# Ar

jednostka miary powierzchni ziemi równa 100 metrom kwadratowym; powierzchnia równa tej jednostce

skrótowiec, rzeczownik

(1.1) = eduk. akademia rolnicza

Geografia:

- Ar – miasto biblijne w Moabie

Inne:

- .ar – krajowa domena internetowa najwyższego poziomu przypisana dla stron internetowych z Argentyny
- ar – jednostka powierzchni
- Ar – komputerowe narzędzie do archiwizacji danych
- Ar – symbol chemiczny pierwiastka argon
- Ar – we wzorach chemicznych symbol oznaczający grupę arylową
- AR (Adventure Racing) – rajdy przygodowe
- Grupa "a.r." – awangardowa grupa artystyczno-literacka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Ar-Rijad

stolica Arabii Saudyjskiej; Rijad, Al-Rijad

Rijad (arab. ‏الرياض‎, Ar-Riyāḍ, Ar-Rijad) – stolica Arabii Saudyjskiej położona w środkowej części kraju, u wschodniego podnóża gór Dżabal Tuwajk, siedziba administracyjna prowincji Rijad. W 2010 roku miasto liczyło ok. 5,2 mln mieszkańców.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ar.

skrót od: arabski; arab.

#### Źródła:

SJP.pl

# Ara

rodzaj dużej papugi

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Ara|ref=tak., rodzaj ptaków z podrodziny papug neotropikalnych;

(1.2) ornit. duża, kolorowa papuga z rodzaju ara (1.1);

(1.3) ornit. nazwa niektórych papug z podrodziny papug neotropikalnych;

- Ara – rodzaj ptaków z rodziny papugowatych
- ara – architektura
- ARA – zespół muzyczny
- ARA – zespół portów morskich Amsterdam – Rotterdam – Antwerpia
- ARA – dolarowy indeks cen węgla w EU. Loco w portach Amsterdam–Rotterdam–Antwerpia
- Ara – polski radioodbiornik
- Tiendas Ara – sieć handlowa w Kolumbii
- ARA – kod ISO Austral
- ARA – skrótowiec przed nazwami okrętów Armada de la República Argentina

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arab

koń czystej krwi arabskiej

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) etn. osoba narodowości arabskiej;

- Arab – miasto w stanie Alabama, w hrabstwie Cullman
- Arab – miejscowość w południowej części stanu Missouri
- Arabowie – naród pierwotnie zamieszkujący Półwysep Arabski
- Arab – jedna z ras koni gorącokrwistych
- Arab – poemat Juliusza Słowackiego
- Gabriel „Arab” Al-Sulwi – polski raper

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arab.

skrót od: arabski; ar.

Język arabski (arab. اللغة العربية, trb. al-luġa al-‘arabijja) – język z rodziny języków semickich, w której zaliczany jest do grupy języków południowo-zachodnich według klasycznego podziału, bądź grupy języków zachodnich, centralnych według podziału Hetzrona i Voigta. Zapisywany jest alfabetycznym pismem arabskim typu abdżad, od strony prawej do lewej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Araban

wielocukier, polimer cząsteczek arabinozy

#### Źródła:

SJP.pl

# Arabczyk

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) daw. jeźdz. zdrobn. arab

#### Źródła:

Wiktionary

# Arabela

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

- Arabela – imię
- Arabela (serial telewizyjny) – serial telewizyjny

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Araber

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. Arab

#### Źródła:

Wiktionary

# Arabeska

1. antyczny ozdobnik roślinny;
2. utwór muzyczny z wieloma ozdobnikami;
3. poza w balecie polegająca na pochyleniu tułowia w przód i wyprostowaniu jednej nogi poziomo w tył; arabesque;
4. utwór ironiczno-humorystyczny charakterystyczny przede wszystkim dla romantyzmu niemieckiego

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) szt. archit. ozdobny ornament roślinny wywodzący się z kultury arabskiej;

(1.2) muz. miniatura na fortepian;

(1.3) choreogr. poza w tańcu inspirowana motywami orientalnymi

(1.4) choreogr. sport. figura w łyżwiarstwie figurowym wzorowana na arabesce (1.3)

(1.5) liter. gatunek prozy, drobny utwór zawierający wiele motywów fantastyki baśniowej

(1.6) pot. prostytutka, której klientami są Arabowie

- arabeska – forma muzyczna
- arabeska – ornament
- arabeska – pozycja w balecie
- arabeska – gatunek literacki
- Arabeska – film z 1966

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arabeskowość

wzorzystość taka jak w arabesce, ornamencie w stylu arabskim; styl arabeskowy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arabeskowe

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabeskowy

przymiotnik od: arabeska

przymiotnik

(1.1) związany z arabeską, arabeskami

(1.2) szt. pokryty arabeskami

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabesque

[czytaj: araBESK] poza w balecie polegająca na pochyleniu tułowia w przód i wyprostowaniu jednej nogi poziomo w tył; arabeska

- Arabesque – film Donena
- Arabesque – amerykański gejowski film pornograficzny, z 2005 roku
- Arabesque – niemiecka grupa grająca muzykę dyskotekową
- Arabesque – album Jane Birkin
- Arabesque – singel zespołu Coldplay

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arabia

1. prowincja rzymska, dawne królestwo Nabatejczyków;
2. przestarzale: Półwysep Arabski

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu;

(1.2) pot. geogr. Arabia Saudyjska

(1.3) astr. planetoida z pasa głównego asteroid o numerze 1157;

Arabia (pochodzi od słowa arab. ‏عرب‎ ’Arab – w pierwotnym znaczeniu: „koczownik”) – kraina zazwyczaj utożsamiana z Półwyspem Arabskim, lecz początkowo obejmująca obszar Azji Zachodniej leżący na południowy zachód od Mezopotamii, obejmując poza półwyspem również część Lewantu. Sam Półwysep Arabski określano także jako Dżazirat al-Arab (Wyspa Arabów).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arabica

[czytaj: arabika] rodzaj kawy; arabika

#### Źródła:

SJP.pl

# Arabika

rodzaj kawy; arabica

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. masyw górski w Wielkim Kaukazie, położony na terytorium Abchazji;

- arabika – kawa arabska
- Arabika – masyw górski w Wielkim Kaukazie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arabinoza

monosacharyd, aldopentoza

Arabinoza – organiczny związek chemiczny, pięciowęglowy monosacharyd (cukier prosty) zaliczany do aldoz (aldopentoza). W przyrodzie występuje najczęściej w postaci enancjomeru L. Wykazuje czynność optyczną (konfiguracja D(–)). D-Arabinoza jest rzadko spotykana w przyrodzie. Występuje jako składnik niektórych glikozydów. Otrzymuje się ją głównie przez degradację D-glukozy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arabista

naukowiec badający język, kulturę i dzieje Arabów

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) specjalista w zakresie języka, historii i kultury Arabów;

Arabistyka – jedna z dziedzin orientalistyki, zajmująca się badaniem języka arabskiego i jego dialektów, kultury, historii obszarów arabskojęzycznych, systemów religijnych i filozoficznych, literatury arabskiej, a także polityki, gospodarki oraz ekonomii. Dziedziny powiązane ściśle z arabistyką to islamistyka i semitystyka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arabistka

→ arabista

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) specjalistka w zakresie arabistyki

Patrz:arabista

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabistyczny

→ arabistyka

przymiotnik

(1.1) dotyczący arabistyki

Patrz:arabistyka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabistyka

dział literaturoznawstwa zajmujący się literaturą arabską

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauka o języku, kulturze i historii Arabów;

(1.2) kierunek na uczelni obejmujący studia w dziedzinie arabistyki (1.1)

Arabistyka – jedna z dziedzin orientalistyki, zajmująca się badaniem języka arabskiego i jego dialektów, kultury, historii obszarów arabskojęzycznych, systemów religijnych i filozoficznych, literatury arabskiej, a także polityki, gospodarki oraz ekonomii. Dziedziny powiązane ściśle z arabistyką to islamistyka i semitystyka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arabizacja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) narzucanie danemu ludowi lub przyswajanie przez dany lud arabskiej kultury, obyczajów i języka

(1.2) nadawanie czemuś lub komuś cech arabskich

(1.3) rozpowszechnienie języka arabskiego, dostosowywanie czegoś do języka arabskiego

#### Źródła:

Wiktionary

# Arabizm

1. wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa wzorowane na języku arabskim albo z niego przejęte;
2. element typowy dla Arabii Saudyjskiej

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. wyraz, zwrot, forma gramatyczna zapożyczona do jakiegoś języka z języka arabskiego;

(1.2) grupa cech charakterystycznych dla Arabów, kultury bądź świata arabskiego

Arabizm – wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa zapożyczona z języka arabskiego.

Arabizmami jest wiele terminów związanych z islamem i całą kulturą arabską, a także terminy naukowe zapożyczone w średniowieczu, gdy nauka w krajach arabskich stała na wyższym poziomie w porównaniu z nauką europejską.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arabizować

czasownik przechodni niedokonany (dk. zarabizować)

(1.1) kult. narzucać arabskość, przymuszać kogoś do zostania Arabem, zmieniać coś na arabskie

czasownik zwrotny niedokonany arabizować się (dk. zarabizować się)

(2.1) stawać się Arabem, nabierać cech arabskich

#### Źródła:

Wiktionary

# Arabizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) narzucanie kultury i języka arabskiego

(1.2) nadawanie czemuś charakteru arabskiego

#### Źródła:

Wiktionary

# Arabka

klacz czystej krwi arabskiej

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta pochodzenia arabskiego, wywodząca się z jednego z krajów świata arabskiego

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabokonik

mieszaniec konia czystej krwi arabskiej z kucem

#### Źródła:

SJP.pl

# Arabski

dotyczący Arabów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. język Arabów, najpowszechniejszy język semicki będący językiem oficjalnym licznych krajów regionu bliskowschodniego i północnoafrykańskiego;

przymiotnik relacyjny

(2.1) dotyczący Arabów i terenów, które zamieszkują

- Językoznawstwo:
  - Alfabet arabski – alfabetyczne pismo używane do zapisu języka arabskiego
  - Język arabski – język należący do południowej grupy języków semickich
- Geografia:
  - Półwysep Arabski – półwysep w Azji Południowo-Zachodniej
- Osoby:
  - Tomasz Arabski – dziennikarz i polityk

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arabsko

przysłówek

(1.1) na sposób arabski, po arabsku

#### Źródła:

Wiktionary

# Arabsko-Muzułmański

przymiotnik

(1.1) dotyczący jednocześnie Arabów, kultury arabskiej i muzułmanów, islamu; dotyczący arabskich muzułmanów

#### Źródła:

Wiktionary

# Arabskojęzyczny

1. posługujący się językiem arabskim;
2. napisany w języku arabskim;
3. o jakimś terenie: zamieszkany przez ludność posługującą się językiem arabskim

przymiotnik

(1.1) posługujący się językiem arabskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem arabskim

(1.3) spisany, stworzony w języku arabskim

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabskość

→ arabski

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co typowo arabskie; zbiór cech, pojęć, rzeczy, zjawisk wywodzących się ze świata arabskiego / charakterystycznych dla świata arabskiego i Arabów

Patrz:arabski

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabszczyzna

1. język arabski;
2. cechy charakterystyczne kultury arabskiej

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. jęz. język arabski

(1.2) pot. zbiór cech typowych dla kultury i obyczajów arabskich

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabus

pogardliwie o Arabie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) lekcew. Arab

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arabuska

→ arabus

Patrz:arabus

#### Źródła:

SJP.pl

# Araby

rasa gorącokrwistych koni wierzchowych wywodząca się z rejonu Półwyspu Arabskiego; konie osiągające wysokość w kłębie do 155 cm, o maści w zależności od typu siwej, gniadej albo kasztanowatej; arabskie konie czystej krwi

Araby – czarno-biały polski krótkometrażowy film dokumentalny Zbigniewa Raplewskiego z roku 1963, podejmujący tematykę koni czystej krwi arabskiej ukazanych na tle pięknych krajobrazów, zrealizowany w Janowie Podlaskim.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arachid

fistaszek, orzeszek ziemny, orzeszek arachidowy;
a) owoc orzecha ziemnego zawierający jadalne nasiona;
b) jadalne nasiono owocu orzecha ziemnego

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. roln. nazwa systematyczna|Arachis hypogaea|L.|ref=tak., roślina z rodziny bobowatych, pochodząca z Ameryki Południowej, uprawiana dla jadalnych nasion rozwijających się pod ziemią;

(1.2) kulin. spoż. jadalne nasiono orzachy podziemnej

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arachidonowy

kwas arachidonowy - ważny składnik pokarmu człowieka, odpowiednik nasyconego kwasu arachidowego, występującego w orzeszkach ziemnych

#### Źródła:

SJP.pl

# Arachidowo

przysłówek

(1.1) tak jak arachidy

#### Źródła:

Wiktionary

# Arachidowy

zrobiony z arachidów, zawierający arachidy, mający smak arachidów (np. orzechy arachidowe, olej arachidowy)

przymiotnik jakościowy

(1.1) spoż. zrobiony z arachidów, zawierający arachidy

przymiotnik relacyjny

(2.1) związany z arachidami, odnoszący się do arachidów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arachina

lekarstwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arachne

w mitologii greckiej: tkaczka lidyjska słynąca z maestrii swych dzieł, uczennica Ateny

- Arachne – postać z mitologii greckiej
- Arachne – przeglądarka internetowa
- (407) Arachne – planetoida
- Arachne – album studyjny polskiej grupy muzycznej Hunter

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arachnofob

osoba przejawiająca chorobliwy lęk przed pająkami

#### Źródła:

SJP.pl

# Arachnofobia

chorobliwy lęk przed pająkami

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. chorobliwy lęk przed pająkami;

Arachnofobia (stgr. αράχνη, arachne – pająk, stgr. φοβία phobia – strach) – fobia, objawiająca się bardzo silnym lękiem przed pająkami lub innymi bezkręgowcami zbliżonymi do nich wyglądem. Jest to jedna z najczęściej występujących fobii.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arachnofobka

→ arachnofob

Patrz:arachnofob

#### Źródła:

SJP.pl

# Arachnolog

specjalista w zakresie arachnologii

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) arachn. zoolog badający pajęczaki

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arachnologia

nauka biologiczna z zakresu zoologii zajmująca się badaniem różnych gatunków pajęczaków

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zool. dział zoologii, nauka o pajęczakach;

Arachnologia (gr. aráchnē = pająk, lógos = nauka) – dziedzina zoologii zajmująca się badaniem pajęczaków (Arachnida).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arachnologiczny

dotyczący arachnologii lub arachnologów (np. badania arachnologiczne)

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arachnologią, dotyczący arachnologii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Araczek

zdrobnienie od: arak

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od arak

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arad

miasto w Rumunii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w zachodniej Rumunii, w regionie Kriszana;

(1.2) geogr. miasto w Dystrykcie Południowym w Izraelu

- Arad – miasto w Bahrajnie
- Arad – miasto w Izraelu
- Arad – miasto w Rumunii
- Arad – okręg administracyjny w Rumunii
- Arad – stacja kolejowa
- Arad – biskupstwo tytularne

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aradzki

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Aradem, dotyczący Aradu

#### Źródła:

Wiktionary

# Arafat

nazwisko, np. Jaser Arafat (1929-2004), polityk palestyński, przywódca Palestyny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arafatka

chusta

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. arabskie nakrycie głowy, także chusta wzorowana na tym nakryciu, w biało-czarny wzór, zakończona frędzlami

(1.2) uczn. chustka noszona na szyi

Kefija (arab.: كوفية, kūfīyah) – tradycyjne arabskie nakrycie głowy. Kwadratowy kawałek materiału, przeważnie bawełniany, złożony i owinięty w różny sposób dookoła głowy. Występuje wiele odmian, wiele palestyńskich kefiji jest wykonanych z mieszaniny bawełny i wełny, która charakteryzuje się tym, iż zachowuje ciepło i schnie szybko. Przeważnie złożona na pół, tak iż formuje się trójkąt, sfałdowany następnie na czole. Często kefija utrzymywana jest na odpowiednim miejscu za pomocą pętli ze sznurka, nazywanej agal (عقال, ʿiqāl). Niektórzy noszący tę chustę formują z niej turban, podczas gdy inni noszą ją luźno opadającą na ramiona i plecy. Kefija najczęściej jest biała, z czarnym lub czerwonym wzorem. Prosta, biała kefija jest najbardziej popularna w państwach Zatoki Perskiej, wypierając niemal całkiem inne wzory z Kuwejtu i Bahrajnu. Biało-czarna kefija jest najbardziej rozpowszechniona w krajach Lewantu. Biało-czerwona natomiast jest najbardziej związana z Jordanią.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arafura

Morze Arafura - część Oceanu Spokojnego

Morze Arafura (indonez. Laut Arafura, ang. Arafura Sea) – morze przybrzeżne w zachodniej części Oceanu Spokojnego (bywa zaliczane do Oceanu Indyjskiego) między Australią a wyspami: Tanimbar, Kai i Nowa Gwinea. Od wschodu, przez Cieśninę Torresa łączy się z Morzem Koralowym, od zachodu sąsiaduje z morzami Timor, Banda i Seram, od południa z Zatoką Karpentaria. Pływy morskie osiągają do 7,6 m (Nowa Gwinea).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arago

[czytaj: araGO] nazwisko

Osoby:

- François Arago (1786–1853) – francuski matematyk, fizyk, astronom i polityk
- Jacques Arago (1790–1855) – francuski podróżnik, rysownik i literat

Astronomia:

- (1005) Arago – planetoida

Miejsca:

- Arago – jaskinia we Francji

Sport:

- Arago de Sète – francuski klub siatkarski

Technika:

- „Arago” – nazwa francuskich okrętów
  - „Arago” – francuski okręt

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aragon

[czytaj: araGĄ] nazwisko, np. Louis Aragon (1897-1982), francuski pisarz i uczestnik ruchu oporu podczas II wojny światowej

- Aragonia – region w Hiszpanii
- Aragon – miasto we Francji
- Aragon – miasto w USA, w stanie Georgia
- Aragon – jednostka osadnicza w USA, w stanie Nowy Meksyk
- Louis Aragon – francuski powieściopisarz i poeta

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aragończyk

mieszkaniec Aragonii

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Aragonii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aragonia

region autonomiczny i kraina historyczna w Hiszpanii

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. region autonomiczny w północnej Hiszpanii

(1.2) hist. dawne państwo obejmujące ten region

Aragonia (hiszp. i arag. Aragón, kat. Aragó) – wspólnota autonomiczna i region historyczny w północno-wschodniej Hiszpanii. Region historyczny Aragonii obejmuje środkową część biegu Ebro. Pełna hiszpańska nazwa wspólnoty brzmi: "Comunidad Autónoma de Aragón".

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aragonit

minerał, rombowa odmiana węglanu wapnia

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. minerał z gromady węglanów, polimorficzna odmiana węglanu wapnia;

Aragonit – minerał z gromady węglanów, polimorficzna odmiana węglanu wapnia, druga co do powszechności występowania na Ziemi (na pierwszym miejscu jest kalcyt). M. in. stanowi 90% masy perłowej.

Jego nazwa wiąże się z miejscem występowania – okolic miasta Molina de Aragón (Hiszpania). Została ona nadana minerałowi w roku 1797 przez Abrahama Gottloba Wernera.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aragonitowy

przymiotnik od: aragonit

przymiotnik

(1.1) zrobiony z aragonitu, składający się z aragonitu, zawierający aragonit

(1.2) związany z aragonitem, dotyczący aragonitu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aragonka

mieszkanka Aragonii

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Aragonii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aragoński

przymiotnik od:
1. Aragon (miasto we Francji);
2. Aragona (miasto we Włoszech);
3. Aragonia (kraina historyczna i region autonomiczny w Hiszpanii)

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący Aragonii lub jej mieszkańców, związany z Aragonią, pochodzący z Aragonii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język aragoński;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aragońskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) taki, który posługuje się językiem aragońskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem aragońskim

(1.3) spisany, stworzony w języku aragońskim

#### Źródła:

Wiktionary

# Aragorn

Imię bohatera powieści J.R.R.Tolkiena - "Władca Pierścieni"; człowiek, potomek Isildura, syn Arathorna, znany jako Obieżyświat

Aragorn (ur. 1 marca 2931 Trzeciej Ery, zm. 1 marca 120 Czwartej Ery) – postać ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia, jeden z głównych bohaterów powieści Tolkiena Władca Pierścieni. W filmowej trylogii Petera Jacksona wcielił się w niego Viggo Mortensen.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Araguaia

rzeka w Brazylii

Araguaia – rzeka w środkowej Brazylii o długości 2640 km i powierzchni dorzecza 370 tys. km². Źródła rzeki znajdują się na Wyżynie Brazylijskiej.

Głównym dopływem jest lewy dopływ Rio das Mortes (nazywana także Manso). W środkowym biegu rzeka dzieli się na dwa ramiona tworząc Wyspę Bananową. W środkowym biegu żeglowna na odcinku około 1000 km.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aragwi

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hydron. rzeka we wschodniej Gruzji, lewy dopływ Kury;

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arai

Arai Ken, znany również jako 18degrees. lub a la i. – japoński kompozytor, gitarzysta, producent muzyczny, dj. Debiutował w 2003 roku w zespole transluv. W 2008 jako 18degrees. wydał album solowy „Tokyo Boy, Tokyo Girl”. Ogólnojapońską sławę zyskał za muzykę do serialu „Kagi no kakatta heya”. Jako dj koncentruje się na muzyce electro house.

#### Źródła:

Wikipedia

# Arak

gatunek alkoholu, napój otrzymywany z ryżu, trzciny cukrowej i soku palmowego, niegdyś dodawany do kawy i herbaty (jak dziś rum), obecnie głównie składnik niektórych koktajli

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w środkowym Iranie, u podnóża gór Zagros;

- arak – napój alkoholowy
- Arak – miasto w Iranie
- Arak – miejscowość w Syrii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arakanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) etn. przedstawicielka grupy etnicznej zamieszkującej zachodnie wybrzeże Mjanmy i pogranicze Bangladeszu;

#### Źródła:

Wiktionary

# Arakański

związany z Górami Arakańskimi, górami na Półwyspie Indochińskim

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arakanem lub Arakanami, dotyczący Arakanu lub Arakanów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język arakański;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arakowy

przymiotnik od: arak

przymiotnik

(1.1) od: arak

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Araks

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. hydron. rzeka w Turcji, Armenii, Iranie i Azerbejdżanie, prawostronny dopływ Kury;

Araks (pers. ارس, orm. Արաքս, tur. Araz, starogr. Ἀράξης Aráxēs) – rzeka w Turcji, Armenii, Iranie i Azerbejdżanie (Zakaukazie).

Długość – 1072 km, powierzchnia dorzecza – 102 tys. km². Źródła w Turcji na Wyżynie Armeńskiej na zboczach Bingöl Dağları. Uchodzi do Kury jako jej prawobrzeżny dopływ.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arakski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Araksem, dotyczący Araksu

#### Źródła:

Wiktionary

# Aralia

drzewo, krzew lub roślina zielna z rodziny araliowatych; dzięgława

Aralia, dzięgława (Aralia L.) – rodzaj roślin należący do rodziny araliowatych (Araliaceae). Zalicza się do niego co najmniej 73 gatunki. Występują one w Azji i w obu Amerykach. Rodzaj najbardziej zróżnicowany jest w południowo-wschodniej Azji. W Chinach występuje 29 gatunków, z czego 17 to endemity tego kraju. Rośliny te rosną w lasach, często w lukach i na porębach, także w formacjach zaroślowych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Araliowate

rodzina drzew, krzewów lub pnączy o zdrewniałych łodygach, rosnących przeważnie w strefach tropikalnych i subtropikalnych

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. bot. nazwa systematyczna|Araliaceae|Juss.|ref=tak., rodzina drzew, krzewów i pnączy o zdrewniałych łodygach należąca do rzędu selerowców;

Araliowate (Araliaceae Juss.) – rodzina drzew, krzewów, pnączy o zdrewniałych łodygach (podrodzina Aralioideae), rzadziej roślin zielnych (podrodzina Hydrocotyloideae). Należą tu 43 rodzaje z 1450 gatunkami występującymi głównie w strefie tropikalnej i subtropikalnej, choć sięgające także rejonów arktycznych i umiarkowanych chłodnych w Ameryce Północnej, na Dalekim Wschodzie (Sachalin), na półkuli południowej rosnąc na południowych krańcach Ameryki Południowej i w Nowej Zelandii. W Polsce rosną dziko przedstawiciele dwóch rodzajów – wąkrota Hydrocotyle i bluszcz Hedera.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Araliowaty

o cechach araliowatych (rodzina roślin)

przymiotnik

(1.1) bot. o cechach roślin z rodziny araliowatych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Araliowiec

przedstawiciel rzędu roślin okrytonasiennych; baldachokwiatowiec

#### Źródła:

SJP.pl

# Aralsk

miasto w Kazachstanie

Aralsk (kaz. Арал, Arał; ros. Аральск, Aralsk) – miasto położone w południowo-zachodnim Kazachstanie, w obwodzie kyzyłordyńskim. Liczy około 33 tys. mieszkańców (2021).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aralski

→ Aralsk (miasto w Kazachstanie)

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Jeziorem Aralskim

(1.2) związany z Aralskiem (miastem w Kazachstanie)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aram

## Postacie noszące imię Aram

- Aram – imię męskie
- Aram – postać biblijna, syn Sema
- Aram – król Urartu w latach 859–844 p.n.e.
- Aram Chaczaturian – ormiański kompozytor
- Aram I Kesziszjan – duchowny Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego
- Aram Yengoyan – armejski profesor antropologii
- Aram – pseudonim Arkadiusza Rybickiego, polityka i działacza społecznego

#### Źródła:

Wikipedia

# Aram.

skrót od: aramejski

Język aramejski (aram. ܐܪܡܝܐ Ārāmājâ, hebr. ‏אֲרָמִית‎ Arāmît) – język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arame

wodorosty używane w niektórych kuchniach azjatyckich jako przyprawa

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arameizm

wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa przejęte z języka aramejskiego lub na nim wzorowane

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. cecha fonetyczna, wyraz, forma, konstrukcja wyrazowa charakterystyczne dla języka aramejskiego

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aramejczycy

członek jednego plemion semickich, które w II tysiącleciu p.n.e. żyły na pustyniach na zachód od Mezopotamii

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aramejczyk

członek jednego plemion semickich, które w II tysiącleciu p.n.e. żyły na pustyniach na zachód od Mezopotamii

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) członek ludów semickich żyjących na pustyniach na zachód od Mezopotamii w II tysiącleciu p.n.e.;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aramejka

członkini jednego plemion semickich, które w II tysiącleciu p.n.e. żyły na pustyniach na zachód od Mezopotamii

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przedstawicielka ludów semickich żyjących na pustyniach na zachód od Mezopotamii w II tysiącleciu p.n.e.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aramejski

związany z Aramejczykami

przymiotnik

(1.1) związany z Aramejczykami, z dawną Syrią

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych;

Język aramejski (aram. ܐܪܡܝܐ Ārāmājâ, hebr. ‏אֲרָמִית‎ Arāmît) – język z grupy semickiej, używany na Bliskim Wschodzie od II tysiąclecia p.n.e. do czasów dzisiejszych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aramejskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) taki, który posługuje się językiem aramejskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem aramejskim

(1.3) spisany, stworzony w języku aramejskim

#### Źródła:

Wiktionary

# Aramid

włókno, rodzaj poliamidu, np. kevlar

Aramidy – grupa polimerów, rodzaj poliamidów włóknotwórczych. Ich cechą charakterystyczną jest występowanie w ich łańcuchach głównych ugrupowań aromatycznych. Niektóre aramidy zawierają między wiązaniami amidowymi tylko grupy aromatyczne, inne zaś zawierają też ugrupowania alifatyczne. Czym więcej w jego strukturze ugrupowań aromatycznych, tym większa odporność mechaniczna, termiczna i pożarowa, ale spada też rozpuszczalność, co powoduje wzrost trudności przy przetwarzaniu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aramidowy

→ aramid

Patrz:aramid

#### Źródła:

SJP.pl

# Aramis

jeden z głównych bohaterów powieści "Trzej muszkieterowie" Aleksandra Dumasa

Aramis – jeden z bohaterów cyklu powieści Alexandre'a Dumasa-ojca: Trzej muszkieterowie, W dwadzieścia lat później, Wicehrabia de Bragelonne. Występuje również w powieści D’Artagnan autora Henry'ego Bedford-Jonesa. Właściwie nazywa się kawaler Rene d'Herblay, później opat d'Herblay (Dwadzieścia lat później), później biskup d'Herblay (Wicehrabia de Bragelonne). Postać wzorowana na księdzu Henri d’Aramitz.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aranjaki

zespół tekstów staroindyjskich, przeznaczonych do studiowania w pustelniach

Aranjaki (sanskryt आरण्यक āraṇyaka, teksty pustkowi) – część kanonicznej literatury wedyjskiej, spisana w sanskrycie, stanowiąca zbiór tekstów fazy przejściowej, pomiędzy zawierającymi opisy obrzędów ofiarnych Brahmanami, a spekulacjami filozoficznymi Upaniszad.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aranjueski

[czytaj: aranhueski] przymiotnik od: Aranjuez (miasto w Hiszpanii)

#### Źródła:

SJP.pl

# Aranjuez

[czytaj: aranHŁES] miasto w Hiszpanii

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aranowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arański

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z wyspami Aran (na północno-zachodnim wybrzeżu Irlandii)

#### Źródła:

Wiktionary

# Aranż

opracowanie utworu muzycznego na inny niż przewidziano w oryginale; aranżacja

Aranżacja albo też aranżowanie – ogół czynności twórczych i technicznych związanych z rozwinięciem utworu muzycznego i nadaniem mu nowego obrazu dźwiękowego. W węższym znaczeniu, w jakim używa się tego terminu w muzyce rozrywkowej, aranżacją (opracowaniem) nazywa się przystosowanie utworu do konkretnych warunków wykonania i tendencji panujących aktualnie w muzyce. Aranżację utożsamia się też z utworem, który został aranżowany – tak więc określenie to może oznaczać zarówno proces twórczy (aranżowanie), jak i utwór już zaaranżowany.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aranżacja

1. w muzyce poważnej: opracowanie utworu muzycznego na inny niż przewidziany w oryginale instrument, głos itp.;
2. w muzyce rozrywkowej: rytmiczne, harmoniczne i artykulacyjno-dynamiczne opracowanie zarysu melodycznego kompozycji (piosenki) i przydzielenie określonych jego partii do poszczególnych instrumentów (wykonawców); aranż;
3. zaprojektowanie wystroju pomieszczenia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dostosowanie przestrzeni lub wnętrza pod względem funkcjonalnym albo estetycznym

(1.2) muz. zmiana stylistyki utworu muzycznego, bez naruszania jego podstawowej linii melodyjnej;

Aranżacja albo też aranżowanie – ogół czynności twórczych i technicznych związanych z rozwinięciem utworu muzycznego i nadaniem mu nowego obrazu dźwiękowego. W węższym znaczeniu, w jakim używa się tego terminu w muzyce rozrywkowej, aranżacją (opracowaniem) nazywa się przystosowanie utworu do konkretnych warunków wykonania i tendencji panujących aktualnie w muzyce. Aranżację utożsamia się też z utworem, który został aranżowany – tak więc określenie to może oznaczać zarówno proces twórczy (aranżowanie), jak i utwór już zaaranżowany.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aranżacyjny

związany z aranżacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Aranżer

1. osoba dokonująca aranżacji;
2. ten, kto coś organizuje, urządza

- aranżer – osoba tworząca aranżację
- aranżer – inaczej keyboard

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aranżerka

1. kobieta dokonująca aranżacji;
2. kobieta, która coś organizuje, urządza

#### Źródła:

SJP.pl

# Aranżować

1. dokonywać aranżacji;
2. urządzać, organizować coś

czasownik przechodni niedokonany (dk. zaaranżować)

(1.1) organizować, urządzać

(1.2) daw. porządkować, układać

(1.3) muz. dostosować kompozycję do użycia innych instrumentów czy śpiewu

(1.4) daw. przewodzić, wodzić rej

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aranżowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|aranżować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Arapaima

ryba kostnoszkieletowa z podrzędu kostnojęzycznych, największa wśród słodkowodnych

Arapaima (Arapaima gigas) – gatunek ryby kostnojęzykokształtnej z rodziny Arapaimidae. Znana także jako piraruku (ryba czerwona) lub paiche. Jedna z największych słodkowodnych ryb świata.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arapaimokształtne

rząd ryb promieniopłetwych; arowanokształtne, kostnojęzykokształtne

Kostnojęzykokształtne, arowanokształtne, arapaimokształtne (Osteoglossiformes) – rząd ryb promieniopłetwych (Actinopterygii) o wielu prymitywnych cechach budowy, zamieszkujących wody słodkowodne całego świata, głównie w obszarach tropikalnych. Większość gatunków prowadzi drapieżny tryb życia. Najstarsze otolity pochodzą z mastrychtu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arar

gatunek dużego ptaka z podrodziny kakadu; kakadu palmowa, kakadu wielka, żałobnica palmowa

Arar (arab. عرعر) – miasto w północno-wschodniej Arabii Saudyjskiej, położone 60 kilometrów od granicy z Irakiem; stolica Północnej Prowincji Granicznej. Według spisu ludności z 2010 roku liczyło 167 057 mieszkańców. Ośrodek przemysłowy. W mieście znajduje się port lotniczy Arar.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arara

gatunek dużego ptaka z podrodziny kakadu; kakadu palmowa, kakadu wielka, żałobnica palmowa

Arara – miasto w środkowej Brazylii, w stanie Paraíba.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Araracki

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Araratem, dotyczący Araratu

#### Źródła:

Wiktionary

# Ararat

masyw wulkaniczny w Turcji

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. górski masyw wulkaniczny w Turcji;

(1.2) geogr. adm. prowincja w Armenii, w południowej części kraju;

(1.3) geogr. miasto w Armenii, w prowincji Ararat (1.2);

(1.4) geogr. miejscowość w Australii, w stanie Wiktoria;

(1.5) geogr. hist. starożytne państwo na Bliskim Wschodzie, na Wyżyny Armeńskiej;

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(2.1) imię|polski|m.

Góra Ararat (orm. Արարատ, hebr. ‏אררט‎, tur. Ağrı, pers. ‏آرارات‎) – masyw wulkaniczny leżący w centrum Wyżyny Armeńskiej między jeziorami Wan i Sewan, na terytorium Turcji, 32 km od granicy z Armenią i 16 km od granicy z Iranem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Ararauna

gatunek dużego ptaka z rodziny papugowatych, o żółtych i jaskrawoniebieskich piórach; ara ararauna

Ara ararauna, ararauna (Ara ararauna) – gatunek dużego ptaka z rodziny papugowatych (Psittacidae). Nie wyróżnia się podgatunków.

Morfologia
  Jaskrawoniebieskie pióra z wierzchu i żółte od spodu. Na boku głowy naga biała skóra poprzecinana czarnymi prążkami. Czoło zielone, tęczówka żółta.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arasari

rodzaj ptaków z podrodziny tukanów

#### Źródła:

SJP.pl

# Araszkiewicz

nazwisko

Araszkiewicz – polskie nazwisko. Na początku XXI wieku noszone w Polsce przez 749 osób.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arat

pasterz bydła w Mongolii

Aratos z Sykionu, Arat z Sykionu (ur. 271 p.n.e., zm. 213 p.n.e.) – grecki polityk, wieloletni strateg Związku Achajskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Araukana

rasa kur ozdobnych z Chile, znoszących jaja barwy jasnozielonkawej lub jasnoniebieskawej

Araukana (hiszp. La Araucana) – szesnastowieczny hiszpański epos bohaterski autorstwa Alonsa de Ercilla y Zúñiga. Dzieło powstawało w latach 1569–89. Utwór opowiada o podboju Chile przez hiszpańskich konkwistadorów. Poemat składa się z trzech części. Został napisany oktawą (po hiszpańsku octava real).

  No las damas, amor, no gentilezas
  de caballeros canto enamorados,
  ni las muestras, regalos y ternezas
  de amorosos afectos y cuidados;
  mas el valor, los hechos, las proezas
  de aquellos españoles esforzados,
  que a la cerviz de Arauco no domada
  pusieron duro yugo por la espada.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Araukanie

rasa kur ozdobnych z Chile, znoszących jaja barwy jasnozielonkawej lub jasnoniebieskawej

Mapucze, Araukanie (mapucze Mapuche; hiszp. mapuche(s) lub araucano(s)) – grupa etniczna Indian Ameryki Południowej, zamieszkujących południowo-centralne obszary Chile i południowo-zachodnią Argentynę. Sami Araukanie mówią o sobie Mapucze, co w dosłownym tłumaczeniu znaczy „Ludzie Ziemi”. Plemiona te żyły w czasach prekolumbijskich na południe od terenów zajmowanych przez Inków na obszarze dzisiejszego Chile.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Araukanin

Indianin Ameryki Południowej zamieszkujący środkowe Chile i północno-zachodnią Argentynę

#### Źródła:

SJP.pl

# Araukanka

Indianka Ameryki Południowej zamieszkująca środkowe Chile i północno-zachodnią Argentynę

#### Źródła:

SJP.pl

# Araukański

dotyczący Araukanów, właściwy Araukanom

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Araukanią, dotyczący Araukanii

(1.2) jęz. związany z językami araukańskimi, dotyczący języków araukańskich

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Araukaria

wiecznie zielone drzewo iglaste; igława

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. rodzaj drzew iglastych z rodziny araukariowatych

Araukaria, igława (Araucaria Juss.) – rodzaj drzew iglastych z rodziny araukariowatych. Obejmuje 19 gatunków. Dwa gatunki rosną w południowej części Ameryki Południowej, pozostałe we wschodniej Australii, na Nowej Gwinei i Nowej Kaledonii. Drzewa są wiecznozielone, dwupienne (rzadko jednopienne) i wyróżniają się regularnym pokrojem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Araukariowate

rodzina roślin nagonasiennych; igławowate

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Araukariowaty

o cechach araukariowatych (rodzina roślin)

przymiotnik

(1.1) bot. o cechach roślin z rodziny araukariowatych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Araukariowy

związany z araukarią

przymiotnik

(1.1) składający się z araukarii

(1.2) wykonany z drewna lub innej części araukarii

(1.3) będący częścią araukarii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arawacki

1. → Arawak;
2. języki arawackie - grupa językowa ludów indiańskich Ameryki Południowej i Środkowej

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arawakami, dotyczący Arawaków

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arawak

Indianin Ameryki Południowej posługujący się językami z rodziny arawackiej

Arawak, Arawakowie – grupy etniczne Indian Ameryki Południowej, posługujące się językami z rodziny arawackiej (ang. Arawakan).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arawakowie

grupy etniczne Indian Ameryki Południowej, posługujące się językami z rodziny arawackiej

Arawak, Arawakowie – grupy etniczne Indian Ameryki Południowej, posługujące się językami z rodziny arawackiej (ang. Arawakan).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arba

1. dwukołowy wózek używany w krajach Orientu;
2. czterokołowy wóz na Ukrainie i Kaukazie, głównie do przewozu zboża

Arba – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Friuli-Wenecja Julijska, w prowincji Pordenone.

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 1228 osób, 87,7 os./km².

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arbaj

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ubranie robocze

#### Źródła:

Wiktionary

# Arbajtancug

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. ubranie robocze, kombinezon roboczy

#### Źródła:

Wiktionary

# Arbajter

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. kolej. pociąg pracowniczy

#### Źródła:

Wiktionary

# Arbalet

kusza, która zamiast bełtów wyrzuca kamienne lub ołowiane kule; arbaleta

Arbalet (także: arbaleta; niem. balester) – rodzaj kuszy, przystosowanej do miotania pocisków kamiennych lub ołowianych (zamiast bełtów).

Arbalet posiadał łoże (często z charakterystycznym wygięciem w przedniej części), do którego przymocowane było stalowe łuczysko. Wyposażony był w podwójną cięciwę na środku której znajdowała się skórzana miseczka (podobnie jak w procy). Niektóre arbalety posiadały również prymitywne przyrządy celownicze, zazwyczaj w postaci koralika zawieszonego na ramce, w miejscu łączenia łuczyska z łożem, oraz blaszki z przeziernikiem lub szczerbinką, umiejscowionej za orzechem mechanizmu spustowego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arbaleta

kusza, która zamiast bełtów wyrzuca kamienne lub ołowiane kule; arbalet

#### Źródła:

SJP.pl

# Arbaletowy

przymiotnik od: arbalet

#### Źródła:

SJP.pl

# Arbata

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Poznań. herbata

#### Źródła:

Wiktionary

# Arbek

czeczeński żołnierz lub ochotnik walczący w oddziałach partyzanckich przeciwko Rosjanom

#### Źródła:

SJP.pl

# Arbela

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. staroż. miasto w Iraku;

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arbiter

1. osoba decydująca o czymś, rozstrzygająca coś; znawca, autorytet;
2. książkowo: rozjemca

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) praw. rozjemca, sędzia polubowny powołany aby rozstrzygnąć spór

(1.2) sport. sędzia sportowy

(1.3) książk. osoba, którą uznaje się za autorytet w jakiejś dziedzinie

Sędzia polubowny, arbiter, rozjemca – sędzia rozstrzygający spory wniesione do sądu polubownego. Arbitrem przed sądem polubownym może być każda osoba fizyczna, mająca pełną zdolność do czynności prawnych, z wyjątkiem sędziego państwowego (nie dotyczy sędziego w stanie spoczynku).Może to być również osoba powołana przez strony pozostające w sporze w celu pozasądowego rozwiązania sporu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arbitralizm

sposób postępowania polegający na nieznoszeniu sprzeciwu i narzucaniu innym swojego zdania; apodyktyzm, apodyktyczność, arbitralność

#### Źródła:

SJP.pl

# Arbitralność

narzucanie komuś własnego zdania w sposób nieprzyjmujący sprzeciwu

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) książk. cecha tego, co jest arbitralne

(1.2) książk. cecha tych, którzy są arbitralni

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arbitralny

1. opierający się na własnym uznaniu, bez ustalonych zasad czy konsultacji;
2. narzucający swoje opinie lub decyzje, nie uznający sprzeciwu

przymiotnik

(1.1) narzucający swoje zdanie, nielubiący sprzeciwu

(1.2) taki (np. wniosek), którego postulowana słuszność nie opiera się na pozytywnej weryfikacji przez szereg spójnych i/lub sprawdzonych kryteriów, ale na jednym kryterium, jakim jest wygłoszenie go przez konkretną osobę

(1.3) jęz. konwencjonalny, umowny, dowolny;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arbitraż

rozstrzyganie sporów przed bezstronnym arbitrem (arbitrami); sąd polubowny, postępowanie rozjemcze

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) sąd rozjemczy, polubowne rozstrzygnięcie danej kwestii przez arbitrów

- Arbitraż (psychologia)
- Arbitraż (ekonomia)
- Arbitraż (sport)
- Arbitraż (prawo)
- Arbitraż międzynarodowy
- Arbitraż (politologia)
- Arbitraż – amerykański film z 2012 roku

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arbitrażować

rozstrzygać konflikt za pomocą arbitrażu

#### Źródła:

SJP.pl

# Arbitrażowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) praw. rozstrzyganie sporu w drodze arbitrażu

(1.2) praw. branie udziału w arbitrażu

#### Źródła:

Wiktionary

# Arbitrażowy

związany z arbitrażem (np. postępowanie arbitrażowe)

przymiotnik relacyjny

(1.1) praw. związany z arbitrażem, dotyczący arbitrażu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arbitrażysta

osoba zajmująca się arbitrażem walutowym lub dewizowym

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ekon. podmiot zajmujący się stosowaniem arbitrażu na rynku

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arbomedia

największa polska sieć reklamowa

#### Źródła:

SJP.pl

# Arboret

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zob. arboretum.

#### Źródła:

Wiktionary

# Arboretum

powierzchnia uprawna drzew i krzewów dla celów hodowlanych i badawczych; dendrarium

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) ekol. wyodrębniony obszar, na którym znajduje się kolekcja drzew i krzewów, utrzymywany w celu naukowo-badawczym (np. prace nad aklimatyzacją obcych gatunków), bądź ochrony rzadkich gatunków i odmian;

Arboretum (łac. arbor, arboris – drzewo), ogród dendrologiczny, dendrarium – miejsce, w którym kolekcjonuje się drzewa i krzewy oraz zwykle prowadzi się badania nad nimi. Przy arboretach działają często placówki naukowe badające morfologię, anatomię, ekologię, fizjologię i genetykę roślin drzewiastych oraz możliwości aklimatyzacji gatunków obcych. Arboreta funkcjonować mogą jako placówki samodzielne, ale stanowić też mogą część ogrodów botanicznych o wszechstronnych kolekcjach. Gatunki dawniej nasadzano w kolekcjach arboretów głównie kierując się względami estetycznymi. Współczesne kolekcje gromadzą różne gatunki według kryterium ekologicznego (tworząc grupy o podobnych wymaganiach siedliskowych) lub systematycznego (grupując gatunki i rodzaje spokrewnione).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arborio

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) spoż. odmiana ryżu o zaokrąglonych ziarnach, używana m.in. do risotto

Arborio – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Piemont, w prowincji Vercelli.

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwały 1033 osoby, 44,9 os./km².

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arborycyd

środek chemiczny do niszczenia krzewów i drzew

Arborycydy, sylwicydy – herbicydy używane do niszczenia zbędnych drzew i kolczastych krzewów. Do tej grupy zalicza się także preparaty powodujące usychanie przeznaczonych do wyrębu drzew, co ułatwia zdejmowanie kory i przyspiesza wysychanie drewna.

Fitotoksyczne BST używany są na polu walki do oczyszczania terenu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arborycydowy

przymiotnik od: arborycyd

#### Źródła:

SJP.pl

# Arborysta

osoba zajmująca się uprawą i pielęgnacją roślin drzewiastych

Arborysta (z łac. arbor – drzewo) – specjalista z zakresu arborystyki, zajmujący się opieką (sadzeniem, przesadzaniem, ochroną, diagnostyką, projektowaniem zabiegów pielęgnacyjnych itd.) nad drzewami, krzewami, pnączami zwykle w krajobrazie kulturowym od momentu posadzenia do naturalnej śmierci lub usunięcia. W odróżnieniu od leśnika zajmuje się pojedynczymi okazami, a nie całym kompleksem leśnym. Celem pracy arborysty jest maksymalizacja trwania okazów wraz z wszelkimi usługami ekosystemowymi, jakie ono świadczy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arborystka

→ arborysta

Patrz:arborysta

#### Źródła:

SJP.pl

# Arborystyka

Arborystyka (z łac. arbor – drzewo) – dyscyplina praktyczna o podstawach naukowych rozwijająca się dynamicznie w Stanach Zjednoczonych oraz Europie Zachodniej i Środkowej, zajmująca się uprawą, pielęgnacją, a także badaniami drzew, krzewów, pnączy i innych wieloletnich roślin drzewiastych. Za ojca współczesnej arborystki uważany jest amerykański biolog i fitopatolog Alex Shigo.

#### Źródła:

Wikipedia

# Arbuskularny

mikoryza arbuskularna - rodzaj mikoryzy, w którym grzybnia wnika do środka korzenia roślin

#### Źródła:

SJP.pl

# Arbutyna

glikozyd występujący głównie w liściach borówki brusznicy, mający właściwości antyseptyczne; stosowany jako lek odkażający drogi moczowe

Arbutyna (β-glukozyd hydrochinonu) – organiczny związek chemiczny z grupy glikozydów fenolowych.

Występuje w wielu roślinach, np. w majeranku, lebiodce i liściach drzew. Jej utlenianie jest przyczyną czernienia zawierających ją liści.

Ma działanie dezynfekujące drogi moczowe dzięki hydrolizie w środowisku zasadowym do hydrochinonu, będącym właściwym środkiem aktywnym. Reakcja ta nie zachodzi w środowisku obojętnym i kwasowym, jest też hamowana przez pochodne kwasu galusowego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arbuz

1. jednoroczna, afrykańska roślina warzywna z rodziny dyniowatych, uprawiana w ciepłych krajach na całym świecie ze względu na smaczne owoce; kawon;
2. owoc tej rośliny w kształcie dużej kuli (o masie nawet do 16 kg), z grubym, wodnistym i słodkim miąższem barwy czerwonej, różowej lub żółtej; kawon;
3. potocznie, żartobliwie: głowa;
4. dawniej: dynia

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy lub męskorzeczowy

(1.1) ogrod. bot. nazwa systematyczna|Citrullus|Schrad.|ref=tak., rodzaj roślin z rodziny dyniowatych;

(1.2) spoż. owoc arbuza (1.1), wielka kula w zielonej, twardej skórce i z czerwonym, wodnistym miąższem o słodkim smaku

(1.3) pot. uczn. stud. więz. głowa

(1.4) uczn. ktoś otyły

(1.5) uczn. ktoś nieatrakcyjny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arbuziarz

1. w gwarze uczniowskiej: osoba dobrze zbudowana i wysportowana;
2. w gwarze złodziejskiej: bandyta bijący ofiary w głowę

#### Źródła:

SJP.pl

# Arbuzowaty

mający kształt arbuza, przypominający arbuz

przymiotnik

(1.1) bot. o kształcie arbuza, przypominający arbuz

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arbuzowy

→ arbuz

przymiotnik

(1.1) dotyczący arbuza, związany z arbuzami

(1.2) o jasnoczerwonym kolorze

(1.3) zawierający arbuz, mający smak arbuza

Patrz:arbuz

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arbuzy

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) pot. uczn. duży biust

forma rzeczownika.

(2.1) M. i B. lm. od: arbuz

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcach

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. terytorium w Azji, na obszarze Kaukazu

Górski Karabach (azer. Dağlıq Qarabağ; orm. Լեռնային Ղարաբաղ, trl. Lernajin Gharabagh) – region historyczno-geograficzny, położony na obszarze Kaukazu Południowego, częściowo w obrębie Gór Karabaskich. Region jest w większości górzysty i zalesiony.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arcana

[czytaj: arkana] polskie wydawnictwo

- Arcana – dwumiesięcznik
- Arcana – wydawnictwo
- Arcana – zespół muzyczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arcaski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arcachem, dotyczący Arcachu

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcato

[czytaj: arkato] określenie wykonawcze: smyczkując

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcelor

koncern hutniczy

Arcelor S.A. – były luksemburski koncern hutniczy.

Przedsiębiorstwo obecnie należy do koncernu ArcelorMittal, największego na świecie producenta stali z siedzibą główną w Luksemburgu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arch

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. arkusz

Szwajcaria:

- Arch – gmina w kantonie Berno, w okręgu Seeland

Inne:

- „Arch” – polskie czasopismo wydawane w latach 2010-2020
- Arch Linux – dystrybucja Linuksa
- GNU Arch – system kontroli wersji
- Model ARCH – model ekonometryczny służący do analizy szeregów czasowych

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arch.

skrót od:
1. architekt;
2. architektura;
3. archiwum;
4. archidiecezja;
5. archeologiczny;
6. architektoniczny;
7. archaiczny

skrót

(1.1) = architekt; rzad. architektka

(1.2) = architektura

(1.3) = archidiecezja

(1.4) = archiwum

(1.5) = archeologiczny

(1.6) = architektoniczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) stpol. śrpol. arka

#### Źródła:

Wiktionary

# Archacki

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Archaeus

[czytaj: archeus] w filozofii przyrody: zasada życia; pojęcie wprowadzone do alchemii przez Paracelsusa

#### Źródła:

SJP.pl

# Archaicznie

przysłówek

(1.1) w sposób typowy dla minionych czasów

(1.2) w sposób niepasujący do nowych czasów

#### Źródła:

Wiktionary

# Archaiczniej

stopień wyższy od przysłówka: archaicznie

#### Źródła:

SJP.pl

# Archaiczniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: archaiczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Archaiczność

przestarzałość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest archaiczne; cecha tych, którzy są archaiczni

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archaiczny

1. dotyczący bardzo odległych czasów, różniący się wyraźnie od tego, co występuje obecnie, np. archaiczny język, archaiczna kultura;
2. przestarzały, np. archaiczne poglądy

przymiotnik

(1.1) będący typowym dla dawnych czasów

(1.2) pejor. niezgodny z nowoczesnością lub postępem

(1.3) geol. związany z archaikiem, dotyczący archaiku

(1.4) dotyczący najwcześniejszych okresów powstawania albo kształtowania się czegoś

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archaik

w geologii: najstarsza era w dziejach Ziemi, która trwała od początków geologicznych dziejów Ziemi do około 2,5 miliarda lat temu; archeozoik, azoik, era archaiczna

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geol. najstarszy eon w dziejach Ziemi;

Archaik (ang. Archean, od gr. arche ‛na przedzie’), archeozoik (z gr. dzoe ‛życie’), azoik (z gr. ‛bez życia’)

- w sensie geochronologicznym: drugi najstarszy eon w dziejach Ziemi po hadeiku, trwający ok. półtora miliarda lat (od 4,0 do 2,5 mld lat temu). Archaik dzieli się na cztery ery: eoarchaik, paleoarchaik, mezoarchaik i neoarchaik.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archaika

rzadko: to, co jest właściwe odległym czasom; archaiczność, pradawność, prastarość, starodawność

#### Źródła:

SJP.pl

# Archaista

przestarzale: zwolennik archaizacji - nadawania czemuś (np. dziełu sztuki, językowi) form właściwych epoce minionej

#### Źródła:

SJP.pl

# Archaistyczny

mający cechy minionej epoki; archaizujący

przymiotnik

(1.1) mający cechy epok minionych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archaizacja

odmiana stylizacji, polegająca na użyciu w wypowiedzi wyrazów, zwrotów lub szyku zdania, charakterystycznych dla dawnych epok

Archaizacja (stylizacja archaiczna) – rodzaj stylizacji językowej polegającej na wprowadzeniu do utworu literackiego archaicznych elementów słownictwa, rzadziej form gramatycznych lub konstrukcji składniowych. W wypadku braku zabytków dokumentujących dawne formy (np. dla polszczyzny sprzed XII wieku) celom stylizacji archaicznej mogą służyć elementy gwarowe lub pochodzące z języka dawnych epok.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archaizacyjny

związany z archaizacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Archaizator

osoba propagująca stary ład jak również osoba przeciwna postępowi technicznemu

#### Źródła:

SJP.pl

# Archaizatorski

→ archaizator

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z archaizatorem, archaizatorami, dotyczący archaizatorów; charakterystyczny dla archaizatora

Patrz:archaizator

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archaizm

wyraz, zwrot bądź konstrukcja składniowa, które już wyszły z użycia

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. forma językowa, która wyszła z użycia

(1.2) rzecz przestarzała

Archaizm (gr. archaíos „dawny” od archē „początek”) – wyraz, konstrukcja składniowa lub związek frazeologiczny, który wyszedł z użycia w danej formie języka. Archaizmy to także wyrazy w formie przestarzałej, które są jeszcze w pewnym stopniu używane, lecz postrzegane jako dawne. Te z kolei nazywa się anachronicznymi. Termin używany jest również w znaczeniu ogólniejszym na nazwanie rzeczy przestarzałych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archaizować

dokonywać archaizacji, wprowadzać do dzieła elementy (wyrazy, zwroty, szyk zdania) charakterystyczne dla dawnych epok

czasownik przechodni niedokonany (dk. zarchaizować)

(1.1) nadawać utworowi cechy charakterystyczne dla dzieł dawnych epok

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archaizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) jęz. szt. naśladowanie stylu lub języka epok minionych, nadawanie czemuś cech archaicznych

#### Źródła:

Wiktionary

# Archaizujący

odznaczający się archaizacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Archalaksa

zmiana w początkowym etapie embriogenezy

#### Źródła:

SJP.pl

# Archandia

dawniej: tłum, gawiedź, orszak; archandria

#### Źródła:

SJP.pl

# Archandria

dawniej: tłum, gawiedź, orszak; archandia

#### Źródła:

SJP.pl

# Archangelica

#### Źródła:

Wikipedia

# Archangielczyk

mieszkaniec Archangielska

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Archangielska

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archangielka

mieszkanka Archangielska (miasta w Rosji)

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Archangielska

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archangielsk

rosyjskie miasto portowe położone nad Morzem Białym

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w północnej części europejskiej Rosji;

Archangielsk (ros. Арха́нгельск; do 1613 Nowochołmogory, ros. Новохолмого́ры) – miasto w północnej części europejskiej Rosji, stolica obwodu archangielskiego i rejonu primorskiego. Miasto leży na dwóch brzegach rzeki Dwiny, 40–45 km od miejsca, gdzie wpada do Morza Białego. Terytorium okręgu miejskiego (rejonu) miasto Archangielsk obejmuje 29 442 ha. Miejskie nabrzeża przeciągnięte są wzdłuż rzeki na 35 km. Archangielsk był głównym portem Rosji do roku 1703.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archangielski

→ Archangielsk (miasto w Rosji)

przymiotnik

(1.1) dotyczący Archangielska, związany z Archangielskiem

Osoby o nazwisku Archangielski:

- Aleksandr Archangielski − radziecki konstruktor samolotów
- Aleksandr Archangielski − rosyjski kompozytor i dyrygent
- Boris Archangielski − rosyjski szachista i sędzia szachowy
- Jonasz (Archangielski) − biskup prawosławny
- Sławomir Archangielski − polski muzyk, kompozytor i instrumentalista
- Stefan (Archangielski) − biskup prawosławny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archanielika

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. bot. lud. dzięgiel litwor, arcydzięgiel litwor (nazwa systematyczna|Angelica archangelica|L.|ref=tak., nazwa systematyczna|Archangelica officinalis|Hoffm.|ref=tak.)

#### Źródła:

Wiktionary

# Archanielski

dotyczący archanioła

przymiotnik relacyjny

(1.1) rel. związany z archaniołem, dotyczący archanioła

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do archanioła

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archanielskość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha czegoś, co jest związane z archaniołem, dotyczy archanioła

#### Źródła:

Wiktionary

# Archanioł

w religii chrześcijańskiej i żydowskiej, anioł najwyższy "rangą"

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy lub męskozwierzęcy

(1.1) rel. każdy byt duchowy stojący w hierarchii niebiańskiej wyżej niż chór aniołów;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archar

podgatunek dzikiej owcy (argali); owca kaszgarska, owca pamirska, owca Marco Polo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arche

według starożytnych filozofów greckich: praelement materialny, z którego rozwinęła się przyroda

Arché, zasada, prazasada (stgr. ἀρχή etymologicznie oznacza zasadę, przyczynę, władzę) – w filozofii przedsokratejskiej termin oznaczający praprzyczynę wszystkich bytów, zasadę oraz najbardziej zasadnicze tworzywo, prasubstancję, z której powstały wszystkie rzeczy i zarazem podstawowy składnik rzeczywistości.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archean

drobny jednokomórkowiec, zaliczany z eubakteriami do prokariontów; archebakteria, archeobakteria, archeowiec, archeon, prabakteria

Archeony, archeany (Archaea), archeowce, dawniej archebakterie lub archeobakterie (Archaebacteria) – drobne jednokomórkowce, pierwotnie bezjądrowe, często ekstremofilne, tradycyjnie zaliczane z eubakteriami do prokariontów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archeany

drobny jednokomórkowiec, zaliczany z eubakteriami do prokariontów; archebakteria, archeobakteria, archeowiec, archeon, prabakteria

Archeony, archeany (Archaea), archeowce, dawniej archebakterie lub archeobakterie (Archaebacteria) – drobne jednokomórkowce, pierwotnie bezjądrowe, często ekstremofilne, tradycyjnie zaliczane z eubakteriami do prokariontów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archebakteria

drobny jednokomórkowiec, zaliczany z eubakteriami do prokariontów; archeobakteria, archeowiec, archean, archeon, prabakteria

Archeony, archeany (Archaea), archeowce, dawniej archebakterie lub archeobakterie (Archaebacteria) – drobne jednokomórkowce, pierwotnie bezjądrowe, często ekstremofilne, tradycyjnie zaliczane z eubakteriami do prokariontów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archegonium

żeński organ rozmnażania u paprotników, mszaków i roślin nagozalążkowych; rodnia

Rodnia, archegonium – wielokomórkowe gametangium żeńskie mszaków, paprotników, nasiennych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archelaus

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) staroż. imię|polski|m.;

Archelaus – zlatynizowana forma greckiego imienia męskiego Αρχελαος (Archelaos), które oznacza „przywódca ludu”, od αρχος (archos) – "mistrz, władca, przywódca" i λαος (laos) – „lud, ludzie”. Patronem tego imienia jest św. Archelaus, wspominany razem ze św. Cyriakiem (III wiek).

Archelaus imieniny obchodzi 23 sierpnia.

Imię to nosił m.in. Herod Archelaos, syn Heroda Wielkiego.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Archelon

kopalny żółw żyjący w późnej kredzie; największy znany gatunek żółwia

Archelon ischyros (gr. arche – początek, chelona – żółw) – kopalny gad z podrzędu żółwi skrytoszyjnych, żyjący w późnej kredzie ok. 70 mln lat temu w okresie kampańskim. Największy znany jak dotąd żółw.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archenteron

wewnętrzna jama gastruli mająca postać worka, którego ściany tworzy endoderma; gastrocel, prajelito, jelito pierwotne

Prajelito, archenteron – powstająca w czasie gastrulacji struktura stanowiąca zawiązek przyszłego układu pokarmowego. Składa się na nią pragęba i gastrocel wraz z otaczającą go entodermą. U dwuwarstwowców prajelito funkcjonuje przez całe życie jako układ pokarmowy. U trójwarstwowców wytwarza się z niego jelito środkowe, wątroba, trzustka i układ oddechowy.

W literaturze terminy prajelito, archenteron, gastrocel i jama gastruli są często synonimizowane.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archeo-

temat słowotwórczy

(1.1) pierwszy człon wyrazów złożonych wskazujący na ich związek znaczeniowy ze starożytnością, prehistorią

#### Źródła:

Wiktionary

# Archeobakteria

drobny jednokomórkowiec, zaliczany z eubakteriami do prokariontów; archebakteria, archeowiec, archean, archeon, prabakteria

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeocjat

przedstawiciel wymarłej gromady gąbek żyjących w kambrze

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeocjaty

przedstawiciel wymarłej gromady gąbek żyjących w kambrze

Archeocjaty (Archaeocyatha) - wymarła gromada gąbek, żyjąca w kambrze, ważne skamieniałości przewodnie w kambrze dolnym. Były to organizmy osobnicze lub kolonijne, kolonie tworzyły rafy wymagające wód morskich, płytkich i ciepłych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archeocyty

Archeocyt – komórka występująca w mezohylu gąbek. Archeocyty są komórkami totipotencjalnymi – mogą różnicować się w każdy inny typ komórek (np. sklerocyty, kolenocyty, spongocyty). Biorą udział w regeneracji, trawieniu, fagocytozie (z kanałów wodnych). Z podstawowych archeocytów macierzystych powstają archeocyty pierwotne, a z nich archeocyty wtórne, które z kolei mogą przekształcać się w cztero- lub jednojądrowe archeocyty, wyjściowe dla wielu innych komórek.

#### Źródła:

Wikipedia

# Archeoetnografia

dyscyplina naukowa wykorzystująca studia nad żyjącymi społecznościami do rekonstrukcji starożytnych kultur; etnoarcheologia, etnografia archeologiczna

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeofit

roślina obcego pochodzenia, która znalazła się i trwale zadomowiła na nowym obszarze przed końcem XV wieku

Archeofit (z gr. ἀρχή początek, φυτόν roślina) – gatunek rośliny obcego pochodzenia (antropofit), który przybył na dany obszar z innych rejonów geograficznych w czasach wczesnohistorycznych lub przedhistorycznych i występuje najczęściej w siedliskach synantropijnych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archeofity

roślina obcego pochodzenia, która znalazła się i trwale zadomowiła na nowym obszarze przed końcem XV wieku

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeograf

osoba wyspecjalizowana w archeografii

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeograficzny

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z archeografią, dotyczący archeografii

#### Źródła:

Wiktionary

# Archeol.

skrót od: archeologia, archeologiczny (czytany jako cały, odmienny wyraz)

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeolog

specjalista, naukowiec zajmujący się badaniem, rekonstruowaniem dziejów prahistorycznych na podstawie niebezpośrednich dowodów rzeczowych

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) naukowiec badający materialne pozostałości dawnych społeczeństw

(1.2) daw. pot. zbieracz starożytności (przedmiotów dawnych) zajmujący się ich studiowaniem, kolekcjoner i badacz antyków, obiektów zabytkowych

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) uczona badająca materialne pozostałości dawnych społeczeństw

Archeolog − osoba posiadająca właściwe kwalifikacje, potwierdzone wymaganymi dokumentami, która wyspecjalizowana jest w dziedzinie archeologii, zajmuje się badaniem minionych kultur i cywilizacji oraz ich relacjami z otaczającym środowiskiem.

Archeolodzy gromadzą, dokumentują i analizują materiał pochodzący z wykopalisk lub odnaleziony w inny sposób (elementy architektoniczne, rękodzieło, pozostałości biologiczne oraz szczątki ludzkie).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archeologia

nauka zajmująca się badaniem, rekonstruowaniem dziejów prahistorycznych na podstawie niebezpośrednich dowodów rzeczowych; paleologia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie materialnych pozostałości działań ludzkich;

Archeologia (z gr. ἀρχαῖος archaīos – dawny, stary i -λογία -logiā – mowa, nauka) – nauka, której celem jest odtwarzanie społeczno-kulturowej przeszłości człowieka na podstawie znajdujących się w ziemi, na ziemi lub w wodzie źródeł archeologicznych, czyli materialnych pozostałości działań ludzkich.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archeologiczno-Architektoniczny

związany z archeologią i architekturą (np. badania archeologiczno-architektoniczne)

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeologiczno-Historyczny

związany z archeologią i historią (np. muzeum archeologiczno-historyczne)

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeologiczny

→ archeologia

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z archeologią, dotyczący archeologii

Patrz:archeologia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archeolożka

→ archeolog

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. specjalistka w zakresie archeologii

Patrz:archeolog

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archeometria

Archeometria (gr. archaíos – dawny, archē – początek, przyczyna, zasada, pierwiastek, metria – miara) – dziedzina badań archeologicznych mająca na celu potwierdzenie autentyczności, wieku, pochodzenia wykopalisk i obiektów archeologicznych oraz określenie technologii ich uzyskania na podstawie składu chemicznego.

#### Źródła:

Wikipedia

# Archeometryczny

→ archeometria

Patrz:archeometria

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeon

drobny jednokomórkowiec, zaliczany z eubakteriami do prokariontów; archebakteria, archeobakteria, archeowiec, archean, prabakteria

- archeony – drobne jednokomórkowce zaliczane do prokariontów lub uznawane za osobną domenę
- Archeon – muzeum tematyczne w Alphen aan den Rijn w Holandii

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archeopteryks

kopalne zwierzę z okresu jury, posiadające cechy gadzie i ptasie; praptak, gadoptak

Archaeopteryx – rodzaj późnojurajskego teropoda z rodziny Archaeopterygidae. Archaeopteryx był średnich rozmiarów zwierzęciem wielkości kruka. Miał czteropalczastą stopę, z których pierwszy palec był przeciwstawny pozostałym. Przednia kończyna była trójpalczasta, ogon kostny zbudowany z wielu kręgów, długi i prosty. Archaeopteryx miał zęby, a na palcach skrzydeł pazury.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archeoteczny

przymiotnik od: archeoteka

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeoteka

dawniej: muzeum, galeria starożytności

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeowiec

drobny jednokomórkowiec, zaliczany z eubakteriami do prokariontów; archeobakteria, archebakteria, archean, archeon, prabakteria

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeozoiczny

przymiotnik od: archeozoik

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeozoik

w geologii: najstarsza era w dziejach Ziemi, która trwała od początków geologicznych dziejów Ziemi do około 2,5 miliarda lat temu; archaik, azoik, era archaiczna

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeozoolog

zoolog zajmujący się wymarłymi gatunkami zwierząt

#### Źródła:

SJP.pl

# Archeozoologia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. nauka pomocnicza archeologii, zajmująca się badaniem szczątków zwierząt odkrytych w czasie wykopalisk;

Archeozoologia – dziedzina nauki z pogranicza humanistyki i zoologii. Jest pomocniczą dziedziną archeologii zajmującą się badaniem szczątków zwierzęcych odkrytych w czasie wykopalisk. Dostarcza wiedzy m.in. na temat pochodzenia zwierząt domowych oraz procesu domestykacji, czyli początków procesu oswajania dzikich zwierząt, ich udomowienia i hodowli. Jest też źródłem wiedzy o eksploatacji środowiska naturalnego przez człowieka.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Archeozoologiczny

przymiotnik od: archeozoologia

#### Źródła:

SJP.pl

# Archespor

Merystem archesporialny, archespor – roślinna tkanka zarodnikotwórcza.

#### Źródła:

Wikipedia

# Archetyp

1. pierwotny wzór postaci, obiektu lub zjawiska;
2. postać, obiekt lub zjawisko odzwierciedlające taki wzór;
3. schemat zachowania i postrzegania świata nieświadomie powielany przez ludność

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) liter. pierwowzór postaci

(1.2) psych. pierwotne wyobrażenie i wzorzec zachowania;

(1.3) hist. jęz. najmłodszy kodeks będący wspólnym źródłem zbioru kodeksów;

- archetyp (filologia)
- archetyp (psychologia)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archetypiczny

związany z archetypem (pierwowzorem postaci, motywu), np. archetypiczne pojęcie tabu, archetypiczny charakter wątków mitologicznych; archetypowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany ze archetypem, odnoszący się do archetypu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archetypowy

związany z archetypem (pierwowzorem postaci, motywu), np. archetypiczne pojęcie tabu, archetypiczny charakter wątków mitologicznych; archetypiczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany ze archetypem, odnoszący się do archetypu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archi

[czytaj: arki] grupa instrumentów smyczkowych w orkiestrze symfonicznej

Archi – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Abruzja, w prowincji Chieti.

Według danych na rok 2004 gminę zamieszkiwało 2336 osób, 83,4 os./km².

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archi-

przedrostek

(1.1) pierwszy człon wyrazów złożonych mający znaczenie: główny, naczelny

#### Źródła:

Wiktionary

# Archibald

nazwisko lub imię męskie

Archibald – forma oboczna imienia Erchembod – imię męskie pochodzenia germańskiego, złożone z członów ercan („prawdziwy, autentyczny”) i bald („śmiały, odważny”). Inną formą oboczną jest imię Erchembald, a w Polsce występowało w formie Archibald, Archambałt, Archambuł, Erkinbold i Erkambaldus. Według stanu na 17 stycznia 2015 r. imię to miało w Polsce 5 nadań.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archidiakon

arcydiakon;
1. w Kościele katolickim: duchowny będący członkiem kapituły katedralnej lub kolegiackiej;
2. w niektórych kościołach prawosławnych: najważniejszy diakon służący przy biskupie prawosławnym;
3. w dawnej Polsce: zwierzchnik części diecezji

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) kośc. duchowny katolicki lub prawosławny, pełniący funkcję przełożonego diakonów, a niekiedy także pomocnika biskupa w zarządzaniu częścią diecezji

Archidiakon (gr. archi „naczelny” + diákonos „diakon”) – delegat biskupa do spraw administracji i dyscypliny na terenie diecezji lub na terenie okręgu kościelnego zwanego archidiakonatem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archidiakonat

1. godność archidiakona;
2. w historii: część diecezji podległa archidiakonowi

Archidiakonat (łac. archidiaconatus) – dawna jednostka administracyjna w Kościele katolickim, część diecezji zarządzana przez archidiakona.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archidiakonka

→ archidiakon

Archidiakonka – jezioro w Polsce położone w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie toruńskim, w gminie miejskiej Chełmża.

Patrz:archidiakon

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archidiakoński

przymiotnik relacyjny

(1.1) kośc. związany z archidiakonem, dotyczący archidiakona

#### Źródła:

Wiktionary

# Archidiec.

skrót

(1.1) = kośc. archidiecezja

#### Źródła:

Wiktionary

# Archidiecezja

kościelna jednostka administracyjna obejmująca zwykle kilka diecezji i zarządzana przez arcybiskupa (metropolitę)

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kośc. jednostka administracyjna zarządzana przez arcybiskupa;

Archidiecezja (z gr. arche – pierwszeństwo), arcybiskupstwo – jednostka terytorialna wyższej administracji kościelnej. Istnieją ich cztery rodzaje:

1. archidiecezja metropolitalna – arcybiskup metropolita,
2. archidiecezja tytularna (historyczna) – arcybiskup tytularny,
3. archidiecezja rezydencjalna (podlega bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, nie należy do metropolii i nie podlegają jej sufraganie) – arcybiskup rezydencjalny,
4. archidiecezja sufragalna – należy do metropolii, ale nie jest metropolitalna.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archidiecezjalny

dotyczący archidiecezji

przymiotnik

(1.1) związany z archidiecezją, odnoszący się do archidiecezji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archieparchia

we wschodnim chrześcijaństwie: jednostka terytorialna Kościoła wyższa rangą od eparchii, podległa metropolicie

Archieparchia (z gr. "arche" - pierwszeństwo) – jednostka terytorialna administracji kościelnej we wschodnim chrześcijaństwie, wyższej rangi niż eparchia, podległa metropolicie (odpowiednik zachodniej archidiecezji).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archifonem

niezależna jednostka fonologiczna pojawiająca się w miejscu neutralizacji opozycji fonologicznych

Archifonem – głoska występująca w miejscu, w którym doszło do neutralizacji (zaniku) jakiejś opozycji fonologicznej. Jest to zatem element, który obejmuje cechy dystynktywne wspólne dla dwu członów opozycji fonologicznej, nie obejmuje zaś cechy zneutralizowanej, różniącej te fonemy. Innymi słowy archifonem nie jest w pełni scharakteryzowany pod względem cech dystynktywnych danego języka .

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archijerej

wyższy duchowny w kościołach Wschodu; archirej

Archirej (Archijerej) (z gr. – arcykapłan) – członek wyższego duchowieństwa (patriarcha, arcybiskup i biskup) w kościołach prawosławnych i greckokatolickich.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archijerejski

przymiotnik od: archijerej

przymiotnik relacyjny

(1.1) kośc. związany z osobą lub funkcją archijereja

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archikatedra

najważniejszy kościół archidiecezji, katedra arcybiskupa; arcykatedra

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kośc. główny kościół archidiecezji

Archikatedra, kościół archikatedralny – główny kościół archidiecezji i metropolii, zazwyczaj siedziba arcybiskupa metropolity.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archikatedralny

dotyczący archikatedry, będący archikatedrą (np. mury archikatedralne, kościół archikatedralny)

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do archikatedry, związany z archikatedrą

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archikolegiata

archikolegiata łęczycka (archikolegiata NMP i Świętego Aleksego) - kościół będący jednym z najstarszych zabytków w województwie łódzkim

Kolegiata – kościół niebędący katedrą, przy którym istnieje kapituła kanoników, erygowana przez papieża na prośbę lub za wiedzą ordynariusza.

Wyższym rangą kościołem względem kolegiaty jest archikolegiata (analogicznie jak archikatedra względem katedry)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archikonfraternia

stowarzyszenie religijne

#### Źródła:

SJP.pl

# Archiloch

Archiloch (stgr. Ἀρχίλοχος Archilochos) – poeta grecki z Paros, żyjący w 1. połowie VII wieku p.n.e., jeden z najwybitniejszych (obok Safony i Alkajosa) przedstawicieli greckiej poezji lirycznej.

#### Źródła:

Wikipedia

# Archimandria

klasztor (lub zespół klasztorów) podległy archimandrycie

Archimandria – określenie zespołu monasterów, nad którymi władzę sprawuje archimandryta. Pojęcie to jest też używane jako synonim siedziby archimandryty.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archimandrycki

przymiotnik od: archimandria

przymiotnik relacyjny

(1.1) kośc. związany z osobą lub funkcją archimandryty

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do archimandryty

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archimandryta

1. przełożony klasztoru w Kościele obrządku wschodniego;
2. tytuł honorowy bardzo zasłużonych i poważanych duchownych w Kościele obrządku wschodniego; także: osoba nosząca ten tytuł

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) w okresie wczesnego chrześcijaństwa: opiekun klasztorów na terenie danej diecezji

(1.2) kośc. przełożony klasztoru w katolickich Kościołach wschodnich

Archimandryta (gr. ἀρχιμανδρίτης archimandrites – "przełożony owczarni" od ἀρχι- archi- – "pierwszy" oraz μάνδρα mándra – "zagroda, owczarnia") – w okresie wczesnego chrześcijaństwa opiekun klasztorów na terenie danej diecezji. Obecnie tytułu tego używa się w Cerkwi prawosławnej i w niektórych wschodnich Kościołach katolickich.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archimedes

Archimedes (ok. 287-212 p.n.e.), grecki uczony: matematyk, fizyk, wynalazca

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) hist. grecki matematyk;

(1.2) staroż. imię|polski|m.

Archimedes z Syrakuz (gr. Ἀρχιμήδης ὁ Συρακόσιος Archimedes ho Syrakosios; ok. 287–212 p.n.e.) – grecki matematyk, fizyk i inżynier. .

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archimedesowski

taki jak u Archimedesa, charakterystyczny dla Archimedesa; archimedesowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Archimedesowy

taki jak u Archimedesa, charakterystyczny dla Archimedesa; archimedesowski

#### Źródła:

SJP.pl

# Archiopactwo

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) rel. najstarsze opactwo na danym terytorium

#### Źródła:

Wiktionary

# Archip

imię męskie

Archip – imię męskie pochodzenia greckiego, złożone z członów: αρχος (archos), oznaczającego "mistrz" oraz ‘ιππος (híppos) – „koń”.

Archip imieniny obchodzi 20 marca, w dzień wspomnienia św. Archipa, ucznia św. Pawła, wymienianego w liście do Kolosan i do Filemona.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archip.

skrót od: archipelag

#### Źródła:

SJP.pl

# Archipelag

grupa wysp leżących blisko siebie, jednorodnych pod względem pochodzenia i struktury geologicznej

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) geogr. grupa wysp położonych blisko siebie;

Archipelag – grupa wysp położonych blisko siebie, najczęściej o wspólnej genezie i podobnej budowie geologicznej. Ze względu na ułożenie wysp można wyróżnić roje wysp – archipelagi składające się z bezładnie rozmieszczonych niedużych wysp oraz łańcuchy wysp, w których wyspy rozmieszczone są rzędem jedna obok drugiej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archipelagowy

→ archipelag

przymiotnik

(1.1) związany z archipelagiem; taki jak archipelag

Patrz:archipelag

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archiprezbiter

duchowny posiadający tytuł starszego kanonika katedralnego

Archiprezbiter – urząd lub tytuł honorowy w Kościele katolickim.

- archiprezbiter miejski (archiprezbiter biskupi) – dawniej kapłan kościoła katedralnego w mieście biskupim, będący pierwszym zastępcą biskupa w pełnieniu funkcji liturgicznych niewymagających sakry biskupiej
- archiprezbiter wiejski – dawniej kapłan stojący na czele archiprezbiteratu (w ciągu wieków funkcja archiprezbitera wiejskiego utożsamiała się z funkcją dziekana, obecnie jest rzadko używanym zamiennikiem terminu „dziekan”)
- archiprezbiter kapitulny – dawniej kapłan kapituły kolegiackiej lub katedralnej
- archiprezbiter honorowy – tytuł rektorów-kardynałów bazylik rzymskich (jako tytuł honorowy przetrwał również archiprezbiter miejski, nadawany kapłanom najważniejszych kościołów – w Polsce proboszczom Kościoła Mariackiego w Krakowie).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archiprezbiterialny

przymiotnik relacyjny

(1.1) kośc. związany z archiprezbiterem, dotyczący archiprezbitera

#### Źródła:

Wiktionary

# Archiprezbiterski

przymiotnik od: archiprezbiter

#### Źródła:

SJP.pl

# Archirej

wyższy duchowny w kościołach Wschodu; archijerej

Archirej (Archijerej) (z gr. – arcykapłan) – członek wyższego duchowieństwa (patriarcha, arcybiskup i biskup) w kościołach prawosławnych i greckokatolickich.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archirejski

przymiotnik od: archirej

#### Źródła:

SJP.pl

# Archit.

skrót od: architektura (czytany jako cały, odmienny wyraz)

#### Źródła:

SJP.pl

# Architekt

1. specjalista w zakresie architektury (dziedzina wiedzy i umiejętności obejmująca projektowanie i wznoszenie budowli);
2. osoba będąca inicjatorem i organizatorem czegoś

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) bud. archit. osoba zajmująca się projektowaniem budynków i obiektów infrastruktury w zakresie architektury

(1.2) przen. inicjator i organizator jakiegoś przedsięwzięcia, wydarzenia, procesu

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) bud. archit. specjalistka w dziedzinie architektury (żeński odpowiednik znaczenia 1.1)

(2.2) przen. inicjatorka i organizatorka jakiegoś przedsięwzięcia, wydarzenia, procesu

Architekt (łac. architectus, gr. arkhitekton) – zawód zaufania publicznego w dziedzinie projektowania i wznoszenia budowli, także inicjator i organizator czegoś. Architektami określa się także osoby biegłe lub uczone w dziedzinie architektury, architektury krajobrazu, architektury wnętrz.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Architektka

→ architekt

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. kobieta projektująca budynki oraz obiekty infrastruktury w zakresie architektury

(1.2) przen. pot. kobieta będąca twórczynią, kreatorką czegoś

Patrz:architekt

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Architektoniczny

związany z architekturą, odnoszący się do wyglądu, formy jakiejś budowli (np. koncepcje architektoniczne, wystrój architektoniczny)

przymiotnik

(1.1) archit. związany z architekturą, tworzony dla / za pomocą architektury

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Architektonika

forma budowli: jej kompozycja, konstrukcja i układ części; architektura

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. architektura

(1.2) ład, układ wedle określonych zasad

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Architektoński

dawniej: architektoniczny

przymiotnik

(1.1) daw. architektoniczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Architektura

1. dziedzina wiedzy i umiejętności obejmująca projektowanie i wznoszenie budowli;
2. wydział szkoły wyższej kształcący w tej dziedzinie wiedzy;
3. forma budowli: jej kompozycja, konstrukcja i układ części; architektonika;
4. budowa komputera: wewnętrzna organizacja jego części i powiązań logicznych między nimi

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) archit. dziedzina techniki, a jednocześnie sztuki, która zajmuje się projektowaniem budynków i budowli;

(1.2) archit. ogół dzieł architektury (1.1) posiadających pewną wspólną cechę, będących dorobkiem określonej grupy lub spuścizną jakiejś epoki

(1.3) budowa, sposób skonstruowania czegoś, np. komputera, oprogramowania itp.

Architektura (łac. architectura, od architector „buduję” z gr. archi „naczelny” i tekton „budowniczy”) – ogół obiektów materialnych, tworzonych przez człowieka, trwale związanych z określonym punktem powierzchni Ziemi służących zaspokojeniu jego potrzeb osobistych, jak i społecznych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Architraw

w architekturze antycznej: dolna część belkowania wsparta bezpośrednio na kolumnach; epistyl; nadsłupie

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) archit. główny (najniższy) poziomy człon belkowania antycznego podtrzymujący belki stropu;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archiwalia

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) dokumenty o wartości historycznej

Materiały archiwalne (archiwalia) – zgodnie z polskim prawem archiwalnym, dokumenty przechowywane wieczyście, oznaczane symbolem kategorii archiwalnej „A”; materiały archiwalne powstają m.in. w jednostkach organizacyjnych wytypowanych i znajdujących się pod nadzorem właściwego archiwum państwowego. Zgodnie z Ustawą archiwa państwowe mają prawo objąć nadzorem jedynie państwowe jednostki organizacyjne.Przy obejmowaniu nadzorem archiwalnym jednostek organizacyjnych uwzględniany jest m.in.: rodzaj jednostki organizacyjnej, przedmiot i charakter jej działalności, znaczenie dla regionu lub kraju. W momencie objęcia nadzorem archiwum państwowego jednostka taka staje się wytwórcą materiałów archiwalnych.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Archiwalium

rzadko: dokument przechowywany w archiwum

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) dokument o wartości historycznej, kwalifikujący się do przechowywania w archiwum

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archiwalność

→ archiwalny

Patrz:archiwalny

#### Źródła:

SJP.pl

# Archiwalny

dotyczący archiwum, pochodzący z archiwum, informujący o przeszłości (np. poszukiwania archiwalne, dokumenty archiwalne)

przymiotnik

(1.1) dotyczący archiwaliów, stanowiący archiwum

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archiwariusz

kustosz archiwum; osoba zarządzająca materiałami archiwalnymi

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) przest. archiwista

Archiwista, archiwariusz (łac. archi(v)um „archiwum”, gr. archeíon „gmach rządowy”, l.mn. archeía „archiwa”, archē „przyczyna”) – pracownik archiwum, znawca zbiorów archiwalnych. Jest to zawód wiążący się z działaniami mającymi na celu przechowywanie dokumentów dla ich późniejszego udostępniania. Archiwistę zatrudniają m.in. urzędy państwowe, instytucje, zakłady pracy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archiwariuszka

kustoszka archiwum; kobieta zarządzająca materiałami archiwalnymi

#### Źródła:

SJP.pl

# Archiwista

specjalista z zakresu archiwistyki

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) pracownik archiwum

(1.2) nauk. specjalista z zakresu archiwistyki, badacz archiwaliów

(1.3) pot. student lub absolwent archiwistyki

(1.4) pot. żart. przen. złomiarz

Archiwista, archiwariusz (łac. archi(v)um „archiwum”, gr. archeíon „gmach rządowy”, l.mn. archeía „archiwa”, archē „przyczyna”) – pracownik archiwum, znawca zbiorów archiwalnych. Jest to zawód wiążący się z działaniami mającymi na celu przechowywanie dokumentów dla ich późniejszego udostępniania. Archiwistę zatrudniają m.in. urzędy państwowe, instytucje, zakłady pracy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archiwistka

→ archiwista

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pracowniczka archiwum

(1.2) nauk. specjalistka z zakresu archiwistyki, badaczka archiwaliów

Patrz:archiwista

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archiwistyczny

→ archiwistyka

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z archiwistyką, dotyczący archiwistyki

Patrz:archiwistyka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Archiwistyka

dziedzina wiedzy obejmująca organizację archiwów, metody gromadzenia w nich danych, konserwację zbiorów itp.

Archiwistyka – humanistyczna dyscyplina naukowa, wywodząca się z historii, powiązana również z bibliotekoznawstwem i informacją naukową. Przedmiotem badań archiwistyki są archiwa i dokumentacja.

W zakres archiwistyki wchodzą:

- badania nad powstawaniem archiwaliów, ich charakterem w sensie zarówno cech fizycznych, jak też zawartości merytorycznej (aktoznawstwo).
- problemy gromadzenia (tzw. „opieka nad narastającym zasobem”; „nadzór nad aktotwórcami”; lub „nadzór na przedpolu archiwalnym”), przechowywania (np. rozmieszczenie w archiwach, gospodarka magazynowa, czyli stan i utrzymanie magazynów, konserwacja archiwaliów), opracowywania (zasady sporządzania pomocy archiwalnych) i udostępniania tejże dokumentacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archiwizacja

zbieranie oraz porządkowanie materiałów archiwalnych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zbieranie i porządkowanie, katalogowanie materiałów archiwalnych

Archiwum (łac. archīvum od gr. ἀρχεῖον „gmach urzędowy” od ἀρχή „na czele”, por. archont) – instytucja lub miejsce przechowywania i udostępniania dokumentów historycznych i współczesnych, które nie są używane na bieżąco. Jako archiwum określa się również uporządkowany zbiór tego typu dokumentów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archiwizacyjny

związany z archiwizacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Archiwizator

1. program komputerowy do zmniejszania wielkości plików poprzez kompresję danych; archiwizer, kompresor, paker;
2. system umożliwiający archiwizację danych

#### Źródła:

SJP.pl

# Archiwizer

program komputerowy do zmniejszania wielkości plików poprzez kompresję danych; archiwizator, kompresor, paker

Program do kompresji plików – program do kodowania danych w taki sposób, aby zajmowały jak najmniej przestrzeni na dysku.

Współcześnie istnieje kilkadziesiąt formatów skompresowanych archiwów, z których najpopularniejszym jest ZIP, obsługiwany przez prawie wszystkie dostępne aplikacje. Programy dostępne na rynku (freeware i shareware) obsługują różne zestawy formatów kompresji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archiwizować

czasownik przechodni niedokonany (dk. zarchiwizować)

(1.1) zbierać, gromadzić do archiwum

#### Źródła:

Wiktionary

# Archiwizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) dokonywanie archiwizacji, porządkowanie i przekazywanie czegoś już nieaktualnego do archiwum

#### Źródła:

Wiktionary

# Archiwolta

element dekoracyjny w kształcie łuku, umieszczony nad drzwiami lub oknami, stanowiący część składową arkady; nałęcz

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) archit. zdobione ornamentami, profilowane lico łuku, arkady zamykającej portal lub każdy inny łukowo u góry zakończony otwór w ścianie budowli, najczęściej bogato zdobione;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archiwoznawca

specjalista zajmujący się historią tworzenia zasobów archiwalnych oraz gromadzący wiadomości o zbiorach archiwalnych

#### Źródła:

SJP.pl

# Archiwoznawczy

związany z działem archiwistyki zajmującym się historią tworzenia zasobów archiwalnych oraz gromadzącym wiadomości o zbiorach archiwalnych

#### Źródła:

SJP.pl

# Archiwoznawstwo

dział archiwistyki zajmujący się historią tworzenia zasobów archiwalnych oraz gromadzący wiadomości o zbiorach archiwalnych

Archiwistyka – humanistyczna dyscyplina naukowa, wywodząca się z historii, powiązana również z bibliotekoznawstwem i informacją naukową. Przedmiotem badań archiwistyki są archiwa i dokumentacja.

W zakres archiwistyki wchodzą:

- badania nad powstawaniem archiwaliów, ich charakterem w sensie zarówno cech fizycznych, jak też zawartości merytorycznej (aktoznawstwo).
- problemy gromadzenia (tzw. „opieka nad narastającym zasobem”; „nadzór nad aktotwórcami”; lub „nadzór na przedpolu archiwalnym”), przechowywania (np. rozmieszczenie w archiwach, gospodarka magazynowa, czyli stan i utrzymanie magazynów, konserwacja archiwaliów), opracowywania (zasady sporządzania pomocy archiwalnych) i udostępniania tejże dokumentacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archiwum

1. uporządkowany zbiór dokumentów, akt lub informacji zapisanych na innych nośnikach (np. kasetach, dyskach), niesłużących bieżącemu użytkowi, ale mogących okazać się ważne współcześnie;
2. budynek lub pomieszczenie, w którym znajduje się taki zbiór

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) uporządkowany zbiór akt, dokumentów, nagrań dźwiękowych lub filmów mających znaczenie historyczne

(1.2) budynek lub pomieszczenie, w którym mieści się archiwum (1.1)

(1.3) instytucja zajmująca się gromadzeniem, przechowywaniem oraz udostępnianiem zgromadzonych archiwaliów

Archiwum (łac. archīvum od gr. ἀρχεῖον „gmach urzędowy” od ἀρχή „na czele”, por. archont) – instytucja lub miejsce przechowywania i udostępniania dokumentów historycznych i współczesnych, które nie są używane na bieżąco. Jako archiwum określa się również uporządkowany zbiór tego typu dokumentów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archont

1. w starożytnych Atenach: jeden z dziewięciu najwyższych urzędników wybieranych raz do roku;
2. w cesarstwie bizantyjskim: wysoki urzędnik

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) hist. w starożytnych Atenach, od VIII w. p.n.e. do czasów reform Klejstensa, jeden z dziewięciu najważniejszych urzędników polis, zasiadał w Areopagu;

(1.2) hist. analogiczny urząd w niektórych polis starożytnej Grecji

(1.3) hist. w Bizancjum tytuł arystokratyczny, przysługujący m.in. zarządcy prowincji lub namiestnikom plemięemion słowiańskich

Archont (gr. ἄρχων, archon 'rządzący', imiesłów od gr. ἄρχω 'być na czele') – najwyższy urzędnik polis w starożytnych Atenach, który przewodniczył radzie areopagu i zajmował się najważniejszymi sprawami ateńskiej polis. Urzędnicy ci pojawili się w VIII w. p.n.e. Również inne miasta greckie, np.: Sparta, Delfy, Delos używały tego tytułu na oznaczenie własnych urzędników polis.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archontat

urząd archonta

#### Źródła:

SJP.pl

# Archozaur

przedstawiciel gadów naczelnych, np. krokodyl, dinozaur, pterozaur

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zool. paleont. nazwa systematyczna|Archosauria|Cope|ref=tak., diapsydalny gad;

Archozaur (Archosaurus) – rodzaj archozauromorfa należącego do grupy Archosauriformes i rodziny Proterosuchidae. Obejmuje jeden gatunek – Archosaurus rossicus, opisany w 1960 przez Tatarinova. Nazwa Archosaurus pochodzi od greckich słów archos oraz sauros i oznacza „władczy jaszczur”. Archozaur żył w późnym permie, około 251 mln lat temu, na terenie dzisiejszej Europy (także w Polsce) i był najstarszym przedstawicielem Archosauriformes.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Archozaury

przedstawiciel gadów naczelnych, np. krokodyl, dinozaur, pterozaur

Archozaury, gady naczelne (Archosauria – z gr. archos – władca + sauros – jaszczur) – takson diapsydalnych gadów obejmujący zaawansowane ewolucyjnie rzędy gadów.

Nazwę „archozaury” zaproponował Edward Drinker Cope w 1869 r. dla grupy, do której zaliczył zauropterygi, krokodyle, „tekodonty”, dinozaury, anomodonty (do których zaliczał dicynodonty i dinocefale) i grupę Rhynchocephalia (do której zaliczał rynchozaury i sfenodonty). Później archozaury były różnie definiowane, bywały nawet uznawane za grupę parafiletyczną; ostatecznie jednak w XX wieku przyjęło się ich rozumienie jako monofiletycznej grupy obejmującej dinozaury, pterozaury, krokodyle i „tekodonty”. Przedmiotem sporów pozostaje jednak, jak dokładnie należałoby zdefiniować tę grupę. Ścierają się tu dwie koncepcje:

- Archozaury w węższym rozumieniu to klad obejmujący ostatniego wspólnego przodka krokodyli i ptaków oraz wszystkich jego potomków, ostatniego wspólnego przodka grup Ornithodira i Crurotarsi oraz wszystkich jego potomków lub ostatniego wspólnego przodka Crocodylus niloticus i Passer domesticus oraz wszystkich jego potomków; niezależnie od dokładnego sformułowania definicji do tak rozumianych archozaurów należą jedynie klady Ornithodira/Avemetatarsalia i Crurotarsi/Pseudosuchia, nie są natomiast archozaurami niektóre zwierzęta tradycyjnie zaliczane do "tekodontów" (nazwa obecnie używana raczej nieformalne, gdyż odnosi się do grupy parafiletycznej).

- Archozaury w szerszym rozumieniu to diapsydy wyróżniane przez szereg apomorfii, przede wszystkim przez występowanie otworów przedoczodołowych w czaszce; do tak rozumianych archozaurów należą nie tylko Ornithodira i Crurotarsi, ale też kilka rodzin „tekodontów” nie należących do żadnego z tych dwóch kladów – Proterosuchidae, Erythrosuchidae, Euparkeriidae i Proterochampsidae. Fitozaury z pewnością należą do archozaurów w szerszym rozumieniu, mogą natomiast nie należeć do archozaurów w rozumieniu węższym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archutówecki

→ Archutówko

Patrz:Archutówko

#### Źródła:

SJP.pl

# Archutówko

wieś w województwie mazowieckim, w powiecie płockim

Archutówko – wieś sołecka w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie płockim, w gminie Bodzanów.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa płockiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Archutowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcimboldo

Giuseppe Arcimboldo lub Arcimboldi (ur. 1527 w Mediolanie, zm. 11 lipca 1593 tamże) – włoski malarz okresu manieryzmu.

Tworzył na dworach w Pradze, Wiedniu i Mediolanie.Był malarzem tworzącym w oryginalny i ekscentryczny sposób portrety i kompozycje figuralne o treści rodzajowej lub alegorycznej, na które składały się elementy martwej natury, ułożone w obraz twarzy lub sceny.

#### Źródła:

Wikipedia

# Arcimowicz

nazwisko

- Adam Arcimowicz – polski i rosyjski polityk
- Wiktor Arcimowicz − polski i rosyjski polityk

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arciszewski

nazwisko

- Arciszewski – polskie nazwisko,

Inne

- Dorota Arciszewska-Mielewczyk (ur. 1968) – polska polityk, posłanka III i IV kadencji, senator VI i VII kadencji,
- Andrzej Arciszewski (ur. 1951) – polski lalkarz i aktor dubbingowy,
- Eliasz Arciszewski (zm. ok. 1630) – polski teolog ariański, pastor ariański w Śmiglu (do 1610 roku),
- Eliasz Arciszewski (ok. 1590–po 1655) – polski wojskowy, komornik królewski, komendant Smoleńska,
- Eugeniusz Arciszewski (zm. 1997) – kapitan żeglugi wielkiej,
- Franciszek Arciszewski (1890–1969) – generał brygady Wojska Polskiego,
- Jakób Arciszewski (zm. 1533) – profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego,
- Jan Arciszewski (1911–1996) – polski polityk emigracyjny,
- Krzysztof Arciszewski (1592–1656) – generał artylerii koronnej, admirał sił morskich holenderskich w Brazylii,
- Krzysztof Arciszewski – kompozytor, reżyser,
- Mirosław Arciszewski – polski dyplomata
- Stanisław Rola-Arciszewski (1888–1953) – pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego,
- Tomasz Arciszewski (1877–1955) – polski polityk,
- Tomasz Arciszewski (ur. 1948) – polski inżynier, profesor George Mason University w Stanach Zjednoczonych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arco

[czytaj: arko] muzyka: użycie smyczka po pizzicato; coll'arco

- Arco – sposób wydobycia dźwięku na instrumentach smyczkowych za pomocą smyczka.
- Arco – ród

Miejscowości

- Arco – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Trydent-Górna Adyga, w prowincji Trydent.
- Arco – miasto w stanie Idaho, w hrabstwie Butte.
- Arco – miasto w stanie Minnesota, w hrabstwie Lincoln.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arcopal

[czytaj: arkopal] białe borokrzemowe szkło opalowe

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcoroc

[czytaj: arkorok] typ szkła

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcosolium

[czytaj: arkosolium] grób w katakumbach wmurowany w półokrągłą niszę; arkosolium

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) archit. wczesnochrześcijańska nisza grobowa o łukowym sklepieniu;

Arcosolium (łac. arcus - łuk + solium - miejsce wywyższone) – rodzaj grobu spotykany w okresie wczesnego chrześcijaństwa. Grób miał formę niszy z łukowym obramowaniem. Nisze wykuwano w katakumbach, umieszczano w przedsionkach cel lub portykach bazylik. Płyta nagrobna umieszczana była w pozycji poziomej.

Powstała w III wieku, a rozpowszechniła w IV wieku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arct

nazwisko

- Bohdan Arct – pilot myśliwski i pisarz
- Marian Arct – nauczyciel i żołnierz AK
- Michał Arct – księgarz i wydawca
- Michał Arct (junior) – księgarz i pisarz
- Stanisław Arct – księgarz i wydawca
- Maria Arct-Golczewska, córka Michała Arcta, popularyzatorka przyrody

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arctic

[czytaj: arktik] woda mineralna marki Arctic

#### Źródła:

SJP.pl

# Arctowski

- Arctowski – polskie nazwisko
- Henryk Arctowski – polski geofizyk, geograf i badacz polarny
- Arctowski – skrócona nazwa Polskiej Stacji Antarktycznej im. Henryka Arctowskiego
- Arctowski – kamień na Marsie

#### Źródła:

Wikipedia

# Arcy

dawniej:
1. bardzo, szczególnie, ogromnie;
2. bardzo dobrze, znakomicie

Arcy (kiedyś Aristocracy) – polska organizacja e-sportowa, która została założona w 2002 roku. Sekcję posiada w grze Counter-Strike: Global Offensive.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arcy-

przedrostek w wyrazach złożonych…

(1.1) …wskazujący na zwierzchnictwo, pierwszeństwo czegoś

(1.2) …potęgujący znaczenie, nasilenie czegoś

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcy-Polak

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) Polak o wielkich zasługach dla narodu

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcy-Polka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) Polka o wielkich zasługach dla narodu

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcybanalny

wybitnie, bardzo banalny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu banalny, prosty

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcybazylika

arcybazylika Najświętszego Zbawiciela, Świętego Jana Chrzciciela i Świętego Jana Ewangelisty na Lateranie - główna bazylika, do której udaje się każdy nowo wybrany biskup Rzymu

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcybibosz

żartobliwie: wyróżniający się wśród biboszów

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcybiskup

duchowny wysoki rangą, zarządzający archidiecezją

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rel. tytuł honorowy nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezji), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa („ad personam”);

Arcybiskup (gr. αρχή, arché – pierwszeństwo, gr. επίσκοπος, epískopos – nadzorca, biskup) – tytuł honorowy lub urząd nadawany biskupom ważniejszych diecezji (archidiecezja), a także jako wyróżnienie samej osoby biskupa (ad personam).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arcybiskupi

dotyczący arcybiskupa, związany z arcybiskupem (np. stolica arcybiskupia, urząd arcybiskupi)

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący arcybiskupa, związany z arcybiskupem

forma rzeczownika|rodzaj=męskoosobowy.

(2.1) M. i W. lm. od: arcybiskup

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcybiskupka

w Kościele protestanckim i starokatolickim: biskupka wyższa rangą

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcybiskupstwo

1. jednostka podziału terytorialnego w Kościele; archidiecezja
2. urząd, godność arcybiskupa

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) adm. biskupstwo pod jurysdykcją arcybiskupa;

(1.2) godność arcybiskupa, jego urząd

Archidiecezja (z gr. arche – pierwszeństwo), arcybiskupstwo – jednostka terytorialna wyższej administracji kościelnej. Istnieją ich cztery rodzaje:

1. archidiecezja metropolitalna – arcybiskup metropolita,
2. archidiecezja tytularna (historyczna) – arcybiskup tytularny,
3. archidiecezja rezydencjalna (podlega bezpośrednio Stolicy Apostolskiej, nie należy do metropolii i nie podlegają jej sufraganie) – arcybiskup rezydencjalny,
4. archidiecezja sufragalna – należy do metropolii, ale nie jest metropolitalna.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arcybogato

przysłówek

(1.1) książk. bardzo, nadzwyczaj bogato

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcybogaty

przebogaty;
1. bardzo bogaty, zamożny;
2. obfitujący w coś

przymiotnik

(1.1) bardzo, nadzwyczaj bogaty, zamożny

(1.2) bardzo, nadzwyczaj strojny, kosztowny, wystawny

(1.3) książk. bardzo, nadzwyczaj urozmaicony, obfitujący w co

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcybp

skrót od: arcybiskup (odczytywany jako cały, odmienny wyraz); abp

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcybystry

przymiotnik

(1.1) nadzwyczajnie bystry

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcychrześcijański

wyjątkowo wierny chrześcijaństwu, ortodoksyjnie chrześcijański

przymiotnik

(1.1) szczególnie oddany chrześcijaństwu

(1.2) hist. tytuł królów francuskich

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyciasny

bardzo ciasny

przymiotnik

(1.1) bardzo ciasny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyciekawy

bardzo interesujący, przykuwający uwagę

przymiotnik

(1.1) bardzo ciekawy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcydelikatny

1. wymagający ogromnego taktu;
2. bardzo wrażliwy;
3. bardzo cienki i łamliwy

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcydiakon

archidiakon;
1. w Kościele katolickim: duchowny będący członkiem kapituły katedralnej lub kolegiackiej;
2. w niektórych kościołach prawosławnych: najważniejszy diakon służący przy biskupie prawosławnym;
3. w dawnej Polsce: zwierzchnik części diecezji

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcydobry

1. bardzo życzliwy, czuły;
2. bardzo pozytywny;
3. bardzo pomyślny;
4. wyjątkowo sprawny, staranny;
5. bardzo smaczny;
6. bardzo korzystny;
7. doskonały, bez wad

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcydowcipny

bardzo dowcipny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcydramat

dramat będący arcydziełem

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcydrogi

bardzo, szczególnie drogi

przymiotnik

(1.1) o ogromnej wartości materialnej

(1.2) o ogromnej wartości emocjonalnej dla kogoś

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcydurny

bardzo głupi

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcydzięgiel

1. rodzaj roślin z rodziny baldaszkowatych; dzięgiel;
2. arcydzięgiel litwor - gatunek rośliny z rodziny selerowatych; litwor, dzięgiel litwor, angelika, dzięgiel lekarski

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. gatunek rośliny z rodziny selerowatych;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arcydzięglowy

związany z arcydzięglem

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcydzielny

1. → arcydzieło;
2. bardzo dzielny, odważny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu dzielny

(1.2) daw. niezwykle skuteczny

(1.3) daw. mający charakter arcydzieła

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcydziełko

zdrobnienie od: arcydzieło

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcydzieło

1. bardzo cenne, wybitne dzieło sztuki;
2. przenośnie: szczególne osiągnięcie w dziedzinie innej niż sztuka; także: czynność lub postępowanie poza dziedziną sztuki odznaczające się szczególną biegłością

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) utwór artystyczny uważany przez większość za wybitny, ponadprzeciętny i ponadczasowy, wyróżniający się nieprzeciętnymi walorami literackimi, plastycznymi czy muzycznymi;

(1.2) przen. dobrze wykonana praca

Arcydzieło – dzieło kultury, które zostało uznane przez odbiorców lub publiczność w pewnym dłuższym okresie za wyróżniające się na tle innych dzieł (literatury, muzyki, filmu, sztuk plastycznych) lub za doskonałe w swoim gatunku. Status arcydzieła nadają odbiorcy w procesie recepcji. Arcydzieło może realizować pewne obowiązujące w danym czasie standardy artyzmu, często jednak jest na tyle oryginalne, że je przekracza. Stąd też liczne dzieła kultury zostały uznane za arcydzieła dopiero wiele lat po ich powstaniu – zostały bowiem początkowo odrzucone przez odbiorców jako bezwartościowe.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arcydziwny

bardzo dziwny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu dziwny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcydługi

przymiotnik

(1.1) niezwykle długi

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyegocentryk

wielki egocentryk

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcygroźny

bardzo groźny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu groźny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcygłupi

bardzo głupi

przymiotnik

(1.1) skrajnie głupi, w najwyższym stopniu głupi

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcykapłan

1. w hierarchii kapłańskiej w religiach starożytnego Wschodu: kapłan sprawujący najwyższą władzę;
2. kapłan świątyni jerozolimskiej odgrywający szczególną rolę w judaizmie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rel. najwyższy kapłan w bliskowschodnich kultach pogańskich;

(1.2) rel. żyd. najwyższy urząd w świątyni jerozolimskiej, przełożony kapłanów i lewitów;

(1.3) teol. w chrześcijaństwie tytuł jedynego pośrednika między Bogiem a ludźmi przysługujący Chrystusowi

- Arcykapłan (w Biblii i judaizmie)
- Arcykapłan (starożytny Egipt)
- Arcykapłan - karta Tarota

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arcykapłanka

1. zwierzchniczka Kościoła Katolickiego Mariawitów, odpowiedniczka arcybiskupa w innych Kościołach chrześcijańskich;
2. główna kapłanka w religiach pogańskich

Arcykapłanka, także arcybiskupka – zwierzchniczka Kościoła Katolickiego Mariawitów, odpowiedniczka arcybiskupa w innych Kościołach chrześcijańskich.

Jedyną arcykapłanką w Kościele Mariawickim była Antonina Maria Izabela Wiłucka-Kowalska. Aktualnie Kościołem Katolickim Mariawitów zarządza siostra biskupka Damiana Maria Beatrycze Szulgowicz, która nie przyjęła tytułu arcykapłanki.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arcykapłański

dotyczący arcykapłana

przymiotnik dzierżawczy

(1.1) rel. należący do arcykapłana

przymiotnik relacyjny

(2.1) rel. dotyczący arcykapłana, określający arcykapłana

przymiotnik jakościowy

(3.1) rel. charakterystyczny dla arcykapłana, mający cechy arcykapłana

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcykapłaństwo

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) rel. godność lub urząd arcykapłana

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcykatedra

najważniejszy kościół archidiecezji, katedra arcybiskupa; archikatedra

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcykatolicki

wyjątkowo wierny katolicyzmowi, ortodoksyjnie katolicki

przymiotnik

(1.1) szczególnie oddany katolicyzmowi

(1.2) hist. tytuł monarchów hiszpańskich

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcykomtur

komtur na zamku krzyżackim, odpowiedzialny za odprawę obrządków religijnych, posiadający władzę zwierzchnią zaraz po wielkim komturze

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcykomturowy

przymiotnik od: arcykomtur

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcykosztowny

bardzo kosztowny

przymiotnik

(1.1) bardzo kosztowny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyks.

skrót od: arcyksiążę

skrót

(1.1) = arcyksiążę

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyksiążę

tytuł książąt austriackich z dynastii Habsburgów; osoba odznaczona tym tytułem

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) austriacki tytuł książęcy

(1.2) osoba nosząca tytuł arcyksięcia (1.1)

Arcyksiążę (niem. Erzherzog, łac. archidux), forma żeńska arcyksiężna (niem. Erzherzogin) – od 1356 do 1918 roku tytuł władców Arcyksięstwa Austriackiego. Od roku 1438 tytuł arystokratyczny książąt i księżniczek austriackich domu Habsburgów, od XVI wieku nadawany wszystkim członkom dynastii.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arcyksiążęcy

dotyczący arcyksięcia, związany z godnością arcyksięcia i osobami przy nim (np. tytuł arcyksiążęcy, para arcyksiążęca)

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arcyksięciem, dotyczący do arcyksięcia

przymiotnik dzierżawczy

(2.1) należący do arcyksięcia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyksięstwo

tytuł, godność arcyksięcia

Arcyksięstwo – państwo, którego panujący monarcha nosi tytuł arcyksięcia lub arcyksiężnej. Określenie pojawiło się w średniowieczu, gdy Rudolf IV uzurpował tytuł arcyksięcia Palatynatu. Od 1453 tytuł arcyksięcia zarezerwowany był dla władców Austrii.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arcyksiężna

małżonka arcyksięcia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) żona arcyksięcia

(1.2) córka cesarza

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyksiężniczka

tytuł księżniczek z dynastii Habsburgów

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcykłamca

wielki kłamca

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcykłamstwo

szczególnie wyszukane, "wiarygodne" kłamstwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyleń

próżniak do kwadratu, leń jakich mało, nierób nad nieroby

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyleniwy

bardzo leniwy

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcylichy

przymiotnik

(1.1) odznaczający się bardzo niską jakością, bardzo zły

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcylojalny

bardzo, przesadnie lojalny

przymiotnik

(1.1) bardzo lojalny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyludzki

przymiotnik jakościowy

(1.1) ludzki, humanitarny w sposób wyjątkowy, wręcz doskonały

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcylutnia

instrument muzyczny z grupy chordofonów szarpanych, basowa odmiana lutni

Arcylutnia (arciliuto, archiliuto, archlute) – instrument muzyczny, w którym źródłem dźwięku są napięte struny szarpane palcami; używana głównie w XVI i XVII wieku basowa odmiana lutni, wyposażona w długą szyjkę i większą niż zwykła lutnia liczbę strun, stosowana w kościelnych i świeckich zespołach wokalno-instrumentalnych do akompaniamentu i realizacji generałbasu. Struny basowe strojone są wg indywidualnych potrzeb, zazwyczaj w skali malejącej – najwyższy dźwięk wydaje struna położona najniżej, najniższy – położona najwyżej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arcymądrze

wyjątkowo mądrze, bardzo mądrze

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcymag

potężny, doświadczony mag, który opanował do perfekcji dziedzinę magii

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcymagini

potężna, doświadczona magini, która opanowała do perfekcji dziedzinę magii

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcymistrz

1. mistrz nad mistrze; najlepsza osoba w danym fachu;
2. najwyższy tytuł przyznawany w szachach sportowych

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba przewyższająca wszystkich swoimi umiejętnościami w danej dziedzinie

(1.2) szach. szachista posiadający najwyższy tytuł przyznawany w szachach sportowych;

Arcymistrz – tytuł nadawany szachistom przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) za wyniki sportowe. Wyróżniony szachista ma prawo dożywotnio posługiwać się tym tytułem. Na oznaczenie tytułu używa się polskiego skrótu am lub międzynarodowego GM (ang. grandmaster).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arcymistrzowski

→ arcymistrz

Patrz:arcymistrz

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcymistrzyni

1. kobieta wyróżniająca się wśród mistrzów, niedościgniona w jakiejś dziedzinie;
2. najwyższy tytuł przyznawany kobietom w szachach sportowych; kobieta nosząca ten tytuł

Arcymistrz – tytuł nadawany szachistom przez Międzynarodową Federację Szachową (FIDE) za wyniki sportowe. Wyróżniony szachista ma prawo dożywotnio posługiwać się tym tytułem. Na oznaczenie tytułu używa się polskiego skrótu am lub międzynarodowego GM (ang. grandmaster).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arcymiły

szczególnie miły

przymiotnik

(1.1) książk. nadzwyczaj miły

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcymonotonny

przymiotnik

(1.1) książk. ponad wszelką miarę monotonny, niezmieniający się

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcynaiwny

przymiotnik jakościowy

(1.1) bardzo naiwny

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyniemiły

przymiotnik

(1.1) zupełnie niemiły

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyniepospolity

przymiotnik

(1.1) wyjątkowy, bardzo rzadko spotykany

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcynowy

przymiotnik

(1.1) zupełnie nowy, nieznany jeszcze przed chwilą

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcynudny

bardzo nudny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu nudny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyoddany

wyjątkowo oddany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyosioł

potocznie: wielki osioł, osoba bardzo uparta i głupia

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcypasterski

→ arcypasterz

Patrz:arcypasterz

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcypasterz

tytuł używany niekiedy przez katolików w stosunku do biskupa i arcybiskupa

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcypiękny

niesamowicie piękny, przepiękny

przymiotnik

(1.1) nadzwyczajnej urody

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcypies

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) pejor. wyjątkowy szubrawiec, oszust (wzmocniona obelga „pies”)

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcypocieszny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu wzbudzający wesołość, śmiech

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcypolski

przymiotnik

(1.1) odznaczający się w szczególny sposób cechą polskości

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcypolskość

→ arcypolski

Patrz:arcypolski

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcypoważny

bardzo poważny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcypożyteczny

przymiotnik

(1.1) niezwykle pożyteczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyprosty

bardzo prosty

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyprzedni

przymiotnik

(1.1) doskonały, świetny

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyskomplikowany

bardzo mocno skomplikowany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyskromnie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób arcyskromny

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyskromny

bardzo skromny

przymiotnik

(1.1) zupełnie niewyszukany, nieokazały

(1.2) zupełnie nie podkreślający własnych zalet, nie wywyższający się

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcysmaczny

przymiotnik

(1.1) bardzo smaczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyśmieszność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arcyśmieszne; cecha tych, którzy są arcyśmieszni

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyśmieszny

bardzo śmieszny

przymiotnik

(1.1) nadzwyczaj śmieszny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcystaroświecki

bardzo, wybitnie staroświecki

przymiotnik jakościowy

(1.1) zupełnie nienowoczesny; całkowicie taki jak w dawnych czasach

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcysugestywny

bardzo sugestywny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyswobodny

do przesady swobodny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyswojski

bardzo, wybitnie swojski

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyszelma

(r. męski) mężczyzna nadzwyczaj sprytny, umiejący sobie radzić w różnych sytuacjach, niekoniecznie w uczciwy sposób

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcytrudność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arcytrudne

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcytrudny

bardzo trudny

przymiotnik

(1.1) bardzo trudny, niezwykle skomplikowany

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcytwór

wybitny, znakomity twór

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyucieszny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu wzbudzający wesołość, śmiech

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcyważny

niesłychanie ważny, ważny ponad wszelką miarę

przymiotnik

(1.1) bardzo ważny, znaczący, od którego wszystko zależy

(1.2) bardzo ważny, mający ogromne wpływy albo władzę

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcywieszcz

żartobliwie: wieszcz wyróżniający się wśród pozostałych wieszczów

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcywróg

największy, główny wróg

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcywspaniałość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arcywspaniałe; cecha tych, którzy są arcywspaniali

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcywspaniały

przymiotnik

(1.1) odznaczający się bardzo pozytywnymi cechami

#### Źródła:

Wiktionary

# Arcywyborny

najdoskonalszy, najwyśmienitszy, najznamienitszy

przymiotnik

(1.1) jeszcze bardziej wyborny, wyśmienity

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyzabawny

bardzo zabawny

przymiotnik

(1.1) w najwyższym stopniu zabawny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyłobuzerski

bardzo łobuzerski

#### Źródła:

SJP.pl

# Arcyłotr

wielki łajdak, niegodziwiec

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ekspr. pejor. osoba postępująca nikczemnie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arcyłotrostwo

wielkie łotrostwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arczewski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arczyński

nazwisko

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arczynami, dotyczący Arczynów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język arczyński;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Ardanowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arden

zimnokrwisty koń pociągowy; koń ardeński

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zootechn. rasa konia pochodząca z Ardenów

(1.2) zootechn. koń rasy arden (1.1)

- koń ardeński
- Arden International

geografia:

- Arden – miejscowość w Danii
  - Arden – stacja kolejowa
- Arden – historyczna gmina w Danii
- Arden – wieś w stanie Delaware, w hrabstwie New Castle, USA
- Arden (ang. Arden Township) – gmina w stanie Arkansas, w hrabstwie Little River, USA
- Las Arden – fikcyjny las w powieściach Rogera Zelazny’ego
- Arden - obszar głównie w Warwickshire, w którym znajdują się miejscowości:
- Hampton-in-Arden – wieś w Anglii
- Henley-in-Arden – miasto w Anglii
- Tanworth-in-Arden – wieś w Anglii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Ardeńczyk

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Arden; osoba z tego obszaru

#### Źródła:

Wiktionary

# Ardenka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Arden; kobieta z tego obszaru

#### Źródła:

Wiktionary

# Ardeński

→ Ardeny

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Ardenami, pochodzący z obszaru Ardenów

(1.2) związany z francuskim departamentem Ardeny

Patrz:Ardeny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Ardente

określenie wykonawcze: żarliwie, płomiennie

„Ardente” – nazwa noszona na przestrzeni dziejów przez okręty Regia Marina:

- „Ardente” – niszczyciel typu Ardito z okresu I wojny światowej
- „Ardente” – torpedowiec typu Ciclone z okresu II wojny światowej

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ardeny

zimnokrwisty koń pociągowy; koń ardeński

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. silnie zalesione góry w południowo-wschodniej Belgii, Francji i Luksemburgu;

(1.2) geogr. adm. francuski departament, położony w regionie Grand Est;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Ardipitek

prawdopodobny wczesny hominid z pliocenu, pochodzący ze wschodniej Afryki, podobny do szympansa, lecz dwunożny

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arditamente

określenie wykonawcze: śmiało, odważnie; ardito

#### Źródła:

SJP.pl

# Arditi

oddziały ochotnicze w armii włoskiej podczas I wojny światowej, przeznaczone do zadań specjalnych

- Arditi (zespół muzyczny)
- Arditi (jednostki wojskowe)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ardito

określenie wykonawcze: śmiało, odważnie; arditamente

„Ardito” – nazwa noszona na przestrzeni dziejów przez okręty Regia Marina:

- „Ardito” – niszczyciel typu Ardito z okresu I wojny światowej
- „Ardito” – torpedowiec typu Ciclone z okresu II wojny światowej
- „Ardito” (D550) – niszczyciel rakietowy typu Audace z lat 70. XX wieku

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ardizja

ardizja karbowana - roślina doniczkowa z rodziny pierwiosnkowatych

Ardizja (Ardisia Sw.) – rodzaj roślin z rodziny pierwiosnkowatych (Primulaceae). Należy tu od 200 do 500 gatunków (w zależności od ujęcia systematycznego). Występują w tropikalnych i subtropikalnych rejonach Azji oraz Ameryki Południowej, Środkowej i Północnej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ardo

produkt marki Ardo

- Ardo (król Wizygotów)
- Ardo (przedsiębiorstwo)

imię

- Ardo Kreek

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ardżesz

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w Rumunii, lewy dopływ Dunaju;

(1.2) geogr. okręg w Rumunii, położony na Wołoszczyźnie;

Ardżesz (rum. Argeș) – rzeka w Rumunii, lewy dopływ Dunaju o długości 350 km. Źródła rzeki leżą w Górach Fogaraskich na wysokości 2030 m n.p.m., powierzchnia jej dorzecza wynosi 12 550 km².

Ardżesz powstaje z dwóch głównych cieków wodnych, zwanych Buda i Capra w Górach Fogaraskich. Buda (główne źródło systemu hydrograficznego rzeki) wypływa spod szczytu Arpașu Mic, na wysokości 2030 m, z jeziora polodowcowego Buda, natomiast rzeka Capra wypływa z jeziora polodowcowego Capra, położonego poniżej szczytu Vânătarea lui Buteanu.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arealistka

→ arealista

Patrz:arealista

#### Źródła:

SJP.pl

# Arealizm

1. niewierne, ubarwione, niezgodne z obserwacją odtwarzanie rzeczywistości w utworze literackim, w dziele sztuki;
2. kierunek w literaturze i w sztuce posługujący się takim opisem

#### Źródła:

SJP.pl

# Arealność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arealne; cecha tych, którzy są arealni

#### Źródła:

Wiktionary

# Arealny

nierealny

#### Źródła:

SJP.pl

# Areał

pewna powierzchnia ziemi, zwłaszcza przeznaczona pod uprawę lub hodowlę albo będąca miejscem występowania pewnego gatunku roślin czy zwierząt

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) roln. leśn. powierzchnia gruntu

(1.2) zool. bot. obszar występowania określonego gatunku

- w rolnictwie i leśnictwie powierzchnia gruntów zajętych pod uprawę oraz wód zamkniętych, mierzona w hektarach lub m².
- w biologii zasięg występowania określonego gatunku lub zjawiska przyrodniczego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arecibo

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w północnej części Portoryka, w aglomeracji San Juan

(1.2) astr. asteroida o numerze 4337

Arecibo – miasto w północnej części Portoryko; nad Atlantykiem; w aglomeracji San Juan; 44 191 mieszkańców (2019). Słynne z powodu znajdującego się obok niego Obserwatorium Arecibo, posiadającego największy (do 2016 roku) na świecie radioteleskop.

W mieście rozwinął się przemysł odzieżowy, drzewny, maszynowy. W Arecibo produkuje się cukier oraz rum. Ośrodek turystyczny.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Areciny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arety lub z nią związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arecki

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arefleksja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. całkowity lub znaczny zanik odruchu (odruchów)

Arefleksja – całkowite zniesienie odruchów; częściowe zniesienie odruchów nazywa się hiporefleksją. Arefleksja odruchów skórnych występuje w przebiegu uszkodzenia ośrodkowego neuronu ruchowego, arefleksja odruchów głębokich typowa jest dla obrazu uszkodzenia dolnego neuronu ruchowego.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arejon

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy, nazwa własna

(1.1) mitgr. postać mitologiczna, boski koń, syn bogini Demeter ukrywającej się jako klacz, spłodzony przez Posejdona pod postacią ogiera

#### Źródła:

Wiktionary

# Arek

1. statek Noego, wielkich rozmiarów łódź, korab
2. skrzynia, kufer

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) zdrobn. Arkadiusz

Arkadiusz – imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się od słowa Αρκαδικóς (Arkadikós) oznaczającego „pochodzący z Arkadii”.

Forma oboczna: Arkady

Odpowiednik żeński: Arkadia.

Odpowiedniki w innych językach:

- łacina – Arcadius
- język angielski – Arcadius
- język niemiecki – Arkadius
- język francuski – Arcadius/Arcade
- język włoski – Arcadio
- język hiszpański – Arcadio
- ros. Аркадий/Arkadij
- język białoruski – Аркадзь/Arkadź (też Аркадыўш/Arkadyusz)
- język węgierski – Arkád, Árkád (starsza wersja Árkos)
- język czeski – Arkád
- język rumuński – Arcadie
- język ukraiński – Arkadij (ukr. Аркадій)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Areka

drzewo do 20 m wysokości, z rodziny arekowatych; najbardziej znany gatunek to areka katechu zwana też żuwipalmą lub pinangiem albo palmą betelową

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Areca|L.|ref=tak., palma z rodziny arekowatych;

Areka (Areca L.) – rodzaj palm z rodziny arekowatych. Należy do niej około 50 gatunków rosnących głównie w południowo-wschodniej Azji. Gatunkiem typowym jest Areca catechu L..

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arekolina

silnie toksyczny alkaloid zawarty w orzechu arekowym, pobudzający układ przywspółczulny, obecnie stosowany wyłącznie w weterynarii

Arekolina – organiczny związek chemiczny, substancja psychoaktywna z grupy alkaloidów pirydynowych, zawarta w orzechach palmy arekowej.

Arekolina otrzymywana jest też syntetycznie z kwasu nikotynowego. Jest silną trucizną, powodującą skurcze mięśni gładkich. Obecnie arekolina jest stosowana w weterynarii jako lek przeczyszczający oraz przeciw robakom.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arekowate

rodzina roślin drzewiastych występująca głównie w strefie międzyzwrotnikowej i podzwrotnikowej; palmy, palmowate

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. bot. nazwa systematyczna|Arecaceae|ref=tak., rodzina roślin zaliczana do jednoliściennych;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arekowaty

o cechach arekowatych (rodzina roślin)

przymiotnik

(1.1) bot. o cechach roślin z rodziny arekowatych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arekowce

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. bot. nazwa systematyczna|Arecales|Bromhead|ref=tak., rząd roślin zaliczanych do jednoliściennych;

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arekowe

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) syst. bot. nazwa systematyczna|Arecidae|Takht.|ref=tak., podklasa roślin należących do klasy jednoliściennych;

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arekowy

przymiotnik od: areka (rodzaj palmy), np. orzech arekowy

przymiotnik

(1.1) bot. związany z areką

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Areligijnie

przysłówek

(1.1) obojętnie wobec religii, w sposób areligijny

#### Źródła:

Wiktionary

# Areligijność

→ areligijny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) obojętność wobec spraw religii

Patrz:areligijny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Areligijny

niereligijny

przymiotnik

(1.1) obojętny wobec kwestii religii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aren

węglowodór aromatyczny (np. benzen, toluen) otrzymywany z ropy naftowej i gazu ziemnego

- Aren – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Akwitania, w departamencie Pyrénées-Atlantiques.
- Węglowodory aromatyczne lub areny – cykliczne węglowodory, w których istnieje układ naprzemiennie położonych wiązań podwójnych i pojedynczych między atomami węgla.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arena

1. centralne miejsce w cyrku, na którym odbywają się popisy cyrkowe;
2. teren działania, widownia jakichś wydarzeń, konfliktów;
3. w starożytnym amfiteatrze: miejsce walk gladiatorów lub zapaśników;
4. miejsce, gdzie odbywają się corridy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) koliste miejsce otoczone widownią, na którym odbywają się różnego typu pokazy, np. cyrkowe

(1.2) przen. miejsce jakichś wydarzeń, działań

Arena (z łac. harena, arena - piasek) – usytuowany w centrum obiektu i wysypany piaskiem plac w kształcie koła lub elipsy. Miejsce walk, turniejów, popisów, igrzysk i widowisk. Wywodzi się ze starożytnego teatru greckiego i rzymskiego oraz cyrku rzymskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arenal

wilgotne piaski strefy brzegowej mórz, jezior i rzek, będące środowiskiem życia drobnych organizmów roślinnych i zwierzęcych (np. glonów, pierwotniaków i okrzemek)

- Arenal – wulkan w Kostaryce
- Arenal – jezioro w Kostaryce
- arenal – pojęcie ekologiczne
- Parque Nacional Arenal – park narodowy w Kostaryce, obejmujący swoim obszarem masyw wulkaniczny Arenal

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arenawirusy

Arenawirusy (łac. Arenaviridae, z łac. arenosus - piaszczysty) - rodzina wirusów, charakteryzujących się następującymi cechami:

- Symetria: złożona, w istocie nukleoproteina składa się ze zwiniętych superhelikalnie dwóch okrągłych fragmentów kwasu nukleinowego
- Otoczka lipidowa: występuje
- Kwas nukleinowy: ssRNA(-), kolisty, segmentowany
- Replikacja: zachodzi w cytoplazmie
- Wielkość: 50-300 nm, wiriony są silnie pleomorficzne
- Gospodarz: kręgowce
- Cechy dodatkowe: wirusy te roznoszone są przez wydaliny gryzoni

#### Źródła:

Wikipedia

# Arenda

dawniej:
1. najem, dzierżawa; pacht;
2. opłata za dzierżawę; pacht;
3. karczma, szynk

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. obecnie także gw-pl|Bukowina. dzierżawa

(1.2) przest. czynsz dzierżawny

(1.3) daw. gospoda, karczma

Dzierżawa (dawniej też: arenda, harenda) – jeden z typów umów prawa cywilnego. Reguluje ją Kodeks cywilny w art. 693-709, przy odpowiednim zastosowaniu przepisów o najmie (art. 659-692). Dzierżawa należy do umów nazwanych, dwustronnie zobowiązujących, wzajemnych i konsensualnych (tzn. dochodzących do skutku przez zgodne oświadczenie woli stron). Polega na udostępnieniu innej osobie prawa lub rzeczy, natomiast (w odróżnieniu np. od pożyczki) nie przenosi własności. Przedmiotem dzierżawy może być tylko rzecz lub prawo przynoszące pożytki.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arendarczyk

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arendarka

→ arendarz; dzierżawczyni, pachciarka

#### Źródła:

SJP.pl

# Arendarski

nazwisko

przymiotnik

(1.1) związany z arendarzem, dotyczący arendarza; taki jak u arendarza

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arendarz

dawniej: osoba dzierżawiąca od kogoś gospodę, trzodę itp.; pachciarz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) przest. dzierżawca budynków gospodarczych, karczem, szynków i gruntów rolnych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arendarzowy

przymiotnik od: arendarz

#### Źródła:

SJP.pl

# Arendować

wynajmować, wydzierżawiać

czasownik przechodni niedokonany

(1.1) przest. dzierżawić, wynajmować

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arendowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|arendować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Arends

nazwisko

Osoby:

- Aaron Arends – szwajcarski aktor
- Leopold Arends – polski pisarz
- Sander Arends – niderlandzki tenisista

Zobacz też:

- Arentz

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arendt

[czytaj: erent] nazwisko

- Aleksander Arendt (1912–2002) – oficer, działacz kaszubski
- Anton Arendt (1804–1886) – niemiecki ksiądz katolicki, pedagog, autor podręczników szkolnych, dyrektor Seminarium Nauczycielskiego w Braniewie, filantrop
- Hannah Arendt (1906–1975) – filozof
- Helga Arendt (ur. 1964) – sprinterka niemiecka
- Nicole Arendt (ur. 1969) – tenisistka amerykańska
- Walter Arendt (1925–2005) – polityk niemiecki

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arenga

1. drzewo azjatyckie, z którego soku otrzymuje się cukier i wino palmowe, zaś z rdzenia - sago; słocza cukrowa; palma cukrowa;
2. wstęp do aktu prawnego; preambuła;
3. jedna z formuł średniowiecznego dokumentu

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. rodzaj palmy, która rośnie w Azji Południowo-Wschodniej;

(1.2) praw. pot. zob. preambuła.;

(1.3) hist. rel. dokument motywów rozpowszechnianych przez Kościół;

Arenga – część dokumentu zawierająca ogólne powody jego wystawienia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arenikola

gatunek wieloszczeta; piaskówka, piasecznica, piasecznik, nalepian

Piaskówka, nalepian, piasecznica, piasecznik, arenikola (Arenicola marina) – gatunek wieloszczeta z rodziny Arenicolidae, występujący na wybrzeżach Morza Bałtyckiego (w Polsce nie został stwierdzony) i Morza Północnego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arenit

skała osadowa

#### Źródła:

SJP.pl

# Arenowy

związany z areną

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z areną, dotyczący areny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arent

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Areografia

dziedzina astronomii zajmująca się badaniami planety Mars

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) astr. dział astronomii, nauka zajmująca się badaniami planetaanety Mars

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Areograficzny

przymiotnik od: areografia

#### Źródła:

SJP.pl

# Areola

u kaktusów: pęd skrócony z wiązką przewodzącą odchodzącą od wiązki centralnej, na którym wyrastają m.in. ciernie

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Areolog

inżynier powierzchni

#### Źródła:

SJP.pl

# Areometr

przyrząd do mierzenia gęstości cieczy lub stężenia roztworu (używany m.in. do pomiaru gęstości elektrolitu w akumulatorach samochodowych); densymetr; gęstościomierz

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) fiz. techn. przyrząd do pomiaru gęstości cieczy

Areometr – urządzenie służące do mierzenia gęstości cieczy, w którym wykorzystuje się siłę wyporu, z jaką ciecz działa na zanurzone w niej ciało stałe.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Areometrowy

związany z areometrem

#### Źródła:

SJP.pl

# Areometryczny

związany z areometrem (np. pomiar areometryczny, skala areometryczna)

#### Źródła:

SJP.pl

# Areopag

1. w starożytnych Atenach: główny organ ustawodawczy i sądowy
2. grono osób decydujące arbitralnie o czymś

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. w starożytnych Atenach najwyższa rada złożona z 501 byłych archontów;

(1.2) książk. przen. grono osób rozstrzygających o czymś w sposób autorytatywny

Areopag (stgr. ὁ Ἄρειος πάγος ho Areios pagos – „wzgórze Aresa”) – w starożytnych Atenach najwyższa rada złożona z byłych archontów.Nazwa rady pochodzi od miejsca obrad – wzgórza Aresa, które poświęcone było bogu wojny i Eryniom; ich świątynia u stóp wzgórza była azylem dla zabójców. Nie jest znany dokładny czas powstania rady areopagu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Areopagiczny

→ areopag (grono osób rozstrzygających autorytatywnie jakieś sprawy)

#### Źródła:

SJP.pl

# Areopagita

członek areopagu ateńskiego

#### Źródła:

SJP.pl

# Arequipa

miasto w Peru

Arequipa − miasto w Peru, położone na wysokości 2325 m n.p.m. w otoczeniu gór Cordillera Volcanica. Jest stolicą regionu Arequipa i drugim co do wielkości miastem w Peru – zaraz po stolicy Limie – liczącym obecnie ok. 762 tys. mieszkańców.

W pobliżu miejscowości znajdują się wulkany Chachani i El Misti.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ares

mit. gr. bóg krwawej wojny i amoku wojennego ogarniającego ludzi podczas bitwy

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) mitgr. bóg wojny;

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(2.1) geogr. miasto w Hiszpanii, w prowincji A Coruña;

Ares (gr. Ἄρης Árēs, łac. Mars) – w mitologii greckiej bóg wojny, syn Zeusa i Hery. Jego odpowiednikiem w mitologii rzymskiej jest Mars. W astrologii identyfikowany z Baranem. Jeden z dwunastu bogów olimpijskich.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Areszcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od areszt

#### Źródła:

Wiktionary

# Areszt

1. pozbawienie wolności;
2. pomieszczenie, gdzie trzymane są osoby aresztowane;
3. zajęcie wyrokiem sądu lub decyzją władz rzeczy lub wierzytelności dłużnika

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) tymczasowe pozbawienie wolności;

(1.2) miejsce, gdzie wykonywany jest areszt (1.1)

(1.3) zajęcie przedmiotów na poczet wierzytelności

(1.4) pot. uczn. zakaz wychodzenia z domu w czasie wolnym nałożony przez rodzica lub opiekuna na dziecko

Areszt – tymczasowe pozbawienie wolności.

W prawie cywilnym areszt to jeden ze środków stosowanych w toku egzekucji, służący zmuszeniu dłużnika do zachowania zgodnego z nałożonym na niego obowiązkiem. Areszt stosuje wyłącznie sąd. Stosowanie aresztu regulują przepisy art. 1056-1059 kodeksu postępowania cywilnego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aresztancki

odnoszący się do aresztanta lub aresztu, właściwy aresztantom

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aresztantem, dotyczący aresztanta

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aresztant

osoba aresztowana

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba zatrzymana w areszcie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aresztantka

→ aresztant

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) osoba płci żeńskiej osadzona w areszcie

Patrz:aresztant

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aresztować

1. pozbawić (pozbawiać) wolności osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa; osadzić (osadzać) w areszcie; uwięzić (więzić);
2. w prawie: zająć (zajmować) dobra dłużnika na polecenie sądu celem zabezpieczenia czyichś roszczeń

czasownik przechodni dwuaspektowy

(1.1) pozbawić (pozbawiać) wolności osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa

(1.2) praw. zająć (zajmować) dobra dłużnika na polecenie sądu celem zabezpieczenia czyichś roszczeń

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aresztowana

kobieta aresztowana; aresztantka

#### Źródła:

SJP.pl

# Aresztowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) osadzenie kogoś w areszcie

(1.2) zajęcie mienia w celu zabezpieczenia czyichś roszczeń

Tymczasowe aresztowanie (potocznie areszt) – najbardziej dotkliwy ze środków zapobiegawczych stosowanych wobec podejrzanego lub oskarżonego w toku postępowania karnego, polegający na osadzeniu go w stałym miejscu (areszcie śledczym), w izolacji od świata zewnętrznego.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Aresztowany

człowiek aresztowany

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba pozbawiona wolności ze względu na podejrzenie popełnienia przez nią przestępstwa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aresztowy

→ areszt

przymiotnik

(1.1) praw. związany z aresztem

Patrz:areszt

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Areta

imię żeńskie

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Areta – imię żeńskie niejasnego pochodzenia. Józef Bubak łączy je ze skróconą formą Małgorzaty (niem. Margareta), powstałą na gruncie niemieckim. Imię to nosiła także postać z mitologii greckiej, królowa Feaków, której imię stanowi przymiotnik odczasownikowy od wyrazu αραομαι (araomai) ("modlę się o coś, gorąco pragnę") i oznacza "dziecko upragnione" (por. Dezyderia, Aspazja). Można także spotkać się z poglądem, iż imię to pochodzi od greckiego słowa αρετη (areté) oznaczającego "cnotę", "męstwo"; Areta stanowiłaby wówczas żeński odpowiednik męskiego imienia Aretas.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aretalogia

opowieść o nadzwyczajnych zdarzeniach związanych z działaniem bogów i ich proroków

Aretologia, aretalogia (stgr. ἀρετή areté – cnota + λόγος logos – słowo, myśl, rozum) – w starożytności gatunek literacki obejmujący opowieści o cnotach i cudownych czynach bóstwa lub wybitnej postaci; w filozofii także teoretyczne rozważania nad cnotami i wadami.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aretas

Aretas – zhellenizowane aramejskie imię Haretat, którego żeńskim odpowiednikiem jest Areta. Istnieje kilku świętych patronów tego imienia jest św. Aretas, zm. w 523 roku.

Aretas imieniny obchodzi 18 września i 24 października.

Aretas w innych językach:

- rosyjski – Арефа, Арефий.

#### Źródła:

Wikipedia

# Arete

w filozofii greckiej: cnota, moralna doskonałość

- Areté – cnota
- Arete w mitologii
- Arete z Cyreny – Greczynka, filozof

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aretha

[czytaj: areta] obce imię żeńskie

- Areta – imię żeńskie
- Aretha – album muzyczny Arethy Franklin z 1961 roku
- Aretha – album muzyczny Arethy Franklin z 1980 roku
- Aretha – album muzyczny Arethy Franklin z 1986 roku

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aretino

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Aretolog

filozof zajmujący się cnotami i wadami w etyce arystotelesowskiej i tomistycznej

#### Źródła:

SJP.pl

# Aretologia

nauka o zaletach i wadach

Aretologia, aretalogia (stgr. ἀρετή areté – cnota + λόγος logos – słowo, myśl, rozum) – w starożytności gatunek literacki obejmujący opowieści o cnotach i cudownych czynach bóstwa lub wybitnej postaci; w filozofii także teoretyczne rozważania nad cnotami i wadami.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aretologiczny

→ aretologia

Patrz:aretologia

#### Źródła:

SJP.pl

# Aretuza

1. jamochłon z gromady stułbiopławów żyjący w większości mórz;
2. woda mineralna marki Aretuza

- Aretuza (gr. Arethousa, łac. Arethusa) – w mitologii greckiej nimfa z Achai i Syrakuz, przemieniona w źródło Aretuzy
- aretuza (żeglarz portugalski, bąbelnica bąbelcowa, żywłoga, Physalia physalis) – gatunek parzydełkowca z rodziny Physaliidae
- Aretuza – w świecie wiedźmina szkoła kształcąca czarodziejki
- Aretuza – dawna marka wody mineralnej
- Polar PDG385 Aretuza – model pralki firmy Polar S.A. produkowany w latach 1992-1996

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aretyńczyk

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec miasta Arezzo

#### Źródła:

Wiktionary

# Aretyński

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arezzo, dotyczący Arezzo

#### Źródła:

Wiktionary

# Arezzo

[czytaj: aRECco] miasto we Włoszech

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto i gmina we Włoszech, w Toskanii, stolica prowincji Arezzo (1.2);

(1.2) geogr. adm. włoska prowincja, położona w Toskanii;

Arezzo – miasto i gmina we Włoszech, w regionie Toskania, stolica prowincji Arezzo. Według danych na styczeń 2010 gminę zamieszkiwały 99 503 osoby przy gęstości zaludnienia 257,6 os./km². Arezzo jest także jedną z prowincji Toskanii o powierzchni 3232 km², liczącą 318,8 tys. mieszkańców i podzieloną na 39 gmin.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arfa

1. druciana siatka rozpięta na ramie używana jako przesiewacz rolniczy
2. przestarzałe: harfa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pochylona druciana siatka na ramie używana do przesiewania

(1.2) muz. przest. harfa

- Arfa – miejscowość w Hiszpanii
- Arfa – miejscowość w Syrii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arfiarka

→ arfiarz

Patrz:arfiarz

#### Źródła:

SJP.pl

# Arfiarz

1. człowiek pracujący przy arfowaniu;
2. dawniej: harfiarz

#### Źródła:

SJP.pl

# Arfować

przesiewać coś przez arfę

czasownik niedokonany

(1.1) przesiewać coś przez arfę

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arfowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|arfować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Argali

dzika owca żyjąca w wysokich górach centralnej Azji

Owca ałtajska, dawniej: argali (Ovis ammon ammon) – największa dzika owca; występuje w Azji Środkowej (Himalaje, Tybet, Ałtaj).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Argania

roślina użytkowa z rodziny sączyńcowatych, z nasion której otrzymuje się olej jadalny; olejara żelazna, tłuścianka żelazna, żelazodrzew

Argania żelazna, argania żelazodrzew, olejara żelazna, tłuścianka żelazna, drzewo arganowe (Argania spinosa (L.) Skeels) – gatunek drzewa z monotypowego rodzaju Argania z rodziny sączyńcowatych. Endemit występujący w południowym Maroku oraz w prowincji Tinduf w zachodniej Algierii. Zdziczałe drzewa tego gatunku rosną także w południowej Hiszpanii i na Wyspach Kanaryjskich.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arganowy

olej arganowy - olej z arganii, używany w kosmetykach

przymiotnik

(1.1) wytworzony z owoców arganii żelaznej, związany z arganią

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arged

nazwa przedsiębiorstwa handlowego (Artykuły Gospodarstwa Domowego)

skrótowiec grupowo-literowo-głoskowy w funkcji rzeczownika rodzaju męskorzeczowego

(1.1) = rzad. artykuły gospodarstwa domowego

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argejski

przymiotnik

(1.1) grecki

#### Źródła:

Wiktionary

# Argental

dawniej: stop miedzi, niklu i cynku; mosiądz wysokoniklowy, alpaka, argentan

## Francja

- Argental – rzeka, dopływ Deume

## Niemcy

- Argental – wspólnota administracyjna w kraju związkowym Bawaria, w powiecie Lindau (Bodensee)

## Osoby

- Charles-Augustin de Ferriol d'Argental – francuski dyplomata

## Zobacz też

- Argen

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Argentan

mosiądz wysokoniklowy; alpaka, argental

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) srebrzystobiały stop zawierający 40-70% miedzi, 10-20% niklu i 5-40% cynku;

- argentan – handlowa nazwa stopu: nowe srebro
- Argentan – miejscowość we Francji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argentawis

Argentavis magnificens („ogromny ptak z Argentyny”) – wymarły gatunek znany z trzech stanowisk późnego miocenu, z centralnej i północno-zachodniej Argentyny (Ameryka Południowa). Jeden z największych znanych nauce ptaków latających, jakie kiedykolwiek żyły na Ziemi (większą rozpiętość skrzydeł mógł osiągać Pelagornis sandersi). Do tej samej rodziny należały inne wielkie ptaki drapieżne, takie jak podobny do niego, młodszy Teratornis.

#### Źródła:

Wikipedia

# Argenteuil

#### Źródła:

Wikipedia

# Argentino

[czytaj: arhentino] jezioro polodowcowe w południowej Argentynie

Argentino (hiszp. Lago Argentino) – największe jezioro w Argentynie, w prowincji Santa Cruz.Położone w Andach Patagońskich (Patagonia), w Parku Narodowym Los Glaciares.

Jezioro zasilają w wodę lodowce m.in. Upsala, Perito Moreno i Spegazzini.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Argentometria

metoda chemicznej analizy objętościowej, polegająca na dodawaniu mianowanego roztworu soli srebra (głównie azotanu srebra) do roztworu substancji badanej w celu jej ilościowego oznaczenia

Argentometria – rodzaj precypitometrii (analizy strąceniowej), w której wykorzystuje się strącanie trudno rozpuszczalnych związków srebra.

Można ją wykonać dwiema metodami:

- metodą Mohra: odczynnikiem mianowanym jest roztwór azotanu srebra,
- metodą Volharda: odczynnikiem mianowanym jest roztwór tiocyjanianu amonu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Argentometryczny

przymiotnik od: argentometria

#### Źródła:

SJP.pl

# Argentopiryt

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. minerał z grupy siarczków, zbliżony wyglądem do sternbergitu;

Argentopiryt – stosunkowo rzadki minerał z grupy siarczków. Wyglądem zbliżony do sternbergitu, od którego można go rozróżnić tylko przy pomocy metod rentgenowskich.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Argentotypia

dawna metoda kopiowania fotograficznego, wynaleziona w 1842 roku przez J. F. Herschela

#### Źródła:

SJP.pl

# Argentum

łacińska nazwa srebra (pierwiastka chemicznego)

Srebro (Ag, łac. argentum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Jest srebrzystobiałym metalem, o największej przewodności elektrycznej i termicznej. W przyrodzie występuje w stanie wolnym, a także w minerałach, takich jak argentyt czy chlorargyryt. Większość wydobywanego srebra występuje jako domieszka rud miedzi, złota, ołowiu i cynku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Argentyna

państwo w Ameryce Południowej ze stolicą w Buenos Aires; Republika Argentyńska

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. polit. państwo w Ameryce Południowej;

Argentyna (hiszp. Argentina, wymowa [aɾxenˈtina]), oficjalnie Republika Argentyńska (hiszp. República Argentina, wym. [reˈpuβlika aɾxenˈtina]) – państwo w Ameryce Południowej, w południowo-wschodniej części kontynentu, nad Oceanem Atlantyckim. Graniczy z Chile na zachodzie, Boliwią i Paragwajem na północy, Brazylią i Urugwajem na północnym wschodzie. Nazwa „Argentyna” pochodzi od łacińskiego argentum (srebro, plata po hiszpańsku) i jest związana z legendą o górach pełnych srebra, która była powszechna pośród pierwszych europejskich odkrywców Niziny La Platy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argentyńczyk

obywatel Argentyny

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) obywatel Argentyny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argentynka

potocznie: system argentyński

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) obywatelka Argentyny

Argentyna wielka, argentyna, argentynka, srebrzyk opałek, srebrzyk wielki (Argentina silus) – gatunek morskiej ryby z rodziny srebrzykowatych (Argentinidae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argentyński

→ Argentyna

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do Argentyny, wywodzący się z Argentyny

Patrz:Argentyna

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argentyńskość

→ argentyński

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest argentyńskie; cecha tych, którzy są argentyńsccy

Patrz:argentyński

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argentyt

minerał, siarczek srebra

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) minerał z grupy siarczków, siarczek srebra wzór chemiczny|Ag2S.;

Argentyt (łac. argentum ‘srebro’) – rzadki minerał z grupy siarczków, rozpowszechniony tylko w niektórych rejonach Ziemi.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argerich

[czytaj: ARczericz albo ARgericz] nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Argh

środowiskowo: wykrzyknienie wyrażające frustrację, przerażenie lub inne silne uczucie

#### Źródła:

SJP.pl

# Argilit

skała ilasta skonsolidowana pod wpływem procesów diagenezy, lecz nieposiadająca łupkowatości, używana do wyrobów ceramicznych

Argilit – ogólna nazwa skał ilastych (iłów, iłowców, łupków ilastych) znajdowanych w formie obrobionej głównie w Historycznym Parku Narodowym Kultury Chaco w Stanach Zjednoczonych.

Zawiera ponad 50% frakcji pelitowej o ziarnach poniżej 0,01 mm.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arginina

aminokwas zasadowy wchodzący w skład wielu białek zwierzęcych i roślinnych i biorący udział w przemianach azotowych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) biochem. aminokwas zasadowy, który uczestniczy w wielu przemianach azotowych;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argininowy

związany z argininą

#### Źródła:

SJP.pl

# Argiwowie

mieszkańcy miasta Argos

Argiwowie – mieszkańcy starożytnego Argos. Określenie Greków spotykane w starożytnej literaturze, zwłaszcza u Homera.

W czasie wojny trojańskiej odgrywali Argiwowie pod królem Agamemnonem główną rolę w wojsku greckim, tak, że od nich nazwa przeszła na wszystkich Greków.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Argiwski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Argos, dotyczący Argos

#### Źródła:

Wiktionary

# Argo

1. w mitologii greckiej: statek wiosłowo-żaglowy zbudowany przy pomocy bogini Ateny, służący do wyprawy po złote runo;
2. nazwa kilku firm

## Miejsca

- Argo – miejscowość w stanie Alabama, w hrabstwie Jefferson, w Stanach Zjednoczonych
- Argo – gmina w stanie Dakota Południowa, w hrabstwie Brookings, w Stanach Zjednoczonych
- Argo – opuszczone miasto w stanie Georgia, w Stanach Zjednoczonych
- Argos – stolica historycznej diecezji w Cesarstwie Rzymskim

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Argolida

mieszkaniec Argolidy (nomosu w Grecji)

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. kraina historyczna w północno-wschodniej części Peloponezu, z historycznym centrum w Argos;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argolidzki

przymiotnik od: Argolida

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Argolidą, dotyczący Argolidy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argon

pierwiastek chemiczny o symbolu Ar, bezbarwny gaz szlachetny używany m.in. do wypełniania lamp elektronicznych i przy spawaniu

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny o symbolu Ar i liczbie atomowej 18;

Argon (Ar, łac. argon) – pierwiastek chemiczny będący gazem szlachetnym. Jest praktycznie niereaktywny i nie ma żadnego znaczenia biologicznego, jest także jednym ze składników powietrza. Argon wyodrębnili i zidentyfikowali Lord Rayleigh i sir William Ramsay w 1894 roku, usuwając z powietrza tlen, azot, dwutlenek węgla i parę wodną.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argona

sztuczne włókno wiskozowe podobne do wełny

#### Źródła:

SJP.pl

# Argonaucki

przymiotnik

(1.1) rzad. związany z Argonautami, dotyczący Argonautów

#### Źródła:

Wiktionary

# Argonauta

przenośnie o śmiałym żeglarzu

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mitgr. każdy z uczestników wyprawy po złote runo pod wodzą Jazona na statku Argo;

- argonauta (żeglarek) – rodzaj ośmiornic z rodziny Argonautidae
- Argonauta (Argonauci) – w mitologii greckiej każdy z pięćdziesięciu uczestników wyprawy do Kolchidy po złote runo
- „Argonauta” – nazwa noszona przez okręty Regia Marina
  - „Argonauta” – włoski okręt podwodny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argonny

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga, nazwa własna

(1.1) geogr. pasmo wzgórz w północno-wschodniej Francji, stanowiące wschodnią granicę Basenu Paryskiego;

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Argonowce

każdy z sześciu pierwiastków chemicznych (hel, neon, argon, krypton, ksenon, radon) tworzących 18. grupę układu okresowego; helowiec

#### Źródła:

SJP.pl

# Argonowiec

każdy z sześciu pierwiastków chemicznych (hel, neon, argon, krypton, ksenon, radon) tworzących 18. grupę układu okresowego; helowiec

#### Źródła:

SJP.pl

# Argonowy

przymiotnik od: argon, argona

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący argonu, związany z argonem

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argoński

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Argonnami, dotyczący Argonnach

#### Źródła:

Wiktionary

# Argos

w mitologii greckiej: olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach; Argus

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Grecji, na Peloponezie, w Argolidzie, w okresie klasycznym niezależna polis;

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) mitgr. budowniczy okrętu Argo i jeden z jego załogi (Argonauta)

(2.2) mitgr. olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach

- Argos – miasto na Peloponezie, w Grecji
- Argos – stolica historycznej diecezji w Cesarstwie Rzymskim (prowincja Peloponez)
- Argos – miasto w Stanach Zjednoczonych
- Argos – w mitologii greckiej budowniczy okrętu Argo, jeden z Argonautów, syn Arestora
- Argos – w mitologii greckiej olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach
- Argos – w mitologii greckiej syn Zeusa i Niobe, eponim Argolidy
- Argos – w mitologii greckiej pies Odyseusza
- Argos – przedsiębiorstwo handlowe w Wielkiej Brytanii i Irlandii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argot

w językoznawstwie: język jakiejś grupy społecznej (środowiskowej, zawodowej, ale nie terytorialnej), różniący się od języka ogólnego (narodowego) zasobem słów, wyrażeń i wymową; żargon, slang, gwara, wiech, język specjalistyczny (środowiskowy, zawodowy)

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. przest. odmiana języka używana przez grupę zawodową albo środowiskową

Argot – odmiana języka właściwa dla jakiejś grupy społecznej, niekiedy kojarzona z mową środowisk dewiacyjnych lub młodzieżowych o silnie zaznaczonej funkcji ekspresywno-ezoterycznej. Termin wywodzi się od francuskiego wyrazu argot, określającego pierwotnie mowę przestępców, która służyła im do izolacji społecznej i tajnego komunikowania się. Jako argot rozumiano sposób komunikacji wyraźnie odrębny od języka potocznego, slangu czy żargonu technicznego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argotyzm

wyraz lub zwrot, który trafił do języka ogólnego z gwary zawodowej lub środowiskowej (np. glina, trefny)

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. wyraz albo wyrażenie potoczne, pochodzące z gwary środowiskowej lub zawodowej;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argowia

kanton w Szwajcarii

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. kanton w północnej Szwajcarii

Argowia (niem. Aargau, fr. Argovie, wł. Argovia, retorom. Argovia) – kanton w północnej Szwajcarii, na Wyżynie Szwajcarskiej, w górach Jura. Siedziba kantonu znajduje się w mieście Aarau. 31 grudnia 2022 kanton liczył 711 232 mieszkańców

Na terenie kantonu występują złoża soli. Ziemie są urodzajne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argowijski

przymiotnik

(1.1) związany z Argowią; dotyczący Argowii; pochodzący z Argowii

#### Źródła:

Wiktionary

# Argumencik

zdrobnienie od: argument

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od argument

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argument

wypowiedź potwierdzająca lub obalająca czyjś sąd o czymś, zdanie uzasadniające tezę, dowód

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) fakt lub okoliczność przytaczane celem potwierdzenia lub obalenia tezy;

(1.2) inform. wartość podawana danej funkcji

(1.3) mat. zmienna o wartościach z dziedziny funkcji, od której zależy wynik

(1.4) mat. miara kąta skierowanego między osią rzeczywistą a wektorem reprezentującym liczbę zespoloną na płaszczyźnie zespolonej

- argument (w retoryce) – mający uzasadnić pewną tezę
- w matematyce termin ma co najmniej dwa znaczenia:
  - argument funkcji
  - argument liczby zespolonej
- w informatyce:
  - argument (informatyka)
  - argument domyślny
  - argument nazwany
  - argument opcjonalny
- argument (w językoznawstwie)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argumentacja

zbiór argumentów; uzasadnienie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) uzasadnianie za pomocą argumentów

Argumentacja lub argumentowanie, dowodzenie (łac. argumentatio, probatio; stgr. ἀπόδειξις, πίστις) – trzecia, główna część wypowiedzi, której zadaniem jest przedstawienie tezy głoszonej przez autora oraz udowodnienie jej za pomocą argumentów. Teorią argumentacji zajmuje się retoryka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argumentacyjny

związany z argumentacją

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z argumentacją, dotyczący argumentacji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argumentować

przedstawiać argumenty; uzasadniać

czasownik niedokonany

(1.1) uzasadniać swoje stanowisko, swój pogląd

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argumentowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) używanie, przytaczanie argumentów

#### Źródła:

Wiktionary

# Argumentowość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest argumentowe

Argumentowość, arność, członowość – liczba argumentów:

- funkcji zdaniowej albo symbolu funkcyjnego w logice,
- relacji, funkcji, bądź działania/operacji w matematyce,
- funkcji lub procedury, czy operatora w informatyce.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Argumentowy

→ argument

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z argumentem, dotyczący argumentu

Patrz:argument

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arguń

rzeka w Azji

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w Chinach i Rosji, łącząc się z Szyłką tworzy Amur;

Argun (ros. Аргунь, Arguń, chiń. upr. 额尔古纳河; pinyin É’ěrgǔnà Hé; w górnym biegu znana też pod nazwą Hailar, chiń. upr. 海拉尔河; pinyin Hǎilā’ěr Hé) – rzeka w Chinach i Rosji. Po połączeniu z rzeką Szyłką tworzy Amur.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argus

ptak z rodziny bażantów o długich lotkach i barwnym upierzeniu

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) mit. w mitologii greckiej budowniczy okrętu Argo, jeden z Argonautów;

(1.2) mit. w mitologii greckiej olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach;

Zoologia

- argus (Scatophagus argus) – gatunek ryby z rodziny argusowatych

Mitologia

- Argus (Argos) – w mitologii greckiej budowniczy okrętu Argo, jeden z Argonautów, syn Arestora
- Argus (Argos) – w mitologii greckiej olbrzym o stu wiecznie czuwających oczach

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Argusowate

rodzina ryb z rzędu okoniokształtnych

Argusowate (Scatophagidae) – rodzina ryb okoniokształtnych. Spotykane w hodowlach akwariowych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Argusowaty

o cechach argusowatych (rodzina ryb)

przymiotnik

(1.1) icht. o cechach ryb z rodziny argusowatych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argusowy

charakterystyczny dla Argusa (mityczny stuoki strażnik), podejrzliwy, czujny, wszechwidzący; argusowe oko (oczy) - czujne oko (oczy), takie, przed którym (którymi) nic się nie ukryje

przymiotnik

(1.1) taki jak mitologiczny olbrzym stuoczny Argus (Argos), czyli wiecznie czujny, nieufny, podejrzliwy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Argymir

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Argymir – imię męskie pochodzenia greckiego. Jego patronem jest św. Argymir, męczennik w Kordowie (IX wiek).

Argymir imieniny obchodzi 28 czerwca

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Argyrodyt

minerał z grupy siarczków, będący źródłem germanu

#### Źródła:

SJP.pl

# Argyrozaur

rodzaj zauropoda z grupy tytanozaurów

Argyrozaur (Argyrosaurus superbus) – zauropod z grupy tytanozaurów (Titanosauria).

Żył w epoce późnej kredy (ok. 83-65 mln lat temu) na terenach Ameryki Południowej. Długość ciała ok. 20-30 m, wysokość ok. 8 m, masa ok. 80 t. Jego szczątki znaleziono w Argentynie (prowincja Chubut) i w Urugwaju.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arhant

w buddyzmie hinajany: osoba doskonała, która osiągnęła nirwanę i nie odrodzi się już więcej; arhat

Arhant (pāli.) (sanskr. arahat; hindi Arihant अरिहन्त; tyb. draciompa; chiń. 阿羅漢 āluóhàn lub 羅漢 luóhàn; kor. arahan 아라한; jap. arakan, rakan; wiet. A-la-hán). Nazwa pochodzi od pālijskiego araha = godny, stąd – arahanta, arahant.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arhat

w buddyzmie hinajany: osoba doskonała, która osiągnęła nirwanę i nie odrodzi się już więcej; arhant

Arhant (pāli.) (sanskr. arahat; hindi Arihant अरिहन्त; tyb. draciompa; chiń. 阿羅漢 āluóhàn lub 羅漢 luóhàn; kor. arahan 아라한; jap. arakan, rakan; wiet. A-la-hán). Nazwa pochodzi od pālijskiego araha = godny, stąd – arahanta, arahant.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arhenotokia

w biologii: rodzaj partenogenezy, w trakcie której z niezapłodnionych komórek jajowych rozwijają się wyłącznie samce (np. trutnie pszczoły miodnej); arrhenotokia, arrenotokia

#### Źródła:

SJP.pl

# Aria

air;
1. pieśń solowa z akompaniamentem instrumentalnym, część m.in. opery, oratorium;
2. solowy utwór instrumentalny o charakterze nietanecznym wchodzący w skład suity

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) antrop. zwykle w lm.: członek starożytnych koczowniczych plemięemion pasterskich mówiących dialektami indoeuropejskimi, które w III i II tysiącleciu p.n.e. zamieszkiwały Azję Środkową, by następnie rozprzestrzenić się na tereny Iranu i Indii;

Aria (wł. aria, l.mn. arie dosł. powietrze) – wokalno-instrumentalna forma muzyczna z kantylenowo rozwiniętym głosem solowym.

Aria jest zwykle częścią większej formy muzycznej, jak kantata, oratorium lub opera. Umieszczana jest najczęściej w punkcie kulminacyjnym dramaturgii utworu. Na ogół przyjmuje formę pieśni trzyczęściowej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Ariada

odmiana szarady, wierszowana zagadka, której rozwiązanie powstaje z poszczególnych sylab wiersza oznaczonych liczbami

Ariada, szarada ariada, szarada zmodyfikowana, szarada zreformowana – odmiana szarady, w której poszczególne sylaby rozwiązania są ponumerowane od pierwszej do ostatniej i należy je odgadnąć na podstawie pewnego tekstu. Obok każdego wersu tego tekstu mogą być podane numery zgłosek rozwiązania, które da się znaleźć w tym wersie. Porównując wszystkie wersy zawierające daną sylabę, można ją jednoznacznie ustalić lub przynajmniej znacznie zawęzić wybór.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariadna

imię żeńskie

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Ariadna (gr. Ἀριάδνη Ariádnē, łac. Ariadne) – w mitologii greckiej córka króla Krety Minosa i Pazyfae, która pomogła Tezeuszowi wydostać się z labiryntu. Kłębek nici, którą rozwijał, chodząc po Labiryncie, ułatwił mu znalezienie drogi powrotnej. Stąd popularny związek frazeologiczny – nić Ariadny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arial

jedna z najpopularniejszych czcionek komputerowych

Arial – jeden z najbardziej powszechnych krojów pisma używanych przy druku. Jest to krój proporcjonalny, jednoelementowy, bezszeryfowy. Stanowi odpowiednik Helvetiki zaprojektowany przez firmę Monotype. Mimo posiadania tych samych metryk co Helvetica, Arial pochodzi od Monotype Grotesque i jest w zauważalnie innym stylu.

Font dostarczany z wieloma popularnymi systemami operacyjnymi.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariana

imię żeńskie

- Ariana (imię)
- Ariana – kraina historyczna w Azji Środkowej
- Arjana – miasto w Tunezji
- Ariana – gmina w Grecji

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariane

Osoby:

- Ariane – imię żeńskie, francuska forma imienia Ariadna (pochodzącego od postaci z mitologii greckiej)
- Ariane – księżniczka holenderska

Astronomia:

- (1225) Ariane – planetoida

Kultura:

- „Ariane” – niemiecki film z 1930 roku, ekranizacja powieści „Ariane, jeune fille russe”

#### Źródła:

Wikipedia

# Arianie

1. wyznawca arianizmu; antytrynitariusz;
2. wyznawca polskiego arianizmu (bracia polscy)

- arianie – zwolennicy arianizmu, doktryny teologicznej Ariusza (zm. 336)
- arianie – potoczna nazwa braci polskich, wspólnoty powstałej w latach 1562–1563
- Arianie – polski zespół muzyczny założony w 1969 roku

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arianin

1. wyznawca arianizmu; antytrynitariusz;
2. wyznawca polskiego arianizmu (bracia polscy)

Arianizm – doktryna teologiczna Ariusza (zm. 336), prezbitera Kościoła w Aleksandrii w Egipcie, odrzucająca dogmat Trójcy Świętej i wpisująca się w nurt antytrynitaryzmu, powstała w kontekście sporów o rozumienie chrześcijańskiego monoteizmu. Ariusz, wykształcony w szkole antiocheńskiej, uznawał pochodzenie Syna od Boga Ojca na zasadzie stworzenia/zrodzenia. Doktryna uznana przez Kościół katolicki za herezję.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arianistyczny

przymiotnik od: arianizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Arianizm

1. doktryna teologiczna Ariusza negująca współistotność i równość osób Trójcy Świętej;
2. doktryna polskich arian

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) teol. hist. wczesnochrześcijańska, antytrynitarna doktryna teologiczna negująca boskość Jezusa i głosząca jego stworzenie lub zrodzenie przez Boga Ojca;

(1.2) rel. hist. zob. bracia polscy.

Arianizm – doktryna teologiczna Ariusza (zm. 336), prezbitera Kościoła w Aleksandrii w Egipcie, odrzucająca dogmat Trójcy Świętej i wpisująca się w nurt antytrynitaryzmu, powstała w kontekście sporów o rozumienie chrześcijańskiego monoteizmu. Ariusz, wykształcony w szkole antiocheńskiej, uznawał pochodzenie Syna od Boga Ojca na zasadzie stworzenia/zrodzenia. Doktryna uznana przez Kościół katolicki za herezję.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arianka

wyznawczyni arianizmu

#### Źródła:

SJP.pl

# Arianna

imię żeńskie

Ariadna – imię żeńskie pochodzenia greckiego (Ἀριάδνη gr. ari – "naj", adne – "czysta, święta, szlachetna"). Patronką tego imienia jest św. Ariadna z Frygii (zm. 130).

Ariadna imieniny obchodzi 18 września.

Znane osoby o tym imieniu:

- Ariadna – cesarzowa bizantyjska, córka Leona I, żona Zenona
- Ariane Friedrich – niemiecka lekkoatletka
- Arianna Follis – włoska narciarka klasyczna
- Ariadna Gierek-Łapińska – profesor okulistyki
- Ariana Grande – amerykańska aktorka, modelka i piosenkarka
- Ariane Mnouchkine – francuska reżyser teatralna

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariański

związany z arianami (np. ariańska akademia, ariański zbór)

przymiotnik

(1.1) rel. związany z naukami lub osobą Ariusza, arianami lub arianizmem

(1.2) rel. związany ze wspólnotą arian, braci polskich

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Ariaństwo

1. arianizm; kierunek w teologii chrześcijańskiej
2. ogól arian

#### Źródła:

SJP.pl

# Ariary

waluta Madagaskaru

Ariary – jednostka monetarna Madagaskaru o kodzie walutowym MGA według ISO 4217. 1 ariary = 5 iraimbilanja.

Jest jedną z dwóch walut będących w obiegu, które nie dzielą się w oparciu o potęgę dziesięciu. Drugą taką walutą jest ugija mauretańska. Nazwy ariary i iraimbilanja pochodzą od waluty z czasów przedkolonialnych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariawarta

legendarna ojczyzna Arjów, najstarsza nazwa Indii aryjskich; Arjawarta

#### Źródła:

SJP.pl

# Ariel

gazela afrykańska; gazela Soemmeringa

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

(1.2) rel. jeden z biblijnych aniołów;

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(2.1) bibl. stara nazwa Jerozolimy; obecnie miasto w Izraelu

(2.2) astr. jeden z księżyców Urana;

(2.3) geogr. zob. Ari’el.;

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(3.1) imię|polski|ż.;

## Geografia

- Ariel – miasto w Izraelu

## Literatura

- Ariel – postać komedii Szekspira pt. Burza
- Ariel – tom poezji Sylvii Plath wydany pośmiertnie w 1965
- Ariel – jeden z ostatnich wierszy Sylvii Plath (zamieszczony przez Teda Hughesa jako dwunasty w tomie Ariel w wydaniu z 1965)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arielowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Ariela lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arieracja

w psychologii: stan niedorozwoju umysłowego

#### Źródła:

SJP.pl

# Ariergarda

tylna straż zabezpieczająca oddział wojskowy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. straż tylna

Ariergarda (z fr. arrière garde - straż tylna) – wojskowy oddział lub pododdział maszerujący z tyłu za głównymi siłami związku taktycznego (oddziału).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arierpans

ukryty zamiar, zatajona myśl, zastrzeżenie myślowe

#### Źródła:

SJP.pl

# Arierscena

tylna część sceny teatralnej

#### Źródła:

SJP.pl

# Arieta

krótka aria o prostej budowie; arietta

Arietta – forma muzyczna, aria o mniejszych rozmiarach, zwykle w formie 2-częściowej lub utwór instrumentalny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arietka

arieta o lekkiej, błahej treści; aryjka

#### Źródła:

SJP.pl

# Arietkowy

przymiotnik od: arietka

#### Źródła:

SJP.pl

# Arietowy

przymiotnik od: arieta

#### Źródła:

SJP.pl

# Arietta

krótka aria o prostej budowie; arieta

Arietta – forma muzyczna, aria o mniejszych rozmiarach, zwykle w formie 2-częściowej lub utwór instrumentalny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arimr

skrót od: Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - państwowa agencja wspierająca rozwój rolnictwa i obszarów wiejskich

#### Źródła:

SJP.pl

# Arion

ślimak płucodyszny z rodziny ślimaków (Arion), zamieszkujący głównie Europę; ślinik

Arion (stgr. Ἀρίων) – wpół mityczna postać greckiego poety i muzyka, uważanego za syna Posejdona i nimfy Onei.

Urodzony w Metymnie na Lesbos, tworzył ok. 625 p.n.e. na dworze tyrana Koryntu Periandra, a następnie na Sycylii i w południowej Italii. Nazwany przez Herodota najlepszym śpiewakiem na świecie, swą sławę zyskał jako wykonawca pieśni (własnych i cudzych) przy wtórze kitary; nie zachowały się żadne jego utwory, przypisywano mu jedynie ocalały fragment hymnu ku czci Posejdona.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arionowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Ariona lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arioso

[czytaj: ariozo] rodzaj solowego fragmentu wokalnego w operze lub oratorium, pośredni między arią a recytatywem

Arioso – forma muzyczna pośrednia między recytatywem a arią, jeden z podstawowych współczynników formy opery. Rozwinęła się w stylu bel canto. Johann Sebastian Bach często wprowadzał ariosa w końcowej partii recytatywu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariost

Ludovico Ariosto (1474-1533) - poeta włoski, autor poematu "Orland szalony"

#### Źródła:

SJP.pl

# Ariosto

Ludovico Giovanni Ariosto (ur. 8 września 1474, zm. 6 lipca 1533) – poeta włoski, autor poematu Orland szalony. Pisał także satyry i komedie.

#### Źródła:

Wikipedia

# Ariostyczny

będący połączeniem powagi z komizmem, ironiczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Ariostyzm

w literaturze: skłonność do budowania skomplikowanych, przesyconych groteską i fantastyką fabuł

#### Źródła:

SJP.pl

# Ariowie

prehistoryczny lud, od którego wywodzą się Irańczycy i mieszkańcy północnych Indii, posługujący się w mowie dialektami indoeuropejskimi; Arjowie

Ariowie (lub Indo-Irańczycy) – termin używany dawniej dla indoirańskiego odłamu ludów indoeuropejskich, który w III i II tysiącleciu p.n.e. zamieszkiwał Azję Środkową, by następnie rozprzestrzenić się na tereny Afganistanu, Iranu (ludy irańskie) i Indii (Indoariowie).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariowist

wódz germański, który pokonał Eduów w 61 roku p.n.e.

Ariowist (łac. Ariovistus, zm. 54 p.n.e.) – władca germański z I wieku p.n.e., przewodził związkowi plemiennemu Swebów, uczestnik wojen z Cezarem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) muz. rzad. związany z arią, dotyczący arii; właściwy arii

#### Źródła:

Wiktionary

# Arirania

ssak drapieżny z podrodziny wydr

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zool. pot. nazwa systematyczna|Pteronura brasiliensis|ref=tak., wydra olbrzymia, arirania amazońska

Arirania amazońska, arirania, wydra wielka, wydra olbrzymia (Pteronura brasiliensis) – gatunek drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych, jedyny przedstawiciel rodzaju Pteronura J. E. Gray, 1837, w niektórych częściach Ameryki Południowej nazywana wilkiem rzecznym. Największa z wydr (Lutrinae) i – obok rosomaka i kałana morskiego – jeden z największych łasicowatych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Ariusz

imię męskie

Ariusz (ur. ok. 256 lub 260 w Cyrenajce, zm. 336) – wczesnochrześcijański prezbiter, teolog i poeta z Aleksandrii, Libijczyk z pochodzenia.

Jego nauka na temat relacji Boga Ojca i Syna Bożego oraz natury Bóstwa zyskała dużą popularność wśród ówczesnych chrześcijan, najpierw na Wschodzie, później również na Zachodzie, utrzymując się szczególnie długo wśród plemion germańskich. Na soborze w Nicei w 325, który orzekł współistotność i równość w Bóstwie Ojca i Syna została uznana za sprzeczną z nauką Kościoła powszechnego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Ariuszowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Ariusza lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arizona

mocna tkanina, podobna do teksasu

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. stan w Stanach Zjednoczonych;

Arizona (wymowa:/ærɪˈzoʊnə/) – stan w południowo-zachodniej części Stanów Zjednoczonych, od południa sąsiadujący z meksykańskimi stanami Sonora i Kalifornia Dolna, od zachodu z Kalifornią i Nevadą, od północy z Utah, a od wschodu z Nowym Meksykiem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arizończyk

mieszkaniec Arizony (stanu w USA)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Arizony

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arizonka

mieszkanka Arizony (stanu w USA)

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Arizony

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arizoński

→ Arizona

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arizoną; pochodzący z Arizony

Patrz:Arizona

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arja

członek starożytnych koczowniczych plemion pasterskich, mówiących dialektami indoeuropejskimi, uznawanych dawniej za przodków wszystkich ludów indoeuropejskich; Aria

#### Źródła:

SJP.pl

# Arjawarta

legendarna ojczyzna Arjów, najstarsza nazwa Indii aryjskich; Ariawarta

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) legendarna ojczyzna Arjów, kraina historyczna w północnych i środkowych Indiach;

Arjawarta (sans. आर्यावर्त, trl. āryāvarta, Ziemia Arjów lub Ziemia szlachetnych) – nazwa legendarnej ojczyzny Arjów (synonim Arianem Waedżo), a w okresie późniejszym sanskrycka nazwa obszaru obejmującego północne i (częściowo) środkowe Indie, między Himalajami a górami Windhja, oraz między Morzem Arabskim a Zatoką Bengalską; także najstarsza nazwa Indii aryjskich.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arjowie

prehistoryczny lud, od którego wywodzą się Irańczycy i mieszkańcy północnych Indii, posługujący się w mowie dialektami indoeuropejskimi; Ariowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Ark.

skrót od: arkusz (czytany jako cały, odmienny wyraz)

skrót

(1.1) = arkusz

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arka

1. statek Noego, wielkich rozmiarów łódź, korab
2. skrzynia, kufer

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. duża, drewniana łódź; w domyśle: arka Noego

(1.2) przest. skrzynia

Motywy religijne

- Arka Przymierza
- Arka Noego – biblijna łódź, w której Noe uratował się przed potopem
  - Arka Noego – polski okręt zbudowany w 1625
  - Arka Noego – dziecięcy zespół muzyczny
- Aron ha-kodesz – arka żydowska

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkabalista

średniowieczna machina oblężnicza; arkbalista, espringola

Arkbalista, arkabalista (łac. arcuballista) – rzymska i średniowieczna machina oblężnicza, ciężka kusza umieszczana na podwoziu (dwukołowej lawecie).

Przystosowana była do strzelania bełtami i belkami; mogła również miotać kamienie, kule oraz naczynia napełnione płonącą smołą lub nieczystościami (co w porze gorącej miało wywołać w obleganej twierdzy zarazę). W czasach rzymskich stosowano ją jako broń lekką w pierwszej linii legionu wraz z ręcznymi manubalistami. Cięciwę napinano przy pomocy kołowrotu. Zasięg arkbalisty wynosił ok. 900 metrów, a z odległości 200 m jej bełt o masie 0,5 kg przebijał drewnianą deskę.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arkabuz

ręczna, gładkolufowa broń palna używana w dawnej Europie, wyparta przez muszkiety z powodu małej szybkostrzelności; arkebuz, harkabuz, harkebuz, arkebuza

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. wojsk. rodzaj ciężkiej strzelby, używanej w Polsce mniej więcej od połowy XVI w.

Arkebuz (arkabus, arkabuz, harkabuz, harkebuz) – długa gładkolufowa broń strzelecka wyposażona w zamek kołowy, używana od XVI do XVII wieku.

Powstała w końcu XV wieku jako lżejsza i poręczniejsza alternatywa dla prymitywnych hakownic i późniejszych ciężkich muszkietów, w jaką zaczęto wyposażać oddziały jazdy, tzw. arkebuzerów. Początkowo nazwę tę odnoszono do palnej broni z prostą kolbą przypominającą uchwyt kuszy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkada

forma łuku wspartego na dwóch kolumnach lub filarach

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) archit. kompozycja składająca się z łuku opartego na kolumnach lub filarach;

Arkada (łac. arcus - łuk) – element architektoniczny składający się z dwóch podpór (kolumn, słupów lub filarów), które zostały połączone u góry łukiem.

Arkada występuje w architekturze zarówno pojedynczo, jak i najczęściej w rzędzie, tworząc istotny składnik budowli. Znana jest od czasów starożytnego Rzymu, stosowana głównie w akweduktach, krużgankach, loggiach.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkadia

przenośnie: miejsce pełne szczęścia, spokoju; raj, eden, eldorado

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) hist. geogr. kraina historyczna na Półwyspie Peloponeskim

(1.2) przen. poet. fikcyjna kraina wiecznego szczęścia i beztroski

Jako symbol:

- Arkadia – kraina historyczna i dawna prefektura w Grecji
- Arkadia – kraina szczęśliwości

W Polsce

- Arkadia – wieś koło Łowicza, gdzie znajduje się ogród romantyczny w stylu angielskim – oddział Muzeum Narodowego w Warszawie
- Arkadia – gromada
- Arkadia – budynek w Poznaniu
- Arkadia – staw w dzielnicy Mokotów
- Park Arkadia – park w dzielnicy Mokotów
- Zespół przyrodniczo-krajobrazowy „Arkadia”
- Westfield Arkadia – centrum handlowe w dzielnicy Śródmieście

Na świecie

- Arkadia – dawna wieś na Białorusi, położona w obwodzie brzeskim w rejonie brzeskim, od 2007 roku w granicach miasta Brześć
- Arkadia – rejon miasta Odessa na Ukrainie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkadiusz

imię męskie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

- Arkadiusz – imię
- Arkadiusz – cesarz wschodniorzymski
- Arkadiusz (1943–2021) – rosyjski biskup prawosławny
- Arkadiusz (zm. przed 549) – biskup Bourges, święty Kościoła katolickiego
- Arkadiusz (1784 lub 1786–1870) – rosyjski biskup prawosławny
- Arkadiusz(1878–1937 lub 1938) – rosyjski biskup prawosławny, święty nowomęczennik
- Arkadiusz(1851–1913) – rosyjski biskup prawosławny
- Arkadiusz (1957–) – biskup Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkadiuszostwo

Arkadiusz z małżonką; Arkadiuszowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkadiuszowie

Arkadiusz z małżonką; Arkadiuszostwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkadiuszowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arkadiusza lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkadka

zdrobnienie od: arkada

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkadkowy

związany z arkadką

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkadostwo

Arkady z małżonką; Arkadowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkadowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) archit. ciąg arkad

#### Źródła:

Wiktionary

# Arkadowie

Arkady z małżonką; Arkadostwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkadownik

specjalista w dziedzinie budowy arkad

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) specjalista budowlany w dziedzinie konstrukcji arkad

(1.2) pracownik obsługujący żakardy, czyli tradycyjne maszyny tkackie do produkcji tkanin żakardowych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkadowy

związany z arkadą, mający kształt arkady, wsparty na arkadach (np. arkadowe wejście, arkadowy most)

przymiotnik

(1.1) związany z arkadami, dotyczący arkad

(1.2) taki, który ma kształt łuku, arkady

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkady

forma łuku wspartego na dwóch kolumnach lub filarach

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Arkady – oboczna forma imienia Arkadiusz.

Odpowiedniki w innych językach:

- łacina – Arkadius
- język niemiecki – Arkadi

Arkady imieniny obchodzi: 12 stycznia, 4 marca i 13 listopada.

Znane osoby noszący imię Arkady:

- Arkady Fiedler – pisarz i podróżnik
- Arkady Gajdar
- Arkadij Strugacki
- Arkadij Naiditsch

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkadyjczyk

mieszkaniec Arkadii (krainy historycznej)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. mieszkaniec Arkadii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkadyjka

mieszkanka Arkadii (krainy historycznej)

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hist. mieszkanka Arkadii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkadyjski

1. przymiotnik od: Arkadia (kraina w Grecji);
2. poetycko: szczęśliwy, beztroski, błogi

przymiotnik jakościowy

(1.1) odnoszący się do arkadii

(1.2) odnoszący się do Arkadyjczyków lub Arkadii (krainy historycznej na Peloponezie)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkan

długi sznur zakończony pętlą, służący do łapania zwierząt; lasso

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. lasso

- Željko „Arkan” Ražnatović – serbski przywódca paramilitarnej organizacji „Tygrysy”
- Arkan – wschodni typ sznura służącego do walki
- Arkan – taniec ludowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkana

sekretne sposoby; tajniki, sekrety; arkany

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) wiedza powiązana z jakąś dziedziną, nie zawsze oczywista, a często ukryta przed początkującymi

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkanit

minerał, siarczan potasu

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkansas

[czytaj: ARkenso lub ARkanzas lub arKANzas]
1. stan w Stanach Zjednoczonych;
2. rzeka w Stanach Zjednoczonych;
3. miasto w Stanach Zjednoczonych

rzeczownik, rodzaj nijaki, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. stan w Stanach Zjednoczonych;

(1.2) geogr. rzeka w Stanach Zjednoczonych, główny prawy dopływ Missisipi;

Arkansas (angielska wymowa:/ˈɑrkənsɔː/) – stan w południowo-wschodniej części Stanów Zjednoczonych, sąsiadujący z Missouri, Oklahomą, Teksasem, Luizjaną, Missisipi i Tennessee. Stolicą oraz największym miastem jest Little Rock.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkansaski

→ Arkansas

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arkansas, dotyczący Arkansas

Patrz:Arkansas

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkany

rzadko: sekretne sposoby; tajniki, sekrety, arkana

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) zob. arkana.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkatura

architektoniczny ornament w postaci małych półkolistych arkad

Fryz (wł. fregio) – pośredni, poziomy człon belkowania z reguły położony między architrawem i gzymsem; ogólnie – każdy poziomy pas dekoracyjny.

W architekturze często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń. W porządku doryckim składał się z następujących na przemian po sobie metop i tryglifów (tzw. fryz metopowo-tryglifowy lub tryglifon). W porządku jońskim jest to już fryz ciągły ozdobiony reliefem o tematyce mitologicznej, religijnej lub historycznej. Jeden z najwspanialszych fryzów doryckich pochodzi z Partenonu. W innych porządkach architektonicznych fryz może być gładki.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arkbalista

średniowieczna machina oblężnicza; arkabalista, espringola

Arkbalista, arkabalista (łac. arcuballista) – rzymska i średniowieczna machina oblężnicza, ciężka kusza umieszczana na podwoziu (dwukołowej lawecie).

Przystosowana była do strzelania bełtami i belkami; mogła również miotać kamienie, kule oraz naczynia napełnione płonącą smołą lub nieczystościami (co w porze gorącej miało wywołać w obleganej twierdzy zarazę). W czasach rzymskich stosowano ją jako broń lekką w pierwszej linii legionu wraz z ręcznymi manubalistami. Cięciwę napinano przy pomocy kołowrotu. Zasięg arkbalisty wynosił ok. 900 metrów, a z odległości 200 m jej bełt o masie 0,5 kg przebijał drewnianą deskę.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arkebuz

ręczna, gładkolufowa broń palna używana w dawnej Europie, wyparta przez muszkiety z powodu małej szybkostrzelności; arkabuz, harkabuz, harkebuz, arkebuza

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. wojsk. długa, ręczna, odprzodowa broń palna z zamkiem kołowym, używana przez kawalerię i piechotę w XVI-XVII wieku; także jako broń myśliwska;

Arkebuz (arkabus, arkabuz, harkabuz, harkebuz) – długa gładkolufowa broń strzelecka wyposażona w zamek kołowy, używana od XVI do XVII wieku.

Powstała w końcu XV wieku jako lżejsza i poręczniejsza alternatywa dla prymitywnych hakownic i późniejszych ciężkich muszkietów, w jaką zaczęto wyposażać oddziały jazdy, tzw. arkebuzerów. Początkowo nazwę tę odnoszono do palnej broni z prostą kolbą przypominającą uchwyt kuszy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkebuza

ręczna, gładkolufowa broń palna używana w dawnej Europie, wyparta przez muszkiety z powodu małej szybkostrzelności; arkabuz, harkabuz, harkebuz, arkebuza

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkebuzer

żołnierz uzbrojony w arkebuz (arkabuz)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arkebuzeria

w Polsce XV-XVII wieku: jazda ciężka uzbrojona w arkabuzy

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arkebuzerski

→ arkebuzer

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arkebuzerem, dotyczący arkebuzera

Patrz:arkebuzer

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkebuzowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arkebuzem, dotyczący arkebuza

#### Źródła:

Wiktionary

# Arkfunkcja

funkcja odwrotna do funkcji trygonometrycznej (arcus sinus, arcus cosinus, arcus tangens i arcus cotangens); funkcja cyklometryczna, funkcja kołowa

Funkcje cyklometryczne, funkcje kołowe, arkfunkcje – funkcje odwrotne do funkcji trygonometrycznych ograniczonych do pewnych przedziałów.

Funkcje trygonometryczne rozpatrywane na tych przedziałach są różnowartościowe i mają funkcje odwrotne. Tak więc:

- arcus sinus (arcsin) jest funkcją odwrotną do funkcji sinus rozpatrywanej na przedziale \left[-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right]. W przedziale tym sinus jest funkcją rosnącą (zatem różnowartościową), wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona na przedziale \left[-1;1\right] (czyli obrazie przedziału \left[-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right] przez funkcję \sin ).
- arcus cosinus (arccos) jest funkcją odwrotną do funkcji cosinus rozpatrywanej na przedziale \left[0,\pi \right]. W przedziale tym cosinus jest funkcją malejącą (zatem różnowartościową), wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona na przedziale \left[-1;1\right] (czyli obrazie przedziału \left[0,\pi \right] przez funkcję \cos ).
- arcus tangens (arctg) jest funkcją odwrotną do funkcji tangens rozpatrywanej na przedziale \left(-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right). W przedziale tym tangens jest funkcją rosnącą (zatem różnowartościową), wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona w zbiorze \mathbb {R} (czyli obrazie przedziału \left(-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right) przez funkcję \operatorname {tg} ).
- arcus cotangens (arcctg) jest funkcją odwrotną do funkcji cotangens rozpatrywanej na przedziale \left(0,\pi \right). W przedziale tym cotangens jest funkcją malejącą (zatem różnowartościową), wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona w zbiorze \mathbb {R} (czyli obrazie przedziału \left(0,\pi \right) przez funkcję \operatorname {ctg} ).
- arcus secans (arcsec) jest funkcją odwrotną do funkcji secans rozpatrywanej na przedziale \left[0,\pi \right]. W przedziale tym secans jest funkcją rosnącą w każdym z przedziałów (zatem różnowartościową): \left[0,{\tfrac {\pi }{2}}\right), \left({\tfrac {\pi }{2}},\pi \right], wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona na przedziale \left(-\infty ,-1\right]\cup \left[1,+\infty \right) (czyli obrazie przedziału \left[0,\pi \right] przez funkcję \sec ).
- arcus cosecans (arccsc) jest funkcją odwrotną do funkcji cosecans rozpatrywanej na przedziale \left[-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right]. W przedziale tym cosecans jest funkcją malejącą w każdym z przedziałów (zatem różnowartościową): \left[-{\tfrac {\pi }{2}},0\right), \left(0,{\tfrac {\pi }{2}}\right], wobec czego ma funkcję odwrotną, która jest określona na przedziale \left(-\infty ,-1\right]\cup \left[1,+\infty \right) (czyli obrazie przedziału \left[-{\tfrac {\pi }{2}},{\tfrac {\pi }{2}}\right] przez funkcję \operatorname {cosec} ).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arkfunkcyjny

→ arkfunkcja

Patrz:arkfunkcja

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkona

skalisty przylądek w północnej części Rugii (największa wyspa Niemiec)

Arkona (niem. Kap Arkona) – skalisty przylądek w skrajnie północnej części Rugii (Meklemburgia-Pomorze Przednie).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arkosolium

nisza grobowa w ścianach katakumb wczesnochrześcijańskich; arcosolium

Arcosolium (łac. arcus - łuk + solium - miejsce wywyższone) – rodzaj grobu spotykany w okresie wczesnego chrześcijaństwa. Grób miał formę niszy z łukowym obramowaniem. Nisze wykuwano w katakumbach, umieszczano w przedsionkach cel lub portykach bazylik. Płyta nagrobna umieszczana była w pozycji poziomej.

Powstała w III wieku, a rozpowszechniła w IV wieku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arkowie

Arek z małżonką

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arka lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkoza

szara lub czerwonawa, bogata w skalenie odmiana piaskowca

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) geol. okruchowa skała osadowa, odmiana piaskowca bogata w skalenie;

Arkoza – odmiana piaskowca (arenitu) zawierająca co najmniej 20% skaleni:

- zazwyczaj słabo spojona spoiwem żelazistym skała osadowa;
- złożona głównie z ziaren kwarcu, miki i ziaren skaleni potasowych w ilości ponad 20% ogółu składników oraz ziarn litycznych;
- zabarwienie najczęściej różowe, czerwonawe lub szare;
- struktura gruboziarnista, stopień obtoczenia ziaren oraz selekcji niski;
- może powstać w:
  - środowisku lądowym ze zwietrzeliny masywów granitoidów lub gnejsów bogatych w skalenie, w warunkach klimatu suchego lub zimnego. W takich warunkach zachodzi dezintegracja bez rozkładu chemicznego skaleni;
  - morzach przyległych do masywów granitowych lub gnejsowych mogą się tworzyć piaski arkozowe (zwłaszcza, gdy osady szybko się gromadzą i nie są przerabiane przez fale);
- tworzeniu się arkoz sprzyja krótki transport, gdyż w czasie dłuższego transportu skalenie mogą ulec roztarciu i rozkładowi.
- występowanie arkoz lub szarogłazów o dużych miąższościach wskazuje na intensywną erozję i szybką sedymentację.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkozowy

→ arkoza

Patrz:arkoza

#### Źródła:

SJP.pl

# Arktogea

obszar zoogeograficzny obejmujący Eurazję, Amerykę Północną i Afrykę

Arktogea – w zoogeografii jedno z państw zwierzęcych, obok Notogei, Neogei i Antarktis. Obejmuje Amerykę Północną, Eurazję i Afrykę.

Arktogea dzieli się na następujące krainy zoogeograficzne:

- holarktyczna
  - palearktyczna
  - nearktyczna
- etiopska
- orientalna

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arktur

czwarta co do jasności gwiazda na nocnym niebie

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy, nazwa własna

(1.1) astr. najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza, jedna z najjaśniejszych gwiazd na niebie;

Arktur (α Boo, Alfa Boötis) – najjaśniejsza gwiazda w gwiazdozbiorze Wolarza o obserwowanej wielkości gwiazdowej −0,04m. Czwarta co do jasności gwiazda na nocnym niebie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arktyczny

związany z obszarami wokół bieguna północnego

przymiotnik

(1.1) związany z obszarami położonymi wokół bieguna północnego

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arktyka

lądy i morza wokół bieguna północnego

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. obszar Ziemi otaczający biegun północny;

Arktyka – obszar Ziemi otaczający biegun północny. Jej granice określa się na różne sposoby.

Według definicji klimatyczno-ekologicznej wyznacza ją lipcowa izoterma +10 °C, która w przybliżeniu pokrywa się również z północną granicą wegetacji drzew. Według innej, Arktykę ogranicza koło podbiegunowe północne, co jednak sprawia, że w jej obrębie znajdują się również duże obszary Norwegii i Szwecji o dość umiarkowanym klimacie. Arktyka obejmuje części Rosji, Kanady, Norwegii, Szwecji, Finlandii, Alaskę (Stany Zjednoczone), Grenlandię (terytorium duńskie), Islandię oraz Ocean Arktyczny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkubalista

wielka kusza na podwoziu, służąca do miotania ciężkich pocisków

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkus

arkada wymodelowana w żywopłocie lub brama w postaci arkady, będąca ogrodowym elementem dekoracyjnym

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) ogrod. brama uformowana z żywopłotu

(1.2) brama triumfalna

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkusik

mały arkusz

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od: arkusz

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arkusikowy

przymiotnik od: arkusik

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkusz

1. cienka warstwa określonego materiału o ustalonym formacie;
2. wykaz, zestawienie czegoś w danej formie;
3. arkusz kalkulacyjny - aplikacja służąca wykonywaniu obliczeń i kalkulacji między wartościami z wierszy i kolumn wyświetlanej na ekranie tabeli

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) płaski, kwadratowy albo prostokątny fragment jakiegoś materiału, np. papieru, blachy itp.

- w informatyce jest arkusz kalkulacyjny,
- w poligrafii są:
  - arkusz autorski,
  - arkusz drukarski,
  - arkusz wydawniczy,
- w mowie potocznej najczęściej występuje jako określenie prostokątnego fragmentu sztywnego materiału (np. arkusz blachy, arkusz tektury).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arkuszewski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arkuszowy

związany z arkuszem

przymiotnik

(1.1) związany z arkuszem, dotyczący arkusza, mający postać arkusza

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arlberski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z przełęczą Arlberg, dotyczący regionu Arlberg

#### Źródła:

Wiktionary

# Arleciny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arlety lub z nią związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arlekin

1. postać z włoskiej komedii;
2. przenośnie pajac, błazen

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) szt. teatr. komediowy pajac, typ postaci z ludowej włoskiej commedia dell’arte;

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) kynol. typ umaszczenia u psa o ciemnych plamach na białej sierści;

(2.2) kynol. pies o umaszczeniu typu arlekin (2.1)

Arlekin (wł. Arlecchino) – postać błazna w czarnej masce „komicznej”, ubranego w kostium zszyty z kolorowych trójkątów albo rombów. Od końca XVII wieku Arlekin jest jedną z postaci włoskiej commedii dell’arte. Jego przyjacielem jest Brighella, a miłością Kolombina. Jako wiecznie zakochany, sprytny służący, często wpędza swego pana lub siebie w tarapaty.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arlekinada

1. rodzaj komedii z arlekinem w roli głównej;
2. przenośnie: błaznowanie, wygłupianie się, żartowanie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) figle błazeńskie, błaznowanie

(1.2) teatr. krótka pantomima, której główną postacią jest arlekin

Arlekinada – ogólnopolski Festiwal Małych Form Teatralnych, odbywający się co roku w Inowrocławiu w sali tamtejszego Teatru Miejskiego.

Pierwsza Arlekinada odbyła się w roku 2003, od III edycji Festiwal ma zasięg ogólnopolski.Festiwal skierowany jest do amatorskich, młodzieżowych zespołów teatralnych, działających przy szkołach ponadgimnazjalnych, domach kultury, instytucjach kulturalno-oświatowych. Arlekinada jest spotkaniem zespołów teatralnych małych form (teatrów dramatycznych, kabaretów, teatrów wizji i ruchu, teatrów poezji i innych).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arlekinek

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) syst. zool. nazwa systematyczna|Scotomanes|Dobson|ref=tak., rodzaj nietoperzy z plemięemienia wieczorków

(1.2) zool. nietoperz z rodzaju arlekinków (1.1)

#### Źródła:

Wiktionary

# Arlekinka

suka rasy dog arlekin

#### Źródła:

SJP.pl

# Arlekinowy

związany z arlekinem

#### Źródła:

SJP.pl

# Arlekiński

związany z arlekinem

przymiotnik

(1.1) związany z arlekinem, dotyczący arlekina, taki jak arlekin

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arlena

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Arlena – imię żeńskie, którego pochodzenie jest niepewne. Być może wywodzi się od Arlene, co oznacza w języku irlandzkim „gwarancję, zobowiązanie”. Imię to może być też skróconą formą imion żeńskich kończących się na -arlena, np. Marlena. Istnieje też hipoteza, jakoby imię to miało być wariantem Arline, imienia prawdopodobnie wymyślonego przez mało znanego kompozytora irlandzkiego Michaela Williama Balfego dla głównej bohaterki najbardziej znanej jego opery „Czeszka” (The Bohemian girl).

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arles

[czytaj: arl] miasto we Francji

Arles (prowan. Arle) – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Delta Rodanu, nad rzeką Rodan. W średniowieczu stolica królestwa.

Według danych na rok 2018 gminę zamieszkiwało 51 831 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 68.6 osób/km² (wśród 963 gmin regionu Prowansja-Alpy-W. Lazurowe Arles plasuje się na 9. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 1.). W mieście znajduje się stacja kolejowa Gare d’Arles.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arleta

imię żeńskie

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) imię|polski|ż.;

Arleta, Arletta – imię żeńskie zapożyczone z francuskiego; powstało prawdopodobnie jako zdrobnienie germańskiego imienia Carletta (Karletta), żeńskiej formy imienia Karl (Karol).

Arleta imieniny obchodzi 3 stycznia, 11 kwietnia, 13 kwietnia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arletta

imię żeńskie

Arleta, Arletta – imię żeńskie zapożyczone z francuskiego; powstało prawdopodobnie jako zdrobnienie germańskiego imienia Carletta (Karletta), żeńskiej formy imienia Karl (Karol).

Arleta imieniny obchodzi 3 stycznia, 11 kwietnia, 13 kwietnia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arm.

skrót od: armia

#### Źródła:

SJP.pl

# Armada

wielka flota wojenna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mors. wojsk. wielka flota wojenna

(1.2) hist. flota wysłana przez Filipa II hiszpańskiego przeciw Anglii w 1588

Żegluga:

- Armada w różnych językach oznacza zgromadzenie okrętów lub statków, jachtów itp.
  - Wielka Armada – XVI-wieczna hiszpańska flota wojenna
  - Armada Española – Hiszpańska Flota Wojenna
  - HMS Armada – dwa okręty floty angielskiej

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armageddon

armagedon; przenośnie:
1. najgorsza z możliwych, tragiczna sytuacja;
2. zagłada, totalna katastrofa

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zob. Armagedon.

- Har-Magedon, Armageddon – miejsce ostatecznej bitwy dobra i zła wspomniane w Apokalipsie św. Jana

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armagedon

armageddon; przenośnie:
1. najgorsza z możliwych, tragiczna sytuacja;
2. zagłada, totalna katastrofa

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rel. miejsce, w którym przy końcu świata odbędzie się bitwa między narodami;

(1.2) przen. pot. straszna klęska, zniszczenie

- Har-Magedon, Armageddon – miejsce ostatecznej bitwy dobra i zła wspomniane w Apokalipsie św. Jana

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armagnac

[czytaj: armaNIAK] napój alkoholowy o wyrazistym i szorstkim smaku otrzymywany przez destylację wina, bezpośredni przodek koniaku; armaniak

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Armand

1. imię męskie;
2. nazwisko

Herman – imię męskie pochodzenia germańskiego. Wywodzi się od słowa oznaczającego „wojownik”. Innym jego wariantem jest Armin, natomiast nazwisko Menzel stanowi podwójne zdrobnienie imienia Hermann. W średniowiecznej Polsce odnotowywano polskie formy Jerzman i Jirzman.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Armani

nazwisko

Osoby

- Giorgio Armani (ur. 1934)
- Horacio Armani (ur. 1925) – argentyński dziennikarz, pisarz

Moda

- Giorgio Armani (dom mody)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Armaniaczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od armaniak

#### Źródła:

Wiktionary

# Armaniak

napój alkoholowy o wyrazistym i szorstkim smaku otrzymywany przez destylację wina, bezpośredni przodek koniaku; armagnac

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) kulin. winiak wytwarzany we francuskiej prowincji Armagnac;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armaria

w starożytności i średniowieczu: schowek w murze, szafa lub skrzynia do przechowywania broni i innych cennych przedmiotów: książek, dokumentów itp.; almaria

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. mebel do przechowywania szat lub sprzętów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armata

działo o długiej lufie i prostym torze lotu pocisku

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. działo o długiej lufie;

Armata – działo przeznaczone głównie do strzelania płaskotorowego, zazwyczaj do celów znajdujących się bezpośrednio w polu widzenia. Dawniej ogólne określenie dział różnego rodzaju.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armatka

zdrobnienie od armata, mała armatka

#### Źródła:

SJP.pl

# Armatkowy

przymiotnik od: armatka

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z armatką, dotyczący armatki

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armatni

przymiotnik od: armata

przymiotnik

(1.1) dotyczący armaty

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armatohaubica

działo łączące cechy armaty i haubicy; haubicoarmata

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. działo łączące cechy haubicy i armaty;

Haubicoarmata (armatohaubica) – działo łączące cechy haubicy i armaty, a więc zdolne zarówno do prowadzenia ognia stromotorowego jak i płaskotorowego. Obecnie na ogół utożsamiane z haubicami.

Działa tego typu są coraz częściej spotykane w uzbrojeniu współczesnych armii. Jej nowe konstrukcje zwane haubicami (np. 155 mm FH-70, 155 mm M198) są zwykle działami półautomatycznymi kalibru 105–203 mm.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armator

1. osoba lub firma wyposażająca i użytkująca własny lub cudzy statek;
2. dawniej: przedsiębiorca uzbrajający statek na swój koszt i wynajmujący go osobom prywatnym lub państwu; zbroiciel

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) żegl. osoba fizyczna albo prawna eksploatująca statek;

Armator – osoba (prawna lub fizyczna) eksploatująca własny lub wynajęty statek wodny. Zatrudnia kapitana i załogę oraz odpowiada cywilnie za zobowiązania wynikające z eksploatacji statku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armatorka

→ armator

Patrz:armator

#### Źródła:

SJP.pl

# Armatorski

dotyczący armatora

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z armatorem, dotyczący armatora

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armatura

1. ogół elementów stanowiących wyposażenie jakiegoś urządzenia lub instalacji;
2. dawniej także słowo o wielu innych znaczeniach, m.in. zbrojenie (w budownictwie), konstrukcja podtrzymująca rzeźbę (w sztuce), broń, uzbrojenie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pomocnicze wyposażenie pomieszczenia, maszyny, itp., umożliwiające jego właściwe wykorzystanie

(1.2) konstrukcja podtrzymująca elementy rzeźby, budynku lub witraża

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armaturowy

związany z armaturą

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z armaturą, dotyczący armatury

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armawir

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w Rosji, w Kraju Krasnodarskim, nad Kubaniem;

(1.2) geogr. adm. miasto w Armenii;

- Armawir – miasto w Rosji, w Kraju Krasnodarskim

W Armenii

- Armawir – miasto
- Armawir – prowincja
- Armawir – wieś

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Armawirski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Armawirem, dotyczący Armawiru

#### Źródła:

Wiktionary

# Armeńczyk

obywatel Armenii; Ormianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) obywatel Armenii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armenia

1. państwo w Azji ze stolicą w Erywaniu; Republika Armeńska;
2. miasto w Kolumbii

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. polit. państwo w Azji;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armenizm

wyraz, zwrot lub konstrukcja składniowa wzorowane na języku armeńskim (ormiańskim) albo z niego przejęte

#### Źródła:

SJP.pl

# Armenka

obywatelka Armenii; Ormianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) obywatelka Armenii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armenoidalny

typ armenoidalny - typ antropologiczny białej odmiany człowieka

#### Źródła:

SJP.pl

# Armeński

→ Armenia

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do Armenii

Patrz:Armenia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armia

1. ogół sił zbrojnych danego państwa; wojsko;
2. najwyższa jednostka operacyjna składająca się z kilku korpusów lub dywizji

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) określenie ogółu sił zbrojnych danego państwa;

(1.2) wojsk. określenie wojsk lądowych danego państwa, bez lotnictwa i marynarki wojennej (armia w tym znaczeniu może obejmować także lotnictwo wojsk lądowych)

(1.3) wojsk. jednostka organizacyjna wojska – związek operacyjny, składający się z kilku dywizji lub korpusów

- armia – wojsko, całe siły zbrojne danego państwa
- armia – w niektórych krajach określenie wojsk lądowych z wyłączeniem marynarki wojennej i sił powietrznych
- armia – związek operacyjny składający się z korpusów, dywizji i brygad

- Armia – grupa muzyczna
  - Armia – album grupy muzycznej Armia
- Armia – czasopismo

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armida

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) liter. w poemacie Jerozolima wyzwolona piękna czarodziejka i uwodzicielka bohaterów;

(1.2) rzad. imię|polski|ż.;

(1.3) astr. planetoida o numerze katalogowym 514;

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Armijka

zdrobnienie od: armia

#### Źródła:

SJP.pl

# Armijny

→ armia

przymiotnik relacyjny

(1.1) wojsk. związany z armią, dotyczący armii

Patrz:armia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armijo

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. armia

#### Źródła:

Wiktionary

# Armila

powierzchnia przypominająca kształtem dętkę rowerową; torus

#### Źródła:

SJP.pl

# Armilarium

dawniej: przyrząd do wyznaczani współrzędnych ciał niebieskich; sfera armilarna

#### Źródła:

SJP.pl

# Armilarny

sfera armilarna - przyrząd do wyznaczani współrzędnych ciał niebieskich

#### Źródła:

SJP.pl

# Armin

imię męskie

Armin – oboczna forma imienia Herman.

Armin imieniny obchodzi 17 marca, 7 kwietnia, 28 grudnia, według niemieckich źródeł 2 czerwca.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Armina

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. związek organiczny, wysoko toksyczny insektycyd fosforoorganiczny, potencjalny bojowy środek trujący;

Armina – fosforoorganiczny związek chemiczny, wysokotoksyczny insektycyd, potencjalny paralityczno-drgawkowy bojowy środek trujący.

Armina jest cieczą o wysokiej temperaturze wrzenia i gęstości 1,27 g/cm³. Rozpuszczalność w wodzie wynosi ok. 0,4 mg/dm³. Armina rozpuszcza się w rozpuszczalnikach organicznych. Wodne roztwory arminy nie ulegają hydrolizie nawet w temperaturze 100 °C.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arminia

niemiecki klub piłkarski z Bielefeld

#### Źródła:

SJP.pl

# Arminianie

protestancka grupa wyznaniowa, umiarkowany odłam kalwinizmu w Holandii; remonstranci

#### Źródła:

SJP.pl

# Arminianin

wyznawca arminianizmu

#### Źródła:

SJP.pl

# Arminianizm

sekta kalwińska odrzucająca predystynację i uzależniająca zbawienie człowieka od jego dobrych uczynków; remonstrantyzm

Arminianizm – pojęcie oznaczające zarówno tendencję teologiczną w kalwinizmie, jak i protestancki ruch religijny, których początek datuje się na przełom XVI i XVII wieku.

Powstanie arminianizmu wiąże się z działalnością Jakuba Harmenzsa (albo Arminiusa, według formy zlatynizowanej). Wystąpił on przeciwko właściwej dla kalwinizmu idei predestynacji. Podkreślał, że zbawienie jest darem, jaki Bóg proponuje każdemu, oraz że to sam człowiek przez swoją postawę może go dostąpić i określić swoją wieczność. Tak więc to obdarzony wolną wolą człowiek decyduje, jaki będzie jego los w wieczności.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arminianka

→ arminianin

Patrz:arminianin

#### Źródła:

SJP.pl

# Arminiański

→ arminianin

Patrz:arminianin

#### Źródła:

SJP.pl

# Arminius

Arminiusz (łac. Arminius, niem. Hermann der Cherusker, ur. 16 p.n.e., zm. 21 n.e.) – syn Sigimera, wodza germańskiego plemienia Cherusków.

#### Źródła:

Wikipedia

# Arminostwo

Armin z małżonką; Arminowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arminowie

Armin z małżonką; Arminostwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arminowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Armina lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Armistycjum

dawniej: rozejm, zawieszenie broni

#### Źródła:

SJP.pl

# Armonioso

[czytaj: armoniozo] określenie wykonawcze: harmonijnie

#### Źródła:

SJP.pl

# Armoryka

kraina w starożytnej Galii

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną;

Armoryka (łac. Armorica lub Aremorica, z celtyckiego are „nad” + mor „morze”) – kraina historyczna na terenie starożytnej Galii, obejmująca tereny między Loarą i Sekwaną, tj. późniejszą Bretanię i część Normandii. Zamieszkana przez kilka ludów celtyckich, m.in. Wenetów, Redonów, Namnetów i Unellów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Armorykański

→ Armoryka (kraina w starożytnej Galii)

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Armoryką, dotyczący Armoryki (historycznej krainy we Francji)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Armować

czasownik niedokonany

(1.1) daw. zbroić

czasownik zwrotny niedokonany armować się

(2.1) daw. zbroić się

#### Źródła:

Wiktionary

# Armowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|armować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Armstrong

nazwisko

## Geografia

### Kanada

- Armstrong – miasto w prowincji Kolumbia Brytyjska
- Armstrong – miasto w prowincji Ontario

### Stany Zjednoczone

- Armstrong – miasto w stanie Iowa, w hrabstwie Emmet
- Armstrong – miasto w stanie Missouri, w hrabstwie Howard
- Armstrong – miejscowość w stanie Oklahoma, w hrabstwie Bryan
- Gmina Armstrong (ang. Armstrong Township) w stanie Indiana, w hrabstwie Vanderburgh
- Gmina Armstrong (ang. Armstrong Township) w stanie Pensylwania, w hrabstwie Indiana
- Gmina Armstrong (ang. Armstrong Township) w stanie Pensylwania, w hrabstwie Lycoming
- Hrabstwo Armstrong w stanie Pensylwania
- Hrabstwo Armstrong w stanie Teksas

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arn

skrótowiec

(1.1) = polit. Arabski Ruch Narodowy

(1.2) = lotn. Port lotniczy Sztokholm-Arlanda

Arn – rzeka we Francji, przepływająca przez tereny departamentów Hérault oraz Tarn, o długości 45 km. Stanowi prawy dopływ rzeki Thoré.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arna

samica bawołu indyjskiego

- Arna – wieś w Grecji
- Arna – gmina w Norwegii
  - Arna – stacja kolejowa w Norwegii
- Arna – wieś w Syrii
- Arna – stolica tytularna, stolica historycznej diecezji w Italii

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arnautka

gatunek jarej pszenicy

#### Źródła:

SJP.pl

# Arndt

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arne

skandynawskie imię męskie

Arne – wieś w Anglii, w hrabstwie Dorset, w dystrykcie (unitary authority) Dorset. Leży 28 km na wschód od miasta Dorchester i 162 km na południowy zachód od Londynu. W 2001 miejscowość liczyła 1344 mieszkańców.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arnhem

[czytaj: ARnem] miasto w Holandii

Arnhem (niem. Arnheim) – miasto we wschodniej Holandii nad Dolnym Renem (Nederrijn), stolica prowincji Geldria. Arnhem z liczbą 152 506 mieszkańców jest częścią zespołu miejskiego Arnhem-Nijmegen, aglomeracji z 736 000 mieszkańców.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arnhemski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arnhem (miastem w Holandii)

#### Źródła:

Wiktionary

# Arni

zwierzę o dużych, półksiężycowato wygiętych rogach, żyjące w znacznych pod względem liczby sztuk stadach, w bagnistych okolicach południowej i wschodniej Azji; bawół indyjski

Grecja

- Arni – gmina

Szwajcaria

- Arni – gmina w kantonie Argowia, w okręgu Bremgarten
- Arni – gmina w kantonie Berno, w okręgu Bern-Mittelland

Inne

- Caroline Arni – szwajcarska socjolog
- Arni − postać biblijna, syn Chesrona, przodek króla Dawida
- arni – arni azjatycki, bawół indyjski
- Árni – islandzkie imię

Zobacz też

- Arnie

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arnika

1. roślina o właściwościach leczniczych i trujących, w Polsce chroniona; kupalnik; pomornik;
2. leczniczy wyciąg z arniki

Arnika (Arnica L.) – rodzaj roślin należących do rodziny astrowatych. Należy do niego 31 gatunków roślin. Przedstawiciele tego rodzaju występują głównie na terenie Ameryki Północnej, tylko dwa gatunki pochodzą z Eurazji (A. montana, A. angustifolia). Rośliny te rosną głównie w górach, sięgają także strefy arktycznej na północy. We florze Polski występuje tylko jeden gatunek – arnika górska Arnica montana.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arnikowy

związany z arniką

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arniką, dotyczący arniki

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arno

rzeka we Włoszech

- Arno – rzeka we Włoszech
- Arno – atol na Wyspach Marshalla
- Arno – brydżowy system licytacyjny
- Arno – zespół wyścigowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arnold

imię męskie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

## Osoby

### o imieniu Arnold

- Arnold – imię męskie
- Arnold (zm. 1186) – biskup poznański
- Arnold (zm. 1211) – biskup poznański
- Arnold I (zm. ok. 1147) – hrabia Kleve
- Arnold I – hrabia Loon
- Arnold IV – hrabia Loon
- Arnold (XII/XIII w.) – wojewoda mazowiecki
- Arnold (zm. 1380?) – opat benedyktyński
- Arnold (1410–1473) – książę Geldrii
- Arnold (zm. między 1191 a 1198) – benedyktyn, opat Mogilna, a następnie biskup lubuski
- Arnold – kasztelan wyszogrodzki, potem wojewoda świecki

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arnolda

imię żeńskie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arnoldki

środowiskowo: wyciskanie sztangielek w górę połączone z obrotem nadgarstków

#### Źródła:

SJP.pl

# Arnoldostwo

Arnold z małżonką; Arnoldowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arnoldowa

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) przest. żona Arnolda

forma przymiotnika.

(2.1) ż. lp. od: Arnoldowy

#### Źródła:

Wiktionary

# Arnoldowie

Arnold z małżonką; Arnoldostwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arnoldowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arnolda lub z nim związany

przymiotnik dzierżawczy

(1.1) przest. gwara. należący do Arnolda

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arnoldson

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arnoldziny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arnoldy lub z nią związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arnolf

Arnulf, Arnolf – imię męskie pochodzenia germańskiego. Pierwszy człon imienia stanowi arn – staro-wysoko-niemiecki (stwniem.)-frankoński, średnio-dolno-niemiecki (śrdniem.) arn („orzeł”); drugim członem jest wolf – germ. wulfa > wolfa („wilk”); stwniem. wolf. Formy z -ulf są odbiciem zromanizowanego germ. -wulf. Wariantami drugiego członu są: -wulf, który stanowi kontynuację najstarszej, germańskiej formy, zachowanej w śrdniem. i dolnoniemiecki (dniem.), oraz -wolf, kontynuacja młodszej formy germańskiej, przejętej przez stwniem., średnio-wysoko-niemiecki (śrwniem.) i nowoniemiecki. Imię to notowane było w Polsce już w średniowieczu, w formie (Arnolf) (1219), Arnolfus (Arnulf) (1435). Niektóre możliwe staropolskie zdrobnienia: Arnek, Arnko.

#### Źródła:

Wikipedia

# Arnon

Francja:

- Arnon – rzeka, dopływ Cher

Jordania:

- Arnon – historyczna nazwa strumienia Wadi al-Maudżib

Szwajcaria:

- Arnon – rzeka, dopływ Lac de Neuchâtel

Osoby:

- Abraham Arnon – żydowski pedagog
- Baruch Arnon – żydowski pianista
- Daniel Arnon – amerykański fizjolog roślin
- Izaak Arnon – żydowski agronom
- Jigal Arnon – żydowski prawnik
- Poj Arnon – tajski reżyser
- Rut Arnon – żydowska biochemiczka

#### Źródła:

Wikipedia

# Arnosz

imię męskie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arnota

arnota właściwa - gatunek niewielkiego, okrytozalążkowego drzewa z rodziny arnotowatych, rosnącego w Ameryce Środkowej i na Hawajach; drzewko orleańskie, orlean

#### Źródła:

SJP.pl

# Arnotowate

o cechach arnotowatych (rodzina roślin)

Arnotowate (Bixaceae Link) – rodzina roślin należąca według systemu APG do rzędu ślazowców, według starszych systemów klasyfikacyjnych (np. system Cronquista 1981) do rzędu fiołkowców (Violaleles). Zmieniał się również zakres rodziny, dawniej często ograniczanej do samego rodzaju arnota (Bixa), zwłaszcza w systemach preferujących wyróżnianie licznych i wąsko definiowanych rodzin i rzędów (np. system Takhtajana z 1997). W szerszym ujęciu zaliczane są tu 4 rodzaje z ponad 20 gatunkami. Rośliny te występują na różnych kontynentach w strefie międzyzwrotnikowej, przy czym najbardziej zróżnicowane są w Ameryce Środkowej i Południowej, gdzie rosną przedstawiciele rodzajów Amoreuxia, Bixa i Cochlospermum, gatunki z tego ostatniego rosną także w tropikach Afryki, Azji południowej i Australii północnej. Rodzaj Diegodendron jest endemiczny dla Madagaskaru.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arnotowaty

o cechach arnotowatych (rodzina roślin)

przymiotnik

(1.1) bot. o cechach roślin z rodziny arnotowatych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aro

rodzaj dużej papugi

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) samochód marki ARO

forma rzeczownika|rodzaj=żeński.

(2.1) W. lp. od: ara

- ARO – rumuńskie przedsiębiorstwo branży motoryzacyjnej
- Årø – duńska cieśnina
- ARO (aktywność reninowa osocza) – badanie laboratoryjne
- Aro – sieć handlowa
- ARO – niemiecki konstruktor samochodów wyścigowych
- Aro – polski raper

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arogancja

wyrażanie przesadnej, pyszałkowatej, bezczelnej pewności siebie połączone z ostentacyjnym lekceważeniem innych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pewność siebie połączona z lekceważeniem innych, odnoszenie się do kogoś z nonszalancją, wywyższanie się

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arogancki

butny, zuchwały, lekceważący innych, odznaczający się arogancją (np. arogancki szef, aroganckie zachowanie)

przymiotnik

(1.1) książk. taki, którego cechą jest arogancja

(1.2) książk. będący oznaką arogancji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arogancko

przysłówek

(1.1) w sposób arogancki

#### Źródła:

Wiktionary

# Aroganckość

→ arogancki

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest aroganckie; cecha tych, którzy są aroganccy

Patrz:arogancki

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arogant

człowiek lekceważący innych, zachowujący się arogancko; impertynent

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek arogancki, zuchwały

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arogantka

→ arogant

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta arogancka, zuchwała

Patrz:arogant

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arom

dawniej: miła woń, przyjemny zapach; aromat

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromacik

zdrobnienie od: aromat

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od aromat

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aromamarketing

marketing z użyciem zapachów; aromarketing

Marketing zapachowy, aromamarketing – koncepcja marketingu sensorycznego polegająca na aromatyzowaniu pomieszczeń firmy. Podstawowym zadaniem aromamarketingu jest stworzenie przyjemnej, prozakupowej atmosfery w miejscu sprzedaży oraz w punktach obsługi klienta. Aromamarketing jest narzędziem wspomagającym komunikaty budujące wizerunek marki. Odpowiednio dobrany zapach sprawia, że klienci identyfikują firmę jako bardziej ekskluzywną, sprzedającą produkty o wyższej jakości.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aromamarketingowy

→ aromamarketing

Patrz:aromamarketing

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromantyczny

taki, który nie odczuwa pociągu romantycznego

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromarketing

marketing z użyciem zapachów; aromamarketing

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromat

1. przyjemny zapach;
2. przyprawa do ciast (zwykle jako olejek zapachowy);
3. zwykle w liczbie mnogiej: aromaty - substancje, olejki, kadzidła wydzielające mocną woń

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zapach sprawiający przyjemność

Zapach (łac. olfactus, ang. odor lub odour, smell, fr. odeur, niem. Geruch) – w najogólniejszym sensie:

- cecha związków chemicznych lub ich mieszanin (odorantów), polegająca na zdolności do pobudzania narządu węchu, czyli odgrywania roli bodźców wywołujących wrażenia (mówimy np. „Aminy mają zapach rybi”),
- wrażenie węchowe, odbierane w wyniku działania chemicznego bodźca (mówimy np. „Czuję jakiś ładny zapach”).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aromaterapeuta

specjalista stosujący aromaterapię (leczący za pomocą olejków eterycznych); aromatoterapeuta

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromaterapeutka

→ aromaterapeuta; aromatoterapeutka

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromaterapeutyczny

związany z aromaterapią (np. seans aromaterapeutyczny, kominek aromaterapeutyczny); aromatoterapeutyczny

przymiotnik

(1.1) związany z aromaterapią

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aromaterapia

leczenie zapachami; aromatoterapia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. leczenie substancjami zapachowymi poprzez inhalacje lub przez ich kontakt ze skórą (wcieranie, kąpiel);

Aromaterapia – wykorzystywanie materiałów roślinnych i aromatycznych olejów roślinnych, w tym olejków eterycznych do poprawy psychicznego lub fizycznego samopoczucia. W medycynie niekonwencjonalnej bywa stosowana jako uzupełnienie terapii lub jako forma medycyny alternatywnej. Dodatkowe leczenie może być oferowane, wraz ze standardowym leczeniem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aromatoterapeuta

specjalista stosujący aromatoterapię (leczący za pomocą olejków eterycznych); aromaterapeuta

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromatoterapeutka

→ aromatoterapeuta; aromaterapeutka

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromatoterapeutyczny

związany z aromatoterapią (np. seans aromatoterapeutyczny, kominek aromatoterapeutyczny); aromaterapeutyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromatoterapia

leczenie zapachami; aromaterapia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zob. aromaterapia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aromatowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z aromatem, dotyczący aromatu

#### Źródła:

Wiktionary

# Aromaty

1. przyjemny zapach;
2. przyprawa do ciast (zwykle jako olejek zapachowy);
3. zwykle w liczbie mnogiej: aromaty - substancje, olejki, kadzidła wydzielające mocną woń

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aromatyczniej

stopień wyższy od przysłówka: aromatycznie

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromatyczniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: aromatyczny; bardziej aromatyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromatyczno-Smakowy

związany zarówno z aromatem, jak i ze smakiem (np. przyprawy aromatyczno-smakowe)

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromatyczność

występowanie sprzężonego cyklicznego układu wiązań podwójnych (pierścień aromatyczny) w związkach chemicznych (związki aromatyczne)

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest aromatyczne

Aromatyczność – zjawisko występowania sprzężonego cyklicznego układu wiązań podwójnych, wykazujących efekt delokalizacji elektronów π. Ilościowa ocena stopnia aromatyczności określana jest przez wartość energii rezonansowej. Aromatyczność powoduje zwiększoną stabilność termodynamiczną cząsteczki związku chemicznego.

Warunki aromatyczności

- budowa pierścieniowa
- koplanarność (współpłaszczyznowość) atomów tworzących układ atomów (atomy o hybrydyzacji sp2)
- obecność w pierścieniu 4n+2 zdelokalizowanych elektronów π, gdzie n – liczba naturalna (tzw. reguła Hückla; obowiązuje dla n=0–5)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aromatyczny

mający przyjemny zapach (np. aromatyczne zioła, aromatyczna herbata)

przymiotnik

(1.1) mający silny, miły zapach

(1.2) o wyraźnym, bogatym smaku

(1.3) chem. o cyklicznych węglowodorach: taki, w którym istnieje sprzężone wiązanie wielokrotne, czyli zamknięty układ naprzemiennie położonych wiązań podwójnych i pojedynczych między atomami węgla

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aromatyzacja

nadawanie czemuś (zwłaszcza produktom spożywczym) odpowiedniego zapachu, dodawanie odpowiednich aromatycznych substancji zapachowych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) proces nasycania czegoś aromatem

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aromatyzacyjny

przymiotnik od: aromatyzacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromatyzer

1. środek aromatyzujący;
2. zwykle w liczbie mnogiej: bakteria mlekowa, która produkuje substancje nadające przyjemny zapach produktom mlecznym

- aromatyzer – substancja nadająca aromat
- aromatyzer – urządzenie rozpylające substancje aromatyzujące, np. za pomocą ultradźwięków
- aromatyzery – bakterie mlekowe wytwarzające substancje o przyjemnym zapachu

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aromatyzować

nadawać czemuś (zwłaszcza produktom spożywczym) odpowiedni zapach, dodawać odpowiednie aromatyczne substancje zapachowe

czasownik przechodni niedokonany (dk. zaromatyzować)

(1.1) chem. nadawać zapachu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aromatyzowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) spoż. kosmet. dodawanie do czegoś aromatów w celu nadania jakiegoś zapachu

(1.2) chem. proces otrzymywania związków aromatycznych z innych związków organicznych

#### Źródła:

Wiktionary

# Aromorfoza

Aromorfoza – termin wprowadzony przez Aleksieja Siewiercowa na określenie kluczowej innowacji w rozwoju istot żywych – istotnych zmian w budowie i funkcjonowaniu organizmów, podnoszące je na wyższy poziom rozwoju ewolucyjnego, umożliwiające opanowanie nowych środowisk (w odróżnieniu od drobnych zmian przystosowawczych, dla których zaproponował termin idioadaptacja).

#### Źródła:

Wikipedia

# Aromun

członek grupy etnicznej zamieszkującej południowo-wschodnią Europę

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromuni

1. mieszkańcy górskich regionów południowo-wschodniej Macedonii, północnej Grecji i południowej Albanii;
2. południowe odgałęzienie Rumunów

Arumuni, Aromuni – zbiorcza nazwa obejmująca różne romańskojęzyczne grupy etniczne zamieszkujące Bałkany. Liczebność grupy to około 200 tysięcy osób.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aromunka

członkini grupy etnicznej zamieszkującej południowo-wschodnią Europę

#### Źródła:

SJP.pl

# Aromuński

związany z Aromunami, grupą etniczną

#### Źródła:

SJP.pl

# Aron

roślina z rodziny obrazkowatych; obrazkowiec, obrazki plamiste

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

- Aron (zm. 1059) – biskup krakowski, arcybiskup, pierwszy opat benedyktynów tynieckich
- Aron (talmudysta) (1750–1806) – uczony talmudysta
- Raymond Aron (1905–1983) – francuski socjolog
- Aron – miejscowość i gmina we Francji
- Aron – Pokémon
- Aron – imię męskie
- Aron – roślina z rodziny obrazkowatych
- Aron – rzeka we Francji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aronia

krzew z rodziny różowatych o białych lub różowych kwiatach i jagodowych owocach z dużą ilością witamin

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Aronia|ref=tak., krzew o małych, białych lub czerwonych kwiatach i drobnych, granatowych lub czerwonych owocach o słodko-cierpkim smaku;

(1.2) spoż. owoc aronii (1.1) używany głównie na przetwory

Aronia (Aronia Medik.) – rodzaj roślin z rodziny różowatych. Obejmuje dwa gatunki i mieszańca między nimi. Rośliny te występują w naturze we wschodniej części Ameryki Północnej – od Nowej Fundlandii i Ontario po Florydę i Teksas. Rosną tam w wilgotnych i bagiennych lasach oraz na mokradłach. Kwiaty zapylane są zwykle przez pszczoły, przy czym rośliny te zdolne są do tworzenia nasion zarówno w wyniku zapylenia krzyżowego, samopylności, jak i apomiksji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aroniówka

nalewka z aronii

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kulin. nalewka z aronii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aroniowy

→ aronia

Patrz:aronia

#### Źródła:

SJP.pl

# Aronowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arona lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arosa

#### Źródła:

Wikipedia

# Arotron

gatunek ryby z rodziny rozdymkowatych

Arotron wielki, arotron, arotron rdzawy (Arothron stellatus) – gatunek morskiej ryby rozdymkokształtnej z rodziny rozdymkowatych (Tetraodontidae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arowana

arowana azjatycka - gatunek akwariowej ryby z rzędu kostnojęzykokształtnych

#### Źródła:

SJP.pl

# Arowanokształtne

rząd ryb promieniopłetwych; kostnojęzykokształtne, arapaimokształtne

Kostnojęzykokształtne, arowanokształtne, arapaimokształtne (Osteoglossiformes) – rząd ryb promieniopłetwych (Actinopterygii) o wielu prymitywnych cechach budowy, zamieszkujących wody słodkowodne całego świata, głównie w obszarach tropikalnych. Większość gatunków prowadzi drapieżny tryb życia. Najstarsze otolity pochodzą z mastrychtu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arowy

→ ar

Patrz:ar

#### Źródła:

SJP.pl

# Arpa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) żegl. morski radarowy system antykolizyjny

Arpa (hy.) lub Arpaçay (az.) – rzeka w Armenii i w Azerbejdżanie. Bierze początek w Górach Zangezurskich, na wysokości 2985 m n.p.m. Uchodzi lewostronnie do Araksu, na wysokości 780 m n.p.m.

Ma 126 km lub 128 km długości. Zlewnia zajmuje powierzchnię 2630 km².

Wykorzystywana w rolnictwie do nawadniania, przez co latem dolny jej odcinek wysycha i nie dopływa do Araksu.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arpad

członek dynastii węgierskich książąt (889-1001) i królów (1001-1301)

Arpad (ur. ok. 845–850, zm. 907?) – wódz węgierski, protoplasta dynastii Arpadów. Przeszedł na czele Madziarów przez Przełęcz Werecką na tereny zwane obecnie Niziną Węgierską rozpoczynając w ten sposób proces osiedlania się na terenie Panonii.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arpadowie

dynastia panująca na Węgrzech do 1301 roku

Arpadowie (rzadziej Arpadzi, czasem: dynastia Arpadowiczów) – dynastia książąt (889–1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arpadowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arpada lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arpedżio

wykonanie akordu przez branie poszczególnych jego dźwięków w szybkim tempie; arpeggio

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) muz. zob. arpeggio.

Arpeggio (wł.) – sposób wykonywania współbrzmień mający charakter ozdobnika, zaznaczany pionową linią falistą, poprzedzającą akord.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arpedżiowy

związany z arpedżiem

#### Źródła:

SJP.pl

# Arpeggio

[czytaj: arpedżio] wykonanie akordu przez branie poszczególnych jego dźwięków w szybkim tempie; arpedżio

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) muz. sposób wykonania akordu na instrumencie muzycznym polegający na zagraniu składowych dźwięków jeden po drugim, zaczynając od najniższego tonu;

(1.2) muz. akord zagrany w formie arpeggia (1.1)

Arpeggio (wł.) – sposób wykonywania współbrzmień mający charakter ozdobnika, zaznaczany pionową linią falistą, poprzedzającą akord.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arpeggione

[czytaj: arpedżione] strunowy instrument muzyczny łączący cechy gitary i wiolonczeli; gitara miłosna, gitara-wionczela

Arpeggione, wiolonczela gitarowa, gitara miłosna, gitaro-wiolonczela – dawny instrument muzyczny z grupy smyczkowych. Podobny do wiolonczeli, ale z gładko profilowaną talią w gruszkowatym pudle rezonansowym. Miał szeroką szyjkę wyposażoną w 24 metalowe progi, oraz 6 strun. Strojony był jak gitara: E, A, d, g, h, e1. Podczas gry trzymany był między kolanami, jak viola da gamba. Najbardziej znanym utworem skomponowanym dla arpeggione jest Sonata a-moll „Arpeggione” Franza Schuberta, od której instrument przyjął swoją nazwę.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arpeggiowy

przymiotnik od: arpeggio

#### Źródła:

SJP.pl

# Arpitański

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arpitanią, dotyczący Arpitanii

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język arpitański;

#### Źródła:

Wiktionary

# Arquette

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arr

wykrzyknik

(1.1) okrzyk piracki

#### Źródła:

Wiktionary

# Arran

brytyjska wyspa u zachodnich wybrzeży Szkocji

Arran (gael. Eilean Arainn) – wyspa w zachodniej Szkocji, położona w zatoce Firth of Clyde. Jej powierzchnia wynosi 427 km², a liczba mieszkańców - 5058 (2001). Arran jest 7. co do wielkości szkocką wyspą i 9. w kolei z otaczających Wielką Brytanię (wyłączając Irlandię). Pod względem administracyjnym wyspa należy do jednostki North Ayrshire, a historycznie – do hrabstwa Buteshire.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arrangement

[czytaj: arąŻMĄ] częściowo improwizowana aranżacja muzyki rozrywkowej

#### Źródła:

SJP.pl

# Arras

tkanina dekoracyjna na ścianę, tkana z cienkich nici wełnianych i jedwabnych, często z dodatkiem nici złotych

rzeczownik, rodzaj nijaki lub męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto i gmina w północnej Francji;

- Arras – miasto i gmina we Francji
- Arras – okręg (arrondissement) we Francji
- Arras – wieś w Albanii w okręgu Dibra, w gminie Arras
- arras – rodzaj tkaniny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arraski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arras, dotyczący Arras

#### Źródła:

Wiktionary

# Arrasowy

związany z arrasem

przymiotnik

(1.1) związany z arrasem, dotyczący arrasów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arrau

gatunek słodkowodnego żółwia z Ameryki Południowej

Arrau (Podocnemis expansa) – gatunek żółwia z rodziny Podocnemididae. To największy amerykański żółw z podrzędu żółwi bokoszyjnych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arrenotokia

w biologii: rodzaj partenogenezy, w trakcie której z niezapłodnionych komórek jajowych rozwijają się wyłącznie samce (np. trutnie pszczoły miodnej); arhenotokia, arrhenotokia

Arrenotokia, arhenotokia, arrhenotokia – forma dzieworództwa (partenogenezy), w której z niezapłodnionych komórek jajowych rozwijają się samce. Dokładny zakres pojęciowy tego terminu różni się w zależności od autora. Arrenotokia może ograniczać się do powstawania haploidalnych samców bądź też obejmować również powstawanie samców diploidalnych o trwale nieaktywnym jednym z zestawów chromosomów (parahaploidalność), może też określać wszystkie przypadki, gdy samiec powstaje z udziałem partenogenezy (np. mszyce, wśród których samce są diploidami X0). Jednak kiedy zarówno samce, jak i samice powstają z niezapłodnionych jaj, używa się zwykle terminu „deuterotokia”. Arrenotokia występuje między innymi u owadów błonkoskrzydłych i wciornastków.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arrhenotokia

w biologii: rodzaj partenogenezy, w trakcie której z niezapłodnionych komórek jajowych rozwijają się wyłącznie samce (np. trutnie pszczoły miodnej); arhenotokia, arrenotokia

#### Źródła:

SJP.pl

# Arriba

miasto w USA

Arriba – miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kolorado, w hrabstwie Lincoln.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arrow

## Ludzie

- Gilbert John Arrow (1873–1948) – angielski entomolog
- Kenneth Arrow – ekonomista amerykański, laureat Nagrody Nobla
- Michelle Arrow – australijska historyk

## Inne

- Chetz-2 (Arrow-2) – naziemny rakietowy system antybalistyczny
- Arrow – amerykański serial przygodowy, emitowany od 2012 roku na stacji The CW.

#### Źródła:

Wikipedia

# Arrozacja

podwyższenie kwoty lub przedłużenie terminu pożyczki pod warunkiem dopłaty

Arrozacja – podwyższenie lub odnawianie pożyczki polegające na uzależnieniu uznania dawnej pożyczki od dopłaty do obligacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsa

akcentowana sylaba w metryce antycznej

Arsa (gr. ἄρσις [ársis] – ’podniesienie’) – w poezji antycznej jest to mocniejsza część stopy wierszowej. Druga, słabsza część stopy wierszowej nazywana jest tezą.

Nazwa wywodzi się od „podniesienia” stopy w tańcu, któremu towarzyszył śpiew – arsa była tą sylabą (czy też częścią) stopy wierszowej, która była śpiewana w chwili, kiedy tancerz odrywał własną stopę od ziemi. W związku z tym arsa była początkowo właśnie słabszą rytmicznie częścią stopy wierszowej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsakes

rzeczownik, rodzaj męski, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m. (noszone m.in. przez królów Partów)

Arsakes (koine Αρσακης, od irań. Aršak) (? – zm. pomiędzy 217 a 214 p.n.e.) – wódz plemienia Parnów i pierwszy król Partów, eponimiczny założyciel dynastii Arsacydów.

W związku ze skąpą liczbą źródeł na temat wczesnej historii Arsacydów postać Arsakesa do dzisiaj jest przedmiotem kontrowersji wśród iranistów. Według dawniejszej historiografii miał on rządzić Parnami do ok. r. 248 p.n.e., potem zaś miał go zastąpić jego brat Tiridates I, a następnie syn tego ostatniego Artabanus I. Większość współczesnych historyków, przede wszystkim na skutek argumentacji Józefa Wolskiego, przyjmuje jednak, że w czasie rzekomego panowania Tiridatesa Parnami w rzeczywistości nadal rządził Arsakes, po nim zaś nastąpił jego syn, Arsakes II. Oprócz sprzeczności antycznych źródeł sprawę komplikuje w szczególności fakt, że wszyscy partyjscy władcy nosili imię Arsakes jako tytuł honorowy, i co więcej to nim właśnie, a nie swoimi właściwymi imionami, posługiwali się na swoich monetach.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arsan

związek organiczny; arsenowodór

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsen

pierwiastek chemiczny o symbolu As, szary, żółty lub czarny półmetal, silnie trujący

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny o symbolu As i liczbie atomowej 33;

(1.2) slang. pośladki, odbyt

Arsen (As, łac. arsenicum) – pierwiastek chemiczny z grupy azotowców o właściwościach metaloidu. Arsen i jego związki są silnie trujące.

Występuje w skorupie ziemskiej w ilości 2,5 ppm (zajmując 20. miejsce pod względem rozpowszechnienia wśród pierwiastków). Tworzy ponad 200 minerałów, z których najbardziej rozpowszechnione są: arsenopiryt, lelingit, aurypigment, realgar. Często towarzyszący także złożom siarczkowym innych metali, np. pirytom, chalkopirytom, galenie, blendzie cynkowej. W naturze arsen występuje również w stosunkowo dużej liczbie związków arsenoorganicznych. Są to np. kwas kakodylowy i inne kwasy arsenoorganiczne, organiczne pochodne arsyny, arsenowe analogi biocząsteczek, np. arsenobetaina lub arsenocholina.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arsenal

[czytaj: ARsenal] klub piłkarski z Londynu

- Arsenal – stacja metra w Londynie

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsenalik

zdrobnienie od: arsenał

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsenalikowy

przymiotnik od: arsenalik

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsenalski

→ Arsenal

Patrz:Arsenal

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsenawy

zawierający arsen trójwartościowy (trójtlenek arsenu)

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsenał

1. składnica broni, zbrojownia;
2. znaczny zbiór czegoś: konkretnych przedmiotów lub sposobów, pomysłów itp.

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hist. wojsk. budynek lub pomieszczenie pełniące funkcję składu broni; składnica broni; ; Gloger.

(1.2) książk. zgromadzona broń

(1.3) przen. bogaty zbiór czegoś

Arsenał (wł. arsenale, fr. arsenal) – budynek lub zespół budynków o cechach obronnych, w którym przechowywano broń oraz sprzęt wojenny (zbrojownia). Arsenały posiadały także warsztaty, w których naprawiano i wytwarzano broń ręczną oraz odlewano działa (w ludwisarni).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arsenałowy

związany z arsenałem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z arsenałem, dotyczący arsenału

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arsenek

związek arsenu z metalem; np. nikielin, lelingit, smaltyn, domeykit

#### Źródła:

SJP.pl

# Arseniak

trujący gaz o zapachu czosnku; arsenowodór

Arsenowodór, AsH
3 – nieorganiczny związek chemiczny, bezbarwny, piroforyczny, silnie trujący gaz o zapachu czosnku. Słabo rozpuszcza się w wodzie. Ogrzewany rozkłada się na arsen i wodór.

Powstaje w wyniku działania kwasami lub wodą na arsenki metali np.:

  Zn
  3As
  2 + 3H
  2SO
  4 → 2AsH
  3 + 3ZnSO
  4

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsenian

sól kwasu arsenowego

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester kwasu arsenowego;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arseniany

sól kwasu arsenowego

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsenin

sól kwasu arsenawego

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester kwasu arsenawego

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arseniny

sól kwasu arsenawego

Arseniny (nazwa Stocka: arseniany(III)) – sole kwasu arsenawego, w których arsen występują na +3 stopniu utlenienia. Mogą one zawierać jony AsO3−3 (arseniny), HAsO2−3 (wodoroarseniny), H2AsO3− (diwodoroarseniny), przy czym nazywa się je ortoarseninami dla odróżnienia od soli zawierających aniony As2O4−5 (piroarseniny) lub też polimeryczne [AsO2]n−n (metaarseniny). Większość soli kwasu arsenawego występuje w postaci metaarseninów (przykładem ortoarseninu jest żółty, słabo rozpuszczalny w wodzie arsenin srebra, Ag3AsO3).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsenit

minerał, tlenek arsenawy

#### Źródła:

SJP.pl

# Arseniuk

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Arseniusz

imię męskie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

- Arseniusz (imię)
- Arseniusz (Berło)
- Arseniusz (biskup turowski)
- Arseniusz (Bradvarević)
- Arseniusz (Briancew)
- Arseniusz (Czechowcew)
- Arseniusz (Czekandrakow)
- Arseniusz (Glavčić)
- Arseniusz II (arcybiskup ochrydzki)
- Arseniusz IV (patriarcha Serbii)
- Arseniusz (Izotow)
- Arseniusz (Jakowenko)
- Arseniusz (Jepifanow)
- Arseniusz (Kardamakis)
- Arseniusz (Kryłow)
- Arseniusz (Łazarow)
- Arseniusz (Maciejewicz)
- Arseniusz (Mohylański)
- Arseniusz (Moskwin, metropolita kijowski)
- Arseniusz (Moskwin, biskup woroneski)
- Arseniusz (Smoleniec)
- Arseniusz (Stadnicki)
- Arseniusz (Stojković)
- Arseniusz (Timofiejew)
- Arseniusz (Wierieszczagin)
- Arseniusz (Żadanowski)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arsenki

związek arsenu z metalem; np. nikielin, lelingit, smaltyn, domeykit

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsenolit

minerał, arszenik rodzimy, produkt utleniania minerałów arsenowych

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsenoorganiczny

związki arsenoorganiczne - związki organiczne zawierające w cząsteczce atomy arsenu związane bezpośrednio z atomami węgla

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsenopiryt

minerał, siarczek żelaza i arsenu; piryt arsenowy

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. pospolity minerał z gromady siarkosoli, jego głównym składnikiem jest siarczek żelazowo-arsenowy, zwykle zawiera domieszki złota;

Arsenopiryt – minerał z gromady siarkosoli; jego głównym składnikiem siarczek żelazowo-arsenowy. Minerał pospolity i szeroko rozpowszechniony.

Nazwa pochodzi od składu chemicznego (E.F. Glocker, 1847).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arsenopirytowy

przymiotnik od: arsenopiryt

#### Źródła:

SJP.pl

# Arsenowodór

związek organiczny, silnie trujący gaz o zapachu czosnku; arsan

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. trujący, nieorganiczny gaz, którego zapach przypomina czosnek;

Arsenowodór, AsH
3 – nieorganiczny związek chemiczny, bezbarwny, piroforyczny, silnie trujący gaz o zapachu czosnku. Słabo rozpuszcza się w wodzie. Ogrzewany rozkłada się na arsen i wodór.

Powstaje w wyniku działania kwasami lub wodą na arsenki metali np.:

  Zn
  3As
  2 + 3H
  2SO
  4 → 2AsH
  3 + 3ZnSO
  4

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arsenowy

przymiotnik od: arsen

przymiotnik

(1.1) chem. dotyczący arsenu, zawierający arsen

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arsis

[czytaj: ars-is] krój czcionki

Arsis – amerykański zespół technical melodic death metalowy. Zespół został założony w Virginia Beach z inicjatywy Jamesa Malone'a oraz Michaela Van Dyne'a.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsja

gatunek ryby z rzędu flądrokształtnych

Arsja (Pseudorhombus arsius) – gatunek ryby flądrokształtnej z rodziny Paralichthyidae.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsonian

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester jednego z kwasów arsonowych

#### Źródła:

Wiktionary

# Arsonin

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester jednego z kwasów arsonawych

#### Źródła:

Wiktionary

# Arsonwalizacja

jedna z metod leczenia prądami wielkiej częstotliwości; darsonwalizacja

Darsonwalizacja, arsonwalizacja (fr. darsonvalisation)- w medycynie – jedna z metod przy leczeniu chorób za pomocą prądów o wielkiej częstotliwości. Nazwana tak została na cześć francuskiego lekarza Jacques'a Arsène'a d'Arsonvala, wynalazcy tej metody.

Metoda ta jest wykorzystywana w przypadku masażu ciała. Obecnie jest ona wypierana przez inną dziedzinę – diatermię.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsyna

arsenoorganiczny związek chemiczny, alkilowa lub arylowa pochodna arsenowodoru

Arsenowodór, AsH
3 – nieorganiczny związek chemiczny, bezbarwny, piroforyczny, silnie trujący gaz o zapachu czosnku. Słabo rozpuszcza się w wodzie. Ogrzewany rozkłada się na arsen i wodór.

Powstaje w wyniku działania kwasami lub wodą na arsenki metali np.:

  Zn
  3As
  2 + 3H
  2SO
  4 → 2AsH
  3 + 3ZnSO
  4

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arsynian

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester jednego z kwasów arsynowych

#### Źródła:

Wiktionary

# Arsynin

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. związek chemiczny, sól lub ester jednego z kwasów arsynawych

#### Źródła:

Wiktionary

# Arsyny

arsenoorganiczny związek chemiczny, alkilowa lub arylowa pochodna arsenowodoru

Arsyny – grupa arsenoorganicznych związków chemicznych pochodnych arsenowodoru, powstałych przez podstawienie atomów wodoru przez jedną, dwie lub trzy grupy alkilowe lub arylowe. Dzielą się na:

- pierwszorzędowe (RAsH2)
- drugorzędowe (R2AsH)
- trzeciorzędowe (R3As)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arszenik

trójtlenek arsenu; bardzo silnie trująca substancja chemiczna

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. toksykol. pot. tlenek arsenu na trzecim stopniu utlenienia, popularna trucizna pod postacią białego proszku

Tritlenek diarsenu, pot. arszenik (nazwa Stocka: tlenek arsenu(III)), As
2O
3 – nieorganiczny związek chemiczny, tlenek arsenu na III stopniu utlenienia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arszenikowy

związany z arszenikiem

przymiotnik

(1.1) chem. związany z arszenikiem

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arszyn

dawna rosyjska miara długości równa 71,12 cm (arszyn rosyjski) lub 81,54 cm (arszyn galicyjski)

Arszyn (ros. аршин) – dawna rosyjska jednostka długości, będąca sumą długości łokcia i stopy, wahająca się w granicach 71,11-81,5 cm.

Termin odpowiada tureckiej jednostce długości arşın 68 cm, arşın architektoniczny 75,8 cm.

W zaborze rosyjskim w latach 1849–1915 urzędowo 1 arszyn = 0,711167 metra, czyli 1 m = 1,406100 arszyna.

Składał się z 16 werszków. 3 arszyny tworzą sążeń równy 7 stóp.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Art

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) szt. wyraz tworzący pojęcia związane ze sztuką

(1.2) pot. skr. od artykuł

- Art – legendarny król Irlandii, syn Conna
- ART – Akademia Rolniczo-Techniczna im. Michała Oczapowskiego w Olsztynie, obecnie wchodząca w skład Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego
- ART – skrót od ang. "assisted reproductive technology", czyli techniki wspomaganego rozrodu
- ART Grand Prix – francuski zespół wyścigowy
- terapia antyretrowirusowa
- Android Runtime – środowisko uruchomieniowe systemu Android

Zobacz też:

- Arth

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Art-House

[czytaj: art-hałz] art house, arthouse; środowiskowo:
1. filmy niszowe i niezależne dla wyrobionych widzów;
2. kino studyjne

#### Źródła:

SJP.pl

# Art-House'owy

→ art-house [czytaj: art-hałzowy]; art-housowy, arthouse'owy, arthousowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Art-Housowy

→ art-house [czytaj: art-hałzowy]; art-house'owy, arthouse'owy, arthousowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Art.

skrót od:
1. artykuł; artyk.;
2. artystyczny;
3. artyleria; artyl.;
4. artyleryjski; artyl.

skrót

(1.1) = artykuł

(1.2) = szt. artysta, artystyczny

(1.3) = wojsk. artyleria

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arta

1. starożytna Ambrakia, miasto w zachodniej Grecji, stolica prefektury o tej samej nazwie;
2. miasto w południowo-wschodnim Dżibuti, stolica regionu o tej samej nazwie

## Lokalizacje

- Arta – miasto w Dżibuti
- Arta – miasto w Grecji
- Arta – prefektura w Grecji
- Arta – gmina w Grecji
- Region Arta – region administracyjny w Dżibuti
- Zatoka Arty – dawna nazwa Zatoki Ambrakijskiej na Morzu Jońskim

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artagnan

Artagnan – miejscowość i gmina we Francji, w regionie Oksytania, w departamencie Pireneje Wysokie.

Według danych na rok 1990 gminę zamieszkiwało 436 osób, a gęstość zaludnienia wynosiła 88 osób/km² (wśród 3020 gmin regionu Midi-Pireneje Artagnan plasuje się na 641. miejscu pod względem liczby ludności, natomiast pod względem powierzchni na miejscu 1490.).

#### Źródła:

Wikipedia

# Artakserkses

władca starożytnej Persji

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) hist. imię|polski|m.

- Artakserkses I – władca starożytnej Persji 464 p.n.e.-425 p.n.e.
- Artakserkses II – władca starożytnej Persji 404 p.n.e.-358 p.n.e.
- Artakserkses III – władca starożytnej Persji 358 p.n.e.-338 p.n.e.
- Artakserkses IV, Arses – władca starożytnej Persji 338 p.n.e.-336 p.n.e.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artaud

- Artald – święty Kościoła katolickiego, przeor, biskup;
- Antonin Artaud – francuski aktor, dramaturg, reżyser, pisarz, teoretyk teatru.

#### Źródła:

Wikipedia

# Artbook

[czytaj: artbuk] dzieło artystyczne w formie książki, łączące w sobie cechy tradycyjnej książki oraz sztuki

#### Źródła:

SJP.pl

# Artbuyer

[czytaj: art bajer] pracownik agencji reklamowej zajmujący się wyszukiwaniem podwykonawców do realizacji danego projektu reklamy; art buyer

#### Źródła:

SJP.pl

# Artdecowski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z art déco, dotyczący art déco

#### Źródła:

Wiktionary

# Artefakcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od artefakt

#### Źródła:

Wiktionary

# Artefakt

1. wytwór pracy człowieka;
2. w fantastyce i grach komputerowych: cenny przedmiot o magicznych właściwościach;
3. nieprawidłowy element wyniku badania naukowego;
4. nieprawidłowa struktura tkanki lub komórki widziana w preparatach mikroskopowych;
5. zauważalna wada w obrazie lub dźwięku, powstająca zwykle w wyniku zastosowania stratnej kompresji danych

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) antrop. przedmiot wykonany ludzką ręką;

(1.2) biol. med. struktura lub własność, która nie pojawiła się naturalnie w badanym zjawisku, ale jako rezultat oddziaływania zewnętrznego lub błędu pomiarowego;

(1.3) inform. fot. wada w oglądanym obrazie bądź słyszanym dźwięku będąca skutkami ubocznym zastosowania algorytmu kompresji;

Artefakt (łac. arte factum 'sztucznie wykonane', ars narzędnik arte – sztuka, technika; factum od facio, facere ‘czynić’) – przedmiot, zdarzenie itp. będące sztucznym wytworem, tj. będące wynikiem działalności ludzkiej, nieistniejące w naturze.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artek

zdrobnienie od: Artur, Arkadiusz (imiona męskie)

Artek (do 1925 Chasta) – obóz pionierski na Krymie, znajdujący się u podnóża południowo-zachodniego zbocza góry Ajudah (Aju-Dah), nad brzegiem Morza Czarnego, w miejscowości Gurzuf.

Pierwotna nazwa pochodzi od nazwy znajdującego się w tym miejscu uroczyska.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artel

spółdzielnia pracy w Rosji carskiej i w Związku Radzieckim

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) samodzielna grupa pracujących wspólnie robotników, rzemieślników lub myśliwych w Rosji i krajach postrosyjskich;

Artel (ros. артель) – brygada (zespół, grupa) robotników, myśliwych czy rzemieślników.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artem

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Artemia

rodzaj skorupiaków z gromady skrzelonogów, używanych w akwarystyce jako pokarm

- Artemia – imię żeńskie
- Artemia – bezkręgowiec

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artemida

mit. gr. dziewicza bogini lasów i łowów, córka Zeusa i Leto; Artemis

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) mitgr. bogini łowów i przyrody, łączona z Selene, Hekate i Persefoną oraz utożsamiana z rzymską Dianą;

Artemida, Artemis; stgr. Ἄρτεμις Ártemis, łac. Diana) – w mitologii greckiej bogini łowów, zwierząt, lasów, gór i roślinności; wielka łowczyni.

Opiekunka lasów, gór i dzikiej zwierzyny.

Jej atrybutami były łuk, strzały i kołczan, a ulubionym zwierzęciem – łania. Była córką Zeusa i Latony, siostrą bliźniaczką Apollina. Należała do grona 12 bogów olimpijskich. Bogini-dziewica.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artemis

w mitologii greckiej: dziewicza bogini lasów i łowów, córka Zeusa i Leto; Artemida

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) mitgr. zob. Artemida.

(1.2) astr. planetoida o numerze katalogowym 105;

(1.3) geogr. miejscowość w Grecji, w Attyce

- Artemis (Artemida) – w mitologii greckiej bogini łowów i przyrody
- Artemis – planetoida o numerze katalogowym 105
- Artemis – satelita komunikacyjny
- Artemis – operacja wojskowa w Demokratycznej Republice Konga (2003)
- Artemis – robot patrolujący japońskie centrum handlowe i wszczynający alarm (lub przekazujący informacje drogą bezprzewodową na posterunek), gdy zarejestruje coś podejrzanego
- Artemis – powieść Andy'ego Weira
- Artemis – album Lindsey Stirling
- Artemis – program załogowych lotów na Księżyc stworzony przez NASA
- Artemis – program bioinformatyczny służący do obrazowania genomu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artemiusz

imię męskie

Artemiusz – imię męskie, pochodzenia greckiego, w wersji Αρτέμιος/Artemios wywodzące się od imienia bogini Artemidy, a w wersji Ἀρτεμής/Artemes znaczące „bezpieczny, idealnego zdrowia”. Imię to nosiło kilku świętych. Forma żeńska – Artemia.

Artemiusz imieniny obchodzi 6 czerwca i 20 października.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artemiuszostwo

Artemiusz z małżonką; Artemiuszowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Artemiuszowie

Artemiusz z małżonką; Artemiuszostwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Artemiuszowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Artemiusza lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Artemizja

Artemizja – greckie imię żeńskie.

Znane postacie:

- Artemizja – królowa Halikarnasu z czasów wojen grecko-perskich.
- Artemizja II – żona (lub siostra) władcy karyjskiego Mauzolosa, który panował w I połowie IV wieku p.n.e. Po jego śmierci w 352 roku p.n.e. Artemizja wzniosła halikarnaskie Mauzoleum (Muzejon), uznawane za jeden z 7 cudów świata.
- Artemizja (obraz Rembrandta)
- Artemisia Gentileschi – włoska malarka reprezentująca wczesny barok

#### Źródła:

Wikipedia

# Artemizjon

1. przylądek na Eubei;
2. świątynia Artemidy w Efezie

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rel. hist. świątynia, miejsce kultu bogini Artemidy;

Artemizjon – mianem tym nazywano każde miejsce kultu greckiej bogini Artemidy, jednakże najczęściej stosuje się tę nazwę w odniesieniu do następujących miejsc i obiektów:

1. Artemizjon w Efezie (jeden z siedmiu cudów świata)
2. Przylądek na Eubei ze świątynią Artemidy (miejsce bitwy pod Artemizjonem)
3. Pasmo górskie między Argolidą i Arkadią (również ze świątynią Artemidy)

Do znanych artemizjonów zalicza się także świątynia w Brauron.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arteon

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) pot. mot. jeden z modeli samochodu marki Volkswagen

Arteon – ogólnopolski miesięcznik poświęcony sztukom plastycznym. Wydawany od 2000 przez poznański Dom Wydawniczy Kruszona. Celem pisma jest informowanie o współczesnym życiu kulturalnym z zakresu sztuk wizualnych i pobudzanie krytycznej refleksji na jego temat, a także popularyzacja sztuki współczesnej i dawnej, zarówno polskiej, jak i zagranicznej wśród szerokich grup społecznych z ukierunkowaniem na młodzież licealną i akademicką.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arteria

1. ważna droga komunikacyjna lądowa lub wodna;
2. tętnica (zwłaszcza jedna z głównych)

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) anat. tętnica

(1.2) mot. ważny szlak komunikacyjny; bardzo ruchliwa droga

Tętnica, naczynie tętnicze (łac. arteria) – makroskopowo widoczne naczynie krwionośne o nieprzepuszczalnej ścianie, które bez względu na fizjologiczny skład krwi, prowadzi krew z serca do narządów ciała. Układ naczyń tętniczych jest połączony z układem naczyń żylnych poprzez sieć naczyń włosowatych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arterialny

przymiotnik od: arteria; tętniczy

przymiotnik

(1.1) med. zob. tętniczy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arteriografia

dział angiografii, metoda badania tętnic polegająca na uwidocznieniu ich w obrazie rentgenowskim przez wprowadzenie do nich środka kontrastującego

Arteriografia – diagnostyczne badanie radiologiczne, którego zadaniem jest obrazowanie światła naczyń tętniczych.

Do tętnicy, najczęściej tętnicy udowej lub tętnicy ramiennej wprowadza się cewnik naczyniowy, przez który do krwi wstrzykuje się rozpuszczalny w wodzie środek kontrastowy, który dociera do regionu organizmu podlegającego badaniu, a następnie wykonuje się serię zdjęć rentgenowskich. Pozwala to na uwidocznienie naczyń, ich odgałęzień i zmian chorobowych w nich występujących. Niekiedy w trakcie badania wykonuje się zabieg angioplastyki lub implantacji stentu w miejscu zmiany chorobowej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arteriograficzny

przymiotnik od: arteriografia

#### Źródła:

SJP.pl

# Arteriopatia

peryferyjne zaburzenie ukrwienia tętniczego

#### Źródła:

SJP.pl

# Arteriosklerotyczny

wywołany arteriosklerozą, powstały na skutek arteriosklerozy

przymiotnik

(1.1) med. miażdżycowy (związany z arteriosklerozą czyli miażdżycą)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arterioskleroza

choroba polegająca na odkładaniu się na ściankach tętnic cholesterolu (i innych substancji); miażdżyca tętnic

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zob. miażdżyca.

Miażdżyca tętnic (łac. atheromatosis, atherosclerosis) (potoczna nazwa to „arterioskleroza”) – przewlekła choroba, polegająca na zmianach zwyrodnieniowo-wytwórczych w błonie wewnętrznej i środkowej tętnic, głównie w aorcie, tętnicach wieńcowych, mózgowych oraz tętnicach kończyn.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arterioskopia

w medycynie: metoda badania wnętrza tętnic

#### Źródła:

SJP.pl

# Arteriotomia

zabieg polegający na nacięciu tętnicy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zabieg chirurgiczny polegający na nacięciu tętnicy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arteryjny

przymiotnik od: arteria; tętniczy, arterialny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arteterapeuta

terapeuta leczący za pomocą sztuki

#### Źródła:

SJP.pl

# Arteterapeutka

→ arteterapeuta

Patrz:arteterapeuta

#### Źródła:

SJP.pl

# Arteterapia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) terapia przez sztukę

Arteterapia lub też artterapia (arte z łac. ars sztuka i terapia) – leczenie przez sztukę.

Termin „arteterapia” składa się z dwóch części (bardziej widoczne jest to w języku angielskim: art therapy), co sugeruje, że jest to działanie bazujące na dwóch równoważnych elementach: sztuce (twórczości) i terapii. Uważa się, że osobą, która po raz pierwszy użyła terminu „arteterapia” w celu określenia działania polegającego na zastosowaniu twórczości w terapii był pracujący w Wielkiej Brytanii artysta Adrian Hill. W podobnym czasie Margaret Naumburg – psycholog o orientacji psychoanalitycznej, stosowała termin arteterapia do opisu swojej pracy z pacjentami w Stanach Zjednoczonych.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Artezja

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. hist. rzad. Artois, kraina historyczna w północnej Francji, z głównym ośrodkiem w Arras;

#### Źródła:

Wiktionary

# Artezyjski

1. wody artezyjskie: wody podziemne zdolne do samowypływu na powierzchnię terenu na skutek różnicy ciśnienia;
2. studnia artezyjska: studnia ujmująca wody artezyjskie

przymiotnik

(1.1) geogr. hist. dotyczący Artezji (Artois), związany z Artezją (Artois), pochodzący z Artezji (Artois)

(1.2) geol. dotyczący wód podziemnych zdolnych do samoczynnego wypływu, oddzielonych od powierzchni gruntu stropem z warstwy nieprzepuszczalnej;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arthasiastra

podręcznik o sztuce rządzenia przypisywany hinduskiemu uczonemu Czanakji Kautilji

Arthaśastra (hindi अर्थशास्त्र ग्रन्थ) – pochodzący z IV wieku p.n.e. indyjski traktat (śastra) autorstwa Kautilji, spisany sanskrytem. Arthaśastra składa się z 15 ksiąg.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arthouse

[czytaj: arthałz] art house, art-house; środowiskowo:
1. filmy niszowe i niezależne dla wyrobionych widzów;
2. kino studyjne

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) film. gatunek filmowy obejmujący dzieła artystyczne, niekomercyjne, niszowe przeznaczone dla wyrobionego odbiorcy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arthouse'owy

→ arthouse [czytaj: arthałzowy]; art-house'owy, art-housowy, arthousowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Arthousowy

→ arthouse [czytaj: arthałzowy]; art-house'owy, art-housowy, arthouse'owy

#### Źródła:

SJP.pl

# Arthur

[czytaj: artur] obce imię męskie

Tytuły filmów:

- Arthur – film z 1981 roku
- Arthur – film z 2011 roku

Miejscowości w USA:

- Arthur – wieś w stanie Illinois, w hrabstwie Douglas
- Arthur – miasto w stanie Iowa, w hrabstwie Ida
- Arthur – wieś w stanie Nebraska, w hrabstwie Arthur
- Arthur – miasto w stanie Dakota Północna, w hrabstwie Cass
- Arthur – miasto w stanie Wisconsin, w hrabstwie Chippewa

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artiom

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Nadmorskim, położone niedaleko Władywostoku;

(1.2) geogr. osada w Rosji, w obwodzie nowogrodzkim

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(2.1) rosyjskie imię męskie

- Artiom (Fiodor Siergiejew) (1882–1921) – rosyjski rewolucjonista, działacz bolszewicki
- Artiom – miasto w Federacji Rosyjskiej nazwane na cześć Artioma (Fiodora Siergiejewa)

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Artiomowsk

1. miasto w Rosji;
2. w latach 1924-2016: Bachmut (miasto na Ukrainie)

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. Bachmut, miasto na Ukrainie, oficjalna nazwa w latach 1924−2016;

(1.2) geogr. miasto w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Krasnojarskim, w rejonie kurganińskim

Artiomowsk, ros. Артёмовск

- Artiomowsk – miasto w Rosji
- Bachmut – miasto na Ukrainie, w latach 1924–2016 pod nazwą Artiomowsk

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artman

firma odzieżowa

Artman Spółka Akcyjna – polskie przedsiębiorstwo handlu detalicznego z siedzibą w Krakowie, notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie. Przedmiotem jego działalności było projektowanie i dystrybucja odzieży.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artois

[czytaj: artuA] nazwisko

Artois [czyt. artua] – kraina historyczna w północnej Francji.

- stolica: Arras

Została podbita przez Franków w V wieku, a od 863 r. we władaniu hrabiów Flandrii. Została przyłączona do Francji przez Filipa II Augusta w 1180 r. Od XIV w. w posiadaniu Burgundii, a od roku 1493 w rękach Habsburgów. W 1659 r. włączone ostatecznie do Francji.

Główne miasta to Saint-Omer, Lens, Béthune.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artoteka

kursy tańca, fotografii itp. organizowane przez domy kultury i świetlice

#### Źródła:

SJP.pl

# Artralgia

ból stawów występujący w wielu chorobach reumatologicznych

Artralgia (łac. arthralgia) – ból stawów występujący przy braku jawnego zapalenia stawów. Występuje w wielu chorobach reumatologicznych, w tym szczególnie w toczniu rumieniowatym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artretyczka

kobieta cierpiąca na artretyzm (dnę, skazę moczanową)

#### Źródła:

SJP.pl

# Artretyczny

związany z artretyzmem, wywołany artretyzmem (np. artretyczne obrzęki stawów, dolegliwości artretyczne)

#### Źródła:

SJP.pl

# Artretyk

osoba cierpiąca na artretyzm (dnę, skazę moczanową)

#### Źródła:

SJP.pl

# Artretyzm

choroba przemiany materii, zapalenie stawów o charakterze napadowym, potem przewlekłym, spowodowane krystalizacją moczanu sodu w płynie stawowym, należące do chorób reumatycznych; dna, skaza moczanowa

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pot. przewlekła choroba układu kostno-stawowego powodująca dolegliwości bólowe i zniekształcenia stawów oraz przyczyniająca się do niesprawności chorego

Dna moczanowa, inaczej artretyzm, skaza moczanowa, podagra (dawniej pedogra), gdy obejmuje duże palce u stóp – choroba charakteryzująca się zwykle nawracającymi epizodami ostrego zapalenia stawów – zaczerwienionego, tkliwego, gorącego obrzęku stawu. Najczęściej (w ok. 50% przypadków) obejmuje staw śródstopno-paliczkowy mieszczący się u podstawy dużego palca stopy. Może również występować jako guzki dnawe, kamienie nerkowe czy nefropatia moczanowa. Przyczyną dny jest podwyższony poziom kwasu moczowego we krwi. Kwas ten krystalizuje się, a jego kryształki odkładają się w stawach, ścięgnach, a także otaczającej je tkance.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artrocenteza

nakłucie jamy stawowej

#### Źródła:

SJP.pl

# Artrockowy

→ art rock [czytaj: artrokowy]

#### Źródła:

SJP.pl

# Artrodeza

operacyjne usztywnienie stawu

Artrodeza, zwana również sztuczną ankylozą jest operacyjnym wytworzeniem w stawie osteogenezy pomiędzy dwiema kośćmi wskutek interwencji chirurgicznej i ma na celu trwałe usztywnienie stawu uniemożliwiając jego późniejsze zginanie.

Artrodezę stosuje się w celu wyeliminowania niewyleczalnego bólu stawów, który nie może być usunięty przez analgetyki (środki przeciwbólowe), zastosowanie ortezy lub innych klasycznych metod. Typowym powodem takiego bólu są:

- pourazowe pęknięcia i rozszczepienia kości w obrębie stawów,
- nienaprawialne uszkodzenia chrząstki stawowej,
- zapalenie stawów, w tym reumatoidalne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artrografia

metoda prześwietlania stawów, które nie są widoczne na standardowych zdjęciach rentgenowskich

#### Źródła:

SJP.pl

# Artrogrypoza

ograniczenie ruchomości stawów z przykurczami mięśni; wrodzona sztywność stawów

Artrogrypoza (łac. arthrogryposis multiplex congenita) – grupa objawów o różnej etiologii, polegająca na występowaniu wrodzonych, wielostawowych przykurczy. Zwana też jest wrodzoną sztywnością stawów.

Występowanie przykurczy może mieć różny charakter od pierwotnych chorób mięśni – miopatii na różnym tle, po zaburzenia rozwojowe mięśni. Ważnymi przyczynami są też rozlane uszkodzenia obwodowego układu nerwowego i występujące rzadziej uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, a także wrodzone choroby zwyrodnieniowe w obrębie samych stawów. Artrogrypoza jest też składnikiem wielu zespołów chorobowych, chociażby takich jak zespół Sotosa. Jej wystąpienie było opisywane również u dzieci matek chorych na miastenię.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artrologia

dział anatomii dotyczący połączeń stawowych kości

#### Źródła:

SJP.pl

# Artropatia

zespół zmian zwyrodnieniowych stawów, powstały wskutek niewłaściwego odżywiania organizmu lub niewłaściwego obciążania stawów

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. ogólne określenie zmian chorobowych w zakresie jednego lub więcej stawów;

Artropatia (gr. ἄρθρον arthron – staw, πάθος páthos – cierpienie) – ogólne określenie zmian chorobowych w zakresie jednego lub więcej stawów.

Pojęcie to obejmuje choroby zapalne oraz niezapalne, pierwotnie dotyczące narządu ruchu, jak i będące następstwem schorzeń obejmujących inne układy i narządy:

- Artropatie w przebiegu zakażeń:

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artroplastyka

operacyjne odtworzenie stawu

#### Źródła:

SJP.pl

# Artroskop

specjalistyczny przyrząd umożliwiający wziernikowanie stawu i wykonywanie bezinwazyjnych zabiegów

Artroskop – to urządzenie medyczne, będące odmianą endoskopu, służące do wziernikowania stawu, podczas procedury diagnostycznej zwanej artroskopią.

Artroskop ma kształt cienkiej, sztywnej rury, która zostaje wprowadzana do jamy stawu, po uprzednim nacięciu skóry. Sam przewód zbudowany jest ze światłowodu, który z jednej strony jest źródłem światła, a drugiej służy do przekazywania obrazu z wnętrza stawu i jest nazywany optyką artroskopu. Obraz jest następnie rzutowany na kolorowy monitor, który cechuje się dużą rozdzielczością. Układy optyczne umożliwiają obserwację stawu na wprost (optyka 0° lub pod kątem – tak zwana optyka kątowa, liczba stopni określa możliwości urządzenia do bocznej obserwacji, w stosunku do osi długiej urządzenia). Artroskop zawiera także specjalną kaniulę, która umożliwia dostawowe podanie płynu oraz późniejsze jego odessanie. Obecnie stosowane artroskopy umożliwiają nie tylko wizualizację wnętrza stawu, ale także przeprowadzenie zabiegów wewnątrzstawowych, do czego konieczny jest będący na wyposażeniu chirurgiczny nóż elektryczny oraz różne trokary.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artroskopia

metoda badania polegająca na oglądaniu wnętrza stawu, np. kolanowego za pomocą artroskopu; wziernikowanie stawu

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artrotomia

operacyjne otwarcie stawu

Artrotomia – zabieg operacyjny polegający na otwarciu stawu przez rozcięcie pokrywających go tkanek.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artroza

choroba zwyrodnieniowa układu kostno-stawowego, rozwijająca się w stawach uprzednio uszkodzonych wskutek np. złamania czy wady wrodzonej

Choroba zwyrodnieniowa stawów, osteoartroza (łac. arthrosis deformans, osteoarthrosis, osteoarthritis) – choroba będąca wynikiem zdarzeń biologicznych lub mechanicznych, które zaburzają powiązane z sobą procesy degradacji i syntezy chrząstki stawowej, zarówno w chondrocytach, macierzy pozakomórkowej, jak i w warstwie podchrzęstnej kości. Towarzyszy jej powstanie wyrośli kostnych (osteofitów), proces zapalny w obrębie błony maziowej oraz tkanek okołostawowych. Choroba klinicznie objawia się bólem stawów i ograniczeniem ich funkcji ruchowej, natomiast radiologicznie można stwierdzić szerokie spektrum objawów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artur

imię męskie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Artur wymowa – imię męskie pochodzenia celtyckiego. Powstało ze złożenia dwóch wyrazów wywodzących się z języków celtyckich: Art – niedźwiedź, ur – młody, piękny, kwitnący. Podstawę imienia może także stanowić celtyckie słowo ard – wysoki, szlachetny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arturas

litewskie imię męskie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arturek

zdrobnienie od: Artur (imię męskie); Artek, Artuś

#### Źródła:

SJP.pl

# Arturiański

dotyczący legendarnych czasów króla Artura

#### Źródła:

SJP.pl

# Arturkowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arturka lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arturo

włoskie imię męskie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arturostwo

Artur z małżonką; Arturowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Arturowie

Artur z małżonką; Arturostwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Arturowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Artura lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Artuś

zdrobnienie od: Artur (imię męskie); Artek, Arturek

#### Źródła:

SJP.pl

# Artycha

1. ekspresywnie: artysta;
2. potocznie:
a) fachowiec, spec; fachman, fachura;
b) mężczyzna zachowujący się w sposób dziwny lub trudny do zaakceptowania

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) poznań. artysta

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artyficjalizm

przekonanie występujące u dzieci w wieku przedszkolnym, że niektóre przedmioty i zjawiska przyrody (np. słońce) są przez kogoś w jakimś celu zrobione

Artyficjalizm – przekonanie charakterystyczne dla myślenia wczesnodziecięcego polegające na tym, że według dziecka wszystko na świecie łącznie z naturalnymi bytami i zdarzeniami jest wykonane lub wykonywane przez kogoś. Według tej teorii, dzieci pytane o pochodzenie rzeczy, opisują je przede wszystkim przez określenie wykonawcy i/lub czynności wytwarzającej rzeczy. Dzieci wyjaśniają świat intuicyjnie i uważają, że „świat jest produktem człowieka”.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artyficjalny

dawniej: nienaturalny, sztuczny

przymiotnik

(1.1) daw. nienaturalny, sztuczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artyk.

skrót od: artykuł; art. (częściej)

#### Źródła:

SJP.pl

# Artykulacja

1. wymawianie głosek i słów;
2. wyraźne przedstawianie swoich poglądów

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fonet. ruchy narządów mowy podczas wymawianie głoski i samo wymawianie głoski;

(1.2) stomat. sposób schodzenia się zębów przy zwieraniu szczęk

(1.3) muz. sposób wydobywania dźwięków;

(1.4) muz. wyraźne i czyste wykonywanie dźwięków w śpiewie koloraturowym

(1.5) sposób głoszenia poglądów lub opinii

(1.6) archit. rozbicie płaszczyzny na poszczególne części za pomocą motywów architektonicznych

- artykulacja (w architekturze) – podział płaszczyzny za pomocą elementów architektonicznych
- artykulacja (w fonetyce) – proces kształtowania dźwięków mowy ludzkiej
- artykulacja (w muzyce) – sposób wydobycia dźwięku z instrumentu
- fonetyzacja (lub artykulacja) – powtarzanie czytanego tekstu na głos lub w myślach

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artykulacyjny

dotyczący artykulacji (wymowy głosek), np. artykulacyjne ruchy narządów mowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) fonet. związany z artykulacją, dotyczący artykulacji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artykulator

przyrząd do zmiany położenia gipsowej szczęki, stosowany w ortodoncji i chirurgii szczękowo-twarzowej

Artykulator – mechaniczne urządzenie używane w ortodoncji i chirurgii szczękowo-twarzowej, w którym są usytuowane gipsowe modele szczęk. Praca artykulatora służy do zmienienia położenia (fiksowania) gipsowej szczęki i żuchwy. Zadaniem artykulatora jest zobrazowanie specjalistom jak zmieni się układ szczęk i warunków zgryzowych pacjenta po zabiegu chirurgicznym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artykulik

zdrobnienie od: artykuł

#### Źródła:

SJP.pl

# Artykulisko

zgrubienie od: artykuł

#### Źródła:

SJP.pl

# Artykuł

1. jedna z głównych form dziennikarskich; zawiera omówienie aktualnych wydarzeń politycznych, społecznych, kulturalnych,
2. rzecz będąca przedmiotem handlu, produkt, towar,
3. część ustawy lub umowy, ustęp, paragraf

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) publ. tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie

(1.2) hand. rzecz, która jest przedmiotem handlu

(1.3) praw. część ustawy lub umowy stanowiąca zamkniętą całość

(1.4) rel. reguła religijna, dogmat

(1.5) jęz. rodzajnik, przedimek

## Tekst

Tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie:

- artykuł prasowy – drukowana wypowiedź publicystyczna
- artykuł naukowy – artykuł w czasopiśmie naukowym, opisujący przebieg i wyniki badań naukowych
- artykuł hasłowy w słowniku, leksykonie lub encyklopedii (mniej ściśle hasło) – odrębna jednostka/element zbioru informacyjnego (np. jednostka leksykograficzna), obejmująca zarówno wyrażenie objaśniane (hasło w ścisłym znaczeniu), jak i tekst je objaśniający
- artykuł monograficzny – rodzaj drukowanej formy pracy naukowej, przedstawiającej w udokumentowany i wyczerpujący sposób opisywane zagadnienie, którego temat jest zbyt wąski na monografię, ma od kilkunastu do kilkudziesięciu stron

## Handel

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artykułować

1. wymawiać głoski;
2. wyrażać, wypowiadać, uzewnętrzniać werbalnie;
3. w muzyce: łączyć dźwięki w większe całości

czasownik przechodni niedokonany (dk. wyartykułować)

(1.1) fonet. wymawiać głoski

(1.2) muz. w określony sposób grać na jakimś instrumencie

(1.3) wyrażać swoje poglądy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artykułowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|artykułować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Artykułowany

1. wymawiać głoski;
2. wyrażać, wypowiadać, uzewnętrzniać werbalnie;
3. w muzyce: łączyć dźwięki w większe całości

#### Źródła:

SJP.pl

# Artykuły

1. jedna z głównych form dziennikarskich; zawiera omówienie aktualnych wydarzeń politycznych, społecznych, kulturalnych,
2. rzecz będąca przedmiotem handlu, produkt, towar,
3. część ustawy lub umowy, ustęp, paragraf

## Tekst

Tekst publicystyczny, literacki lub naukowy zamieszczony w gazecie lub czasopiśmie:

- artykuł prasowy – drukowana wypowiedź publicystyczna
- artykuł naukowy – artykuł w czasopiśmie naukowym, opisujący przebieg i wyniki badań naukowych
- artykuł hasłowy w słowniku, leksykonie lub encyklopedii (mniej ściśle hasło) – odrębna jednostka/element zbioru informacyjnego (np. jednostka leksykograficzna), obejmująca zarówno wyrażenie objaśniane (hasło w ścisłym znaczeniu), jak i tekst je objaśniający
- artykuł monograficzny – rodzaj drukowanej formy pracy naukowej, przedstawiającej w udokumentowany i wyczerpujący sposób opisywane zagadnienie, którego temat jest zbyt wąski na monografię, ma od kilkunastu do kilkudziesięciu stron

## Handel

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Artyl.

art.; skrót od:
1. artyleria;
2. artyleryjski

#### Źródła:

SJP.pl

# Artyleria

1. rodzaj wojska uzbrojonego w broń średniego i dalekiego zasięgu, np. armaty, moździerze, wyrzutnie rakietowe;
2. broń palna o średnim i dalekim zasięgu rażenia;
3. nauka zajmująca się bronią artyleryjską

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. formacja wojskowa wyposażona w działa o dużym zasięgu, współcześnie także w niektóre rodzaje broni rakietowej; ; Gloger|Artyllerja|artyleria.

(1.2) wojsk. uzbrojenie artylerii (1.1), np. armaty, haubice, moździerze

Artyleria – rodzaj wojsk na uzbrojeniu którego znajdują się działa (armaty, haubice, moździerze) oraz wyrzutnie rakietowe, a w przeszłości także machiny miotające.

Zadaniem artylerii jest zwalczanie celów naziemnych, powietrznych i nawodnych ogniem dział i pociskami rakietowymi. Wykonując swoje zadania, artyleria służy zwykle do wsparcia innych rodzajów wojsk lub działa samodzielnie. W skład artylerii wchodzi także sprzęt i służby umożliwiające skuteczne wykonywanie zadań ogniowych: systemy kierowania ogniem, systemy rozpoznania i wykrywania celów (w tym radary artyleryjskie), służby pomiarowe i inne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artyleryczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) daw. związany z artylerią, dotyczący artylerii

#### Źródła:

Wiktionary

# Artyleryjny

przymiotnik relacyjny

(1.1) daw. związany z artylerią, dotyczący artylerii

#### Źródła:

Wiktionary

# Artyleryjski

dotyczący artylerii, artylerzysty, artylerzystów

przymiotnik relacyjny

(1.1) wojsk. przym. od artyleria

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artylerysta

dawniej: artylerzysta

#### Źródła:

SJP.pl

# Artylerzysta

żołnierz formacji, której podstawowym uzbrojeniem są działa o dużym zasięgu lub niektóre rodzaje broni rakietowej

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) wojsk. żołnierz wojsk artyleryjskich

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artylerzystka

→ artylerzysta

Patrz:artylerzysta

#### Źródła:

SJP.pl

# Artymiak

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Artymowicz

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Artyst.

skrót od: artystyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Artysta

1. człowiek uzdolniony, tworzący dzieła (np. malarz), kreujący jakąś rolę (aktor) lub wykonawca utworu muzycznego (np. piosenkarz);
2. ktoś najlepszy w swoim fachu; arcymistrz;
3. ekspresywnie (pozytywnie lub negatywnie) o człowieku sprytnym i nietuzinkowym, mającym dziwne pomysły (czasem kaprysy)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek zajmujący się sztuką, tworzący ją

Artysta (łac. ars dpn. artis sztuka) – osoba tworząca (wykonująca) przedmioty materialne lub utwory niematerialne, mające cechy dzieła sztuki.

Artysta – twórca tym różni się od rzemieślnika – odtwórcy, że swoje dzieła tworzy na podstawie własnej koncepcji, nadając im niepowtarzalny charakter. Dzięki temu dzieła znanych artystów rozpoznawane są bez potrzeby oglądania ich sygnatur. Artyści mogą jednak tworzyć, opierając się na konwencjach stylistycznych (np. konwencjach literackich), nadających ich dziełom cechy wspólne, pozwalających je zaklasyfikować np. do danego stylu, nurtu artystycznego czy epoki.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artystka

→ artysta

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta zajmująca się sztuką, tworząca ją

Patrz:artysta

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artystostwo

w twórczości artystycznej: dominacja formy nad treścią; formalizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Artystowski

odnoszący się do doskonałości formalnej wykonania dzieła, jako wartości samoistnej, ważniejszej niż treść (np. popis artystowski)

#### Źródła:

SJP.pl

# Artystycznie

przysłówek

(1.1) w sposób artystyczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Artystyczność

→ artystyczny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co jest artystyczne, co ma walory artystyczne

Patrz:artystyczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artystyczny

1. dotyczący sztuki lub artysty (np. twórczość artystyczna, wykształcenie artystyczne);
2. mający takie cechy jak dzieło sztuki, wrażliwy na sztukę (np. artystycznie urządzone mieszkanie, artystyczna dusza)

przymiotnik

(1.1) związany z artyzmem, sztuką, twórczością artysty

(1.2) piękny, estetyczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Artyzm

1. talent, kunszt, mistrzostwo, zdolność do tworzenia pięknych, doskonałych dzieł sztuki,
2. właściwości dzieła sztuki, będące przejawem kunsztu twórcy w posługiwaniu się środkami typowymi dla danej dziedziny sztuki

#### Źródła:

SJP.pl

# Artzin

[czytaj: artz-in] undergroundowa gazetka (zin) o tematyce artystycznej

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) środ. szt. niskonakładowe pisemko wydane przez artystę lub propagatora jakiegoś zjawiska własnym sumptem;

Artzin (ang. art magazine – magazyn sztuki) – rodzaj pisma alternatywnego o tematyce literackiej lub artystyczno-literackiej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Artzinowy

→ artzin [czytaj: artz-inowy]

#### Źródła:

SJP.pl

# Aruba

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. polit. terytorium zależne Holandii w Ameryce Środkowej;

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arubańczyk

mieszkaniec Aruby

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Aruby

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arubanka

mieszkanka Aruby

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Aruby

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arubański

→ Aruba; arubijski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arubą, dotyczący Aruby

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arubijski

→ Aruba; arubański

#### Źródła:

SJP.pl

# Arubski

przymiotnik relacyjny

(1.1) rzad. związany z Arubą, dotyczący Aruby

#### Źródła:

Wiktionary

# Arui

ssak z krętorogich, owca grzywiasta

Arui (Ammotragus) – rodzaj ssaków z podrodziny antylop (Antilopinae) w obrębie rodziny wołowatych (Bovidae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arulański

przymiotnik relacyjny

(1.1) hist. związany z Arulą (współcz. przełęcz Arlberg)

#### Źródła:

Wiktionary

# Arumunka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) etn. członkini grupy etnicznej zamieszkującej południowe Bałkany, wyróżniającej się własnym językiem arumuńskim;

#### Źródła:

Wiktionary

# Arumuński

przymiotnik

(1.1) dotyczący Arumunów

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) jęz. język z wschodnioromańskiej podgrupy języków romańskich;

Język arumuński lub macedo-rumuński – język z grupy grupy romańskiej, należący do języków wschodnioromańskich.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arumuńskojęzyczny

przymiotnik

(1.1) taki, który posługuje się językiem arumuńskim

(1.2) taki, którego mieszkańcy posługują się językiem arumuńskim

(1.3) spisany, stworzony w języku arumuńskim

#### Źródła:

Wiktionary

# Aruwimi

rzeka w Demokratycznej Republice Konga

Aruwimi (w górnym biegu Ituri) – rzeka w Demokratycznej Republice Konga, prawy dopływ Konga.

- długość: 1300 km
- powierzchnia dorzecza: 116 tys. km²

Aruwimi wypływa w Górach Błękitnych. Na rzece znajdują się liczne progi. Jest żeglowna w dolnym biegu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arwad

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. syryjskie miasto na wyspie nad Morzem Śródziemnym, w czasach starożytnych jedno z macierzystych osiedli i portów fenickich;

Arwad (arab. ‏أرواد‎, stgr. Ἄραδος) – miasto na wyspie nad Morzem Śródziemnym w Syrii, około 3 km od Tartusu. Współcześnie małe rybackie miasteczko (w spisie z 2004 roku liczyło 4403 mieszkańców), lecz początki jego istnienia sięgają starożytności. Było ono jednym z macierzystych osiedli i portów fenickich. Wspominają je listy z Tell el-Amarna. Wyspa była znana także jako Ruad.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arwena

postać z "Władcy pierścieni"

Arwena (ur. w 241 roku Trzeciej Ery, zm. w 121 roku Czwartej Ery; zwana także Arwen Undómiel) – postać ze stworzonej przez J.R.R. Tolkiena mitologii Śródziemia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arwernowie

starożytne, prawdopodobnie najstarsze plemię celtyckie, zamieszkujące zachodnią Galię

Arwernowie – historyczne plemię galijskie, zamieszkujące tereny nad górnym Ligerem (obecnie rzeka Loara) i skupione wokół grodu-twierdzy Gergowia w Masywie Centralnym środkowej Francji (obecnie 6 km od miasta Clermont-Ferrand).

W latach 50. p.n.e. prowadzili wojnę z legionami rzymskimi Juliusza Cezara wraz z licznymi innymi plemionami, zjednoczonymi pod wodzą ich króla Wercyngetoryksa: Allobrogów, Atrebatów, Bellowaków, Biturgów, Belgów, Eburonów, Eduów, Karnutów, Owernów, Paryzjów, Remów, Sekwanów, Senonów i innych. Ostatecznie zostali podbici przez Juliusza Cezara.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arya

rzeczownik

(1.1) elfka, księżniczka Ellesméry, postać literacka z cyklu Dziedzictwo;

Jest to lista postaci cyklu Dziedzictwo, seria fantasy napisana przez Christophera Paoliniego.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Aryjczycy

1. ludy posługujące się językami aryjskimi (indoirańskimi);
2. w ideologii hitlerowskiej: rasowo czyści Europejczycy

- Aryjczycy – starożytny lud indoirański
- Aryjczycy – pojęcie z ideologii nazistowskiej

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aryjczyk

członek ludu mówiącego językiem aryjskim (indoirańskim)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) etn. osoba należąca do grupy etnicznej, której członkowie posługują się jednym z języków indoeuropejskich lub której członkowie byli azjatyckimi przodkami dzisiejszych społeczności posługujących się jednym z języków indoeuropejskich

(1.2) hist. w hitleryzmie: przedstawiciel najwyższej rasy, bez żydowskich przodków

Aryjczyk (niem. Arier) („rasa panów”) – termin przejęty i używany przez nazistów niemieckich w ich koncepcji ras związanej z ludami mówiącymi językami indoirańskimi z rozszerzeniem na ludy posługujące się innymi językami indoeuropejskimi. Historia terminu jest jednak znacznie starsza, istniał on długo przed nazizmem, natomiast od 1845 rasa aryjska została zdefiniowana jako pozytywna antyteza narodu żydowskiego; treść terminu naginano stosownie do potrzeb polityki rasistowskiej w okresie III Rzeszy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Aryjka

arieta o lekkiej, błahej treści; arietka

#### Źródła:

SJP.pl

# Aryjski

1. dotyczący starożytnych Aryjczyków; indoirański;
2. w terminologii hitlerowskiej: dotyczący rzekomo wyższej rasy ludów germańskich;
3. przestarzałe: indoeuropejski

przymiotnik relacyjny

(1.1) etn. należący do Ariów

(1.2) hist. polit. w hitleryzmie: nieposiadający żydowskich przodków

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aryjskość

→ aryjski

Patrz:aryjski

#### Źródła:

SJP.pl

# Aryk

turkiestański kanał nawadniający

#### Źródła:

SJP.pl

# Aryl

pochodna węglowodorów aromatycznych, np. fenyl, benzyl, naftyl; rodnik organiczny; rodnik aromatyczny

Grupa arylowa, potocznie aryl (symbol: Ar) – grupa funkcyjna wywodząca się ze związku aromatycznego (arenu lub heteroarenu), po odjęciu z pierścienia aromatycznego jednego atomu wodoru.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Aryle

pochodna węglowodorów aromatycznych, np. fenyl, benzyl, naftyl; rodnik organiczny; rodnik aromatyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arylować

wprowadzić lub wprowadzać aryl do cząsteczki związku organicznego

#### Źródła:

SJP.pl

# Arylowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) chem. wprowadzanie grupy arylowej do cząsteczki związku organicznego w wyniku reakcji podstawiania lub przyłączania

#### Źródła:

Wiktionary

# Arylowy

związany z arylem

#### Źródła:

SJP.pl

# Arylus

tkanka okrywająca nasiona niektórych roślin; osnówka

#### Źródła:

SJP.pl

# Aryman

w mazdaizmie: uosobienie zła, ciemności i kłamstwa; Ahriman

Aryman – Drudż, Aryman lub Ahriman (od staroperskiego, awestyjskiego Angra Mainju – Zły Duch, średnioperskie: Ahriman), także aw. Drudż – kłamca, sanskr. druh druhjati „czernić” – jedno z podstawowych pojęć dualizmu zaratusztriańskiego, obecne już w mazdaizmie. Byt odwieczny i niestworzony, przeciwnik Ahura Mazdy i jego stworzenia w kosmicznej walce.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arymanowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arymana lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arymatea

miasto biblijne; Rama

Rama (hebr. רָמָה), Ramataim-Cofim, Arymatea – miasto biblijne, należące według Księgi Jozuego (Joz 18,25) do pokolenia Beniamina.

Dokładna lokalizacja Ramy jest niepewna. Położona była na Wyżynie Judejskiej nieopodal Lod. Zgodnie z przekazem 1 Księgi Samuela (1Sm 22,6) w sąsiedztwie Ramy znajdowały się Geba i Gibeon, zaś Księga Nehemiasza (Ne 11,33) dodatkowo precyzuje położenie miasta na tereny pomiędzy Chacor i Gittaim. Euzebiusz z Cezarei w Onomasticonie wzmiankuje o tym, że Rama blisko sąsiadowała z Lod, gdzie mieszkał Józef z Arymatei. Później położenie Ramy wskazywano na Rentis, zlokalizowanym około 13 km na północny wschód od Liddy (Lod).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arymaż

rozmieszczenie towaru na statku

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) mors. równomierne rozłożenie ciężaru na jednostce pływającej

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arynda

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. gospoda dzierżawna

#### Źródła:

Wiktionary

# Aryndator

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. dzierżawca

#### Źródła:

Wiktionary

# Arystarch

imię męskie

- Arystarch (imię)
- Arystarch z Samos
- Arystarch z Samotraki
- Arystarch (postać biblijna)
- Arystarch (ur. 1965) – rosyjski biskup prawosławny
- Arystarch (1867-1937 lub 1938) – rosyjski biskup prawosławny, arcybiskup Żywej Cerkwi
- Arystarch (ur. 1948) – grecki duchowny prawosławny w jurysdykcji Patriarchatu Jerozolimy
- Arystarch (ur. 1959) – rosyjski biskup prawosławny
- Arystarch (1941-2012) – białoruski biskup prawosławny

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arystea

zimozielona bylina z rodziny kosaćcowatych

Arystea (gr. Aristea) – imię żeńskie pochodzenia greckiego. Oznacza: „szlachetna, arystokratka”.

Męska wersja imienia: Arysteusz.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arystofanes

1. Arystofanes z Aten (ok. 446-385 p.n.e.) - grecki komediopisarz;
2. Arystofanes z Bizancjum (ok. 257-180 p.n.e.) - grecki filolog

Arystofanes z Aten (gr. Ἀριστοφάνης, Aristophanes) (ok. 446–385 p.n.e.) – grecki komediopisarz, jeden z twórców komedii staroattyckiej, syn średnio zamożnego chłopa o imieniu Filippos. Jego działalność przypadła na schyłkowy okres demokracji ateńskiej, gdy następowały zmiany w życiu politycznym, społecznym i kulturalnym, a także w sposobie myślenia i metodach kształcenia młodzieży (zob. Sokrates). Zapewne nie do końca porzucił wieś i choć nie mieszkał w Atenach, to bywał w nich często. Nie piastował w mieście urzędów i patrzył na demokrację ateńską z boku, zachowując większy obiektywizm.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arystofanesowski

przymiotnik relacyjny

(1.1) liter. związany z dziełami Arystofanesa; taki jak u Arystofanesa

#### Źródła:

Wiktionary

# Arystofanesowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arystofanesa lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arystokles

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Arystokles – imię męskie pochodzenia greckiego od Αριστοκλης: αριστος (aristos) – „najlepszy” i κλεος (kleos) – „sława, chwała”. Oznaczało „najlepszą sławę”. Było to prawdziwe imię filozofa Platona. Wśród świętych – św. Arystokles, męczennik (II wiek).

Arystokles imieniny obchodzi 23 czerwca.

Znane osoby noszące imię Arystokles:

- Platon
- Atenagoras I, patriarcha Konstantynopola, właśc. Aristokles Spyrou

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arystokracik

zdrobnienie od: arystokrata

#### Źródła:

SJP.pl

# Arystokracja

1. najwyżej usytuowana warstwa społeczna w państwach niewolniczych i feudalnych, zawdzięczająca swą pozycję długiej i chlubnej tradycji rodowej, tytułom, stanowiskom i majątkom;
2. przenośnie o elicie danego społeczeństwa;
3. ustrój polityczny starożytnej Grecji, w którym rządy sprawowali przedstawiciele najbogatszych rodów

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) najwyższy stan społeczny, do którego przynależy się (najczęściej) ze względu na urodzenie;

(1.2) przen. elitarna grupa ludzi, wyróżniająca się w społeczeństwie

(1.3) ustrój wyróżniony przez Arystotelesa, charakteryzujący się rządami niewielkiej elity, (wedle założeń) ludzi najlepszych pod względem moralnym;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arystokracki

dawniej: arystokratyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arystokrata

osoba należąca do arystokracji

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba należąca do arystokracji

(1.2) książk. przen. osoba będąca członkiem elity jakiegoś środowiska

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arystokratka

→ arystokrata

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta należąca do arystokracji

Patrz:arystokrata

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arystokratycznie

przysłówek sposobu

(1.1) w sposób arystokratyczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Arystokratyczniejszy

rzadki stopień wyższy od przymiotnika: arystokratyczny; bardziej arystokratyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Arystokratyczność

→ arystokratyczny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest arystokratyczne; cecha tych, którzy są arystokratyczni

Patrz:arystokratyczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arystokratyczny

związany z arystokracją lub arystokratami, właściwy arystokratom (np. arystokratyczne przywileje, arystokratyczne zachowanie)

przymiotnik

(1.1) związany z arystokracją

(1.2) charakterystyczny dla arystokratów, posiadający cechy przypisywane arystokratom lub arystokracji

(1.3) polit. związany z arystokracją jako formą sprawowania rządów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arystokratyzm

1. pochodzenie arystokratyczne, należenie do arystokracji; wyższość, wyniosłość;
2. przenośnie: elitarność

#### Źródła:

SJP.pl

# Aryston

rodzaj domowej katarynki

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) muz. daw. domowa katarynka odtwarzająca muzykę z perforowanych płyt

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arystoteles

(384-322 p.n.e.) filozof grecki

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) hist. filozof grecki,

(1.2) imię|polski|m.

Arystoteles (starogr. Ἀριστοτέλης, Aristotelēs, ur. 384 p.n.e. w Stagirze, zm. 322 p.n.e. w Chalkis) – filozof, jeden z trzech – obok Sokratesa i Platona – najsławniejszych filozofów starożytnej Grecji. Nazywany też Stagirytą (od miejsca urodzenia) lub po prostu Filozofem (w tekstach średniowiecznych i nowożytnych).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arystotelesowski

taki jak u Arystotelesa, charakterystyczny dla Arystotelesa; arystotelesowy

przymiotnik

(1.1) filoz. odnoszący się do Arystotelesa lub jego nauk

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arystotelesowy

taki jak u Arystotelesa, charakterystyczny dla Arystotelesa; arystotelesowski

przymiotnik relacyjny

(1.1) filoz. odnoszący się do Arystotelesa lub jego nauk

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arystoteliczka

zwolenniczka arystotelizmu (poglądów filozoficznych zapoczątkowanych przez Arystotelesa i rozwijanych przez jego uczniów)

#### Źródła:

SJP.pl

# Arystotelik

zwolennik arystotelizmu (poglądów filozoficznych zapoczątkowanych przez Arystotelesa i rozwijanych przez jego uczniów); perypatetyk

#### Źródła:

SJP.pl

# Arystotelizm

ogół poglądów filozoficznych zapoczątkowanych przez Arystotelesa i rozwijanych przez jego uczniów, zwolenników (perypatetyków); perypatetyzm

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) filoz. doktryna filozoficzna Arystotelesa

Arystotelizm – grupa doktryn filozoficznych związanych z twórczością Arystotelesa. Oprócz jego własnych poglądów termin ten może oznaczać:

- filozofię jego kontynuatorów, zwanych perypatetykami, traktujących jego teksty jako punkt wyjścia czy teksty autorytatywne; tak definiowany arystotelizm to pewna szkoła oraz nurt;
- filozofie nawiązujące do Arystotelesa, rozwijające twórczo jego myśl.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arystydes

1. Arystydes Sprawiedliwy - polityk ateński;
2. Arystydes z Aten - apologeta chrześcijański;
3. uczeń Sokratesa;
4. Arystydes z Teb - malarz grecki

Imię Arystydes (gr. Aristejdes) nosiło wielu sławnych Greków:

- Arystydes Sprawiedliwy – polityk ateński
- Arystydes z Aten – apologeta chrześcijański
- Arystydes – uczeń Sokratesa
- Arystydes z Teb – malarz grecki
- Arystydes z Miletu – autor Opowieści milezyjskich
- Publius Aelius Aristides – retor grecki
- Arystydes Kwintylian – teoretyk muzyki
- Aristide Briand – francuski polityk
- Aristide Gromer – francuski szachista, wielokrotny mistrz Francji

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arystydesowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arystydesa lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arystyp

Arystyp z Cyreny (ok. 435-356 p.n.e.) - filozof grecki

Arystyp z Cyreny (ok. 435-356 p.n.e.) – filozof grecki, założyciel szkoły cyrenaików.

Był uczniem Sokratesa, a wcześniej zapoznał się także z poglądami Protagorasa. Spośród uczniów Sokratesa zachował największą niezależność względem jego nauk. W swoich rozważaniach zbliżał się do sofistów. Upodabniał go do nich także wędrowny tryb życia i zwyczaj pobierania opłaty za naukę. W przeciwieństwie do Antystenesa i cyników cenił życie wygodne i światowe.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arystypowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Arystypa lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Arytmetyczka

kobieta zajmująca się arytmetyką

#### Źródła:

SJP.pl

# Arytmetycznie

przysłówek sposobu

(1.1) według działań arytmetycznych (zgodnie z nimi, za ich pomocą)

#### Źródła:

Wiktionary

# Arytmetyczny

przymiotnik od: arytmetyka (dział matematyki)

przymiotnik

(1.1) mat. dotyczący arytmetyki, związany z arytmetyką

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arytmetyk

matematyk zajmujący się liczbami, ich relacjami i działaniami na nich

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek zajmujący się arytmetyką

(1.2) przen. człowiek oszczędny, skrupulatny, wyrachowany

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arytmetyka

1. dział matematyki zajmujący się liczbami, ich relacjami i działaniami na nich;
2. arytmetyka elementarna - część matematyki, zajmująca się liczbami wyrażonymi w cyfrach oraz regułami działań wykonywanych na liczbach

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mat. gałąź matematyki, zajmująca się własnościami liczb i związkami między liczbami;

(1.2) przest. nauka dobrego rachowania

(1.3) przest. nauka o liczbach i działaniach na nich

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: arytmetyk

Arytmetyka (łac. arithmetica, gr. ἀριθμητική arithmētikē, z ἀριθμός – liczba) – dział matematyki zajmujący się liczbami; jeden z podstawowych i najstarszych. Obejmuje co najmniej dwa obszary wiedzy:

- arytmetyka elementarna opisuje podstawowe działania na liczbach, zwłaszcza tych rzeczywistych, choć mówi się także o arytmetyce liczb kardynalnych czy porządkowych; działania uznawane za arytmetyczne to dodawanie, odejmowanie, mnożenie i dzielenie, a czasem też potęgowanie, pierwiastkowanie i logarytmy;
- arytmetyka teoretyczna to inaczej teoria liczb; bada ich własności i w mniejszym stopniu dotyczy obliczeń, choć zajmuje się też niektórymi algorytmami jak sprawdzanie pierwszości czy faktoryzacja.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arytmetyzacja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) sprowadzenie problemu do formy nadającej się do zbadania metodami arytmetycznymi

#### Źródła:

Wiktionary

# Arytmetyzować

przedstawiać w postaci arytmetycznej

#### Źródła:

SJP.pl

# Arytmia

1. w medycynie: nierówny rytm pracy serca, niemiarowość tętna;
2. nierówny rytm pracy czegoś, zwłaszcza urządzenia lub organu

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. nieprawidłowy rytm pracy serca

(1.2) brak lub zakłócony rytm (czegokolwiek)

Zaburzenie rytmu serca, arytmia, dysrytmia, niemiarowość serca – stan, w którym skurcze mięśnia sercowego są nieregularne, a ich częstotliwość wychodzi poza bezpieczny zakres 60–100 uderzeń na minutę. Zaburzenia rytmu serca są spowodowane nieprawidłowym wytwarzaniem bodźców albo nieprawidłowym ich przewodzeniem. Czasami obydwa te zaburzenia występują jednocześnie. Stan taki często stanowić może zagrożenie dla życia, chociaż nie jest to regułą.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Arytmiczność

→ arytmiczny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co arytmiczne

Patrz:arytmiczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arytmiczny

1. w medycynie: związany z arytmią, wynikający z arytmii (np. arytmiczne dolegliwości, arytmiczne skurcze);
2. tyle co: nierytmiczny, nierównomierny (np. arytmiczne ruchy taneczne, arytmiczna praca urządzenia)

przymiotnik

(1.1) nie mający rytmu, nieregularny

(1.2) med. związany z arytmią serca

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arytmogenny

w medycynie: powodujący arytmię serca

#### Źródła:

SJP.pl

# Arytmograf

urządzenie do wykonywania działań arytmetycznych; arytmometr

#### Źródła:

SJP.pl

# Arytmogryf

rodzaj łamigłówki cyfrowej

#### Źródła:

SJP.pl

# Arytmomania

jeden z objawów występujący w nerwicy natręctw, nieprzezwyciężona potrzeba liczenia i wykonywania działań arytmetycznych (liczenie schodów, oddechów) oraz często przypisywanie liczbom własności magicznych

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arytmometr

urządzenie do wykonywania działań arytmetycznych

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Arytomancja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ezot. wróżenie z liczb na podstawie wiedzy numerologicznej

#### Źródła:

Wiktionary

# Arywista

osoba dążąca do władzy, pieniędzy, stanowisk za wszelką cenę; karierowicz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) książk. człowiek bez skrupułów dążący do zdobycia pozycji, pieniędzy czy władzy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Arywistka

→ arywista

Patrz:arywista

#### Źródła:

SJP.pl

# Arywizm

dążenie do pieniędzy, stanowisk, władzy itp. za wszelką cenę; karierowiczostwo

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) dążenie do celu "po trupach", bez brania pod uwagę kwestii etycznych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Aryzacja

proces wywłaszczenia mienia żydowskiego podjęty przez nazistów

#### Źródła:

SJP.pl

# Arzamas

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. miasto w europejskiej części Rosji w obwodzie niżnonowogrodzkim;

Arzamas (ros. Арзамас) – miasto w europejskiej części Rosji w obwodzie niżnonowogrodzkim, położone na wysokim prawym brzegu Tioszy, dopływie Oki. 410 km na wschód od Moskwy i 112 km na południe od Niżnego Nowogrodu. Centrum administracyjne rejonu arzamaskiego.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Arzamaski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Arzamasem, dotyczący Arzamasu

#### Źródła:

Wiktionary

# Arłamów

wieś w województwie podkarpackim, dawny ośrodek rządowy (zlikwidowany w 1989 roku)

Arłamów – osada w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim, w gminie Ustrzyki Dolne.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie krośnieńskim.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia