wa­mi.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akuratnie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) pot. do­kład­nie, sta­ran­nie, po­rząd­nie

 (1.2) gw-pl|Poz­nań. sta­ran­nie

przy­słó­wek czasu

 (2.1) łódź. wła­śnie w tym mo­men­cie, wtedy

 (2.2) łódź. wła­śnie, aku­rat aku­rat, wła­śnie


Źródła:

Wiktionary

Akuratniej

sto­pień wyż­szy od przy­słów­ka: aku­rat­nie; bar­dziej aku­rat­nie


Źródła:

SJP.pl

Akuratniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: aku­rat­ny; bar­dziej aku­rat­ny


Źródła:

SJP.pl

Akuratność

→ aku­rat­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aku­rat­ne; cecha tych, któ­rzy są aku­rat­ni


Patrz:akuratny

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuratny

do­kład­ny, punk­tu­al­ny


przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (1.1) daw. do­kład­ny, sta­ran­ny

 (1.2) łódź. do­kład­ny, sta­ran­ny

 (1.4) gw-pl|Poz­nań. do­kład­ny, sta­ran­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akustoelektroniczny

przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z urzą­dze­niem lub zja­wi­skiem łą­czą­cym fale dźwię­ko­we z sy­gna­ła­mi elek­trycz­ny­mi


Źródła:

Wiktionary

Akustoelektronika

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) dzie­dzi­na zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem i wy­ko­rzy­sta­niem wza­jem­nych od­dzia­ły­wań fal aku­stycz­nych z polem elek­trycz­nym, w tym przet­wa­rza­niem sy­gna­łów dźwię­ko­wych na elek­trycz­ne i od­wrot­nie


Aku­sto­e­lek­tro­ni­ka – gałąź elek­tro­ni­ki ba­zu­ją­ca na zja­wi­sku pro­pa­ga­cji aku­stycz­nych fal po­wierzch­nio­wych (AFP) w krysz­ta­łach (naj­czę­ściej pie­zo­e­lek­trycz­nych) i od­dzia­ły­wa­niu tych fal z no­śni­ka­mi ła­dun­ków elek­trycz­nych.

Aku­sto­e­lek­tro­ni­ka zaj­mu­je się te­o­rią oraz prak­tycz­ny­mi aspek­ta­mi kon­struk­cji ta­kich ukła­dów z AFP jak:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akustooptyczny

→ aku­sto­op­ty­ka


Patrz:akustooptyka

Źródła:

SJP.pl

Akustooptyka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. dzie­dzi­na fi­zy­ki i tech­ni­ki zaj­mu­ją­ca się od­dzia­ły­wa­niem fal świetl­nych z fa­la­mi aku­stycz­ny­mi (zaz­wy­czaj ul­tradź­wię­ka­mi) w oś­rod­kach ma­te­rial­nych


Źródła:

Wiktionary

Akustyczka

→ aku­styk


Patrz:akustyk

Źródła:

SJP.pl

Akustycznie

przy­słó­wek spo­so­bu

 (1.1) fiz. od­no­sząc się do dźwię­ku i jego wła­ści­wo­ści

 (1.2) muz. bez uży­cia wzmac­nia­czy elek­trycz­nych


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akustyczniejszy

sto­pień wyż­szy od przy­miot­ni­ka: aku­stycz­ny


Źródła:

SJP.pl

Akustyczno-Artykulacyjny

do­ty­czą­cy aku­sty­ki i ar­ty­ku­la­cji


Źródła:

SJP.pl

Akustyczno-Optyczny

do­ty­czą­cy za­rów­no aku­sty­ki, jak i op­ty­ki (np. sy­gna­li­za­to­ry aku­stycz­no-op­tycz­ne)


Źródła:

SJP.pl

Akustyczność

wła­ści­wo­ści wnę­trza pod wzglę­dem sły­szal­no­ści dźwię­ków


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) od­przym. cecha tego, co jest aku­stycz­ne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akustyczny

1. do­ty­czą­cy dźwię­ku; za­pew­nia­ją­cy od­po­wied­nie roz­cho­dze­nie się dźwię­ku (np. aku­stycz­ne wnę­trze sali kon­cer­to­wej);
2. nie­i­zo­lu­ją­cy ha­ła­sów (aku­stycz­ne miesz­ka­nie w bloku)


przy­miot­nik

 (1.1) od­no­szą­cy się do zja­wisk dźwię­ko­wych

 (1.2) fiz. od­po­wied­nio prze­no­szą­cy dźwięk, z dobrą aku­sty­ką

 (1.3) muz. do­ty­czą­cy in­stru­men­tu wy­po­sa­żo­ne­go w na­tu­ral­ny re­zo­na­tor i do mu­zy­ki wy­ko­ny­wa­nej na nim

 (1.4) muz. uży­wa­ją­cy nie­ze­lek­try­fi­ko­wa­nych, tra­dy­cyj­nych in­stru­men­tów

 (1.5) techn. nie­i­zo­lu­ją­cy od ha­ła­sów

 (1.6) eufem. obraź. au­ty­stycz­ny


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akustyk

1. fizyk spe­cja­li­zu­ją­cy się w aku­sty­ce;
2. spe­cja­li­sta od roz­cho­dze­nia się fal dźwię­ko­wych w pew­nym po­mie­szcze­niu lub na pew­nej prze­strze­ni


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) spe­cja­li­sta w dzie­dzi­nie aku­sty­ki – nauki o fa­lach dźwię­ko­wych

 (1.2) spe­cja­li­sta zaj­mu­ją­cy się ja­ko­ścią dźwię­ku i ob­słu­gą sprzę­tu na­gła­śnia­ją­ce­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akustyka

1. dział fi­zy­ki i tech­ni­ki obej­mu­ją­cy naukę o wyt­wa­rza­niu, od­bio­rze i roz­cho­dze­niu się fal sprę­ży­stych w oś­rod­ku ga­zo­wym, cie­kłym i sta­łym;
2. wa­run­ki roz­cho­dze­nia się fal dźwię­ko­wych w pew­nym po­mie­szcze­niu lub na pew­nej prze­strze­ni


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) fiz. dział fi­zy­ki, nauka o dźwię­ku i roz­cho­dze­niu się fal sprę­ży­stych w róż­nych oś­rod­kach

 (1.2) fiz. muz. wa­run­ki wnę­trza de­cy­du­ją­ce o roz­cho­dze­niu się w nim dźwię­ków

forma rze­czow­ni­ka.

 (2.1) D. i B. lp. od: aku­styk


Aku­sty­ka (stgr. ἀκουστός "aku­stós" „sły­szal­ny” od ἀκούω "akuo" „sły­szę”) – dział fi­zy­ki i tech­ni­ki zaj­mu­ją­cy się zja­wi­ska­mi zwią­za­ny­mi z pow­sta­wa­niem, pro­pa­ga­cją i od­dzia­ły­wa­niem fal aku­stycz­nych. Ze wzglę­du na róż­no­rod­ność dzia­łów aku­sty­ka jest obec­nie trak­to­wa­na jako nauka in­ter­dy­scy­pli­nar­na, obej­mu­ją­ca poś­wię­co­ną za­gad­nie­niom pod­sta­wo­wym aku­sty­kę ogól­ną, oraz sze­reg dzia­łów aku­sty­ki sto­so­wa­nej, zaj­mu­ją­cych się prak­tycz­nym za­sto­so­wa­niem zja­wisk aku­stycz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akuszer

1. daw­niej: osoba spe­cja­li­zu­ją­ca się w od­bie­ra­niu po­ro­dów; po­łoż­nik, po­łoż­ny;
2. osoba lub zja­wi­sko wy­wo­łu­ją­ce okre­ślo­ny stan rze­czy, np. aku­szer na­cjo­na­liz­mu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) med. zob. po­łoż­nik.

 (1.2) przen. osoba, która czyn­nie wspo­ma­ga jakąś prze­mia­nę lub pow­sta­nie cze­goś


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuszeria

gałąź me­dy­cy­ny do­ty­czą­ca prze­bie­gu ciąży, po­ro­du i okre­su po­po­ro­do­we­go; po­łoż­nict­wo


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) daw. po­łoż­nict­wo


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuszerka

pie­lę­gniar­ka spe­cja­li­zu­ją­ca się w od­bie­ra­niu po­ro­dów; po­łoż­na


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. po­łoż­na;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuszerski

przy­miot­nik od: aku­szer


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) przest. med. zwią­za­ny z osobą lub za­wo­dem aku­sze­ra, aku­szer­stwem


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuszerstwo

po­łoż­nict­wo; dział me­dy­cy­ny do­ty­czą­cy te­o­rii i prak­ty­ki w za­kre­sie ciąży, po­ro­du i płodu


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) przest. po­łoż­nict­wo


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuszeryjny

przy­miot­nik od: aku­sze­ria


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z aku­sze­rią, do­ty­czą­cy aku­sze­rii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akut

ak­cent sa­mo­gło­ski krót­kiej


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) fonet. ak­cent ostry;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akutancja

Aku­tan­cja, ostrość kon­tu­ro­wa, efekt kon­tu­ro­wy, efekt brze­go­wy – pa­ra­metr w op­ty­ce okre­śla­ją­cy sze­ro­kość przej­ścia to­nal­ne­go w ob­sza­rze kon­tu­ru, czyli na gra­ni­cy wy­raź­nie kon­tra­sto­wych szcze­gó­łów obra­zu.

W przy­rzą­dach op­tycz­nych aku­tan­cja jest po­chod­ną zdol­no­ści roz­dziel­czej obiek­ty­wu oraz jego ostro­ści.


Źródła:

Wikipedia

Akutermiczny

o dnie garn­ków, pa­tel­ni - ma­ją­cy zdol­ność szyb­kie­go ku­mu­lo­wa­nia i rów­no­mier­ne­go od­da­wa­nia cie­pła


Źródła:

SJP.pl

Akutowy

zwią­za­ny z aku­tem


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) fonet. zwią­za­ny z aku­tem, do­ty­czą­cy akutu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuzatiwus

aku­za­ti­wus, aku­za­tyw, bier­nik; w ję­zy­koz­naw­stwie:
1. czwar­ty przy­pa­dek w pol­skiej de­kli­na­cji, od­po­wia­da­ją­cy na py­ta­nia: kogo? co?, który w zda­niu pełni funk­cję do­peł­nie­nia bliż­sze­go;
2. forma wy­ra­zo­wa tego przy­pad­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gram. zob. bier­nik.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuzator

daw­niej: oskar­ży­ciel


Źródła:

SJP.pl

Akuzatyw

ac­cu­sa­ti­vus, aku­za­ti­wus, bier­nik; w ję­zy­koz­naw­stwie:
1. czwar­ty przy­pa­dek w pol­skiej de­kli­na­cji, od­po­wia­da­ją­cy na py­ta­nia: kogo? co?, który w zda­niu pełni funk­cję do­peł­nie­nia bliż­sze­go;
2. forma wy­ra­zo­wa tego przy­pad­ka


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) gram. bier­nik


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akuzatywny

→ aku­za­tyw


Patrz:akuzatyw

Źródła:

SJP.pl

Akuzmatyczny

przy­miot­nik

 (1.1) o dźwię­ku: bez związ­ku ze źró­dłem


Źródła:

Wiktionary

Akwadag

za­wie­si­na gra­fi­tu ko­lo­i­dal­ne­go w wo­dzie, uży­wa­na do po­kry­wa­nia wew­nętrz­nych po­wierzch­ni lamp elek­tro­no­wych


Źródła:

SJP.pl

Akwaforcista

gra­fik wy­ko­rzy­stu­ją­cy ak­wa­for­tę w swej twór­czo­ści


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) szt. ar­ty­sta two­rzą­cy w tech­ni­ce ak­wa­for­ty


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwaforcistka

→ ak­wa­for­ci­sta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) szt. ar­tyst­ka two­rzą­ca w tech­ni­ce ak­wa­for­ty


Patrz:akwaforcista

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwaforta

kwa­so­ryt;
1. tech­ni­ka gra­ficz­na wklę­sła, w któ­rej obraz otrzy­mu­je się po­przez od­bi­ja­nie wy­tra­wio­ne­go kwa­sem ry­sun­ku na pły­cie mie­dzia­nej;
2. ry­ci­na wy­ko­na­na tą tech­ni­ką


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) szt. tech­ni­ka tra­wie­nia płyt z na­nie­sio­nym ry­sun­kiem i wy­ko­ny­wa­nia z nich od­bi­tek;

 (1.2) szt. gra­fi­ka wy­ko­na­na tech­ni­ką ak­wa­for­ty (1.1)


Ak­wa­for­ta, kwa­so­ryt (wł. "ac­qu­a­for­te" – mocna woda, czyli kwas azo­to­wy) – tech­ni­ka gra­ficz­na wklę­sła, także od­bit­ka otrzy­ma­na tą tech­ni­ką. Tech­ni­ka ak­wa­for­ty zo­sta­ła wy­na­le­zio­na na prze­ło­mie XV i XVI wieku, a spo­pu­la­ry­zo­wa­no ją w XVI wieku.

Po­le­ga na wy­ko­na­niu me­ta­lo­wej formy dru­ko­wej z ry­sun­kiem uzy­ska­nym za po­mo­cą tra­wie­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwafortowy

zwią­za­ny z ak­wa­for­tą


przy­miot­nik

 (1.1) szt. zwią­za­ny z ak­wa­for­tą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwakultura

1. ho­dow­la zwie­rząt i ro­ślin wod­nych;
2. nauka o ho­dow­li zwie­rząt i ro­ślin wod­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ekol. ryb. forma go­spo­dar­ki ludz­kiej, ma­ją­ca na celu zwięk­sze­nie po­zy­ski­wa­nia żyw­no­ści (rza­dziej in­nych pro­duk­tów) ze śro­do­wi­ska wod­ne­go;


Ak­wa­kul­tu­ra – forma go­spo­dar­ki ludz­kiej, ma­ją­ca na celu zwięk­sze­nie po­zy­ski­wa­nia żyw­no­ści (rza­dziej in­nych pro­duk­tów) ze śro­do­wi­ska wod­ne­go; po­le­ga na ho­dow­li wy­bra­nych ro­dza­jów or­ga­niz­mów wod­nych, głów­nie zwie­rzę­cych, w na­tu­ral­nych lub sztucz­nych zbior­ni­kach wod­nych – słod­ko- lub sło­no­wod­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwalung

apa­rat tle­no­wy do nur­ko­wa­nia


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ze­spół urzą­dzeń i czyn­ni­ków od­de­cho­wych poz­wa­la­ją­cych nur­ko­wi na swo­bod­ne nur­ko­wa­nie i prze­by­wa­nie pod wodą;


Ak­wa­lung ( Aqua-Lung, od łac. "aqua" – woda i ang. "lung" – płuco) – sprzęt, apa­rat umoż­li­wia­ją­cy płet­wo­nur­ko­wi prze­by­wa­nie pod wodą.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwalungowy

→ ak­wa­lung


Patrz:akwalung

Źródła:

SJP.pl

Akwamacja

eko­lo­gicz­na me­to­da roz­kła­du zwłok po­przez al­ka­licz­ną hy­dro­li­zę; re­so­ma­cja, kre­ma­cja wodna


Źródła:

SJP.pl

Akwamanila

dawne ozdob­ne na­czy­nie na wodę, słu­żą­ce do po­le­wa­nia rąk, uży­wa­ne mię­dzy in­ny­mi przy chrze­ści­jań­skich obrzę­dach re­li­gij­nych


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hist. szt. techn. na­czy­nie w kształ­cie dzban­ka lub fi­gur­ki, słu­żą­ce do prze­le­wa­nia wody, uży­wa­ne głów­nie w śred­nio­wie­czu do mycia rąk przy stole lub w obrzę­dach re­li­gij­nych, czę­sto wy­ko­na­ne z ce­ra­mi­ki, brązu lub mo­sią­dzu i bo­ga­to zdo­bio­ne


Ak­wa­ma­ni­le (ak­wa­ma­ni­la, ak­wa­ma­nil­la) (łac. "aqua" – woda, "manus" – ręka) - me­ta­lo­we lub ce­ra­micz­ne na­czy­nie na wodę do po­le­wa­nia rąk przy obrzę­dach li­tur­gicz­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwamanile

dawne ozdob­ne na­czy­nie na wodę, słu­żą­ce do po­le­wa­nia rąk, uży­wa­ne mię­dzy in­ny­mi przy chrze­ści­jań­skich obrzę­dach re­li­gij­nych


Źródła:

SJP.pl

Akwamaryn

ka­mień szla­chet­ny w ko­lo­rze wody mor­skiej, od­mia­na be­ry­lu; ak­wa­ma­ry­na


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) miner. przez­ro­czy­sty mi­ne­rał o nie­bie­ska­wo­zie­lo­nej bar­wie, od­mia­na be­ry­lu;

 (1.2) jubil. dro­go­cen­ny ka­mień szla­chet­ny


Ak­wa­ma­ryn ( aqua ma­ri­na „woda mor­ska”) – mi­ne­rał, bę­dą­cy krze­mia­nem glinu i be­ry­lu; błę­kit­ny lub nie­bie­sko­zie­lo­ny (w za­leż­no­ści od ilo­ści do­mie­szek związ­ków że­la­za) ka­mień szla­chet­ny, bę­dą­cy przez­ro­czy­stą od­mia­ną be­ry­lu.

Nazwę "ak­wa­ma­ryn" wpro­wa­dził w 1609 An­sel­mus de Boodt w swoim dzie­le "Gem­ma­rum et La­pi­dum Hi­sto­riia".


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwamaryna

ka­mień szla­chet­ny w ko­lo­rze wody mor­skiej, od­mia­na be­ry­lu; ak­wa­ma­ryn


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miner. zob. ak­wa­ma­ryn.

 (1.2) barwa nie­bie­ska­wo­zie­lo­na


Hasło wie­loz­nacz­ne. Moż­li­we zna­cze­nia:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwamarynowy

→ ak­wa­ma­ry­na


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­wa­ma­ry­ną, do­ty­czą­cy ak­wa­ma­ry­ny

przy­miot­nik ja­ko­ścio­wy

 (2.1) ma­ją­cy kolor ak­wa­ma­ry­ny


Patrz:akwamaryna

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwametria

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) chem. dział che­mii ana­li­tycz­nej zaj­mu­ją­cy się oz­na­cza­niem za­war­to­ści wody w róż­nych sub­stan­cjach


Ak­wa­me­tria – ze­spół metod z za­kre­su che­mii ana­li­tycz­nej ilo­ścio­wej obej­mu­ją­cej me­to­dy oz­na­cza­nia za­war­to­ści wody w sub­stan­cjach nie­or­ga­nicz­nych, or­ga­nicz­nych i ich mie­sza­ni­nach, w po­sta­ci cie­kłej (np. oleje), sta­łej (np. pro­duk­ty far­ma­ce­u­tycz­ne, susze ro­ślin­ne, mąka) lub ga­zo­wej.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akwanauta

[czy­taj: ak­fa­nał­ta] osoba pro­wa­dzą­ca ba­da­nia pod­wod­ne (zwy­kle płet­wo­nu­rek z ak­wa­lun­giem)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba pro­wa­dzą­ca ba­da­nia pod­wod­ne dna mor­skie­go


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwanautka

→ ak­wa­na­u­ta


Patrz:akwanauta

Źródła:

SJP.pl

Akwanautyczny

[czy­taj: ak­fa­nał­tycz­ny] do­ty­czą­cy ak­wa­na­u­ty­ki (np. ba­da­nia ak­wa­na­u­tycz­ne, sprzęt ak­wa­na­u­tycz­ny)


przy­miot­nik

 (1.1) zwią­za­ny z ak­wa­na­u­ty­ką; do­ty­czą­cy dzia­łal­no­ści i dłu­gie­go prze­by­wa­nia czło­wie­ka pod wodą


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwanautyka

[czy­taj: ak­fa­nał­ty­ka] ba­da­nia pod­wod­ne, głów­nie nad moż­li­wo­ścia­mi dłu­gotr­wa­łe­go prze­by­wa­nia czło­wie­ka pod wodą


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) nauk. techn. dzie­dzi­na zaj­mu­ją­ca się ba­da­niem, pro­jek­to­wa­niem i prak­ty­ką prze­by­wa­nia oraz po­ru­sza­nia się ludzi pod wodą przy uży­ciu spe­cja­li­stycz­ne­go sprzę­tu


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwapark

obiekt re­kre­a­cyj­ny zło­żo­ny z wielu wod­nych atrak­cji, np. zjeż­dżal­ni, sauny, tram­po­li­ny, sztucz­nej rzeki; aqu­a­park, aqua park, park wodny


Źródła:

SJP.pl

Akwaplan

narty wodne


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) sport. ina­czej → narty wodne


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwaplanacja

zja­wi­sko utra­ty przy­czep­no­ści opony na mo­krej na­wierzch­ni


Ak­wa­pla­na­cja ( aqu­a­pla­ning, hy­dro­pla­ning) – utra­ta przy­czep­no­ści opony pod­czas jazdy po na­wierzch­ni po­kry­tej wodą, spo­wo­do­wa­na two­rze­niem się war­stwy wody mię­dzy oponą a jezd­nią. W re­zul­ta­cie może wy­stą­pić utra­ta kon­tro­li nad po­ja­zdem. O ak­wa­pla­na­cję łatwo (mię­dzy in­ny­mi) pod­czas jazdy w cza­sie albo po de­szczu na as­fal­to­wych na­wierzch­niach z wy­gnie­cio­ny­mi ko­le­i­na­mi lub nie­rów­no­ścia­mi, w któ­rych zbie­ra i długo się utrzy­mu­je wy­star­cza­ją­co gruba war­stwa wody.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akwaponiczny

→ ak­wa­po­ni­ka


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy ak­wa­po­ni­ki


Patrz:akwaponika

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwaponika

sy­stem pro­duk­cji żyw­no­ści łą­czą­cy kon­wen­cjo­nal­ną ak­wa­kul­tu­rę (ho­dow­lę wod­nej fauny w zbior­ni­kach) z hy­dro­po­ni­ką (upra­wą ro­ślin w wo­dzie)


Ak­wa­po­ni­ka to sy­stem pro­duk­cji żyw­no­ści łą­czą­cy kon­wen­cjo­nal­ną ak­wa­kul­tu­rę (ho­dow­lę wod­nej fauny w zbior­ni­kach) z hy­dro­po­ni­ką (upra­wa ro­ślin w wo­dzie) w wyt­wo­rzo­nym sym­bio­tycz­nym śro­do­wi­sku. W kon­wen­cjo­nal­nej ak­wa­kul­tu­rze ek­skre­men­ty zwie­rząt ku­mu­lu­ją się w wo­dzie, zwięk­sza­jąc jej tok­sycz­ność.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akwaporyna

in­te­gral­ne biał­ko bło­no­we two­rzą­ce ka­na­ły uczest­ni­czą­ce w pro­ce­sie tran­spor­tu wody


Źródła:

SJP.pl

Akwarela

1. farba ma­lar­ska o spo­i­wie roz­pu­szczal­nym w wo­dzie; farba ak­wa­re­lo­wa, wodna;
2. tech­ni­ka ma­lar­ska po­le­ga­ją­ca na uży­wa­niu farb ak­wa­re­lo­wych;
3. obraz ma­lo­wa­ny far­ba­mi ak­wa­re­lo­wy­mi lub ma­lo­wa­ny inną tech­ni­ką, a na­stęp­nie la­wo­wa­ny


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) szt. roz­pu­szczal­na w wo­dzie farba sto­so­wa­na w ma­lar­stwie

 (1.2) szt. tech­ni­ka ma­lo­wa­nia ak­wa­re­la­mi (1.1);

 (1.3) szt. obraz na­ma­lo­wa­ny ak­wa­re­la­mi (1.1)


Ak­wa­re­la (fr. "aqu­a­rel­le" – „wod­ni­sty”, łac. "aqua" – „woda”) – okre­śle­nie tech­ni­ki ma­lar­skiej oraz nazwa obra­zów nią wy­ko­ny­wa­nych, sku­pia­ją­cych się wokół te­ma­tu pej­za­żu i mart­wej na­tu­ry. Tech­ni­ka ta, wy­ma­ga­ją­ca sto­so­wa­nia uni­ka­to­wych, in­dy­wi­du­al­nych roz­wią­zań ar­ty­stycz­nych, po­le­ga na ma­lo­wa­niu wodną za­wie­si­ną pig­men­tów na chłon­nym po­do­bra­ziu – zwy­cza­jo­wo na ce­lu­lo­zo­wym lub ba­weł­nia­nym pa­pie­rze.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwarelista

ar­ty­sta ma­lu­ją­cy ak­wa­re­lą


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) szt. ma­larz ma­lu­ją­cy obra­zy far­ba­mi ak­wa­re­lo­wy­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwarelistka

ar­tyst­ka ma­lu­ją­ca ak­wa­re­la­mi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) szt. ma­lar­ka ma­lu­ją­ca obra­zy far­ba­mi ak­wa­re­lo­wy­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwarelka

zdrob­nie­nie od: ak­wa­re­la


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) zdrobn. od: ak­wa­re­la (obraz)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwarelowy

zwią­za­ny z ak­wa­re­lą (np. farby ak­wa­re­lo­we, obra­zek ak­wa­re­lo­wy)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) szt. zwią­za­ny z ak­wa­re­lą, do­ty­czą­cy ak­wa­re­li, wy­ko­na­ny ak­wa­re­la­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwariarstwo

ak­wa­ry­sty­ka; wie­dza z za­kre­su ho­dow­li w ak­wa­riach ro­ślin i zwie­rząt, rów­nież sama ho­dow­la tych or­ga­niz­mów


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) hobby i dzie­dzi­na zaj­mu­ją­ca się ho­dow­lą i utrzy­my­wa­niem or­ga­niz­mów wod­nych w ak­wa­riach


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwariarz

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pot. ak­wa­ry­sta


Źródła:

Wiktionary

Akwariowy

przy­miot­nik od: ak­wa­rium


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­wa­rium, do­ty­czą­cy ho­dow­li w ak­wa­rium


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwarium

zbior­nik na wodę, zwy­kle szkla­ny, przez­na­czo­ny do ho­dow­li ro­ślin, ryb i in. or­ga­niz­mów wod­nych; bywa wy­po­sa­żo­ne w urzą­dze­nia utrzy­mu­ją­ce okre­ślo­ne wa­run­ki śro­do­wi­ska wod­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) duży, przez­ro­czy­sty, pro­sto­pa­dło­ścien­ny zbior­nik na wodę

 (1.2) ho­dow­la wodna (np. ryb) urzą­dzo­na w ak­wa­rium (1.1)

 (1.3) bu­dy­nek w ogro­dzie zo­o­lo­gicz­nym z ek­spo­zy­cją ryb

 (1.4) uczn. tram­waj

 (1.5) uczn. szko­ła

 (1.6) pot. przesz­klo­ne po­mie­szcze­nie


Ak­wa­rium ( aqu­a­rium, „na­czy­nie na wodę”) – sztucz­ny zbior­nik wodny o zróż­ni­co­wa­nych roz­mia­rach i kształ­tach, z co najm­niej jedną ścia­ną z ma­te­ria­łu przez­ro­czy­ste­go, zwy­kle ze szkła, słu­żą­cy do ho­dow­li oraz pre­zen­ta­cji or­ga­niz­mów ży­ją­cych w śro­do­wi­sku słod­ko- lub sło­no­wod­nym.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwarydy

trzy roje me­te­o­rów zwią­za­ne z ko­me­tą Hal­le­ya


Ak­wa­ry­dy – trzy roje me­te­o­rów zwią­za­ne z ko­me­tą Hal­le­ya (m.in. Eta Ak­wa­ry­dy wi­docz­ne mię­dzy 24 IV a 20 V). Ra­diant roju znaj­du­je się w kon­ste­la­cji Wod­ni­ka. Po­zo­sta­łe dwa roje można ob­ser­wo­wać po­mię­dzy 24 VII a 6 VIII, mak­si­mum przy­pa­da w 28 VII.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akwaryjny

→ ak­wa­rium


Patrz:akwarium

Źródła:

SJP.pl

Akwarysta

ho­dow­ca ryb i ro­ślin ak­wa­rio­wych; ak­wa­riarz


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) książk. ho­dow­ca zwie­rząt i ro­ślin ak­wa­rio­wych


Ak­wa­ry­sta – osoba zaj­mu­ją­ca się ak­wa­ry­sty­ką w ra­mach re­lak­su (hob­by­sta, mi­ło­śnik) lub za­wo­do­wo

(spe­cja­li­sta w za­kre­sie ak­wa­ry­sty­ki, ho­dow­ca zwie­rząt lub ro­ślin ak­wa­rio­wych). Ak­wa­ry­ści dzia­ła­ją sa­mo­dziel­nie, zrze­sza­ją się w klu­bach lub sto­wa­rzy­sze­niach ak­wa­ry­stów.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwarystka

wie­dza opar­ta na ob­ser­wa­cjach i doś­wiad­cze­niach z za­kre­su ho­dow­li zwie­rząt i ro­ślin w ak­wa­riach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) książk. ho­dow­czy­ni zwie­rząt i ro­ślin ak­wa­rio­wych


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwarystyczno-Zoologiczny

zwią­za­ny z ak­wa­ry­sty­ką i zo­o­lo­gią (np. sklep ak­wa­ry­stycz­no-zo­o­lo­gicz­ny)


Źródła:

SJP.pl

Akwarystyczny

→ ak­wa­ry­sty­ka


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­wa­ry­sty­ką, do­ty­czą­cy ak­wa­ry­sty­ki


Patrz:akwarystyka

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwarystyka

wie­dza opar­ta na ob­ser­wa­cjach i doś­wiad­cze­niach z za­kre­su ho­dow­li zwie­rząt i ro­ślin w ak­wa­riach


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ho­dow­la zwie­rząt wod­nych w ak­wa­rium

 (1.2) wie­dza na te­ma­ty zwią­za­ne z taką ho­dow­lą


Ak­wa­ry­sty­ka – dzie­dzi­na wie­dzy do­ty­czą­ca ho­dow­li wod­nych zwie­rząt i ro­ślin w ak­wa­rium, ama­tor­skie lub za­wo­do­we zaj­mo­wa­nie się ho­dow­lą or­ga­niz­mów wod­nych w ak­wa­riach. Ze wzglę­du na śro­do­wi­sko, z któ­re­go po­cho­dzą ho­do­wa­ne or­ga­niz­my, wy­róż­nia się ak­wa­ry­sty­kę słod­ko­wod­ną oraz mor­ską. Osoba zaj­mu­ją­ca się ak­wa­ry­sty­ką to ak­wa­ry­sta.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwaterapia

ogół za­bie­gów lecz­ni­czych z uży­ciem wody w róż­nych sta­nach sku­pie­nia; aqu­a­te­ra­pia, wo­do­lecz­nict­wo, hy­dro­te­ra­pia, hy­dro­pa­tia


Źródła:

SJP.pl

Akwaterrarium

od­mia­na wi­wa­rium bę­dą­ca po­łą­cze­niem ter­ra­rium (część lą­do­wa) i ak­wa­rium (część wodna)


Ak­wa­ter­ra­rium – od­mia­na wi­wa­rium za­wie­ra­ją­ca wy­ci­nek prze­strze­ni wod­nej i część słu­żą­cą jako ląd. Przez­na­czo­ne do ho­dow­li zwie­rząt wodno-lą­do­wych ta­kich jak np. żół­wie wodno-lą­do­we. Naj­czę­ściej jest to ak­wa­rium wy­peł­nio­ne wodą, a część lą­do­wą sta­no­wi pod­wie­sza­na lub pły­wa­ją­ca wy­sep­ka, bądź wy­sta­ją­ce z wody góry ka­mie­ni lub ko­rze­nie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akwatinta

ak­wa­tyn­ta;
1. tech­ni­ka gra­ficz­na po­le­ga­ją­ca na po­kry­wa­niu płyty wer­nik­sem i usu­wa­niu z niej ca­łych pła­szczyzn, a na­stęp­nie uży­ciu na niej kwasu azo­to­we­go;
2. ry­ci­na, od­bit­ka wy­ko­na­na tą tech­ni­ką


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) szt. po­dob­na do ak­wa­for­ty tech­ni­ka po­le­ga­ją­ca na tra­wie­niu pła­szczyzn;

 (1.2) szt. gra­fi­ka wy­ko­na­na ak­wa­tin­tą (1.1)


Ak­wa­tin­ta — od­mia­na tech­ni­ki druku wklę­słe­go zbli­żo­na do ak­wa­for­ty, nieg­dyś sto­so­wa­na jako jedna z metod odt­wa­rza­nia obra­zów i ry­sun­ków, dzi­siaj wy­ko­rzy­sty­wa­na już tylko jako tech­ni­ka ar­ty­stycz­na, a więc za­li­cza­na do gra­fi­ki warsz­ta­to­wej.

Wy­ko­na­nie formy dru­ko­wej w tej me­to­dzie po­le­ga na:


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwatorium

akwen por­to­wy, miej­sce po­sto­ju i ma­ne­wro­wa­nia stat­ków


Ak­wa­to­rium – ter­min o takim samym zna­cze­niu jak akwen, ale sto­so­wa­ny wobec ob­sza­rów wody o kon­kret­nym zna­cze­niu.

Ak­wa­to­rium por­to­we to wew­nętrz­na część po­wierzch­ni wod­nej portu lub przy­sta­ni. Jest ona oto­czo­na bu­dow­la­mi wod­ny­mi, ta­ki­mi jak na­brze­ża czy fa­lo­chro­ny, oraz ewen­tu­al­nie in­ny­mi for­ma­mi linii brze­go­wej, np.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akwatyczny

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) książk. zwią­za­ny z ży­wio­łem wody, do­ty­czą­cy wody (je­zio­ra, rzeki, morza)

 (1.2) szt. zaj­mu­ją­cy się te­ma­ty­ką ży­wio­łu wody, trak­tu­ją­cy o nim


Źródła:

Wiktionary

Akwatynta

ak­wa­tin­ta;
1. tech­ni­ka gra­ficz­na po­le­ga­ją­ca na po­kry­wa­niu płyty wer­nik­sem i usu­wa­niu z niej ca­łych pła­szczyzn, a na­stęp­nie uży­ciu na niej kwasu azo­to­we­go;
2. ry­ci­na, od­bit­ka wy­ko­na­na tą tech­ni­ką


Źródła:

SJP.pl

Akwawibron

1. urzą­dze­nie do lecz­ni­cze­go lub re­ha­bi­li­ta­cyj­ne­go hy­dro­ma­sa­żu;
2. za­bieg ta­kie­go ma­sa­żu


Źródła:

SJP.pl

Akwawita

daw­niej: wódka, go­rzał­ka; oko­wi­ta


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) przest. wódka


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwedukcik

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) zdrobn. od ak­we­dukt


Źródła:

Wiktionary

Akwedukt

w sta­ro­żyt­no­ści, śred­nio­wie­czu, obec­nie prze­de wszyst­kim w me­lio­ra­cjach: wo­do­ciąg wraz z kon­struk­cją nośną do­pro­wa­dza­ją­cy wodę z da­le­kich źró­deł do mia­sta, wy­ko­rzy­stu­ją­cy na­tu­ral­ny spa­dek te­re­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) kanał wo­do­cią­go­wy, ru­ro­ciąg po­dziem­ny lub na­dziem­ny, do­pro­wa­dza­ją­cy wodę z od­le­głych źró­deł na ogół do miast przy wy­ko­rzy­sta­niu siły cią­że­nia ziem­skie­go;


Ak­we­dukt (od aquae duc­tus – ciąg wodny) – kanał wo­do­cią­go­wy, ru­ro­ciąg po­dziem­ny lub na­dziem­ny, do­pro­wa­dza­ją­cy wodę z od­le­głych źró­deł wody (zwy­kle do oś­rod­ków miej­skich) przy wy­ko­rzy­sta­niu siły ziem­skie­go cią­że­nia.

Naj­czę­ściej umie­szczo­ny na ar­ka­dach prze­rzu­co­nych ponad rze­ka­mi lub nie­rów­no­ścia­mi te­re­nu. Ak­we­duk­tem na­zy­wa­ny jest rów­nież most ka­na­łu wod­ne­go.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akweduktowy

→ ak­we­dukt


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­we­duk­tem, do­ty­czą­cy ak­we­duk­tu


Patrz:akwedukt

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwen

1. ob­szar wodny;
2. część portu wod­ne­go


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) każdy do­wol­nie zde­fi­nio­wa­ny/okre­ślo­ny ob­szar wód za­rów­no por­to­wych jak i wód ot­war­tych, za­rów­no mor­skich jak i śród­lą­do­wych


Akwen – każdy do­wol­nie okre­ślo­ny frag­ment po­wierzch­ni wod­nej. Do ak­we­nów za­li­cza się za­rów­no na­tu­ral­ne zbior­ni­ki wodne takie jak np. oce­a­ny, morza, je­zio­ra, na­tu­ral­ne cieki jak np. rzeki, jak i sztucz­ne zbior­ni­ki wodne, ka­na­ły wodne i wodne czę­ści por­tów wod­nych.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwenowy

→ akwen


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z ak­we­nem, do­ty­czą­cy ak­we­nu


Patrz:akwen

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwila

imię żeń­skie


Ak­wi­la – imię mę­skie po­cho­dze­nia ła­ciń­skie­go, wy­wo­dzą­ce się od "Aqu­i­la" (słowa oz­na­cza­ją­ce­go "orzeł"). W Nowym Te­sta­men­cie opi­sa­ny jest Ak­wi­la. Wśród zna­nych no­si­cie­li tego imie­nia byli też św. Ak­wi­la, mę­czen­nik oraz tłu­macz Ak­wi­la z Sy­no­py.

Ak­wi­la imie­ni­ny ob­cho­dzi 23 stycz­nia i 8 lipca.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akwileja

mia­sto we Wło­szech


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. mia­sto i gmina w pół­noc­no-wschod­nich Wło­szech; w sta­ro­żyt­no­ści ważne mia­sto, póź­niej sie­dzi­ba pa­triar­chy;


Ak­wi­le­ja (łac. "Aqu­i­le­ia", wł. "Aqu­i­le­ia", friul­ski "Acu­i­lee", sło­weń­ski "Oglej") – mia­sto i gmina w pół­noc­no-wschod­nich Wło­szech w re­gio­nie Friu­li-We­ne­cja Ju­lij­ska. Ważny oś­ro­dek tu­ry­stycz­ny.

We­dług da­nych na rok 2004 gminę za­miesz­ki­wa­ło 3330 osób, 92,5 os./km².


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwilejczyk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Ak­wi­lej­czyk. (miesz­ka­niec Ak­wi­lei)


Źródła:

Wiktionary

Akwilejka

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Ak­wi­lej­ka. (miesz­kan­ka Ak­wi­lei)


Źródła:

Wiktionary

Akwilejski

→ Ak­wi­le­ja (mia­sto we Wło­szech)


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) do­ty­czą­cy Ak­wi­lei, zwią­za­ny z Ak­wi­le­ją


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwilina

imię żeń­skie


Ak­wi­li­na – imię żeń­skie po­cho­dze­nia ła­ciń­skie­go. Pa­tron­ką tego imie­nia jest św. Ak­wi­li­na (III wiek).

W XXI wieku imię po­zo­sta­je imie­niem rzad­ko wy­stę­pu­ją­cym. We­dług stanu na 17 stycz­nia 2015 r. imię to miało w Pol­sce 5 nadań. W stycz­niu 2024 w re­je­strze PESEL, wśród pu­blicz­nie do­stęp­nych da­nych, wy­ka­za­no 5 ko­biet o imie­niu Ak­wi­li­na na­da­nym jako imię pier­wsze oraz 5 ko­biet no­szą­cych imię Ak­wi­li­na jako imię dru­gie.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

Akwilininy

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ak­wi­li­ny lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Akwiliny

przy­miot­nik dzier­żaw­czy - na­le­żą­cy do Ak­wi­li lub z nią zwią­za­ny


Źródła:

SJP.pl

Akwilon

po­ry­wi­sty wiatr pół­noc­ny lub pół­noc­no-wschod­ni


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy

 (1.1) ostry pół­noc­ny wiatr


Ak­wi­lon (łac. Aqu­i­lo, gr. Βορέας Boréas, Borrás) – w mi­to­lo­gii rzym­skiej bóg i uo­so­bie­nie wia­tru pół­noc­ne­go i pół­noc­nej stro­ny świa­ta.

Uo­sa­biał gwał­tow­ny, burz­li­wy, mroź­ny i nie­bez­piecz­ny dla że­gla­rzy wiatr. Był utoż­sa­mia­ny z grec­kim Bo­re­a­szem.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwilonaris

do­stoj­ka ak­wi­lo­na­ris - motyl dzien­ny z ro­dzi­ny ru­sał­ko­wa­tych


Źródła:

SJP.pl

Akwin

miej­sco­wość we Wło­szech


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. miej­sco­wość i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie La­cjum;


Na tę stro­nę wska­zu­je „Aqu­i­no”. Zo­bacz też: Aqu­i­no (ujed­noz­nacz­nie­nie).

Akwin (wł. "Aqu­i­no", łac. "Aqu­i­num") – miej­sco­wość i gmina we Wło­szech, w re­gio­nie La­cjum, w pro­win­cji Fro­si­no­ne, 12 km na pół­noc od Cas­si­no.

We­dług da­nych na rok 2004 gminę za­miesz­ku­je 5337 osób, 280,9 os./km².


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwinata

To­masz Ak­wi­na­ta (1225 - 1274) - chrze­ści­jań­ski fi­lo­zof i te­o­log; św. To­masz z Ak­wi­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) hist. rel. przy­do­mek To­ma­sza z Ak­wi­nu, świę­te­go Ko­ścio­ła ka­to­lic­kie­go;


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwinit

sil­nie tru­ją­ca ciecz o ostrej woni sto­so­wa­na do de­zyn­sek­cji po­mie­szczeń, rów­nież jako gaz bo­jo­wy; chlo­ro­pi­kry­na


Źródła:

SJP.pl

Akwirowanie

rze­czow­nik, ro­dzaj ni­ja­ki

 (1.1) rzad. pro­wa­dze­nie ak­wi­zy­cji


Źródła:

Wiktionary

Akwirować

cza­sow­nik prze­chod­ni nie­do­ko­na­ny (dk. za­ak­wi­ro­wać)

 (1.1) rzad. zy­ski­wać coś lub kogoś

 (1.2) hand. po­zy­ski­wać klien­tów, abo­nen­tów, użyt­kow­ni­ków


Źródła:

Wiktionary

Akwitania

re­gion we Fran­cji


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. kra­i­na hi­sto­rycz­na w po­łud­nio­wo-za­chod­niej Fran­cji ze sto­li­cą w Bor­de­a­ux;


Ak­wi­ta­nia ( Aqu­i­ta­i­ne) – kra­i­na hi­sto­rycz­na i dawny re­gion ad­mi­ni­stra­cyj­ny we Fran­cji, po­ło­żo­ny na wy­brze­żu at­lan­tyc­kim w po­łud­nio­wo-za­chod­niej czę­ści kraju. Re­gion gra­ni­czył z Hisz­pa­nią oraz re­gio­na­mi: Po­i­tou-Cha­ren­tes, Li­mo­u­sin i Midi-Pi­re­ne­je.

W la­tach 1982–2015 Ak­wi­ta­nia sta­no­wi­ła re­gion ad­mi­ni­stra­cyj­ny, z po­cząt­kiem 2016 wesz­ła w skład re­gio­nu Nowa Ak­wi­ta­nia.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwitanka

miesz­kan­ka Ak­wi­ta­nii (re­gio­nu we Fran­cji)


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) miesz­kan­ka Ak­wi­ta­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwitańczyk

miesz­ka­niec Ak­wi­ta­nii (re­gio­nu we Fran­cji)


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Ak­wi­ta­nii


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwitański

→ Ak­wi­ta­nia


przy­miot­nik

 (1.1) do­ty­czą­cy Ak­wi­ta­nii, zwią­za­ny z Ak­wi­ta­nią, po­cho­dzą­cy z Ak­wi­ta­nii


Patrz:Akwitania

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizgran

mia­sto w Niem­czech; Aa­chen


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­rze­czo­wy, nazwa włas­na

 (1.1) geogr. nie­miec­kie mia­sto na pra­wach po­wia­tu w kraju związ­ko­wym Na­dre­nia Pół­noc­na-West­fa­lia, bez­poś­red­nio przy gra­ni­cy z Bel­gią i Ho­lan­dią;


Ak­wiz­gran (niem., Bad Aa­chen; Aix-la-Cha­pel­le; Aken) – mia­sto uz­dro­wi­sko­we na pra­wach po­wia­tu w Niem­czech, w kraju związ­ko­wym Na­dre­nia Pół­noc­na-West­fa­lia, w re­jen­cji Ko­lo­nia, sie­dzi­ba re­gio­nu miej­skie­go Ak­wiz­gran. Leży bez­poś­red­nio przy gra­ni­cy z Bel­gią i Ho­lan­dią.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwizgranka

miesz­kan­ka Ak­wiz­gra­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Ak­wiz­gran­ka. (miesz­kan­ka Ak­wiz­gra­nu)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizgrańczyk

miesz­ka­niec Ak­wiz­gra­nu


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) pl-re­for­ma2026|Ak­wiz­grań­czyk. (miesz­ka­niec Ak­wiz­gra­nu; ktoś po­cho­dzą­cy z Ak­wiz­gra­nu)


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizgrański

→ Ak­wiz­gran


przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ak­wiz­gra­nem, po­cho­dzą­cy z Ak­wiz­gra­nu


Patrz:Akwizgran

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizycja

zbie­ra­nie za­mó­wień na to­wa­ry lub usłu­gi


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) hand. po­zy­ski­wa­nie klien­tów, zbie­ra­nie za­mó­wień w imie­niu danej firmy

 (1.2) po­zy­ski­wa­nie, gro­ma­dze­nie za­so­bów


Ak­wi­zy­cja (z łac. "ac­qu­i­si­tio" – na­by­wa­nie) – na­by­cie, na­by­tek.


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

Akwizycyjny

do­ty­czą­cy ak­wi­zy­cji


Źródła:

SJP.pl

Akwizytor

do­mo­krąż­ca;
1. czło­wiek zaj­mu­ją­cy się ak­wi­zy­cją; agent;
2. po­tocz­nie: osoba cho­dzą­ca po do­mach i ofe­ru­ją­ca roz­ma­i­te to­wa­ry lub usłu­gi


rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) osoba trud­nią­ca się ak­wi­zy­cją

 (1.2) uczn. hand­larz nar­ko­ty­ka­mi


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizytorka

→ ak­wi­zy­tor


rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) ko­bie­ta zaj­mu­ją­ca się ak­wi­zy­cją


Patrz:akwizytor

Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizytorski

przy­miot­nik od: ak­wi­zy­tor


przy­miot­nik

 (1.1) hand. do­ty­czą­cy pracy ak­wi­zy­to­ra lub cha­rak­te­ry­stycz­ny dla ak­wi­zy­to­ra; zwią­za­ny z po­zy­ski­wa­niem klien­tów, sprze­da­żą bez­poś­red­nią


Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

Akwizytorstwo

za­ję­cie ak­wi­zy­to­ra


Źródła:

SJP.pl

Akwińczyk

rze­czow­nik, ro­dzaj mę­sko­o­so­bo­wy

 (1.1) miesz­ka­niec Ak­wi­nu, osoba rodem z Ak­wi­nu


Źródła:

Wiktionary

Akwiński

przy­miot­nik re­la­cyj­ny

 (1.1) zwią­za­ny z Ak­wi­nem, do­ty­czą­cy Ak­wi­nu


Źródła:

Wiktionary

Akworyna

rze­czow­nik, ro­dzaj żeń­ski

 (1.1) bio­chem. u meduz: enzym ka­ta­li­zu­ją­cy ut­le­nia­nie w obec­no­ści wap­nia;


Ak­wo­ry­na – enzym ka­ta­li­zu­ją­cy ut­le­nia­nie w obec­no­ści wap­nia. W re­ak­cji na­stę­pu­je uwol­nie­nie dwut­len­ku węgla i emi­sja świa­tła o dłu­go­ści fali 466 nm. Enzym wy­stę­pu­je u meduz.

Ak­wo­ry­na wraz z biał­kiem zie­lo­nej flu­o­re­scen­cji zo­sta­ła wy­ko­rzy­sta­na do wi­zu­a­li­za­cji ko­mó­rek ner­wo­wych w mózgu musz­ki owo­co­wej oraz ob­ser­wa­cji re­gu­la­cji ne­u­ro­nów.


Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

Akyn

lu­do­wy poeta i pie­śniarz w kra­jach az­ja­tyc­kich; aszyk, ozan, żyrau


Akyn – w tra­dy­cjach na­ro­dów Azji Środ­ko­wej lu­do­wy poeta im­pro­wi­za­tor, pie­śniarz wy­ko­nu­ją­cy przy akom­pa­nia­men­cie tra­dy­cyj­ne­go in­stru­men­tu mu­zycz­ne­go ut­wo­ry swoje lub tra­dy­cyj­ne, naj­czę­ściej o cha­rak­te­rze li­rycz­nym lub epic­kim. Tra­dy­cyj­nym in­stru­men­tem wy­ko­rzy­sty­wa­nym przez aky­nów była dom­bra, acz­kol­wiek wielu twór­ców, zwła­szcza w no­wszych cza­sach, ko­rzy­sta­ło także np. z ko­by­zu.


Źródła:

SJP.pl
Wikipedia