# En

nazwa litery N

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) nazwa litery ń/Ń

En – w społeczeństwie sumeryjskim namiestnik boga na ziemi.

Według wierzeń mezopotamskich ludzie zostali stworzeni w celu odciążenia bogów od pracy codziennej. Bogowie byli właścicielami ziemi, człowiek jedynie je dzierżawił w zamian za ofiary. Pośrednikiem pomiędzy bogami a ludźmi został ustanowiony en, przez którego bogowie obdarzali ludzi swoją łaską, w zamian zaś odbierali należną im cześć. En łączył w sobie funkcje króla i kapłana i w społeczeństwie pierwotnym był symbolem płodności. Za sprawowaną przez siebie funkcję ponosił śmierć rytualną. Mieszkaniem ena było giparu (egipar) – wydzielony dla niego obszar świątynny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# En-Laj

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Ena

skrótowiec, rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) = praw. europejski nakaz aresztowania;

Ena (jap. 恵那市 Ena-shi) – miasto w prefekturze Gifu na wyspie Honsiu (Honshū), w Japonii.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Enacja

wywoływane przez wirusy patologiczne zmiany na liściach

#### Źródła:

SJP.pl

# Enallage

figura stylistyczna polegająca na użyciu wyrazu w innej od oczekiwanej formie gramatycznej, np. w innym przypadku, osobie lub liczbie

Enallage (z gr. ἐναλλαγή enallagḗ – "wymiana, przemienność") – figura retoryczna polegająca na użyciu w wypowiedzi innej formy gramatycznej niż oczekiwana, a więc poniekąd nieprawidłowej (w tym sensie, że naruszona jest logiczno-gramatyczna ciągłość wypowiedzi). Na przykład w Pieśni nad Pieśniami:

  Niech mnie ucałuje pocałunkami swych ust!
  Bo miłość twa przedniejsza od wina (PnP 1,2)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enamina

substancja organiczna zawierająca grupę aminową umieszczoną przy nienasyconym atomie węgla

Enaminy – aminy, w których grupa aminowa (NR/3; R = grupa alkilowa lub atom wodoru) jest przyłączona bezpośrednio do atomu węgla połączonego podwójnym wiązaniem z innym atomem węgla.

Enaminy pierwszo- (C=C-NH2) i drugorzędowe (C=C-NRH) są z natury nietrwałe i nie można ich otrzymać w formie czystej, gdyż ulegają samoistnej reakcji tautomeryzacji do odpowiedniej iminy:

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enaminy

grupa substancji organicznych zawierających grupę aminową umieszczoną przy nienasyconym atomie węgla

Enaminy – aminy, w których grupa aminowa (NR/3; R = grupa alkilowa lub atom wodoru) jest przyłączona bezpośrednio do atomu węgla połączonego podwójnym wiązaniem z innym atomem węgla.

Enaminy pierwszo- (C=C-NH2) i drugorzędowe (C=C-NRH) są z natury nietrwałe i nie można ich otrzymać w formie czystej, gdyż ulegają samoistnej reakcji tautomeryzacji do odpowiedniej iminy:

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enancjo-

przedrostek

(1.1) …tworzący pierwszy człon wyrazów związanych z przeciwnością

#### Źródła:

Wiktionary

# Enancjomer

izomer występujący w dwóch postaciach, które są nienakładalnymi na siebie odbiciami lustrzanymi; izomer zwierciadlany

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. cząsteczka posiadająca odpowiednik, którego struktura jest lustrzanym odbiciem jej własnej struktury;

Enancjomery – para nienakładalnych na siebie cząsteczek chemicznych, które są wzajemnymi odbiciami lustrzanymi (podobnie jak prawa i lewa dłoń). Są jednym z rodzajów stereoizomerów.

Dwa enancjomery skręcają światło spolaryzowane w przeciwnych kierunkach, a niektóre (nie wszystkie) mogą tworzyć lewo- i prawoskrętne formy krystaliczne. Oprócz tego wszystkie własności fizyczne i olbrzymia większość chemicznych są dla obu enancjomerów niemal identyczne. Istnieją tylko różnice energii niektórych wiązań chemicznych na poziomie rzędu 10−5 ich średniej energii, które mają pewien minimalny wpływ na trwałość termodynamiczną enancjomerów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enancjomorficzny

→ enancjomorfizm

Patrz:enancjomorfizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Enancjomorfizm

Enancjomorfy – pary chiralnych obiektów geometrycznych. Są nienakładalne i mają się do siebie tak, jak przedmiot i jego odbicie lustrzane. Typowe przykłady to prawa i lewa rękawiczka lub prawo- i lewoskrętna skorupa ślimaka.

W krystalografii używa się tego terminu w odniesieniu do kryształów, których komórka elementarna jest chiralna i stanowi wzajemne lustrzane odbicie.

Enacjomorficzne cząsteczki chemiczne nazywane są enancjomerami (zob. chiralność cząsteczek).

#### Źródła:

Wikipedia

# Enancjosemia

przeciwstawność znaczeń jakiegoś wyrazu; enantiosemia

#### Źródła:

SJP.pl

# Enantiosemia

przeciwstawność znaczeń jakiegoś wyrazu; enancjosemia

#### Źródła:

SJP.pl

# Enargit

minerał o układzie rombowym, siarkoarsenek miedzi

Enargit (gr. enarges – "oczywisty") – minerał zaliczany do gromady siarkosoli. Jest rudą miedzi i arsenu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enat

krewny w linii żeńskiej

Enat (hebr. עינת) – kibuc położony w samorządzie regionu Derom ha-Szaron, w Dystrykcie Centralnym, w Izraelu.

Leży na granicy równiny Szaron i Szefeli w otoczeniu miast Petach Tikwa i Rosz ha-Ajin, kibucu Giwat ha-Szelosza, oraz moszawów Kefar Sirkin, Nachszonim i Mazor. Na zachód od kibucu znajduje się baza sił powietrznych Izraelskich Sił Obronnych Kefar Sirkin. Na wschód od kibucu znajduje się granica Autonomii Palestyńskiej, strzeżona przez mur bezpieczeństwa. Po stronie palestyńskie jest arabska wieś Dajr Ballut.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enbu

konkurencja w karate, w której para zawodników toczy wyreżyserowaną walkę

#### Źródła:

SJP.pl

# Enbyfobia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) psych. wrogość lub niechęć skierowana wobec osób niebinarnych płciowo

#### Źródła:

Wiktionary

# Ence-Pence

wyliczanka

#### Źródła:

SJP.pl

# Encefabol

lek o działaniu psychoenergizującym; pirytynol, enerbol

#### Źródła:

SJP.pl

# Encefalizacja

ewolucyjny proces prowadzący do przejmowania funkcji niższych ośrodków nerwowych przez mózg; cerebryzacja, cerebralizacja

Encefalizacja (gr. enképhalos – mózg), cerebralizacja, cerebryzacja (łac. cerebrum – mózg) – ewolucyjny proces, który prowadzi do przejmowania funkcji niższych ośrodków nerwowych przez ośrodki wyższe. Polega na koncentracji neuronów w przedniej, głowowej części ciała zwierzęcia i jest związany z wykształceniem się głowy (cefalizacja) i powstaniem mózgu. W antropologii znaczenie terminu cerebryzacja zawężane jest do ewolucyjnego wzrostu rozmiarów mózgu u naczelnych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Encefalograf

urządzenie rentgenowskie do obrazowania mózgu

#### Źródła:

SJP.pl

# Encefalografia

badanie radiologiczne mózgowia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. ogólna nazwa kilku różnych metod badania mózgu;

(1.2) med. badanie metodą encefalografii (1.1)

Encefalografia (z gr. enképhalos - mózg, gráphō - piszę) – metoda badania mózgu, wykonywana po wprowadzeniu do czaszki środka cieniującego (np. radiofarmaceutyka, powietrza).

- Elektroencefalografia – metoda diagnostyczna służąca do badania bioelektrycznej czynności mózgu.
- Reoencefalografia
- Magnetoencefalografia – technika obrazowania elektrycznej czynności mózgu za pomocą rejestracji pola magnetycznego wytworzonego przez mózg.
- Hemoencefalografia – mierzy temperaturę głowy za pomocą termometru na podczerwień umieszczonego na głowie lub wykorzystuje zmiany spektrum podczerwieni generowanej przez przepływająca krew.
- Pneumoencefalografia – zabieg diagnostyczny ośrodkowego układu nerwowego, polegający na zastąpieniu części płynu mózgowo-rdzeniowego powietrzem, tlenem albo helem wprowadzonym przez nakłucie do kanału rdzenia kręgowego i wykonaniu zdjęcia rentgenowskiego głowy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Encefalograficzny

→ encefalografia

przymiotnik relacyjny

(1.1) med. związany z encefalografią, dotyczący encefalografii

Patrz:encefalografia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Encefalogram

radiologiczny obraz mózgowia

#### Źródła:

SJP.pl

# Encefalomalacja

martwica w określonym obszarze mózgu; rozmiękanie mózgu

#### Źródła:

SJP.pl

# Encefalon

najważniejsza część centralnego układu nerwowego; mózg

#### Źródła:

SJP.pl

# Encefalopata

osoba cierpiąca na encefalopatię

#### Źródła:

SJP.pl

# Encefalopatia

ogólne określenie rożnego rodzaju uszkodzeń mózgu

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. wet. ogólne określenie uszkodzenia mózgu przez czynniki różnego pochodzenia;

Encefalopatia (gr. enkephalikos – mózgowy; gr. pathos choroba, cierpienie, odczuwanie) – ogólne określenie uszkodzenia mózgowia przez czynniki różnego pochodzenia. Uszkodzenia mózgowia człowieka prowadzą do różnego rodzaju zaburzeń zachowania, zwanych charakteropatiami.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Encefalopatyczny

→ encefalopatia

Patrz:encefalopatia

#### Źródła:

SJP.pl

# Enceladus

ósmy według odległości od planety księżyc Saturna

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy, nazwa własna

(1.1) astr. jeden z księżyców Saturna;

- Enceladus – księżyc Saturna
- Enceladus (Enkelados) – w mitologii greckiej jeden z gigantów
- Enceladus (Enkelados) – w mitologii greckiej syn Ajgyptosa, mąż jednej z Danaid
- USS „Enceladus” (AK-80) – okręt zaopatrzeniowy US Navy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enchilada

[czytaj: enczijada lub encziljada] tortilla z ostro przyprawionym mięsem, podawana z sosem pomidorowym przyprawionym chile; enchillada

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kulin. tradycyjne danie meksykańskie z kukurydzianej tortilli nadzianej mięsnym lub jarskim farszem, podpieczonej i serwowanej z sosem;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enchillada

[czytaj: enczijada lub encziljada] tortilla z ostro przyprawionym mięsem, podawana z sosem pomidorowym przyprawionym chile; enchilada

#### Źródła:

SJP.pl

# Enchirydion

dawniej: książka podręczna, zwięzły podręcznik, kompendium

#### Źródła:

SJP.pl

# Encja

odrębna jednostka zawartości rozpoznawana za pomocą nazwy; byt

- encja (bazy danych)
- encja (SGML)
- encja (XML)
- odwołania znakowe SGML

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Encke

## osoby

- Johann Franz Encke – niemiecki astronom

## obiekty astronomiczne

- Encke – karater na Księżycu
- 2P/Encke – kometa okresowa
- (9134) Encke – planetoida pasa głównego
- Przerwa Enckego – szczelina w pierścieniach Saturna

#### Źródła:

Wikipedia

# Encoder

[czytaj: enkoder] w informatyce: urządzenie lub program do kodowania danych komputerowych; koder, kodek

#### Źródła:

SJP.pl

# Encomienda

[czytaj: enkomienda] przymusowa praca, do której byli zmuszani Indianie na terenach znajdujących się pod kontrolą konkwistadorów

Encomienda (hiszp. encomendar: powierzać) – system niewolniczego gospodarowania i kontroli nad ludnością indiańską na podbitych przez Hiszpanię posiadłościach kolonialnych w Ameryce Łacińskiej w XVI–XVIII w.

Polegał na zmuszaniu ludności autochtonicznej do pracy na rzecz konkwistadora lub osadnika z Hiszpanii. Encomendero (ten, który uzyskał encomiendę) miał prawo do ściągania od Indian trybutu należnego koronie hiszpańskiej w zamian za opiekę nad Indianami oraz szerzenie wśród nich chrześcijaństwa. System wzorowany był na praktyce ściągania haraczu z ludności muzułmańskiej i żydowskiej w okresie rekonkwisty. Początkowo zbliżony do niewolnictwa, następnie upodobnił się do pańszczyzny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Encortolon

Prednizolon – organiczny związek chemiczny, syntetyczny glikokortykosteroid o działaniu przeciwzapalnym, immunosupresyjnym i przeciwalergicznym.

#### Źródła:

Wikipedia

# Encorton

kortykosteryd podnoszący we krwi poziom hemoglobiny i liczbę erytrocytów; prednizon

Prednizon – organiczny związek chemiczny, syntetyczny glikokortykosteroid, analog kortyzolu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Encyjny

→ encja

Patrz:encja

#### Źródła:

SJP.pl

# Encykl.

skrót od: encyklopedia, encyklopedyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Encykliczny

→ encyklika

przymiotnik relacyjny

(1.1) rel. związany z encykliką, dotyczący encykliki

Patrz:encyklika

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Encyklika

orędzie, pismo napisane przez papieża do wiernych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rel. oficjalny papieski dokument doktrynalny w formie orędzia skierowany do biskupów i wiernych;

Encyklika (gr. ἐγκύκλιος, enkyklios – okólnik, pismo wędrujące) – orędzie, pismo napisane przez papieża, skierowane do biskupów i do wiernych. Tematy poruszane w encyklikach odnoszą się do spraw doktrynalnych i organizacyjnych o charakterze ogólnokościelnym. Za pierwszą encyklikę, w nowożytnym rozumieniu, należy uznać Ubi primum Benedykta XIV z 3 grudnia 1740 roku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Encyklopedia

wydawnictwo naukowe zawierające zbiór wiadomości ze wszystkich dziedzin wiedzy lub jednej dziedziny, w układzie alfabetycznym lub rzeczowym, w wersji książkowej lub elektronicznej

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dzieło opisujące ogół wiedzy, uporządkowane w formie haseł;

Encyklopedia (łac. encyclopaedia z stgr. ἐνκύκλιos, enkýklios „tworzący krąg” + stgr. παιδεία, paideía „wykształcenie”) – kompendium wiedzy zapisane w formie zbioru artykułów hasłowych, złożonych z haseł (słów kluczowych) i tekstów je objaśniających (zawierających informacje dotyczące tych haseł). Hasła są ułożone w pewnym logicznym porządku, zazwyczaj alfabetycznym, dzięki czemu możliwe jest szybkie odnalezienie poszukiwanych informacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Encyklopedyczniej

stopień wyższy od przysłówka: encyklopedycznie

#### Źródła:

SJP.pl

# Encyklopedyczność

→ encyklopedyczny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co encyklopedyczne

Patrz:encyklopedyczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Encyklopedyczny

1. odnoszący się do encyklopedii, mający cechy encyklopedii;
2. obejmujący wiedzę z wielu dziedzin

przymiotnik

(1.1) związany z encyklopedią, dotyczący encyklopedii

(1.2) slang. w Wikipedii: taki, który nadaje się do encyklopedii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Encyklopedyjka

zdrobnienie od: encyklopedia

#### Źródła:

SJP.pl

# Encyklopedyści

grupa uczonych i myślicieli epoki Oświecenia, którzy doprowadzili do powstania Wielkiej encyklopedii francuskiej

Encyklopedyści – grupa francuskich filozofów, naukowców i literatów, twórców Wielkiej encyklopedii francuskiej.

Utworzenie tej encyklopedii było jednym z największych przedsięwzięć epoki oświecenia i wyrazem oświeceniowego światopoglądu. Uważa się, że encyklopedyści przygotowali podłoże intelektualne rewolucji francuskiej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Encyklopedysta

1. członek grupy współtwórców Wielkiej encyklopedii francuskiej;
2. człowiek mający wiedzę z wielu różnych dziedzin; erudyta

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) członek grupy twórców Wielkiej Encyklopedii Francuskiej;

(1.2) przen. człowiek inteligentny, mający wiedzę z wielu różnych dziedzin

Encyklopedyści – grupa francuskich filozofów, naukowców i literatów, twórców Wielkiej encyklopedii francuskiej.

Utworzenie tej encyklopedii było jednym z największych przedsięwzięć epoki oświecenia i wyrazem oświeceniowego światopoglądu. Uważa się, że encyklopedyści przygotowali podłoże intelektualne rewolucji francuskiej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Encyklopedystka

→ encyklopedysta

Patrz:encyklopedysta

#### Źródła:

SJP.pl

# Encyklopedyzm

1. encyklopedyczna wiedza; wszechstronność; encyklopedyczność;
2. kierunek filozoficzno-polityczny stworzony przez encyklopedystów francuskich w drugiej połowie XVIII wieku

#### Źródła:

SJP.pl

# End

1. klawisz na klawiaturze komputerowej powodujący przeniesienie kursora na koniec linii; End;
2. część rozgrywki w curlingu

- End (album)
- End (klawisz)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endecha

czterowersowa strofa spojona parzystymi rymami

#### Źródła:

SJP.pl

# Endecja

partia narodowo-demokratyczna; potocznie: narodowa demokracja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. polit. Narodowa Demokracja, polski ruch polityczny o ideologii nacjonalistycznej

Narodowa Demokracja, ruch narodowy, obóz narodowy lub endecja (od skrótu ND) – polski ruch polityczny o ideologii nacjonalistycznej, powstały pod koniec XIX wieku. Głównym ideologiem i współzałożycielem Narodowej Demokracji był Roman Dmowski.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endecki

związany z endecją, endekami

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z endecją, dotyczący endecji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endeckość

→ endecki

Patrz:endecki

#### Źródła:

SJP.pl

# Endeczka

zwolenniczka endecji; narodowa demokratka

#### Źródła:

SJP.pl

# Endek

potocznie: członek endecji; narodowy demokrata

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pot. polityk lub zwolennik partii Narodowa Demokracja

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endekoidalny

mający cechy prawicowego stronnictwa politycznego głoszącego idee polskiego nacjonalizmu

przymiotnik jakościowy

(1.1) taki, który ma cechy endecji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endel

ścieg zygzakowy wykonany na domowej maszynie

#### Źródła:

SJP.pl

# Endemia

stałe występowanie jakiejś choroby na danym terenie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. stałe występowanie pewnej choroby na określonym terenie;

Endemia – termin epidemiologiczny określający stałe występowanie zachorowań na określoną chorobę (np. chorobę zakaźną) na danym obszarze w liczbie utrzymującej się przez wiele lat na podobnym poziomie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endemicznie

przysłówek

(1.1) biol. ekol. na sposób endemiczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Endemiczność

występowanie tylko na danym terenie

#### Źródła:

SJP.pl

# Endemiczny

1. występujący wyłącznie na danym obszarze;
2. uważany za powszechnie spotykany na jakimś terenie

przymiotnik relacyjny

(1.1) występujący tylko na określonym obszarze

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endemit

roślina lub zwierzę zamieszkujące ograniczony obszar geograficzny, specyficzny dla tego gatunku

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) bot. zool. takson występujący tylko na danym obszarze;

Endemit – takson (przeważnie rodzina i niższy) unikatowy dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze, niestwierdzany poza nim naturalnie. W zależności od przyjmowanego kryterium endemitem może być takson o zasięgu mniejszym od określonej powierzchni (np. 10 tys. km²) lub takson, którego zasięg zawarty jest w granicach określonego obszaru geograficznego lub typu siedliska.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endemizm

w biologii: występowanie roślin lub zwierząt wyłącznie na określonym terenie

Endemit – takson (przeważnie rodzina i niższy) unikatowy dla danego miejsca albo regionu, występujący na ograniczonym obszarze, niestwierdzany poza nim naturalnie. W zależności od przyjmowanego kryterium endemitem może być takson o zasięgu mniejszym od określonej powierzchni (np. 10 tys. km²) lub takson, którego zasięg zawarty jest w granicach określonego obszaru geograficznego lub typu siedliska.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enderbit

rodzaj skały metamorficznej lub magmowej złożonej głównie z kwarcu; czarnokit

Czarnokity (charnockity) – skały magmowe, których nazwa pochodzi od nagrobka (był użyty jako materiał do jego budowy) Joba Charnocka w Kalkucie.

Współwystępują najczęściej z anortozytem lub norytem. Niezależnie od genezy są skałami szarawymi, średnio lub gruboziarnistymi odznaczające się bezładną bądź tylko częściowo kierunkową (gnejsową) teksturą.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endermologia

metoda regeneracji skóry za pomocą specjalnego rodzaju masażu, stosowana głównie w kosmetyce

#### Źródła:

SJP.pl

# Endlować

szyć, obrabiając jednocześnie tkaniny ściegiem zygzakowym

#### Źródła:

SJP.pl

# Endlowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) szycie i jednoczesne obrębianie tkaniny ściegiem zygzakowym; często stosowane przy wykonywaniu żagli

#### Źródła:

Wiktionary

# Endoblast

wewnętrzny listek zarodkowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Endocarditis

[czytaj: endokarDItis] w medycynie: zapalenie wewnętrznej błony serca

#### Źródła:

SJP.pl

# Endocardium

[czytaj: endokardjum] błona wyścielająca wszystkie struktury wewnątrz serca oraz tworząca zastawki serca; wsierdzie

#### Źródła:

SJP.pl

# Endocytoza

Endocytoza (gr. éndon ‘wewnątrz’, kýtos ‘komórka’) – proces pochłaniania przez komórkę ze środowiska zewnętrznego różnych związków chemicznych, a także wirusów, bakterii oraz innych komórek (lub ich fragmentów), zachodzący poprzez wpuklenie błony komórkowej i utworzenie endosomu (wakuoli endocytarnej). Powstały ubytek błony komórkowej rekompensowany jest natomiast dobudowywaniem jej fragmentów w procesie egzocytozy.

#### Źródła:

Wikipedia

# Endoderma

wewnętrza warstwa listka zarodkowego

- endoderma (botanika)
- endoderma (zoologia) – inaczej entoderma

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endodermalny

przymiotnik

(1.1) dotyczący endodermy

#### Źródła:

Wiktionary

# Endodoncja

dział stomatologii zachowawczej leczeniem chorób miazgi zęba, głównie z zastosowaniem leczenia kanałowego

Endodoncja – dział stomatologii zachowawczej zajmujący się rozpoznawaniem i leczeniem chorób miazgi zęba oraz rozpoznawaniem i leczeniem chorób tkanek okołowierzchołkowych. Podstawową metodą leczenia jest tu leczenie kanałowe. Wykonuje się je za pomocą bardzo cienkich (od 0,06 do 0,40 mm) narzędzi piłująco-penetrujących. W nowoczesnej endodoncji do kontroli leczenia wykorzystuje się mikroskopy operacyjne oraz endometry. Mikroskopy endodontyczne umożliwiają operatorowi wgląd do wnętrza komory zęba i kanałów, endometry zaś to elektroniczne urządzenia dające możliwość dokładnego pomiaru głębokości kanału zębowego. Następnie kanały wypełniane są za pomocą gutaperki oraz uszczelniaczy. Równolegle w leczeniu z mikroskopem i endometrem stosowana jest diagnostyka rentgenowska.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endodonta

specjalista w dziedzinie endodoncji

#### Źródła:

SJP.pl

# Endodontka

→ endodonta

#### Źródła:

SJP.pl

# Endoenergetyczny

taki, do którego przebiegu konieczne jest stałe doprowadzanie energii

#### Źródła:

SJP.pl

# Endoenzym

Endoenzym, enzym wewnątrzkomórkowy – enzym wykazujący aktywność w tej samej komórce, w której został wytworzony. Termin ten jest używany głównie w celu odróżnienia od egzoenzymów.

#### Źródła:

Wikipedia

# Endofenotyp

rodzaj biologicznego markera stosowanego w epidemiologii genetycznej i psychiatrii

Endofenotyp – pojęcie stosowane w epidemiologii genetycznej, zwłaszcza w odniesieniu do genetyki zaburzeń psychicznych. Endofenotyp (fenotyp pośredni) określa kliniczny marker choroby (zaburzenia). W psychiatrii endofenotypami mogą być odmienności neurofizjologiczne, neuropsychologiczne, biochemiczne, endokrynne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endogamia

zwyczaj zawierania małżeństw z członkami własnej grupy społecznej, kasty, plemienia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biol. hodowlane kojarzenie zwierząt spokrewnionych przez wspólnych przodków

(1.2) etn. socjol. praktyka i reguła kulturowa nakazująca zawieranie małżeństw wewnątrz własnej społeczności;

Endogamia (etym. gr. endon – „wewnątrz”, gameo – „zawieram małżeństwo”) – kulturowa reguła nakazująca jednostce zawieranie małżeństw (dobieranie sobie partnera) wewnątrz własnej grupy, w celu zabezpieczenia jej przed utratą członków, wzmocnienia izolacji i utrzymania odrębności. Endogamia występuje zazwyczaj w społeczeństwach uwarstwionych, służy względom prestiżowym i utrwala zróżnicowanie etniczne (kastowość).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endogamiczny

→ endogamia

Patrz:endogamia

#### Źródła:

SJP.pl

# Endogeneza

powstawanie zjawisk psychicznych na skutek bodźców wewnętrznych, organicznych oraz dziedziczności

#### Źródła:

SJP.pl

# Endogeniczność

cecha czegoś dotyczącego przyczyn i oddziaływań wewnętrznych; endogenność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha czegoś dotyczącego przyczyn i oddziaływań z wewnątrz

Endogeniczność − zjawisko występujące w statystyce i ekonometrii. O parametrze bądź zmiennej mówi się, że jest endogeniczna, jeśli zachodzi korelacja między tym parametrem/tą zmienną a błędem losowym. Endogeniczność może być wynikiem błędu pomiarowego, autoregresji, pominiętych zmiennych (omitted variables) lub błędów w wyborze próby statystycznej. Ogólnie, przyczynowe sprzężenie zwrotne między zmienną objaśnianą a objaśniającą modelu prowadzi do endogeniczności.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endogeniczny

dotyczący przyczyn i oddziaływań wewnętrznych; endogenny

przymiotnik

(1.1) geol. dotyczący procesów zachodzących wewnątrz Ziemi

(1.2) med. pochodzący z wnętrza organizmu lub układu; powstały wewnętrznie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endogenność

cecha czegoś dotyczącego przyczyn i oddziaływań wewnętrznych; endogeniczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha czegoś co ma źródło wewnętrzne

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endogenny

dotyczący przyczyn i oddziaływań wewnętrznych; endogeniczny

przymiotnik

(1.1) biol. geol. med. psych. pochodzący z wewnątrz

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endoikia

rodzaj symbiozy, w której organizm jednego gatunku żyje wewnątrz organizmu innego gatunku

Endoikia – forma symbiozy (synoikia) między populacjami odmiennych jednostek systematycznych, polegająca na zamieszkiwaniu jednego gatunku wewnątrz drugiego, charakteryzująca się obopólnymi korzyściami dla każdego z gatunków (mutualizm).Przykładem Endoikii są bakterie jelitowe w organizmach przeżuwaczy lub wiciowce tworzące faunę jelitową termitów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endokarp

wewnętrzna, cienka warstwa owocni

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) bot. wewnętrzna część owocu, powstająca ze skórki okrywającej wewnętrzną stronę owocolistka;

Endokarp – w botanice jest to wewnętrzna część owocu, która powstaje ze skórki okrywającej wewnętrzną stronę owocolistka. Endokarp może być w postaci pestki (owoce pestkowców – brzoskwinia, morela, wiśnia, śliwka) lub skórzasty (owoc jabłoni).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endokrynnie

→ endokrynny

Patrz:endokrynny

#### Źródła:

SJP.pl

# Endokrynny

związany z endokrynologią - nauką o gruczołach dokrewnych wydzielających hormony

przymiotnik

(1.1) biol. związany z wydzielaniem wewnętrznym hormonów w organizmie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endokrynolog

osoba zajmująca się endokrynologią

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) med. lekarz specjalista zajmujący się rozpoznawaniem, profilaktyką i leczeniem chorób gruczołów wydzielania wewnętrznego

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) med. lekarka specjalistka endokrynologii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endokrynologia

dział medycyny zajmujący się fizjologią i patologią funkcjonowania gruczołów dokrewnego wydzielania

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. nauka o wydzielaniu wewnętrznym, gruczołach, hormonach i ich działaniu;

(1.2) med. dziedzina medycyny zajmująca się zaburzeniami funkcji gruczołów wydzielania wewnętrznego

(1.3) pot. med. klinika, oddział lub pododdział w szpitalu, gdzie leczeni są pacjenci z chorobami tarczycy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endokrynologiczno-Ginekologiczny

związany z endokrynologią i ginekologią

#### Źródła:

SJP.pl

# Endokrynologiczny

→ endokrynologia

przymiotnik relacyjny

(1.1) med. biol. związany z endokrynologią, dotyczący endokrynologii

Patrz:endokrynologia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endokrynolożka

→ endokrynolog

Patrz:endokrynolog

#### Źródła:

SJP.pl

# Endokryptny

w odniesieniu do pierwiastków chemicznych: nie tworzący własnych minerałów; kryptomorficzny, endomorficzny

#### Źródła:

SJP.pl

# Endoksan

lek cytostatyczny hamujący podział komórek, stosowany w leczeniu m.in. nowotworów złośliwych; cyklofosfamid; lek antymitotyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Endoksyna

jeden z hormonów regulujących wydalanie sodu przez nerki

#### Źródła:

SJP.pl

# Endolimfa

Śródchłonka, endolimfa (łac. endolympha) – płyn wypełniający struktury błędnika błoniastego. Jego ruch odpowiada za pobudzanie receptorów słuchu i układu równowagi. Charakteryzuje się, w odróżnieniu od przychłonki, wysokim stężeniem jonów potasu (K+) oraz niskim stężeniem jonów sodu (Na+).

#### Źródła:

Wikipedia

# Endolitofit

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. litofit wrastający w szczeliny we wnętrzu skał

#### Źródła:

Wiktionary

# Endometrialny

→ endometrium

Patrz:endometrium

#### Źródła:

SJP.pl

# Endometrioza

w medycynie: przedostanie się tkanek śluzówki macicznej poza jamę macicy; gruczolistość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. choroba kobiet polegająca na nieprawidłowym umiejscowieniu błony śluzowej trzonu macicy;

Endometrioza, gruczolistość zewnętrzna – obecność błony śluzowej macicy (endometrium) poza jamą macicy. Ognisko endometriozy zawiera komórki gruczołowe i zrąb endometrium. Choroba najczęściej dotyczy kobiet w wieku rozrodczym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endometritis

w medycynie: zapalenie błony śluzowej macicy

#### Źródła:

SJP.pl

# Endometrium

błona śluzowa macicy, wyściełająca jej wnętrze

Endometrium, wyścielisko – błona śluzowa macicy ssaków, pokryta nabłonkiem walcowatym. Jest wrażliwa na hormony steroidowe, w szczególności na estrogeny i gestageny, w związku z czym zmienia się wraz z cyklem miesięcznym.

U dziewcząt przed okresem dojrzewania endometrium ma grubość od 0,3 do 0,5 mm. U kobiet miesiączkujących w okresie okołoowulacyjnym przeciętnie jest to 7–9 mm, a w drugiej fazie cyklu do 15 mm (za nieprawidłową grubość wyścieliska dla kobiet miesiączkujących uznaje się wartość powyżej 15 mm). W okresie pomenopauzalnym u kobiet stosujących hormonalną terapię zastępczą grubość endometrium nie powinna przekraczać 8 mm (5 mm u kobiet jej niestosujących). Po tym okresie jego grubość większa niż 12 mm sugeruje raka trzonu macicy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endomikoryza

mikoryza, w której strzępki grzyba wrastają do wnętrza komórek miękiszu kory pierwotnej korzenia; endomykoryza, mikoryza wewnętrzna

Mykoryza, mikoryza (mycorrhiza) – powszechnie występujące zjawisko polegające na współżyciu korzeni lub nasion roślin naczyniowych z grzybami (dotyczy około 85% gatunków roślin wyższych z całego świata). Większość przypadków mykoryzy dotyczy relacji mutualistycznej, w nielicznych przypadkach zależność przesuwa się w kierunku wykorzystywania grzyba.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endomitotyczny

→ endomitoza

Patrz:endomitoza

#### Źródła:

SJP.pl

# Endomitoza

Endomitoza – podwajanie liczby chromosomów przez replikację bez podziału tuż przed mejozą. W czasie podziału mejotycznego pary identycznych chromosomów siostrzanych dzielą się odtwarzając kariotyp rodzicielski. Umożliwia to uniknięcie problemów związanych z segregacją.

#### Źródła:

Wikipedia

# Endomorfia

jeden z 3 elementów określających pokrój człowieka; przewaga endomorfii oznacza niską, szeroką, zażywną sylwetkę

#### Źródła:

SJP.pl

# Endomorficzny

1. w odniesieniu do pierwiastków chemicznych: nie tworzący własnych minerałów; endokryptny, kryptomorficzny;
2. w odniesieniu do budowy ciała człowieka: niska, szeroka, zażywna sylwetka

#### Źródła:

SJP.pl

# Endomorfik

osoba o powolnym metabolizmie, mająca skłonności do odkładania się tłuszczu

Endomorfik – typ sylwetki wg typologii Sheldona. Osoba charakteryzująca się ciężką budową ciała, rozłożystym i grubym szkieletem, wolnym metabolizmem, a więc dużą masą zarówno mięśniową, jak i tłuszczową, z tendencją do tycia. Przykładem osoby z przewagą cech endomorficznych był czołowy polski kulturysta wagi ciężkiej Konrad Gaca.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endomorfizm

Endomorfizm – w teorii kategorii morfizm danej struktury matematycznej w siebie. Zbiór \mathrm {End} \;{\mathcal {A}} wszystkich endomorfizmów struktury {\mathcal {A}} wraz z działaniem składania przekształceń jest monoidem (tzn. półgrupą z jedynką). W strukturach algebraicznych endomorfizmy są homomorfizmami danej struktury w siebie.

#### Źródła:

Wikipedia

# Endomykoryza

mykoryza, w której strzępki grzyba wrastają do wnętrza komórek miękiszu kory pierwotnej korzenia; endomikoryza, mykoryza wewnętrzna

Mykoryza arbuskularna (endomykoryza) – rodzaj mykoryzy, w którym grzybnia wnika do wnętrza komórek korzeni roślin. Najważniejszymi strukturami mykoryzy arbuskularnej są drzewkowato rozgałęzione strzępki zwane arbuskulami, tworzące się we wnętrzu komórek kory pierwotnej korzenia. Pośredniczą one w wymianie składników pokarmowych między rośliną a arbuskularnym grzybem mykoryzowym. Grzyby tworzące ten rodzaj mykoryzy należą do gromady Glomeromycota. Wzrost ich strzępek stymulowany jest przez strigolaktony, fitohormony wydzielane przez korzenie roślin.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endon

prymitywny typ mózgu u płazińców i obleńców

Endon – wieś w Anglii, w hrabstwie Staffordshire, w dystrykcie Staffordshire Moorlands. Leży 31 km na północ od miasta Stafford i 221 km na północny zachód od Londynu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endonim

nazwa obiektu geograficznego w jednym z języków używanych na obszarze, na którym znajduje się ten obiekt

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. geogr. nazwa obiektu geograficznego w jednym z języków używanych na danym obszarze, gdzie dany obiekt się znajduje, używana poza miejscem występowania tego języka;

Endonim (gr. ἔνδον „wewnątrz” i ὄνομα „nazwa”) – nazwa obiektu geograficznego w jednym z języków używanych na obszarze, gdzie znajduje się ten obiekt. Jeżeli taka nazwa jest zatwierdzona przez organ nazewniczy odpowiedzialny za urzędowe ustalanie nazw danego obszaru, wtedy taka nazwa jest endonimem standaryzowanym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endonukleaza

enzym z klasy hydrolaz

Endonukleazy – enzymy należące do klasy hydrolaz, które działając na DNA i RNA doprowadzają do ich rozkładu do oligonukleotydów przez rozerwanie wiązań fosfodiestrowych wewnątrz łańcucha kwasu nukleinowego.

Występują w niemal wszystkich komórkach organizmów żywych, ich obecność stwierdzono też w genomach wirusowych. Służą one komórce do cięcia, niszczenia DNA obcego lub zbędnego własnego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endopasożyt

pasożyt żyjący wewnątrz organizmu swego żywiciela, np. motylica wątrobowa, tasiemiec; entopasożyt

Pasożyt wewnętrzny (endopasożyt) – organizm cudzożywny, który żyje wewnątrz innego organizmu i dla którego organizm ten (żywiciel) jest źródłem pożywienia.

Pasożyty wewnętrzne jako patogeny często są przyczyną chorób, zwykle cechuje je duża wybiórczość pokarmowa i specjalizacja. Endopasożytami są często pierwotniaki (np. lamblie), nicienie, płazińce i grzyby. Organizm człowieka jest zarówno żywicielem pośrednim, jak i ostatecznym dla ponad pięćdziesięciu różnych pasożytów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endopeptydaza

Endopeptydazy (gr. éndon ‘wewnątrz’, péptō ‘trawię’) – grupa organicznych związków chemicznych, enzymów proteolitycznych (proteaz) zaliczanych do hydrolaz. Katalizują hydrolizę wiązania peptydowego wewnątrz łańcucha polipeptydowego, rozkładając go na oligopeptydy.

Do endopeptydaz zaliczają się m.in. niektóre enzymy trawienne (pepsyna, trypsyna, chymotrypsyna).

#### Źródła:

Wikipedia

# Endoplazma

Cytoplazma – część protoplazmy komórki eukariotycznej pozostająca poza jądrem komórkowym, a w przypadku, z definicji nie posiadających jądra, komórek prokariotycznych – cała protoplazma.

Dzieli się ją na:

- cytozol, zwany też cytoplazmą podstawową
- organella (z wyjątkiem jądra komórkowego).

#### Źródła:

Wikipedia

# Endoplazmatyczny

znajdujący się wewnątrz cytoplazmy

#### Źródła:

SJP.pl

# Endopodit

Endopodit – gałąź wewnętrzna odnóża dwugałęzistego skorupiaków i jedyna gałąź odnóża jednogałęzistego.

Endopodit wyrasta z dystalnej części protopoditu (bazipoditu). U pancerzowców złożony jest z 5 członów: ischiopoditu, meropoditu, karpopoditu, propoditu i daktylopoditu, natomiast u innych skorupiaków liczba członów może być zwiększona lub zmniejszona: w przypadku odnóży tułowiowych skrzelonogów może być nieczłonowany, a w przypadku czułków małżoraczków i odnóży tułowiowych pąkli podzielony na liczne, drobne segmenty. Zwykle jest dłuższy od egzopoditu, ale niekiedy bywa od niego krótszy, a nawet całkiem zredukowany.

#### Źródła:

Wikipedia

# Endopoliploid

komórka lub tkanka zawierająca zwielokrotnioną liczbę chromosomów

#### Źródła:

SJP.pl

# Endoproteza

proteza zainstalowana wewnątrz organizmu

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endor

miejscowość biblijna

- Endor – biblijna miejscowość w pokoleniu Issachara w Galilei
- Endor – kontynent ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia
- Endor – księżyc w świecie Gwiezdnych wojen orbitujący wokół planety o tej samej nazwie
- En Dor – kibuc w Izraelu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endorfina

endogenny związek chemiczny (hormon peptydowy), działający przeciwbólowo podobnie do morfiny, wytwarzany przez niektóre komórki (np. neurony), wywołuje poczucie szczęścia; hormon szczęścia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biochem. hormon peptydowy, endogenny opioid, który wywołuje zadowolenie i doskonałe samopoczucie oraz tłumi odczuwanie drętwienia i bólu;

Endorfiny (skrótowiec od „endogenne morfiny”) – grupa hormonów peptydowych, wywołują dobre samopoczucie i zadowolenie z siebie oraz generalnie wywołują wszelkie inne stany euforyczne (tzw. hormony szczęścia). Tłumią odczuwanie drętwienia i bólu. Są endogennymi opioidami.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endorfinowy

→ endorfina

Patrz:endorfina

#### Źródła:

SJP.pl

# Endoskop

1. optyczny przyrząd diagnostyczny umożliwiający dokładne obejrzenie wnętrza narządów i jam ciała; wziernik;
2. optyczny przyrząd techniczny służący do oglądania trudno dostępnych obiektów, np. wewnętrznych powierzchni rurociągów, wnętrza silników pojazdów mechanicznych itp.

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) med. wziernik medyczny służący do oglądania wewnętrznych ścian narządów;

Endoskop (gr. endo „wewnątrz” i skopein „widzieć, oceniać”) – rodzaj wziernika medycznego w formie rury lub przewodu z własnym źródłem światła, służący do badania wnętrza organizmu (jamy ciała, wnętrza przewodu pokarmowego, drzewa oskrzelowego) i wykonywania małoinwazyjnych zabiegów endoskopowych. Obraz jest przekazywany przez układ soczewek i pryzmatów lub – w przypadku fiberoskopu – przez włókna szklane.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endoskopia

ogół metod diagnostycznych polegających na badaniu wnętrza ciała ludzkiego przy wykorzystaniu endoskopów; wziernikowanie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. oglądanie jam ciała za pomocą wziernika;

Endoskopia – ogólna nazwa zabiegów diagnostyczno-leczniczych w medycynie i w weterynarii, polegających na badaniu wnętrza ciała przy wykorzystaniu aparatów, zwanych endoskopami, umożliwiających doprowadzenie światła oraz optyki do wnętrza przewodu pokarmowego, oddechowego oraz jam ciała, np.: jamy otrzewnej, jamy opłucnej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endoskopistka

→ endoskopista

Patrz:endoskopista

#### Źródła:

SJP.pl

# Endoskopowy

dotyczący endoskopu

przymiotnik

(1.1) związany z endoskopem, dotyczący endoskopu

(1.2) taki, który jest wykonywany przy pomocy endoskopu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endosmometr

przyrząd do mierzenia prędkości endosmozy

#### Źródła:

SJP.pl

# Endosmotyczny

→ edosmoza

Patrz:edosmoza

#### Źródła:

SJP.pl

# Endosperm

tkanka miękiszowa nasion roślin okrytonasiennych, zawierająca odżywcze substancje zapasowe; endosperma, bielmo

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endosperma

tkanka miękiszowa nasion roślin okrytonasiennych, zawierająca odżywcze substancje zapasowe; endosperm, bielmo

#### Źródła:

SJP.pl

# Endospor

1. zarodnik wytworzony we wnętrzu zarodni;
2. u bakterii przetrwalnik pomagający przeżyć niekorzystny okres

#### Źródła:

SJP.pl

# Endospora

1. zarodnik wytworzony we wnętrzu zarodni;
2. u bakterii przetrwalnik pomagający przeżyć niekorzystny okres

- endospora – zarodnik wytwarzany wewnątrz zarodni
- endospora – rodzaj przetrwalnika u bakterii

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endostyl

rynienkowate wgłębienie w gardzieli bezczaszkowców i osłonic

Endostyl − wgłębienie w dolnej części gardzieli osłonic i bezczaszkowców oraz larw minogów (zobacz: ślepica). Endostyl ma kształt rynienki i jest wyścielony orzęskowym nabłonkiem wydzielającym śluz. Służy przesuwaniu zlepionego śluzem pokarmu z gardzieli do jelita. U minogów w czasie przeobrażenia z postaci larwalnej endostyl przekształca się w gruczoł tarczycy. Jest uważany za homologiczny z tarczycą kręgowców.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endosymbiont

Endosymbioza – specyficzny rodzaj symbiozy, w którym komórki jednego organizmu żyją wewnątrz komórek lub tkanek drugiego.

Endosymbiont – organizm, którego środowiskiem życia jest inny organizm. Endosymbionty mogą występować w przestworach międzykomórkowych, jamistych wgłębieniach lub mogą wnikać bezpośrednio do komórki gospodarza. Endosymbiontami mogą być glony, np. sinice (Nostoc, Anabaena), zielenice (Chlorophyta), bruzdnice. W toku ewolucji może dojść do powstania interakcji pomiędzy endosymbiontem a gospodarzem. Najczęściej jest to luźna interakcja, polegająca na wykorzystywaniu ciała gospodarza jako miejsce zamieszkania endosymbionta. Można także spotkać bardziej ścisłe interakcje, np. mutualizm, czy pasożytnictwo, np. Azolla filiculoides i Anabaena azollae, czy pasożytnicze krasnorosty (Ricardia) żyjące na plesze innych krasnorostów (Laminaria). Przykładami endosymbiontów są np. zoochlorelle, zooksantelle, cyjanelle.

#### Źródła:

Wikipedia

# Endosymbioza

rodzaj symbiozy, w którym komórki jednego organizmu żyją wewnątrz komórek lub tkanek drugiego

Teoria endosymbiozy – teoria stanowiąca, że mitochondria, plastydy (jak chloroplasty) i być może inne organella komórki eukariotycznej powstały na skutek endosymbiozy pomiędzy różnymi mikroorganizmami. Zgodnie z nią niektóre organella pochodzą od wolno żyjących bakterii, które dostały się do innych komórek jako endosymbionty. Mitochondria rozwinęły się więc z proteobakterii (w szczególności zaś z Rickettsiales, kladu SAR11 lub ich bliskich krewnych), chloroplasty zaś od sinic.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endoszkielet

szkielet wewnętrzny kręgowców zbudowany z tkanki chrzęstnej i kostnej, nadający ciału kształt, stanowiący miejsce przyczepu mięśni i ochraniający narządy wewnętrzne

Szkielet wewnętrzny (endoszkielet) – szkielet znajdujący się wewnątrz ciała, otoczony innymi tkankami. U kręgowców składa się z kości i chrząstek. Kości pojawiają się w tych miejscach, w których jest potrzebna sztywność i wytrzymałość na obciążenia, a chrząstki tam gdzie jest potrzebna sprężystość. Na przykład nos człowieka i krtań zbudowane są z chrząstek. Chrząstki służą też jako amortyzatory w stawach. U bezkręgowców szkielet wewnętrzny bywa inaczej zbudowany. U bezkręgowych strunowców budowany jest przez strunę grzbietową. U głowonogów chrzęstny szkielet osłania niektóre narządy. U gąbek zbudowany jest z igieł o różnej budowie fizycznej i chemicznej. Podobnie jak egzoszkielet dostarcza on twardego oparcia i zaczepu dla mięśni, przez co możliwy jest ruch. Jego ewolucyjną przewagą nad egzoszkieletem jest możliwość ciągłego wzrostu bez konieczności linienia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endotelina

polipeptyd złożony z 21 aminokwasów

Endoteliny – grupa peptydów złożonych z 21 aminokwasów o działaniu zwężającym naczynia, wydzielane przez komórki śródbłonka naczyń krwionośnych i kanalików nerkowych. Odgrywają kluczową rolę w hemostazie naczyniowej (utrzymywanie właściwego napięcia naczyń i perfuzji naczyniowej). Mają również działanie mitogenne i proagregacyjne, a w efekcie także aterogenne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endotermia

utrzymywanie stałej temperatury ciała poprzez zużywanie energii metabolizmu; stałocieplność

#### Źródła:

SJP.pl

# Endotermiczność

1. cecha zwierzęcia zdolnego do utrzymywania temperatury wewnętrznej ciała na względnie stałym poziomie, niezależnym od temperatury otoczenia; ciepłokrwistość, gorącokrwistość, homojotermia, homeotermia, stałocieplność;
2. cecha procesów, w których dochodzi do pochłaniania ciepła

#### Źródła:

SJP.pl

# Endotermiczny

1. o zwierzęciu: zdolny do utrzymywania temperatury wewnętrznej ciała na względnie stałym poziomie, niezależnym od temperatury otoczenia; stałocieplny, ciepłokrwisty, gorącokrwisty, homojotermiczny;
2. związany z pochłanianiem ciepła

#### Źródła:

SJP.pl

# Endotoksemia

ostre zakażenie organizmu wywołane obecnością drobnoustrojów we krwi; sepsa, sepsis, posocznica

#### Źródła:

SJP.pl

# Endotoksyna

związek szkodliwy dla organizmu uwalniany przez bakterie w trakcie ich rozpadu

Endotoksyny – toksyny występujące w błonie zewnętrznej bakterii Gram-ujemnych. Są to kompleksy lipopolisacharydowe uwalniane po rozpadzie (lizie) komórki. Są stosunkowo trwałe chemicznie i odporne na ogrzewanie w temp. 60 °C przez kilka godzin.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endurak

potocznie: motocykl przeznaczony do wyścigów enduro

#### Źródła:

SJP.pl

# Enduro

1. sport motorowy lub rowerowy, w którym zawodnicy ścigają się częściowo po utwardzonej powierzchni, a częściowo po terenie z naturalnymi utrudnieniami;
2. zawody w enduro - sporcie;
3. motocykl lub rower przeznaczony do wyścigów enduro; endurowiec, endurówka;
4. związany z enduro - sportem

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) sport. mot. jazda motocyklami lub rowerami trasą z utrudnieniami w terenie;

(1.2) sport. mot. mistrzostwa w jeździe motocyklami lub rowerami trasą z utrudnieniami w terenie

(1.3) mot. motocykl przystosowany do jazdy terenowej

(1.4) sport. rower przystosowany do jazdy terenowej

przymiotnik relacyjny

(2.1) sport. mot. związany ze sportem enduro (1.1)

Enduro – rodzaj sportu motorowego polegający na pokonaniu trasy o nawierzchniach asfaltowych, jak i terenowych.

Trasa liczy zazwyczaj od 200 do 300 km. W czasie rajdu zawodnicy zaliczają poszczególne próby czasowe. W Polsce i w większości krajów są to próby: Cross, Enduro i SuperCross

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endurować

potocznie: uprawiać enduro (sport motorowy lub rowerowy)

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) sport. mot. uprawiać enduro

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endurowiec

osoba uprawiająca enduro

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) sport. mot. zawodnik enduro

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy lub męskorzeczowy

(2.1) pot. mot. motocykl lub rower endurowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endurówka

motocykl lub rower wykorzystywany w enduro; enduro, endurowiec

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. mot. motocykl lub rower endurowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endurowo

przysłówek sposobu

(1.1) sport. mot. tak jak na enduro, jak robią zawodnicy enduro

#### Źródła:

Wiktionary

# Endurowy

→ enduro (sport); enduro

przymiotnik relacyjny

(1.1) sport. mot. odnoszący się do enduro, związany z enduro

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Endymion

mit. gr. kochanek bogini Księżyca pogrążony w wiecznym śnie; symbol delikatnej urody młodzieńczej i wiecznego snu, spokoju śmierci

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) mitgr. król Elidy, piękny młodzieniec, ukochany Selene, ukarany nieprzerwanym snem i obdarzony wieczną młodością;

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy, nazwa własna

(2.1) astr. planetoida o numerze katalogowym 342;

(2.2) astr. jeden z kraterów na powierzchni Księżyca

- Endymion – w mitologii greckiej ukochany bogini Selene
- Endymion – krater księżycowy
- Endymion – planetoida o numerze katalogowym 342
- Endymion (hiacyntowiec, hiacyncik) – rodzaj roślin z rodziny szparagowatych
- Endymion – rodzaj stawonogów z wymarłej gromady trylobitów
- Endymion − poemat Johna Keatsa
- Endymion (Mamoru Chiba) – postać z mangi Czarodziejka z Księżyca
- Endymion – powieść science fiction, trzecia część cyklu Hyperion Dana Simmonsa
- Endymion – utwór Zbigniewa Herberta
- Endymion – holenderska grupa muzyczna

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Endyt

płat po wewnętrznej stronie odnóża stawonogów

Endyt, endit – płat po wewnętrznej stronie odnóża stawonogów.

U trylobitów endyty występują na prawie wszystkich przydatkach, a te z tego samego protopoditu zlewają się tworząc jedną krawędź zwaną gnatobazą. U skorupiaków endyty mogą znajdować się na prekoksopodicie, koksopodicie, bazipodicie i/lub ischiopodicie danego odnóża. Zmodyfikowanymi endytami koksopoditów szczęk pierwszej pary są występujące u sześcionogów i skorupiaków żuwka wewnętrzna i żuwka zewnętrzna. Endyty często zachowują się też na żuwaczkach sześcionogów i skorupiaków, ale w formie zlanej z pozostałą ich częścią. U torboraków endyty w formie oostegitów budują torbę lęgową.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Endywia

dwuletnia roślina warzywna o szerokich liściach; cykoria endywia, szczerbak

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Cichorium endivia|L.|ref=tak., gatunek rośliny z rodziny astrowatych;

(1.2) bot. roln. roślina z gatunku endywii (1.1)

(1.3) spoż. liście endywii (1.2) używane jako jarzyna, głównie na surówki

Cykoria endywia, endywia (Cichorium endivia L.) – gatunek rośliny jednorocznej lub dwuletniej, należący do rodziny astrowatych. Endywia pochodzi z wybrzeży Morza Śródziemnego i Azji Zachodniej. Znana była już w starożytności. W Europie uprawiana od XVI wieku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enea

skrót od: European Nuclear Energy Agency - Europejska Agencja Energii Atomowej

Enea S.A. – polskie przedsiębiorstwo branży energetycznej z siedzibą w Poznaniu. Grupa Kapitałowa Enea, dla której Enea S.A. jest jednostką dominującą, działa w pełnym łańcuchu wartości rynku energetycznego:

- wydobycie węgla kamiennego (Lubelski Węgiel Bogdanka S.A.);
- wytwarzanie energii elektrycznej (Enea Wytwarzanie z głównym aktywem, Elektrownią Kozienice oraz Enea Elektrownia Połaniec z głównym aktywem, Elektrownią Połaniec);
- dystrybucja energii elektrycznej (Enea Operator);
- handel energią (Enea S.A. – handel detaliczny, Enea Trading – handel hurtowy).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Eneasz

bohater "Illiady", bohaterski przywódca wojsk trojańskich

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) mitgr. mitrzym. syn Anchizesa, bohater wojny trojańskiej, jego dalecy potomkowie Romulus i Remus mieli założyć Rzym;

(1.2) imię|polski|m.;

Eneasz (łac. Aeneas, gr. Αἰνείας Aineías) – w mitologii greckiej i mitologii rzymskiej bohater wojny trojańskiej. Uchodził za syna króla Anchizesa i bogini Wenus (gr. Afrodyta). Był potomkiem Dardanosa, a więc i boga Zeusa.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Eneida

tytuł rzymskiej epopei narodowej autorstwa Wergiliusza

Eneida (łac. Aeneis) – rzymski poemat epicki, napisany heksametrem przez Publiusza Wergiliusza Marona, opiewający w 12 księgach o łącznym rozmiarze 9892 wierszy dzieje Trojańczyka Eneasza, legendarnego protoplasty Rzymian.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enema

zabieg polegający na wprowadzeniu do odbytnicy ciepłej wody, często z dodatkiem soli lub leków, w celu spowodowania wypróżnienia; lewatywa; wlew doodbytniczy; klizma

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zabieg płukania jelita grubego, lewatywa

Lewatywa (łac. enema) – zabieg medyczny polegający na wlewaniu przez odbyt płynu do jelita grubego w celu usunięcia mas kałowych.

W medycynie lewatywy znajdują zastosowanie jako:

- leczenie zaparć, wobec nieskuteczności innych metod
- przygotowanie do zabiegów diagnostycznych i chirurgicznych
- przygotowanie przed porodem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Eneolit

okres przejściowy między epokami kamienia i brązu; chalkolit, epoka miedzi

Chalkolit (od gr. chalkós — miedź i lithos — kamień), także eneolit lub epoka miedzi – jedna z epok prehistorii, okres przejściowy między archeologicznymi epokami kamienia i brązu, w którym u ludów neolitycznych pojawiły się pierwsze użytkowe wyroby z metalu, głównie z miedzi (narzędzia, broń, ozdoby), obok pozostających wciąż w powszechnym użyciu narzędzi wyrabianych z krzemienia i in. kamienia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Eneolityczny

→ eneolit

Patrz:eneolit

#### Źródła:

SJP.pl

# Enerbol

lek o działaniu psychoenergizującym; pirytynol, encefabol

#### Źródła:

SJP.pl

# Enerdówek

mieszkanka NRD; NRD-ówka

#### Źródła:

SJP.pl

# Enerdowiec

obywatel NRD; NRD-owiec

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pot. lekcew. obywatel byłego NRD

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enerdówka

mieszkanka NRD; NRD-ówka

#### Źródła:

SJP.pl

# Enerdowski

przymiotnik od: NRD (Niemiecka Republika Demokratyczna, niem. (Die) Deutsche Demokratische Republik); NRD-owski, dedeerowski, dederowski, DDR-owski

przymiotnik

(1.1) związany z NRD, dotyczący NRD

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enerefowiec

mieszkaniec NRF (Niemieckiej Republiki Federalnej); NRF-owiec

#### Źródła:

SJP.pl

# Enerefowski

przymiotnik od: NRF (Niemiecka Republika Federalna); NRF-owski

#### Źródła:

SJP.pl

# Energa

Grupa Kapitałowa Energa – polska grupa kapitałowa zajmująca się wytwarzaniem, dystrybucją i sprzedażą energii elektrycznej, dostarcza prąd do około 2,7 mln odbiorców, co stanowi ok. 17-procentowy udział w rynku obrotu energii elektrycznej.

#### Źródła:

Wikipedia

# Energetyczka

→ energetyk

Patrz:energetyk

#### Źródła:

SJP.pl

# Energetyczność

→ energetyczny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co energetyczne; cecha tych, którzy są energetyczni

Patrz:energetyczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Energetyczny

→ energetyka

przymiotnik

(1.1) dotyczący energetyki

(1.2) związany z energią

Patrz:energetyka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Energetyk

specjalista w zakresie energetyki

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) osoba, która pracuje w energetyce

(1.2) pot. napój energetyczny

- Energetyk Gryfino
- Energetyk Jaworzno (futsal)
- Energetyk ROW Rybnik
- KS Enea Energetyk Poznań
- KS Energetyk Poznań (piłka siatkowa kobiet)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Energetyka

dział techniki obejmujący problemy wytwarzania, gromadzenia, przetwarzania i przesyłania energii; także dział gospodarki narodowej zajmujący się tymi rzeczami

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dział gospodarki obejmujący różne formy wytwarzania i wykorzystania energii

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: energetyk

Energetyka – dział nauki i techniki, a także gałąź przemysłu, która zajmuje się przetwarzaniem dostępnych form energii na postać łatwą do wykorzystania przy zasilaniu wszelkich procesów przemysłowych, a także napędzaniu maszyn i urządzeń używanych w życiu codziennym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Energetyzacja

napełnianie energią życiową, zwiększanie sił witalnych

#### Źródła:

SJP.pl

# Energetyzm

pogląd filozoficzny, według którego wszystkie zjawiska przyrody są przemianami rodzajów energii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) filoz. pogląd, który tłumaczy wszelkie zjawiska przyrody jako przemiany energii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Energetyzować

1. zwiększać energię witalną;
2. dodawać energii przedmiotowi przy użyciu nadnaturalnych mocy

#### Źródła:

SJP.pl

# Energetyzująco

w sposób energetyzujący, wzmagający energię

#### Źródła:

SJP.pl

# Energia

1. siła wytwarzana w elektrowni;
2. skalarna wielkość fizyczna;
3. zdolność do wykonania pracy;
4. potencjał do pracy; werwa; zapał;
5. dzielność, wytrwałość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) entuzjazm, chęć do działania

(1.2) fiz. zasób, kosztem którego możliwe jest wykonanie pracy;

Energia (gr. ενεργεια energeia od ἔργον ergon „praca”) – skalarna wielkość fizyczna charakteryzująca stan układu fizycznego (materii) jako jego zdolność do wykonania pracy.

Energia występuje w różnych postaciach np.: energia kinetyczna, energia potencjalna, energia sprężystości, energia termiczna, energia jądrowa.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Energicznie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób energiczny, stanowczo, żywo

#### Źródła:

Wiktionary

# Energiczniej

stopień wyższy od przysłówka: energicznie

#### Źródła:

SJP.pl

# Energiczniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: energiczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Energiczność

→ energiczny

Patrz:energiczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Energiczny

pełen energii, ruchliwy, żywy; stanowczy, zdecydowany

przymiotnik

(1.1) taki, który jest pełen energii, żywości, wigoru; stanowczy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Energiochłonność

→ energiochłonny

Patrz:energiochłonny

#### Źródła:

SJP.pl

# Energiochłonny

zużywający dużo energii w stosunku do uzyskiwanego efektu; energochłonny

#### Źródła:

SJP.pl

# Energiooszczędny

rzadko: zużywający niewiele energii, pozwalający oszczędzać energię; energooszczędny

#### Źródła:

SJP.pl

# Energiotwórczy

wytwarzający energię

#### Źródła:

SJP.pl

# Energizer

[czytaj: enerDŻAJzej] napój o działaniu pobudzającym; energetyk, energy drink, energy-drink

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy lub męskorzeczowy

(1.1) spoż. napój o zwiększonej zawartości takich substancji jak sole mineralne, cukry, kofeina, którego celem jest wywołanie pobudzenia

Energizer Holdings, Inc. – przedsiębiorstwo produkujące baterie i akumulatory, spółka publiczna notowana na Giełdzie Nowojorskiej (NYSE): ENR (tzw. „Wall Street”).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Energizować

dodawać energii, wigoru

#### Źródła:

SJP.pl

# Energizujący

wzmacniający, ożywiający, regenerujący; energetyzujący

#### Źródła:

SJP.pl

# Energoblok

1. system urządzeń elektrowni do przetwarzania energii elektrycznej; blok energetyczny;
2. rodzaj urządzenia zasilającego w samochodach i przyczepach kempingowych

#### Źródła:

SJP.pl

# Energochłonność

stopień zużywania energii przez urządzenie, maszynę, proces przemysłowy, technologiczny itp.

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) techn. ilość zużywanej energii

(1.2) cecha zużywanie energii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Energochłonny

pochłaniający energię; energiochłonny

przymiotnik

(1.1) wymagający dużej ilości energii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Energoelektronik

specjalista w dziedzinie energoelektroniki

#### Źródła:

SJP.pl

# Energoelektronika

specjalista w dziedzinie energoelektroniki

Energoelektronika, elektronika przemysłowa, elektronika mocy, elektronika siłowa – odrębna gałąź elektroniki zajmująca się zastosowaniem układów elektronicznych dużej mocy (przekształtników energoelektronicznych), głównie znajduje zastosowanie w układach napędowych o regulowanej prędkości obrotowej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Energogenny

wytwarzający energię - fizyczną lub psychiczną; energotwórczy

#### Źródła:

SJP.pl

# Energol

potocznie: napój energetyczny; energetyk, energizer

#### Źródła:

SJP.pl

# Energooszczędność

→ energooszczędny

Patrz:energooszczędny

#### Źródła:

SJP.pl

# Energooszczędnościowy

przymiotnik od: energooszczędność

#### Źródła:

SJP.pl

# Energooszczędny

zużywający niewiele energii, pozwalający oszczędzać energię; energiooszczędny

#### Źródła:

SJP.pl

# Energopol

przedsiębiorstwo budowlane

#### Źródła:

SJP.pl

# Energoterapeuta

w medycynie alternatywnej: uzdrowiciel leczący za pomocą bioenergoterapii (energoterapii); bioterapeuta, bioenergoterapeuta

#### Źródła:

SJP.pl

# Energoterapeutka

→ energoterapeuta

Patrz:energoterapeuta

#### Źródła:

SJP.pl

# Energoterapeutyczny

→ energoterapia

przymiotnik

(1.1) dotyczący energoterapii; zob. bioenergoterapeutyczny.

Patrz:energoterapia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Energoterapia

kwestionowana przez medycynę metoda uzdrawiania poprzez oddziaływania na chorego energią biologiczną terapeuty; bioenergoterapia

#### Źródła:

SJP.pl

# Energotwórczy

wytwarzający energię - fizyczną lub psychiczną; energogenny

przymiotnik

(1.1) wytwarzający energię

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Energożerność

potocznie: cecha tego, co zużywa wiele energii

#### Źródła:

SJP.pl

# Energożerny

potocznie: zużywający wiele energii

#### Źródła:

SJP.pl

# Energumen

1. dawniej o osobie opętanej przez demona
2. przenośnie: fanatyczny zwolennik, entuzjasta

#### Źródła:

SJP.pl

# Energumenka

→ energumen

Patrz:energumen

#### Źródła:

SJP.pl

# Energy-Drink

[czytaj: enerdżi drink] napój o działaniu pobudzającym; energizer, energetyk, energy drink

#### Źródła:

SJP.pl

# Energylandia

Energylandia – tematyczny park rozrywki położony w Zatorze w województwie małopolskim, otwarty 14 lipca 2014. Największy park rozrywki w Polsce (powierzchnia 74 ha). Posiada rekordową liczbę 19 czynnych roller coasterów (w tym dwa typu hyper coaster), na równi z parkiem Six Flags Magic Mountain w Stanach Zjednoczonych.

#### Źródła:

Wikipedia

# Enerhodar

miasto na Ukrainie

Enerhodar (ukr. Енергодар) – miasto w południowo-wschodniej części Ukrainy, w obwodzie zaporoskim, w rejonie wasylowskim, od marca 2022 pod okupacją rosyjską.

Liczy 53 tys. mieszkańców (2012); ośrodek przemysłu metalowego i materiałów budowlanych; port rzeczny, elektrownia jądrowa.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enescu

[czytaj: enesku] nazwisko rumuńskie, np. George Enescu (1881 - 1955), rumuński kompozytor, dyrygent i pedagog

#### Źródła:

SJP.pl

# Eng

skrót od: elektronystagmografia, elektronystagmogram; eng.

Szwajcaria:

- Eng – niemiecka nazwa gminy Agno

Osoby:

- Chang i Eng Bunker – bracia bliźniacy
- Eng Phanit – kambodżański zapaśnik
- Martin Eng – norweski biathlonista
- Philipp Eng – austriacki kierowca wyścigowy
- Tan Twan Eng – malezyjski pisarz

Inne:

- eng – litera Ŋ, ŋ alfabetu języka mansyjskiego

Zobacz też:

- ENG

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Eng.

skrót od: elektronystagmografia, elektronystagmogram; ENG

#### Źródła:

SJP.pl

# Engaddi

En Gedi (hebr. עין גדי) – kibuc położony w samorządzie regionu Tamar, w Dystrykcie Południowym, w Izraelu.

Leży na zachodnim brzegiem Morza Martwego, przy drodze nr 90 (Ejlat-Kirjat Szemona), w odległości 37 km na południowy wschód od Jerozolimy, 13 km na północ od twierdzy Masada, 31 km na południe od Kumran i 35 km na północ od En Bokek.

#### Źródła:

Wikipedia

# Engagement

[czytaj: ągażMĄ lub inGEJdżment] środowiskowo:
1. umowa o pracę, angaż;
2. zaproszenie na występy

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) książk. umowa o pracę, zwłaszcza zawiązywana z aktorem lub dotycząca pracy w instytucji artystycznej

Engagement (wymowa według IPA: [ɑ̃.ɡaʒ.mɑ̃]) – słowo pochodzenia francuskiego oznaczające umowę o pracę dla aktora lub innego artysty.

Galicyzm, kiedyś bardzo popularny, obecnie prawie nie używany w potocznej polszczyźnie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Engel

nazwisko

Engel (niem. anioł) – jeden z najpopularniejszych utworów grupy Rammstein. W teledysku pojawia się nawiązanie do filmu Od zmierzchu do świtu Roberta Rodrigueza. Jest to także jeden z singli promujących płytę Sehnsucht. Piosenka cieszy się dużą popularnością wśród fanów, cechuje się nieco innym stylem od reszty utworów wykonywanych przez zespół. Piosenka znalazła się na ścieżce dźwiękowej filmu Mortal Kombat 2: Unicestwienie z 1997 roku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Engelbercik

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m. zdrobn. od Engelbert

#### Źródła:

Wiktionary

# Engelberg

miasto w Szwajcarii

Engelberg (pol. Anielska Góra) – gmina polityczna i miejscowość w środkowej Szwajcarii, w kantonie Obwalden. Położona w Alpach, na wysokości 556–3 238 m n.p.m. (centrum gminy na 1 015 m n.p.m.), u podnóża Titlis (3 238 m n.p.m.), poniżej lodowca Titlisgletscher, pokrywającego północne zbocze tej góry. Zamieszkały przez 4 230 osób (31 grudnia 2021), z czego 27,1% stanowili cudzoziemcy (głównie Niemcy i Portugalczycy).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Engelbert

imię męskie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) rzad. imię|polski|m.;

Engelbert – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od nazwy jednego z plemion germańskich Angil (Anglowie) połączonego słowem beraht oznaczającym "jasny".

Engelbert imieniny obchodzi 10 lipca i 7 listopada.

Osoby noszące to imię:

- Engelbert I (ur. przed 1140, zm. latem 1189), hrabia Bergu
- Engelbert I z Kolonii (1185–1225) – biskup, męczennik i święty katolicki (wspomnienie 7 listopada)
- Engelbert I (ok. 1225 – 1277) – hrabia Mark
- Engelbert II (ok. 1275 – 1328) – hrabia Mark
- Engelbert III (ok. 1333 – 1391) – hrabia Mark
- Engelbert Humperdinck – kompozytor niemiecki (1854–1921); także pseudonim brytyjskiego piosenkarza (ur. 1936)
- Engelbert Jarek – polski piłkarz, napastnik Odry Opole, reprezentant Polski
- Engelbert Kolland (1827–1860) – święty katolicki, franciszkanin (wspomnienie 10 lipca)
- Engelbertus Sterckx (1792–1867) – belgijski duchowny katolicki.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Engelking

nazwisko

## Osoby noszące nazwisko Engelking

- Anna Engelking (ur. 1959) – polska etnolożka
- Barbara Engelking (ur. 1962) – polska socjolog
- Jerzy Engelking (ur. 1962) – polski prokurator
- Leszek Engelking (ur. 1955) – polski tłumacz
- Ryszard Engelking (ur. 1935) – polski matematyk
- Wojciech Engelking (ur. 1992) – polski pisarz

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Engels

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Rosji, leżące nad Wołgą, w obwodzie saratowskim;

- Björn Engels – belgijski piłkarz
- Fryderyk Engels – filozof i ideolog
- Kurt Engels – szef Gestapo dla powiatu krasnostawskiego w czasie II wojny światowej
- Mario Engels – niemiecki piłkarz
- Stefan Engels – niemiecki piłkarz

Inne

- Engels – miasto w Rosji

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Engelski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Engelsem, dotyczący Engelsa (miasta w Rosji)

#### Źródła:

Wiktionary

# Engine

[czytaj: endżin] w informatyce:
1. główna część kodu danej gry komputerowej, np. Unreal Engine, CryEngine; silnik gry;
2. silnik odpowiadający za przetwarzanie grafiki trójwymiarowej, np. Havok, PhysX; silnik graficzny, silnik 3D

- Silnik (informatyka)
- Silnik gry
- Silnik

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Engineering

[czytaj: endżinirin(g)] zlecone działanie, polegające na opracowaniu całościowego projektu inwestycyjnego ze wstępnym kosztorysem

#### Źródła:

SJP.pl

# Englert

nazwisko

- Adam Englert – podpułkownik WP
- Anna Englert – kostiumograf
- Andrzej Englert – powstaniec warszawski
- Jan Englert – aktor
- Juliusz Englert – żołnierz Szarych Szeregów
- Maciej Englert – aktor, reżyser
- Sabine Englert – niemiecka piłkarka ręczna

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Engram

trwały ślad, udrożnienie, zmiana powstała w korze mózgowej lub centrach podkorowych mózgu pod wpływem konkretnych przeżyć, określonych bodźców, stanowiąca podstawę pamięci; ślad pamięciowy, engrama

Engram, ślad pamięciowy – zmiana pozostawiona w układzie nerwowym przez określone przeżycie lub bodziec, stanowiącą podstawę późniejszego odtwarzania. Ślady pamięciowe pozostawiają zmiany w biochemicznej strukturze pamięci długotrwałej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Engrama

trwały ślad, udrożnienie, zmiana powstała w korze mózgowej lub centrach podkorowych mózgu pod wpływem konkretnych przeżyć, określonych bodźców, stanowiąca podstawę pamięci; ślad pamięciowy, engram

#### Źródła:

SJP.pl

# Enhancer

sekwencja w DNA wspomagająca transkrypcję informacji genetycznej

Wzmacniacz transkrypcji, enhancer, sekwencja wzmacniająca – krótka (od 50 do 1500 par zasad) sekwencja w DNA eukariontów, wspomagająca i regulująca transkrypcję informacji genetycznej, zlokalizowana w dużej odległości od regulowanego promotora genu (zwykle około 1 miliona par zasad), w kierunku zgodnym z transkrypcją lub przeciwnym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enharm.

skrót od: enharmonia, enharmoniczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Enharmonia

w muzykologii: możliwość zapisu dźwięku na różne sposoby, np. cis=des, występująca w systemie równomiernej temperacji

Enharmonia – cecha systemu równomiernie temperowanego, polegająca na możliwości zapisania jednego dźwięku na kilka sposobów, np. dźwięk c może być zapisany jako deses lub his.

Dźwięki o różnej nazwie i pisowni, ale tym samym brzmieniu nazywa się dźwiękami enharmonicznymi lub enharmonicznie równymi.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enharmoniczny

→ enharmonia

przymiotnik

(1.1) muz. związany z enharmonią

Patrz:enharmonia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Eniecki

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Eńcami, dotyczący Eńców

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język eniecki

#### Źródła:

Wiktionary

# Enigma

przestarzale: zagadka, tajemnica; enigmat

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zagadka, tajemnica

(1.2) hist. niemiecka maszyna szyfrująca z okresu drugiej wojny światowej;

Enigma (z gr. αινιγμα „zagadka”) – niemiecka przenośna elektromechaniczna maszyna szyfrująca, oparta na mechanizmie obracających się wirników, skonstruowana przez Artura Scherbiusa. Była produkowana przez wytwórnię Scherbius & Ritter, założoną w 1918 z inicjatywy Scherbiusa oraz innego niemieckiego inżyniera Richarda Rittera, zajmującą się konstrukcją i produkcją urządzeń elektrotechnicznych, między innymi silników asynchronicznych. Scherbius odkupił prawa patentowe do innej wirnikowej maszyny szyfrującej, opracowanej przez holenderskiego inżyniera Hugona Kocha.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enigmat

przestarzale: coś tajemniczego, zagadkowego; enigma

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enigmatycznie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób enigmatyczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Enigmatyczniej

stopień wyższy od przysłówka: enigmatycznie

#### Źródła:

SJP.pl

# Enigmatyczność

1. zagadkowość, tajemniczość,
2. niezrozumiałość

#### Źródła:

SJP.pl

# Enigmatyczny

zagadkowy, tajemniczy

przymiotnik jakościowy

(1.1) zagadkowy, trudny do zrozumienia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enjambement

[czytaj: ążąmbmą] dokończenie w wierszu następnym zdania, członu lub zwrotu rozpoczętego w wierszu poprzednim; przerzutnia

#### Źródła:

SJP.pl

# Enjambeur

[czytaj: ążąBER] mechaniczne urządzenie do zbioru winogron

#### Źródła:

SJP.pl

# Enjana

typ chorału syryjskiego, pieśń śpiewana zwykle pomiędzy wersetami psalmu; kala

#### Źródła:

SJP.pl

# Enka

1. rodzaj pieśni japońskiej;
2. potocznie o nieobecności;
3. potocznie o nieprzygotowaniu do lekcji

Enka (jap. 演歌) – rodzaj pieśni japońskiej o charakterze melancholijnej ballady śpiewanej w określonym stylu (genre). Uważany jest za stylistycznie podobny do tradycyjnej muzyki japońskiej. Współczesny gatunek enka jest jednak stosunkowo nową formą muzyczną, przyjmując w swoim wokalu bardziej tradycyjny styl muzyczny niż muzyka ryūkōka, popularna w latach przedwojennych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enkapsulacja

enkapsulacja może odnosić się do:

- kapsułkowanie − termin odnoszący się do struktury protokołu komunikacyjnego.
- hermetyzacja − jedno z założeń programowania obiektowego.

#### Źródła:

Wikipedia

# Enkausta

dzieło wykonane techniką enkaustyki

#### Źródła:

SJP.pl

# Enkaustyczny

→ enkaustyka

Patrz:enkaustyka

#### Źródła:

SJP.pl

# Enkaustyka

antyczna technika malarska polegająca na stosowaniu jako spoiwa wosku pszczelego i nakładaniu farb na gorąco

Enkaustyka – technika malarska, polegająca na stosowaniu farb w spoiwie z wosku pszczelego, czasem z dodatkiem olejów schnących dla zwiększenia płynności farby. Farby nakładano na podłoże w stanie płynnym, za pomocą podgrzewanych metalowych łopatek (cauterium). Znana była też metoda nanoszenia farb pędzlami, bardziej wygodna w wypadku malowania większych obrazów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enkawudowski

związany z NKWD, dotyczący NKWD; NKWD-owski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z NKWD, dotyczący NKWD

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enkawudysta

pracownik NKWD; enkawudzista, NKWD-zista

#### Źródła:

SJP.pl

# Enkawudzista

pracownik NKWD; enkawudysta, NKWD-zista

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. funkcjonariusz NKWD

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enkawudzistka

→ enkawudzista

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hist. funkcjonariuszka NKWD

Patrz:enkawudzista

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enkefalina

peptyd opioidowy występujący w ośrodkowym układzie nerwowym, tłumiący czucie bólu

#### Źródła:

SJP.pl

# Enki

w mitologii sumeryjskiej: bóg słodkiej wody, mądrości i rzemiosł

rzeczownik, rodzaj męski, nazwa własna

(1.1) mitsumer. jeden z głównych bogów stwórców, władca oceanu wód słodkich, bóstwo mądrości i magii, opiekun rzemiosł;

Enki w mitologii sumeryjskiej (Ea w mitologii babilońskiej) – bóg słodkich wód, bóg mądrości, stwórca człowieka, czczony w Eridu, w którym była poświęcona mu świątynia E-abzu. Razem z bogiem nieba Anu i bogiem Enlilem tworzył wielką triadę głównych bóstw. Jego żoną była Damgalnuna – bogini ziemi, natomiast córka Ninkasi była boginią piwa.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enkiant

enkiant dzwonkowaty - krzew ozdobny z rodziny wrzosowatych

Enkiant (Enkianthus) – rodzaj roślin należących do rodziny wrzosowatych (Ericaceae). Tworzy klad bazalny w obrębie rodziny. Obejmuje w zależności od ujęcia od ok. 12 do 17 gatunków. Rośliny te występują w Azji Wschodniej na obszarze od Himalajów do Japonii i Półwyspu Indochińskiego. W Chinach rośnie 7 gatunków, w tym cztery endemity. W Japonii dziko występują trzy gatunki rodzime. Rosną w widnych lasach i na terenach skalistych. Ich kwiaty zapylane są przez owady.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enklawa

terytorium państwa lub jego część ze wszystkich stron otoczone przez terytorium lądowe innego państwa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) polit. adm. geogr. terytorium państwa lub jego część otoczone ze wszystkich stron przez terytorium lądowe innego państwa;

(1.2) teren otoczony ze wszystkich stron obszarem innego rodzaju

(1.3) przen. miejsce dające poczucie bezpieczeństwa

Enklawa – terytorium otoczone ze wszystkich stron terytorium lądowym innego państwa. Jeżeli stanowi ono część jakiegoś państwa, to jest ono jego eksklawą. Na przykład San Marino stanowi enklawę w terytorium Włoch, zaś gmina Campione stanowi enklawę w terytorium Szwajcarii i eksklawę Włoch. Terminów „enklawa/eksklawa” używa się także dla określenia tego typu terytoriów w skali subnarodowej. Terminu „enklawa” używa się także w przypadku, gdy teren jednego rodzaju jest otoczony terenem innego rodzaju, np. las liściasty na terenie porośniętym lasem iglastym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enklawowy

→ enklawa

Patrz:enklawa

#### Źródła:

SJP.pl

# Enklityczność

→ enklityczny

Patrz:enklityczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Enklityczny

→ enklityka

Patrz:enklityka

#### Źródła:

SJP.pl

# Enklityka

wyraz niemający samodzielnego akcentu, np. wyraz "się" w zdaniu "Myję się rano."

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jęz. wyraz niemający własnego akcentu i tworzący całość akcentową z wyrazem go poprzedzającym;

Enklityka (z gr. enklínein – oprzeć) – wyraz nieposiadający własnego akcentu, lecz tworzący całość akcentową z wyrazem poprzedzającym.

W języku polskim enklitykami są:

- jednosylabowe formy fleksyjne zaimków osobowych i zaimka zwrotnego

    kochała go, uczył się

- partykuły by, że, no

    zrobiliby, podajże, dajcie no mi

- człony -sta, -set w liczebnikach złożonych

    czterysta, pięciuset

- ruchome końcówki czasownika

    robiliśmy, chodziliście.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enkliza

połączenie się wyrazu niemającego akcentu z wyrazem poprzednim, akcentowanym

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jęz. połączenie prozodyczne wyrazu niemającego akcentu z wyrazem poprzednim

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enkoder

1. urządzenie albo układ elektryczny używany do kodowania informacji; koder;
2. rodzaj przetwornika

- koder
- przetwornik do ilościowego określania ruchu obrotowego lub liniowego i wyrażania go w postaci impulsów elektrycznych, np.:
  - enkoder liniowy
  - optyczny enkoder obrotowy
  - enkoder inkrementalny
  - enkoder absolutny

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enkoderowy

→ enkoder

Patrz:enkoder

#### Źródła:

SJP.pl

# Enkolpion

Enkolpion (gr. εγκόλπιον en – na, kolpos – pierś) – relikwiarz noszony na piersiach przez chrześcijan, zawierający relikwie lub cytaty z Pisma Świętego. Enkolpion był niekiedy traktowany jak amulet.Przyjmuje się, że termin enkolpion pojawił się po raz pierwszy w liście Nicefora I, patriarchy Konstantynopola z roku 811 do papieża Leona III.

#### Źródła:

Wikipedia

# Enkomion

w starożytnej Grecji pieśń ku czci bohatera, wykonywana zazwyczaj podczas pochodu

Enkomion (gr. enkómios - pochwalny) – w starożytnej Grecji pieśń pochwalna na cześć bohatera, np. zwycięzcy w zawodach sportowych, śpiewana podczas pochodu (w przeciwieństwie do epinikionu śpiewanego w czasie uczty lub uroczystości). Później również nazwa wiersza lub mowy pochwalnej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enkulturacja

proces nabywania kompetencji kulturowych poprzez uczestnictwo w jakiejś kulturze

Enkulturacja to naturalny, bezbolesny proces ponadpokoleniowego, świadomego i nieświadomego nabywania kompetencji kulturowych, tworzących system wartości danej grupy społecznej, przez uczestnictwo w danej kulturze.

Pojęcie to jest bliskie pojęciu socjalizacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enlil

w mitologii babilońskiej i sumeryjskiej: bóg ziemi i atmosfery

Enlil (sum. 𒀭𒂗𒆤 den-lil2, tłum. „Pan Wiatru/Powietrza”) – w mitologii sumeryjskiej bóg stojący na czele panteonu sumeryjskiego, jako następca boga An; syn Ziemi (Ki) i Nieba (An), małżonek Ninlil, ojciec Nanny, Nergala, Ningirsu, Ninurty i Nisaby; głównym ośrodkiem jego kultu była świątynia E-kur w mieście Nippur; jeden z czwórki wielkich bogów-stworzycieli (obok boga An, boga Enki i bogini Ninhursag).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enneagram

Enneagram to słowo wywodzące się z języka greckiego składające się z członów: ἐννέα (ennéa, „dziewięć”) i γραμμή (gramme – „linia”).

- enneagram – gwiazda dziewięcioramienna
- Enneagram Osobowości – system podziału osobowości, oparty na wykresie dziewięcioramiennej gwiazdy

#### Źródła:

Wikipedia

# Ennio

Enniusz – imię męskie pochodzenia łacińskiego, od nazwy rodu Enniuszów.

Znane osoby noszące imię Enniusz:

- Enniusz, Quintus Ennius, poeta rzymski
- Ennio Antonelli, kardynał katolicki
- Ennio Morricone, włoski kompozytor muzyki filmowej

#### Źródła:

Wikipedia

# Enniusz

Enniusz (239-169 p.n.e.), poeta rzymski

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Enniusz, Quintus Ennius (urodzony 239 p.n.e. w Rudiae (Apulia), zmarł 169 p.n.e.) – poeta rzymski, uważany za ojca literatury rzymskiej.

Walczył na Sardynii w czasie drugiej wojny punickiej, gdzie poznał Katona Starszego, z którym przybył do Rzymu. Pracował tam jako nauczyciel i poeta. Za zasługi w dziedzinie literatury otrzymał obywatelstwo rzymskie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enniuszowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Enniusza lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Eno-

przedrostek

(1.1) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z winem

#### Źródła:

Wiktionary

# Enoch

imię męskie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Enoch (lub Henoch) – imię męskie pochodzenia biblijnego. Wywodzi się od hebrajskiego imienia Chanok, oznaczającego „pełny poświęcenia”.

Enoch imieniny obchodzi 3 stycznia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enofil

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) miłośnik wina

#### Źródła:

Wiktionary

# Enoki

gatunek grzybów z rodziny obrzękowcowatych, popularny składnik kuchni azjatyckiej

Płomiennica zimowa (Flammulina velutipes (Curtis) Singer) – gatunek grzybów z rodziny obrzękowcowatych (Physalacriaceae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enol

ogólna nazwa każdego związku chemicznego należącego do grupy związków organicznych, praktycznie niewystępujących samodzielnie, a jedynie w równowadze z odpowiednimi ketonami lub aldehydami

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek organiczny, w którym grupa hydroksylowa połączona jest z jednym końcem wiązania węgiel–węgiel;

Enole – związki organiczne, w których grupa hydroksylowa (–OH), występuje przy wiązaniu podwójnym węgiel–węgiel (HO–C=C).

Enole występują w równowadze z odpowiednimi ketonami lub aldehydami. Stan taki jest nazywany równowagą ketonowo–enolową, a sam proces przekształcania ketonu lub aldehydu w enol nazywa się enolizacją.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enole

grupa związków organicznych, praktycznie niewystępujących samodzielnie, a jedynie w równowadze z odpowiednimi ketonami lub aldehydami

Enole – związki organiczne, w których grupa hydroksylowa (–OH), występuje przy wiązaniu podwójnym węgiel–węgiel (HO–C=C).

Enole występują w równowadze z odpowiednimi ketonami lub aldehydami. Stan taki jest nazywany równowagą ketonowo–enolową, a sam proces przekształcania ketonu lub aldehydu w enol nazywa się enolizacją.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enolog

specjalista w dziedzinie nauki o produkcji, pielęgnacji i rodzajach wina; ojnolog, winoznawca

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) specjalista w dziedzinie enologii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enologia

nauka o produkcji, pielęgnacji i rodzajach wina; ojnologia, winoznawstwo

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) spoż. wiedza o produkcji, pielęgnacji i rodzajach wina, obejmująca również zagadnienia jego chemii, mikrobiologii oraz analizy;

Enologia (z gr. oínos = wino + lógos = nauka) – dział nauki zajmujący się kwestiami związanymi z produkcją wina; inaczej ojnologia lub winoznawstwo.

Dziedzinami pokrewnymi dla enologii są sommelierstwo, kiperstwo, winogrodnictwo czy ampelografia. W odróżnieniu od winogrodnictwa, skupiającego się na zagadnieniach uprawy winorośli, enologia zajmuje się zagadnieniami związanymi m.in. z:

- przetwórstwem owoców winorośli;
- sposobami określania składu poszczególnych gatunków wina;
- procesami produkcji wina;
- sposobami przechowywania wina;
- zasadami degustacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enologiczny

związany z nauką o produkcji, pielęgnacji i rodzajach wina; ojnologiczny, winoznawczy

przymiotnik

(1.1) dotyczący enologii, winoznawstwa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enolowy

1. związany z enolami, organicznymi związkami chemicznymi z grupą OH przy podwójnym wiązaniu węglowym;
2. kwas enolowy - niesterydowy lek przeciwzapalny

#### Źródła:

SJP.pl

# Enolożka

→ enolog

Patrz:enolog

#### Źródła:

SJP.pl

# Enometr

urządzenie do mierzenia mocy wina

#### Źródła:

SJP.pl

# Enosis

polityka: unia Cypru z Grecją

Enosis (od greckiego słowa stgr. Ένωσις hénōsis, oznaczającego unię; związek; zjednoczenie) – ruch zjednoczeniowy na Cyprze, dawniej także na Krecie, na rzecz przyłączenia do Grecji terenów związanych z nią etnicznie i historycznie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enosz

imię męskie

Enosz (hebr. אֱנוֹשׁ) – postać występująca w Księdze Rodzaju, oraz w dziele rabinicznym zaliczającym się do gatunku midrasz – Księdze Jubileuszów.

Księga Rodzaju (rozdział 5) podaje iż jego ojcem był Set (został ojcem w wieku 105 lat) a synem Kenan. Żył 905 lat.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enotanina

substancja garbnikowa zawarta w nasionach owoców używanych do produkcji wina

#### Źródła:

SJP.pl

# Enoteka

sklep z winem, z możliwością ich spróbowania

#### Źródła:

SJP.pl

# Enoturysta

środowiskowo: osoba zwiedzająca miejsca powiązane z winem

#### Źródła:

SJP.pl

# Enoturystka

środowiskowo: kobieta zwiedzająca miejsca powiązane z winem

#### Źródła:

SJP.pl

# Enoturystyczny

→ enoturystyka

Patrz:enoturystyka

#### Źródła:

SJP.pl

# Enoturystyka

środowiskowo: turystyka związana ze zwiedzaniem winnic, poznawaniem metod produkcji wina i jego degustacją

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) turyst. enol. aktywność polegająca na odwiedzaniu miejsc związanych z produkcją wina

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enquist

[czytaj: IjenkWIST] nazwisko obce

#### Źródła:

SJP.pl

# Enrico

[czytaj: enriko] włoskie imię męskie

#### Źródła:

SJP.pl

# Enrique

Enrique – czwarty album hiszpańskiego wokalisty Enrique Iglesiasa. Został wydany w 1999 roku.

W Polsce nagrania uzyskały status dwukrotnej platynowej płyty.

#### Źródła:

Wikipedia

# Enron

Enron Corporation – amerykańskie przedsiębiorstwo energetyczne z siedzibą w Houston w Teksasie. Istniało w latach 1985–2001.

Pod koniec 2001 roku spółka ogłosiła bankructwo po skandalu związanym z fałszowaniem dokumentacji księgowej. Przed ogłoszeniem bankructwa Enron zatrudniał około 22 000 pracowników i był jednym z czołowych światowych przedsiębiorstw branży energetycznej.

#### Źródła:

Wikipedia

# Ens

byt, istnienie, jestestwo

- Ens – wieś i gmina we Francji
- Ens – wieś w Holandii
- ENS – École normale supérieure, francuska szkoła wyższa, jedna z tzw. wielkich szkół (Grandes écoles).
- ENS, Enteric nervous system – jelitowy układ nerwowy

Zobacz też:

- Enns

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ensalada

w poezji hiszpańskiej: utwór poetycki o nieokreślonej długości i liczbie wersów w strofie

#### Źródła:

SJP.pl

# Enschede

[czytaj: enszede] miasto we wschodniej Holandii

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto we wschodniej Holandii, w prowincji Overijssel;

Enschede – miasto we wschodniej Holandii, w prowincji Overijssel, przy granicy z Niemcami. Około 163 tys. mieszkańców.

W mieście znajduje się stacja kolejowa.

Enschede utrzymuje kontakty partnerskie z miastem Greifswald w Niemczech.

W mieście rozwinął się przemysł spożywczy oraz fotochemiczny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Ensemble

ansambl;
1. scena zespołowa w utworze dramatycznym, operze, lub operetce
2. trupa teatralna, zespół artystyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Ensemblowy

związany z ensemblem (ansamblem); ansamblowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Ensi

w starożytnym Sumerze: tytuł księcia-kapłana stojącego na czele państwa-miasta; osoba nosząca ten tytuł; później także urzędnik reprezentujący władzę królewską

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enstatyt

minerał z grupy piroksenów

Enstatyt – minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy piroksenów. Minerał bardzo pospolity i szeroko rozpowszechniony.

Nazwa pochodzi od gr. enstates = przeciwnik (antagonista); nawiązuje do dużej odporności tego minerału na wysoką temperaturę.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enstatytowy

1. → enstatyt;
2. chondryt enstatytowy - najrzadszy meteoryt kamienny

#### Źródła:

SJP.pl

# Ent

postać fantasy o wyglądzie drzewa, stworzona przez J.R.R. Tolkiena w mitologii Śródziemia

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ent.

skrót

(1.1) = entomologia, entomologiczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Entablatura

poziomy układ konstrukcyjny na kolumnach, złożony z architrawu, fryzu i gzymsu; belkowanie

Belkowanie, entablatura (w architekturze klasycznej) – element konstrukcyjny leżący poziomo na kolumnach, półkolumnach i pilastrach. Składa się z trzech części: architrawu, fryzu i gzymsu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entaktogenny

→ entaktogen

Patrz:entaktogen

#### Źródła:

SJP.pl

# Entalpia

termodynamiczna funkcja stanu; zawartość cieplna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fiz. jedna z funkcji stanu, miara ilości energii zawartej w układzie pod stałym ciśnieniem;

Entalpia (zawartość ciepła) – w termodynamice wielkość fizyczna będąca funkcją stanu mająca wymiar energii, będąca też potencjałem termodynamicznym, oznaczana przez H, h,I lub \chi , którą definiuje zależność:

    H=U+pV

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Entalpiczny

→ entalpia

Patrz:entalpia

#### Źródła:

SJP.pl

# Entameba

pierwotniak z rzędu ameb pasożytujący najczęściej w przewodzie pokarmowym; entoameba

#### Źródła:

SJP.pl

# Entameboza

choroba zakaźna wywołana przez pierwotniaki z rzędu ameb; entoameboza

#### Źródła:

SJP.pl

# Entasis

wybrzuszenie trzonu kolumny doryckiej; entaza; entazis

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entaza

wybrzuszenie trzonu kolumny doryckiej; entasis; entazis

#### Źródła:

SJP.pl

# Entazis

wybrzuszenie trzonu kolumny doryckiej; entaza; entasis

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entelechia

Entelechia (stgr. εντελέχεια entelecheia od én télos échein – dosłownie ucelowienie) – termin Arystotelesa, oznaczający w jego filozofii wewnętrzny cel, który leży rzekomo u podstaw rozwoju materii i określa cały proces jej rozwoju.

#### Źródła:

Wikipedia

# Ententa

1. porozumienie Francji, Rosji i Wielkiej Brytanii utworzone w latach 1904-1907 jako przeciwwaga trójprzymierza państw centralnych: Niemiec, Austro-Węgier i Włoch; trójporozumienie;
2. w okresie I wojny światowej: koalicja 25 państw walczących z państwami centralnymi; alianci

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hist. porozumienie Francji, Rosji i Wielkiej Brytanii utworzone w latach 1904-1907;

(1.2) hist. podczas pierwszej wojny światowej: państwa walczące z państwami centralnymi

Ententa (czyt. ãnˈtãnta, z fr. entente – porozumienie, ang. Triple Entente, potrójna ententa, trójporozumienie) – sojusz pomiędzy Francją, Wielką Brytanią i Imperium Rosyjskim. Do jego powstania dochodziło stopniowo. Był odpowiedzią na zawarte w 1882 Trójprzymierze.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enteogen

substancja psychoaktywna wywołująca przeżycia mistyczne

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enteogeniczny

przymiotnik

(1.1) psychoaktywny i wywołujący mistyczne i duchowe doświadczenia; właściwy enteogenowi

#### Źródła:

Wiktionary

# Enteogenny

→ enteogen

Patrz:enteogen

#### Źródła:

SJP.pl

# Enter

klawisz na klawiaturze komputera powodujący stworzenie nowego wiersza lub zatwierdzający wprowadzoną komendę; Enter

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) klawisz „Enter” na klawiaturze komputera

(1.2) strzałka na klawiszu (1.1)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enteroanastomoza

operacyjne wycięcie odcinka jelita

#### Źródła:

SJP.pl

# Enterobioza

choroba przewodu pokarmowego wywołana przez pasożyty zwane owsikami; owsica

Owsica, enterobioza (łac. enterobiosis, oxyuriasis) – inwazyjna choroba pasożytnicza spowodowana przez drobnego nicienia – owsika ludzkiego (Enterobius vermicularis).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enterocyt

komórka chłonna nabłonka jelita cienkiego

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) komórka nabłonka jelita cienkiego odpowiedzialna za trawienie i wchłanianie;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enterogastron

peptydowy hormon wydzielany przez błonę śluzową jelita cienkiego

Enterogastron – hormon peptydowy przewodu pokarmowego. Wydzielany przez błonę śluzową jelita cienkiego, a dokładnie dwunastnicy pod wpływem zetknięcia się z nią tłuszczów pokarmowych. Hamuje wydzielanie soku żołądkowego (głównie kwasu solnego) i zwalnia perystaltykę żołądka, przyśpiesza i ułatwia gojenie się owrzodzeń przewodu pokarmowego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enterokinaza

enzym jelitowy uruchamiający działanie trypsynogenu

Enteropeptydaza (enterokinaza) – enzym produkowany przez enterocyty początkowego odcinka jelita cienkiego. Jest katalizatorem reakcji zamiany trypsynogenu w trypsynę, czyli w aktywną postać tego enzymu. Enzym należy do klasy endopeptydaz i odcina sześć reszt aminokwasowych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enterokok

paciorkowiec żyjący w przewodzie pokarmowym

#### Źródła:

SJP.pl

# Enterokokowy

→ enterokok

Patrz:enterokok

#### Źródła:

SJP.pl

# Enterolit

kamień tworzący się w jelitach

#### Źródła:

SJP.pl

# Enteropatia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. stan patologiczny w jelitach;

Enteropatia – stan chorobowy polegający na zapaleniu jelita cienkiego, zmniejszeniu jego zdolności absorpcyjnej i zwiększeniu przepuszczalności.

Do enteropatii należą m.in.:

- celiakia
- enteropatia z utratą białek
- enteropatia popromienna

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Enteropeptydaza

Enteropeptydaza (enterokinaza) – enzym produkowany przez enterocyty początkowego odcinka jelita cienkiego. Jest katalizatorem reakcji zamiany trypsynogenu w trypsynę, czyli w aktywną postać tego enzymu. Enzym należy do klasy endopeptydaz i odcina sześć reszt aminokwasowych.

#### Źródła:

Wikipedia

# Enteroptoza

#### Źródła:

Wikipedia

# Enteroseptol

handlowa nazwa kliochinolu, silnego środka odkażającego stosowanego w lecznictwie

#### Źródła:

SJP.pl

# Enterostomia

Stomia (z gr. στόμα – usta, otwór; inne używane nazwy: przetoka jelitowa, przetoka moczowa, sztuczny odbyt, anus, brzuszny odbyt) – celowo wytworzone połączenie światła narządu wewnętrznego ze skórą. W przypadku połączeń między narządami powstałych wskutek patologii lub powikłań, używa się słowa przetoka.

#### Źródła:

Wikipedia

# Enterotoksyna

substancja jadowa wydzielana przez bakterie będące pasożytami przewodu pokarmowego

Enterotoksyny – rodzaj egzotoksyn wydzielanych przez niektóre gatunki bakterii chorobotwórczych. Powodują zatrucia pokarmowe. Często odporne na ciepło, rozpuszczalne w wodzie. Wpływają na wchłanianie wody w jelicie powodując biegunkę.

Przykłady organizmów wytwarzających enterotoksyny:

- bakteryjne:
  - gronkowiec złocisty
  - pałeczka okrężnicy
  - przecinkowiec cholery
  - shigella
  - Clostridium perfringens

  #### Źródła:

  SJP.pl
  Wikipedia

# Enterowirus

rodzaj wirusa żyjącego w przewodzie pokarmowym i wywołującego choroby u ssaków, w tym także u ludzi; wirus enterotropowy

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) mikrobiol. rodzaj wirusa wywołującego choroby u ssaków, w tym u ludzi, najczęstszy czynnik sprawczy aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych;

Enterowirusy – rodzaj wirusów ssRNA(+) wywołujących choroby u ssaków, w tym także u ludzi. Enterowirusy są najczęstszym czynnikiem sprawczym aseptycznego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych, którego przebieg może zagrażać życiu u noworodków i osób z immunosupresją.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enterowirusowy

→ enterowirus

Patrz:enterowirus

#### Źródła:

SJP.pl

# Entier

[czytaj: ąTIE] funkcja zaokrąglająca w dół liczby rzeczywiste do liczb całkowitych, np. Ent(7,5)=7; podłoga

Podłoga i sufit (ang. floor and ceiling) – funkcje zaokrąglające liczby rzeczywiste do liczb całkowitych odpowiednio w dół i w górę.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entlebucher

rasa niewielkich psów pasterskich pochodzących ze Szwajcarii

Entlebucher – rasa psów należąca do grupy psów w typie pinczera i sznaucera, molosowatych, psów szwajcarskich pasterskich i ras innych. Zaklasyfikowana do sekcji szwajcarskich psów pasterskich. Nie podlega próbom pracy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entliczek

wyraz bez określonego znaczenia, używany w niektórych grach i zabawach dziecięcych przy liczeniu; zwykle w połączeniu z wyrazem 'pentliczek'

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) abstrakcyjny wyraz z dziecięcej wyliczanki

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Ento-

temat słowotwórczy

(1.1) wskazujący na wewnętrzne położenie czegoś

#### Źródła:

Wiktionary

# Entoameba

pierwotniak z rzędu ameb pasożytujący najczęściej w przewodzie pokarmowym; entameba

#### Źródła:

SJP.pl

# Entoameboza

choroba zakaźna wywołana przez pierwotniaki z rzędu ameb; entameboza

#### Źródła:

SJP.pl

# Entoderma

#### Źródła:

Wikipedia

# Entomo-

temat słowotwórczy

(1.1) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy z owadami

#### Źródła:

Wiktionary

# Entomofag

organizm zwierzęcy lub roślinny odżywiający się żywymi owadami lub na nich pasożytujący, np. nietoperz, mrówkojad, rosiczka

Entomofag (z grec. éntomon = owad i phageín = jeść), owadożerca – zwierzę lub rzadziej roślina odżywiające się owadami – zarówno larwami, poczwarkami, jak i dorosłymi owadami. Entomofagi dzieli się na pasożyty oraz drapieżniki.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entomofagia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biol. sposób odżywiania się organizmów polegający na żywieniu się owadami

Entomofag (z grec. éntomon = owad i phageín = jeść), owadożerca – zwierzę lub rzadziej roślina odżywiające się owadami – zarówno larwami, poczwarkami, jak i dorosłymi owadami. Entomofagi dzieli się na pasożyty oraz drapieżniki.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Entomofauna

ogół gatunków owadów występujących na danym obszarze geograficznym, w określonym środowisku lub w określonym okresie geologicznym

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entomofilia

1. zapylanie kwiatów przez owady; owadopylność, entomogamia;
2. rzadko spotykana dewiacja seksualna, w której bodźcem prowadzącym do osiągania satysfakcji seksualnej są insekty i owady

Owadopylność (entomogamia, entomofilia) – jeden z zoogamicznych sposobów zapylania oznaczający zapylanie kwiatów przez owady przenoszące pyłek.Owadopylność jest zależnością mutualistyczną, powstała na drodze koewolucji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entomofobia

chorobliwy lęk przed owadami

Entomofobia (znana także jako insektofobia) – fobia specyficzna charakteryzująca się nadmiernym lub irracjonalnym strachem przed jedną, lub wieloma klasami insektów, zaklasyfikowana jako fobia przez DSM-5. Bardziej szczegółowe odmiany to m.in. apifobia (strach przed pszczołami), mirmekofobia (strach przed mrówkami), czy lepidopterofobia (strach przed motylami). Około 6% społeczeństwa Stanów Zjednoczonych posiada tę fobię.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entomogam

kwiat zapylany za pośrednictwem owadów

#### Źródła:

SJP.pl

# Entomogamia

zapylanie kwiatów przez owady; owadopylność, entomofilia

Owadopylność (entomogamia, entomofilia) – jeden z zoogamicznych sposobów zapylania oznaczający zapylanie kwiatów przez owady przenoszące pyłek.Owadopylność jest zależnością mutualistyczną, powstała na drodze koewolucji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entomolog

specjalista w dziedzinie zoologii badającej owady; owadoznawca

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) naukowiec zajmujący się badaniami owadów

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) kobieta naukowiec zajmująca się badaniami owadów

Entomolog – naukowiec lub hobbysta zajmujący się badaniami owadów, czyli entomologią.

Badania te mogą dotyczyć entomologii ogólnej (eksperymentalnej, np. anatomii lub fizjologii owadów), systematycznej (czyli klasyfikacji i filogenezy owadów) lub stosowanej (praktycznej, z punktu widzenia życia i gospodarki człowieka, np. ich szkodliwości dla upraw lub zdrowia człowieka oraz sposobów ich zwalczania). Wiedza entomologiczna jest wykorzystywana także w innych dziedzinach, m.in. w rolnictwie, leśnictwie, medycynie i weterynarii.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Entomologia

dział zoologii, nauka o owadach; owadoznawstwo

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zool. dział zoologii, nauka o owadach;

Entomologia (z gr. entomon – insekt, owad i logos – wiedza, nauka) – dział zoologii zajmujący się owadami. Dawniej używano także terminu owadoznawstwo.

Entomologię można podzielić na:

- entomologię ogólną, zajmującą się m.in. systematyką, anatomią, morfologią, fizjologią, ekologią, ewolucją owadów,
- entomologię stosowaną, zajmującą się badaniem owadów wpływających na działalność ludzką (np. rolnictwo, przemysł drzewny, przechowalnictwo, medycyna, kryminalistyka), w tym tzw. szkodników,
  - entomologia rolnicza
  - entomologia leśna
  - entomologia lekarska
  - entomologia weterynaryjna
  - entomologia sądowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Entomologiczny

związany z dziedziną zoologii badającą owady; owadoznawczy

przymiotnik

(1.1) biol. związany z entomologią, dotyczący entomologii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Entomolożka

→ entomolog; owadoznawczyni

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zool. badaczka owadów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Entopasożyt

pasożyt żyjący wewnątrz organizmu swego żywiciela, np. motylica wątrobowa, tasiemiec; endopasożyt

#### Źródła:

SJP.pl

# Entourage

[czytaj: ątuRAŻ] otoczenie, środowisko; anturaż

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) otoczenie, środowisko

- Microsoft Entourage – klient pocztowy dla systemu Mac OS
- Entourage (Ekipa) – amerykański serial telewizyjny
- Entourage – południowokoreański serial telewizyjny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Entrechat

[czytaj: ątrSZA] krok w balecie polegający na skrzyżowaniu nóg podczas podskoku

Terminologia tańca klasycznego służy do opisu kombinacji kroków, pozycji, póz, ruchów ciała oraz wielu innych elementów z których składa się technika baletu klasycznego.

Znaczna część terminologii baletowej pochodzi z języka francuskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entrée

[czytaj: ąTRE]
1. występy komików cyrkowych będące oddzielnym elementem przedstawienia;
2. żartobliwe: efektowne wejście gdzieś;
3. przestarzałe:
a) uroczyste wejście na salę balową;
b) opłata za wstęp

#### Źródła:

SJP.pl

# Entremes

komiczne widowisko w średniowiecznym teatrze hiszpańskim

#### Źródła:

SJP.pl

# Entrepryza

dawne przedsiębiorstwo teatralne lub cyrkowe; antrepryza

#### Źródła:

SJP.pl

# Entresol

[czytaj: ątrSOL] z francuskiego: antresola

#### Źródła:

SJP.pl

# Entropia

1. chaos, bezład, zamęt, dezorganizacja;
2. w termodynamice: miara stopnia rozproszenia energii i nieuporządkowania układu;
3. w teorii informacji: miara nieokreśloności, stopnia nieuporządkowania elementów w zbiorze

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fiz. jedna z termodynamicznych funkcji stanu, jest miarą liczby sposobów, na jakie można ułożyć elementy układu bez zmiany jego parametrów makroskopowych;

(1.2) inform. mat. średnia ilość informacji przypadająca na znak symbolizujący zajście zdarzenia z pewnego zbioru zdarzeń o danych prawdopodobieństwach;

(1.3) pot. rozpad, chaos, nieporządek

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Entropiczny

→ entropia; entropijny

#### Źródła:

SJP.pl

# Entropijny

→ entropia; entropiczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Entropion

nieprawidłowe ustawienie krawędzi powieki, podwinięcie powieki

Entropion, entropium – podwinięcie powieki. Występuje u ludzi, a także jako dziedziczna przypadłość dotykająca psy dużych ras, mogąca spowodować długotrwałe drażnienie rogówki, w wyniku czego może dojść do jej uszkodzenia. Podobnie skutki niesie przypadłość zwana ektropion.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entuzjasta

książkowo: osoba ożywiona jakąś ideą, pełna zapału do działania, zapalony wielbiciel kogoś lub czegoś; zapaleniec, zagorzalec, pasjonat, miłośnik

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba pełna entuzjazmu, chęci i wiary w możliwość zrealizowania jakiejś idei; osoba żywo poruszona, pobudzona jakąś ideą

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Entuzjastka

książkowo: kobieta ożywiona jakąś ideą, pełna zapału do działania, zapalona wielbicielka kogoś lub czegoś; pasjonatka, miłośniczka, fanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta pełna entuzjazmu, chęci i wiary w możliwość zrealizowania jakiejś idei; kobieta żywo poruszona, pobudzona jakąś ideą

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Entuzjastki

dziewiętnastowieczne ugrupowanie polskich feministek

Entuzjastki – pierwsza polska grupa feministyczna, działająca w Warszawie od końca lat 30. do końca lat 40. XIX w.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entuzjastycznie

przysłówek

(1.1) z entuzjazmem, w sposób entuzjastyczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Entuzjastyczniej

stopień wyższy od przysłówka: entuzjastycznie

#### Źródła:

SJP.pl

# Entuzjastyczność

1. cecha kogoś będącego w stanie zachwytu, radosnego uniesienia, podniecenia; euforyczność, ekstatyczność;
2. cecha czegoś świadczącego o odczuwanym przez kogoś entuzjazmie

#### Źródła:

SJP.pl

# Entuzjastyczny

książkowo: będący w stanie zachwytu, radosnego uniesienia, podniecenia; euforyczny, ekstatyczny, frenetyczny, owacyjny

przymiotnik jakościowy

(1.1) trwający w stanie zachwytu, emocjonalnie zaangażowany

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Entuzjazm

stan zachwytu, radosnego uniesienia, podniecenia; zapał, euforia, ferwor, ekstaza

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stan zachwytu czymś; zapał, radość

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Entuzjazmować

1. rzadko: wywoływać u kogoś entuzjazm - stan radosnego podniecenia, zapalać do działania; podniecać, pobudzać, emocjonować, ekscytować;
2. entuzjazmować się - zapalać się do czegoś, odnosić się do czegoś z entuzjazmem; ekscytować się, emocjonować się, egzaltować się

#### Źródła:

SJP.pl

# Enty

któryś z kolei, nieokreślony; n-ty

przymiotnik

(1.1) któryś z kolei

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Entymemat

wnioskowanie dedukcyjne, w którym przemilczano jakieś przesłanki ze względu na ich oczywistość

Wnioskowanie entymematyczne, także entymemat lub entymem (z gr. ἐν θυμῶ – w umyśle) – takie wnioskowanie dedukcyjne, w którym została przemilczana któraś z przesłanek. We wnioskowaniu, w którym pominięto jakąś konieczną przesłankę, wniosek nie wynika logicznie z koniunkcji przesłanek przyjętych – mówi się wtedy jednak o wynikaniu entymematycznym. Sama pominięta przesłanka nazywa się przesłanką entymematyczną.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Entymematyczny

→ entymemat

Patrz:entymemat

#### Źródła:

SJP.pl

# Entypia

odwrócenie kolejności ułożenia listków zarodkowych w czasie rozwoju zarodkowego gryzoni

Entypia – proces zachodzący podczas embriogenezy gryzoni, polegający na odwróceniu kolejności ułożenia listków zarodkowych. Dzięki niemu u tej grupy zwierząt wytwarza się specjalny typ łożyska.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enukleacja

operacja polegająca na usunięciu chorobowo zmienionego narządu lub części narządu; wyłuszczenie

Enukleacja (łac. enucleatio) – jeden z ostatecznych zabiegów na gałce ocznej wykonywany w niektórych poważnych schorzeniach jak np. nowotwory; polega na wyłuszczeniu gałki ocznej lub jej szczątków. Pacjenci poddani enukleacji gałki ocznej mogą doświadczać wrażeń fantomowych (ang. phantom eye syndrome, PES), np. w postaci nieokreślonych odczuć wizualnych w enukleowanym oku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enumeracja

1. w literaturze: wymienienie w szeregu analogicznie zbudowanych zdań coraz to nowych elementów tej samej kategorii; wyliczenie;
2. wyszczególnienie

Enumeracja

- Enumeracja – środek stylistyczny
- Enumeracja – enumeracja w Informatyce

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enumeracyjny

→ enumeracja; enumeratywny

#### Źródła:

SJP.pl

# Enumeratywność

cecha czegoś, w czym wymienione są kolejno jakieś elementy

#### Źródła:

SJP.pl

# Enumeratywny

taki, w ramach którego wyliczane są kolejno jakieś elementy, np. enumeratywny katalog; enumeracyjny

#### Źródła:

SJP.pl

# Enumerować

wyliczać, wymieniać kolejno

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) książk. wymieniać kolejno

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enuncjacja

deklaracja, zwłaszcza rządowa; wypowiedź, oświadczenie, obwieszczenie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) książk. wypowiedź, ogłoszenie, oświadczenie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enuncjacyjny

związany z enuncjacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Enuncjować

książkowo: deklarować coś oficjalnie; oświadczać, przedstawiać stanowisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Enureza

chorobliwa skłonność do mimowolnego oddawania moczu podczas snu; enurezja

Inkontynencja, nietrzymanie (łac. incontinens- „nie trzymając przy sobie”) – objaw polegający na niekontrolowanym wydalaniu moczu (łac. incontinentia urinae) lub kału (łac. incontinentia alvi).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enurezja

chorobliwa skłonność do mimowolnego oddawania moczu podczas snu; enureza

#### Źródła:

SJP.pl

# Environment

[czytaj: inWAjrment lub ąwironMĄ]
1. przestrzeń otaczająca; otoczenie;
2. środowisko naturalne;
3. środowisko pracy programu komputerowego;
4. technika aranżacji przestrzeni plastycznej;
5. dzieło plastyczne wykorzystane do aranżacji przestrzeni

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) szt. typ działania artystycznego, w którym widz doznaje wrażeń z otaczającej go zmodyfikowanej przestrzeni;

Environment (ang. otoczenie, środowisko) to jeden ze środków wypowiedzi jakimi posługuje się sztuka współczesna. Jest to sztucznie tworzona sytuacja przestrzenna przeznaczona dla osób pasywnie w niej uczestniczących. Może to być wnętrze, w którym ściany i sprzęty najeżone są ostrymi odłamkami szkła, albo pomalowana w pionowe pasy kabina z lustrzaną podłogą i sufitem – co na osobie znajdującej się wewnątrz robi wrażenie, że jest zawieszona w szybie ciągnącym się w nieskończoność. Istnieją również bardziej skomplikowane układy, działające na zasadzie wywołania szoku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Envoi

[czytaj: ąwuA] zakończenie utworu stanowiące dedykację bądź bezpośredni zwrot do określonej osoby; przesłanie

Tornada – ostatnia, trzywersowa zwrotka sestyny lirycznej o układzie wyrazów AB/CD/EF. Inaczej: envoi.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enwiromentalizm

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) ideologia społeczna zajmujący się problemami ochrony środowiska

#### Źródła:

Wiktionary

# Enwironmentalizm

teoria socjologiczna powstała w XIX wieku, zakładająca, że położenie geograficzne i środowisko społeczne ma największy wpływ na charakter człowieka; determinizm środowiskowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Enzootia

wieloletnie występowanie na określonym terenie choroby zakaźnej zwierząt

Enzootia – występowanie zachorowań na daną chorobę zakaźną, wśród zwierząt na danym terenie, na stałym zwiększonym poziomie.

Analogiczne zjawisko w zbiorowiskach ludzkich nazywamy endemią.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enzootyczny

→ enzootia

Patrz:enzootia

#### Źródła:

SJP.pl

# Enzym

złożona cząstka białkowa pełniąca funkcje katalizatora reakcji wewnątrzustrojowych

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) med. chem. białko wytwarzane przez komórki żywe i działające jako katalizator w procesach chemicznych organizmów;

Enzymy (z gr. ἔνζυμον, od ἔν en „w” i ζύμη dzýmē „zaczyn (za)kwas”) – wielkocząsteczkowe, w większości białkowe, katalizatory przyspieszające specyficzne reakcje chemiczne poprzez obniżenie ich energii aktywacji.

Niemal wszystkie reakcje chemiczne związane z funkcjonowaniem organizmów żywych (a także wirusów) wymagają współudziału enzymów, by osiągnąć wystarczającą wydajność. Enzymy są wysoce specyficzne wobec substratów i wobec tego dany enzym katalizuje zaledwie kilka reakcji spośród wielu możliwych dla danych substratów. W ten sposób enzymy determinują procesy metaboliczne i biochemiczne związane z funkcjonowaniem organizmów żywych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enzymatyczny

1. odbywający się w wyniku działania enzymów, naturalnych katalizatorów organicznych;
2. zawierający enzymy, wykorzystujący enzymy

przymiotnik

(1.1) biochem. zachodzący z udziałem enzymów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Enzymolog

specjalista w dziedzinie enzymologii

#### Źródła:

SJP.pl

# Enzymologia

nauka o enzymach

Enzymologia – dział biochemii zajmujący się enzymami; ich strukturą, właściwościami, mechanizmami działania, przebiegiem katalizowanych przez nie reakcji, funkcjami, drogami biosyntezy oraz sposobami ich izolowania i oczyszczania.

Można wyróżnić w tym dziale enzymologię porównawczą która zajmuje się ustalaniem podobieństw i różnice między enzymami u różnych gatunków.

Rozwój tego działu rozpoczął się w XIX w. od badania aktywności katalitycznej materiałów biologicznych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Enzymologiczny

dotyczący enzymologii

#### Źródła:

SJP.pl

# Enzymopatia

niedobór ilości lub aktywności niektórych enzymów

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. niedobór lub zbyt niska aktywność niektórych enzymów

Enzymopatia – genetyczny lub nabyty niedobór ilości lub aktywności niektórych enzymów, skutkujący patologiami i nieprawidłowościami w przebiegu różnych szlaków metabolicznych .

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Enzymowy

związany z enzymem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z enzymem, enzymami, dotyczący enzymu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary