# Żeberko

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zdrobn. od: żebro

(1.2) pojedyncza, grzewcza część kaloryfera

(1.3) spoż. porcja mięsa z żebrami

(1.4) środ. kolej. tor boczny do odstawiania pojazdów szynowych

(1.5) daw. gwara. więz. kamizelka

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(2.1) żeberka kulin. potrawa mięsna

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeberkowaty

w botanice: pełen żeberek, podłużnych pręg; żebrowaty

#### Źródła:

SJP.pl

# Żebernica

żebernica jeleniówka - gatunek błonkówki z rodziny pilarzowatych

#### Źródła:

SJP.pl

# Żebracki

→ żebrak

przymiotnik

(1.1) przest. żebraczy

- Michał Żebracki
- Zygmunt Żyłka-Żebracki

Patrz:żebrak

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żebractwo

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) proszenie w miejscu publicznym o wsparcie materialne w sytuacji biedy

(1.2) przen. proszenie się

Żebranie – proszenie w miejscu publicznym o dobrowolne wsparcie materialne bez oferowania czegokolwiek w zamian (np. towaru lub usługi).

Może łączyć się z włóczęgostwem.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Żebraczka

→ żebrak

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta, która żebrze

Żebraczka – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie siedleckim, w gminie Wodynie. Ma status sołectwa.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Seroczynie.

Wieś królewska położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie garwolińskim ziemi czerskiej województwa mazowieckiego. Według stanu na 1952 rok, należała do gminy Iwowe. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

Patrz:żebrak

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żebraczy

dotyczący żebraka, właściwy żebrakowi

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z żebractwem, dotyczący żebractwa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żebraczyć

gwarowo: biedować

#### Źródła:

SJP.pl

# Żebraczyna

ekspresywnie: żebraczka

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) zdrobn. od: żebrak

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żebrak

człowiek żebrzący, utrzymujący się z jałmużny; nędzarz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ten, kto żebrze

- Żebrak – wieś w powiecie siedleckim
- Żebrak – wzniesienie w Górach Sowich
- Żebrak – przełęcz w Bieszczadach

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żebranina

1. proszenie o jałmużnę; żebranie;
2. jałmużna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zob. żebranie.

Żebranie – proszenie w miejscu publicznym o dobrowolne wsparcie materialne bez oferowania czegokolwiek w zamian (np. towaru lub usługi).

Może łączyć się z włóczęgostwem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żebro

1. kość tworząca szkielet klatki piersiowej u kręgowców;
2. w architekturze: łuk poprzeczny wzmacniający sklepienie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) anat. kość szkieletu kręgowców wygięta w kształcie łuku, chroniąca klatkę piersiową;

(1.2) archit. łuk przy sklepieniu, wykonany z cegły lub kamienia, służący wzmocnieniu konstrukcji;

(1.3) techn. część urządzenia usprawniająca wymianę ciepła przez zwiększenie powierzchni;

(1.4) techn. element wzmocnienia konstrukcji, ułożony równolegle do innych

(1.5) geol. wąska i stroma wypukłość terenu;

- żebro – anatomia
- żebro – architektura
- żebro – botanika
- żebro – wymiana ciepła
- żebro – forma ukształtowania terenu – nierówności równoległe do siebie, wyżłobione przez wodę na powierzchni skał
- Żebro naciekowe – rodzaj nacieku jaskiniowego
- żebra w technice – to wzmocnienia konstrukcji, ułożone do siebie równolegle; odmiana kratownicy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żebrolajk

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) pot. pejor. treść w Internecie, zwłaszcza wpis na portalu społecznościowym, nakłaniający do pozostawienia pod nim lajka poprzez odwoływanie się do emocji odbiorcy

(1.2) pot. pejor. lajk pozostawiony pod żebrolajkiem (1.1)

#### Źródła:

Wiktionary

# Żebropław

przedstawiciel drapieżnych bezkręgowców, występujących w wielu gatunkach w planktonie mórz i oceanów

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żebropławy

przedstawiciel drapieżnych bezkręgowców, występujących w wielu gatunkach w planktonie mórz i oceanów

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żebrowiec

1. inaczej: deleseria
2. podrzeń żebrowiec - roślina z rodziny paprotkowatych; rośnie w cienistych lasach iglastych w Sudetach i Karpatach
3. roślina z rodziny baldaszkowatych

Żebrowiec (Pleurospermum Hoffm.) – rodzaj roślin należący do rodziny selerowatych. Obejmuje 13 gatunków. Występują one w strefie klimatu umiarkowanego w Europie i Azji. Do flory Polski należy jeden gatunek – żebrowiec górski P. austriacum.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żebrówka

wieś w Polsce

Żebrówka – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie mińskim, w gminie Kałuszyn.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Trójcy Świętej w Wiśniewie, a wierni Kościoła Starokatolickiego Mariawitów należą do parafii Trójcy Przenajświętszej w Wiśniewie.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa siedleckiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żebrowy

przymiotnik od: żebro

przymiotnik

(1.1) anat. dotyczący żebra lub żeber

(1.2) archit. mający żebra; dotyczący żeber

(1.3) techn. mający żebra; dotyczący żeber

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żebrski

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żebrów-Peros

#### Źródła:

Wiktionary

# Żebry

żebranina; żebranie, proszenie o jałmużnę

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) zob. żebranie.

- żebry – staropolski archaizm określający żebractwo
- Żebry – wieś w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Wąsosz
- Żebry – kolonia w woj. podlaskim, w pow. grajewskim, w gminie Wąsosz
- Żebry – wieś w woj. podlaskim, w pow. kolneńskim, w gminie Kolno
- Żebry – wieś w woj. podlaskim, w pow. łomżyńskim, w gminie Śniadowo
- Żebry – wieś na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie brzostowickim, w sielsowiecie Brzostowica

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żebrzący

próbować uzyskać coś od drugiej osoby, nie pracując, jedynie prosząc

Patrz:żebrać

#### Źródła:

SJP.pl

# Żebrzanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żebrów-Peros

#### Źródła:

Wiktionary

# Żebrzanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żebrów-Peros

#### Źródła:

Wiktionary

# Żebrzyszka

rodzaj roślin okrytonasiennych z rodziny astrowatych; Gonospermum

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeby

1. spójnik łączący zdanie podrzędne ze zdaniem nadrzędnym, w zależności od rodzaju zdania równoważny spójnikom: aby, byle, gdyby, choćby;
2. partykuła nadająca zdaniu charakter życzenia (inaczej: oby), rozkazu bądź zabarwiająca emocjonalnie

spójnik

(1.1) …łączący zdanie nadrzędne ze zdaniem podrzędnym okolicznikowym celu

partykuła

(2.1) …wyrażająca życzenie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żebyż

partykuła "żeby" (przede wszystkim wyrażająca życzenie) wzmocniona partykułą "-ż" (np. Żebyż się w końcu udało!)

#### Źródła:

SJP.pl

# Żec

dawniej: palić, przypalać, piec

czasownik

(1.1) stpol. palić

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żegadło

przyrząd służący do koagulowania chorobowo zmienionej powierzchni śluzówki lub skóry; kauter

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) narzędzie do piętnowania

Przyżeganie, kauteryzacja (z gr. kautērion, żelazo do piętnowania) – zabieg leczniczy polegający na termicznym lub chemicznym koagulowaniu zmienionej patologicznie lub krwawiącej tkanki.

Najczęściej zabieg wykonuje się na powierzchni skóry lub błony śluzowej, a także dla przyspieszenia gojenia ziarninujących ran, w celu zamknięcia krwawiących naczyń krwionośnych w linii cięcia operacyjnego, zniszczenia zbędnej tkanki (brodawek, narośli, nadżerki szyjki macicy).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żegawka

gatunek pokrzywy, roślina lecznicza

#### Źródła:

SJP.pl

# Żegiestów

wieś w Polsce

Żegiestów (łem. Жеґестів, Żegestiw) – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Muszyna. Żegiestów jest wsią sołecką położoną nad Popradem i Żegiestowskim Potokiem. Przez Żegiestów przebiega droga wojewódzka nr 971 oraz linia kolejowa nr 96. W latach 1975–1998 miejscowość znajdowała się w województwie nowosądeckim.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żegiestów-Zdrój

uzdrowisko w Beskidzie Sądeckim

Żegiestów-Zdrój – osada wsi Żegiestów, uzdrowisko położone w Beskidzie Sądeckim, w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Muszyna.

W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa nowosądeckiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żegiestowianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żegiestowa lub Żegiestowa-Zdroju

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegiestowianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żegiestowa lub Żegiestowa-Zdroju

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegiestowski

→ Żegiestów-Zdrój, → Żegiestów

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żegiestowa lub Żegiestowa-Zdroju

Patrz:Żegiestów-Zdrój, → Żegiestów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żegilewicz

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Żegl.

skrót od: żeglarstwo, żeglarski (czytany jako cały, odmienny wyraz)

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeglarek

1. drapieżny mięczak z rzędu ośmiornic;
2. duży motyl o żółtych skrzydłach w czarne poprzeczne pręgi

- żeglarek – rodzaj ośmiornic z rodziny Argonautidae
- żeglarek (paź żeglarz) – motyl z rodziny paziowatych
- żeglarek (weliger) – typ larwy większości mięczaków

Patrz:żeglarz

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeglarka

→ żeglarz

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta lub dziewczyna trudniąca się żeglarstwem, uprawiająca żeglarstwo w celach rekreacyjnych

(1.2) sport. kobieta lub dziewczyna uprawiająca żeglarstwo sportowe

Patrz:żeglarz

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żeglarstwo

sport polegający na pływaniu na statkach o napędzie żaglowym

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) żegl. sport. dziedzina turystyki, sportu i rekreacji na statkach żaglowych;

(1.2) daw. żegl. odmiana transportu wodnego, która wykorzystuje statki żaglowe;

Żeglarstwo – dyscyplina sportów wodnych, rodzaj turystyki lub rekreacji, a także forma szkoleń – zarówno dla późniejszych marynarzy, oficerów i kapitanów jednostek, jak i jako tzw. szkoła charakterów dla młodzieży. Żeglarstwo uprawiane jest na jednostkach pływających napędzanych siłą wiatru za pośrednictwem żagli. W dawnym znaczeniu również odmiana transportu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żeglarz

1. osoba uprawiająca sport żeglarski;
2. przestarzałe: członek załogi statku; marynarz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek trudniący się żeglarstwem, uprawiający żeglarstwo dla celów rekreacyjnych lub sportowych

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) zool. zob. żeglarz portugalski.

(2.2) ent. zob. paź żeglarz.

- żeglarz jachtowy
- żeglarz (Physalia) – rodzaj stułbiopława
- Żeglarz – komedia Jerzego Szaniawskiego z 1925
- Żeglarz – polski holownik służący w latach 1938–1968

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żeglczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żeglec

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeglczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żeglec

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeglecki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żeglec

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegleń

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) stpol. węgiel

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeglować

czasownik niedokonany

(1.1) przemieszczać się po wodzie środkiem transportu, szczególnie żaglowym

(1.2) książk. o statku/łodzi: płynąć

(1.3) książk. przen. przemieszczać się wolno i płynnie, sunąć

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeglowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|żeglować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeglowniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: żeglowny

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeglowność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mar. żegl. przydatność rzeki, jeziora itp. do ruchu statków

(1.2) mar. żegl. cechy składające się na zdolność statku do żeglugi

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeglowny

przymiotnik

(1.1) żegl. zdatny do żeglugi; taki, przez który można przepłynąć statkiem

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegluga

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mar. transport wodny

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Żeglugowiec

pracownik przedsiębiorstwa żeglugowego

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeglugowy

przymiotnik od: żegluga

przymiotnik

(1.1) związany z żeglugą, dotyczący żeglugi

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żegnaj

formuła pożegnalna, zazwyczaj wyrażająca rozstanie na zawsze

wykrzyknik

(1.1) forma pożegnania, wyrażająca zazwyczaj rozstanie na zawsze

forma czasownika.

(2.1) 2. os. lp. rozk. od: żegnać

Żegnaj (oryg. fr. Adieu) – opowiadanie Honoriusza Balzaka z 1830 roku, wchodzące w skład Studiów filozoficznych cyklu Komedia ludzka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żegnam

1. rozstawać się z kimś kto odchodzi, np. ściskając dłoń, mówiąc: "do widzenia", lub w inny sposób;
2. robić znak krzyża; błogosławić;
3. żegnać się - żegnać jeden drugiego; kreślić znak krzyża na sobie

wykrzyknik

(1.1) zwrot używany jako pożegnanie

forma czasownika.

(2.1) 1. os. lp. ter. od: żegnać

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żegnanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|żegnać.

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegnoczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) reg-pl|Górny Śląsk. rel. naczynie z wodą święconą

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegocianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żegot

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegocianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żegot

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegocina

wieś w Polsce

Żegocina (dawn. Rzegocina) – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Żegocina. Siedziba gminy Żegocina.

W latach 1973–1976 wieś była siedzibą gminy Trzciana-Żegocina. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żegocinianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żegocina

(1.2) mieszkaniec Żegociny

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegocinianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żegocina

(1.2) mieszkanka Żegociny

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegociński

przymiotnik od: Żegocina, gmina w województwie małopolskim

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żegocina

(1.2) dotyczący Żegociny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żegocki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żegot

#### Źródła:

Wiktionary

# Żegota

roślina z rodziny pokoliczkowatych

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) stpol. imię|polski|m.;

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) hist. kryptonim konspiracyjny Rady Pomocy Żydom, działającej w Polsce podczas II wojny światowej;

- Żegota – imię
- Żegota – kryptonim konspiracyjny Rady Pomocy Żydom
- Żegota – pseudonim Ignacego Domeyki
- Żegota – pseudonim Tadeusza Kurcyusza
- Marian Januszajtis-Żegota – 1889-1973, generał

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żegotki

Żegotki – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie mogileńskim, w gminie Strzelno.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żegowo

Żegowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Buk.

Na południe od wsi przebiega droga wojewódzka nr 307.

Wieś szlachecka Dzegowo (Dziegowo) położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego. W 1580 majątek we wsi miał Hieronim Powodowski. W latach 1717–1793 Żegowo należało do kapituły poznańskiej. Wieś była znana również pod nazwami Dżegowo albo Dziegowo.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żegrówko

Żegrówko – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim, w gminie Śmigiel.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żejmo

nazwisko

Osoby o tym nazwisku:

- Janina Żejmo – radziecka aktorka pochodzenia polskiego
- Julian Żejmo – polski operator filmowy
- Przemysław Żejmo – polski artysta kabaretowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żel

1. gęsta galaretowata substancja;
2. środek kosmetyczny lub leczniczy w postaci galaretowatej substancji

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. galaretowata substancja, koloid mający postać sztywnej sieci, efekt zgęstnienia płynu;

(1.2) med. kosmet. środek leczniczy lub kosmetyczny w formie żelu (1.1)

(1.3) muz. czynel, talerz

(1.4) muz. noszony zwykle na czele orkiestr janczarskich instrument muzyczny składający się z dzwonków i blaszek osadzonych na długim drągu, zdobiony końskimi ogonami

Żel – szczególny rodzaj układu koloidalnego, będący efektem koagulacji zolu.

Zazwyczaj ma konsystencję galaretowatą, choć niektóre rodzaje żelu są sztywne. Żel powstaje w momencie, gdy w układzie koloidalnym znajduje się tak dużo cząstek koloidalnych, że stykają się one lub łączą się ze sobą w wielu punktach, tworząc strukturę sieci przestrzennej, która rozprzestrzenia się w całej objętości substancji, uniemożliwiając swobodne przemieszczanie się cząsteczek fazy rozpraszającej (cieczy lub gazu). Nazywa się to procesem koagulacji. W przypadku żeli tworzonych przez polimery proces koagulacji może też następować na skutek chemicznej reakcji sieciowania.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelaśkiewicz

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelasko

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelastwo

pogardliwie o dużym i ciężkim metalowym sprzęcie lub konstrukcji (np. pralce, samochodzie, maszynie do szycia)

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) kawałki żelaza, różne stare przedmioty z żelaza

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelatyna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. spoż. kulin. bezbarwne ciało stałe, naturalna substancja, będąca mieszaniną białek i peptydów, pozyskiwana w drodze częściowej hydrolizy kolagenu, zawartego w skórze, chrząstkach i kościach zwierzęcych, stosowana m.in. w przemyśle spożywczym, farmaceutycznym i przy produkcji materiałów fotograficznych;

Żelatyna (ATC: B 05 AA 06) – naturalne rozpuszczalne białko, żelujące lub nieżelujące, uzyskane w wyniku częściowej hydrolizy kolagenu pochodzącego z kości, skóry i skórek oraz ścięgien zwierząt. Składa się z glicyny, proliny i hydroksyproliny. Rozpuszczona w wodzie tworzy zol liofilowy (układ koloidalny), łatwo przechodzący w żel, jeśli temperatura otoczenia nie jest zbyt wysoka.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelatynka

zdrobnienie od: żelatyna

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelatynowaty

przypominający konsystencją żelatynę

przymiotnik

(1.1) podobny do żelatyny, przypominający żelatynę

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelatynowy

przymiotnik od: żelatyna

przymiotnik

(1.1) przym. od żelatyna

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazek

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelaziak

ruda żelaza

Żelaziak – stara nazwa skały osadowej zawierającej związki żelaza, tworzącej rudy darniowe.

Rozróżnia się:

- żelaziak czerwony (hematyt) – występuje m.in. w Rudkach k. Nowej Słupi
- żelaziak brunatny (limonit)
- żelaziak ilasty (syderyt ilasty)
- żelaziak jeziorny (ruda jeziorna)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelazian

sól zawierająca żelazo

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelaziany

sól zawierająca żelazo

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazica

Pylica płuc – przewlekła choroba układu oddechowego, wywołana długotrwałym wdychaniem pyłów. Charakteryzuje się występowaniem przewlekłego zapalenia oskrzeli i postępowej rozedmy płuc, z czasem dochodzi do powstania serca płucnego i niewydolności krążenia.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelazicowy

przymiotnik od: żelazica

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazicyjanek

Cyjanożelaziany(III) (tradyc. żelazicyjanki; nazwy systematyczne: heksacyjanidożelaziany(III) lub heksacyjanidożelaziany(3+), daw. heksacyjanożelaziany(III)) – związki kompleksowe o ogólnym wzorze [Fe(CN)6]3−, w których funkcję anionu pełni kompleks żelaza(III) (Fe3+) z sześcioma grupami cyjankowymi (CN−).

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelazieński

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelazna

(1.2) dotyczący Żelaznej

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazistoczarny

czarny o odcieniu żelaza

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazisty

zawierający związki żelaza

przymiotnik

(1.1) zawierający żelazo

(1.2) mający żelazowy posmak

(1.3) biol. czerpiący energię z utleniania związków żelazawych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazko

nazwisko

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) urządzenie służące do ręcznego prasowania;

(1.2) pot. bank. mechaniczne urządzenie służące do ręcznej akceptacji transakcji dokonywanych za pomocą wypukłych kart płatniczych

(1.3) górn. dawne narzędzie górnicze w kształcie klina

Żelazko – urządzenie służące do prasowania, czyli wygładzania tkaniny za pomocą wysokiej temperatury i nacisku. Prasowanie działa, gdyż pod wpływem temperatury rozluźniają się więzy w cząsteczkach polimerów tworzących włókna tkaniny. Kiedy włókna są gorące, rozprostowują się pod naciskiem żelazka i zachowują kształt po ochłodzeniu. Niektóre tkaniny jak np. bawełna wymagają też zastosowania wody.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelazków

nazwisko

2 miejscowości w Polsce:

- Żelazków – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kaliskim, w gminie Żelazków
- Żelazków – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. słupeckim, w gminie Słupca

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelazkowianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelazkowa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazkowianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelazkowa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazkowo

2 miejscowości w Polsce:

- Żelazkowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. lęborskim, w gminie Nowa Wieś Lęborska
- Żelazkowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. gnieźnieńskim, w gminie Niechanowo

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelazkowski

przymiotnik od: Żelazkowo, Żelazków

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelazkowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazkowy

→ żelazko

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z żelazkiem, dotyczący żelazka

Patrz:żelazko

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelaźniak

żeleźniak;
1. mały, prymitywny piecyk żelazny
2. roślina z rodziny wargowych
3. odmiana późnojesiennej jabłoni
4. gwarowo o żeliwnym garnku, saganie

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelaźnianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelazna

(1.2) mieszkaniec Żelaznej

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaźnianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelazna

(1.2) mieszkanka Żelaznej

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaźniański

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelaznej

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaźnieński

owca żelaźnieńska - polska rasa owcy domowej wyhodowana w Rolniczym Zakładzie Doświadczalnym w Żelaznej

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelaźnik

tropikalne drzewo z rodziny sączyńcowatych, występujące w około 100 gatunkach w strefie międzyzwrotnikowej; złotorąb

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. drzewo z rodziny sączyńcowatych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazno

5 miejscowości w Polsce:

- Żelazno – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. kłodzkim, w gminie Kłodzko
- Żelazno – osada w woj. pomorskim, w pow. wejherowskim, w gminie Choczewo
- Żelazno – osada w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. nidzickim, w gminie Nidzica
- Żelazno – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kościańskim, w gminie Krzywiń
- Żelazno – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. pilskim, w gminie Wyrzysk

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelaznoboki

przymiotnik

(1.1) mający boki z żelaza

(1.2) hist. jako przydomek władców → dzielny, odważny

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) hist. XVII w. członek doborowej jazdy parlamentu uzbrojonej jak arkebuzeria, zorganizowanej przez Crommwella podczas angielskiej wojny domowej pomiędzy stronnikami króla a parlamentem

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaznogórski

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelaznej Góry

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaznogórzanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelaznej Góry

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaznogórzanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelaznej Góry

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaznomościanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelaznego Mostu

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaznomościanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelaznego Mostu

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelaznomostecki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelaznego Mostu

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazny

1. będący żelazem, zrobiony z żelaza;
2. zawierający żelazo;
3. przenośnie:
a) silny, mocny, odporny fizycznie i psychicznie;
b) bezwzględny, ściśle przestrzegany;
c) stały, niezmienny

przymiotnik

(1.1) wykonany z żelaza lub zawierający żelazo

(1.2) dotyczący żelaza

(1.3) przen. wytrzymały fizycznie, psychicznie, odporny, mocny, silny, twardy jak żelazo

(1.4) przen. ściśle przestrzegany

(1.5) przen. funkcjonujący w niezmienionej postaci

Osoby:

- Roger Zelazny – amerykański pisarz science-fiction i fantasy
- Agnieszka Franków-Żelazny – dyrygent, muzyk, biolog, kierownik Chóru Filharmonii im. W. Lutosławskiego we Wrocławiu
- Ernest Żelazny – arcyksiążę Styrii, Karyntii i Krainy
- Fryderyk II Żelazny – Fryderyk II Hohenzollern – margrabia brandenburski
- Henryk V Żelazny – książę żagański
- Jan II Żelazny (Raciborski) – książę raciborski
- Mirosław Żelazny – filozof, etyk i estetyk, profesor UMK
- Roman Żelazny – polski fizyk, Prezes Państwowej Agencji Atomistyki w latach 1989–1992
- Teresa Żelazny – psycholog, pierwsza Naczelniczka Harcerek Związku Harcerstwa Polskiego rok założenia 1918
- Zdzisław Badocha ps. „Żelazny” – żołnierz Armii Krajowej
- Edward Taraszkiewicz ps. „Żelazny” – żołnierz Zrzeszenia Wolność i Niezawisłość, komendant oddziału WiN Obwodu Włodawa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelazo

pierwiastek chemiczny o symbolu Fe

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) pot. pospolity, srebrzystoszary i twardy metal z wysoką zawartością żelaza (1.2)

(1.2) chem. fiz. metaliczny pierwiastek chemiczny o symbolu Fe i liczbie atomowej 26;

(1.3) przen. pot. przedmiot z żelaza (1.1) lub jego stopu

(1.4) przen. przest. zbroja

(1.5) przen. przest. broń biała

(1.6) sport. środ. w kulturystyce i dyscyplinach siłowych: ciężar, ciężarek

(1.7) sport. środ. w golfie: metalowy kij

(1.8) gw-pl|Górny Śląsk. techn. kilof

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelazobeton

beton wzmacniany prętami stalowymi; żelbeton, żelbet

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bud. beton wzmocniony elementami ze stali

Żelbet (żelazobeton, żelbeton) – kompozyt strukturalny składający się z betonu wzmocnionego stalowymi prętami zbrojeniowymi lub jednym elementem stalowym zwanym wkładką stalową. Żelbet formuje się w elementy konstrukcyjne lub całe obiekty monolityczne za pomocą form drewnianych (szalowanie), stalowych lub plastikowych. Nazywany jest czasem wynalazkiem XIX wieku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelazobetonowiec

w budownictwie: budowla z żelazobetonu

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazobetonowy

→ żelazobeton

Patrz:żelazobeton

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazochrom

żelazostop przejściowy stosowany do wyrobu stali nierdzewnych, kwasoodpornych, żaroodpornych i narzędziowych

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. żelazostop z dużą zawartością chromu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazochromowy

żużel żelazochromowy - kruchy żużel otrzymywany jako produkt uboczny przy wytapianiu żelazochromu, stosowany w odlewnictwie do utwardzania mas formierskich ze szkłem wodnym; chromalit

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazocyjanek

związek cyjanowy żelaza trójwartościowego stosowany w analizach chemicznych, do wyrobu pigmentów, w fotografii

Cyjanożelaziany(II) (tradyc. żelazocyjanki; nazwy systematyczne: heksacyjanidożelaziany(II) lub heksacyjanidożelaziany(4+), daw. heksacyjanożelaziany(II)) – związki kompleksowe o ogólnym wzorze [Fe(CN)6]4−, w których funkcję anionu pełni kompleks żelaza(II) (Fe2+) z sześcioma grupami cyjankowymi (CN−).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelazocyjanki

związek cyjanowy żelaza trójwartościowego stosowany w analizach chemicznych, do wyrobu pigmentów, w fotografii

Cyjanożelaziany(II) (tradyc. żelazocyjanki; nazwy systematyczne: heksacyjanidożelaziany(II) lub heksacyjanidożelaziany(4+), daw. heksacyjanożelaziany(II)) – związki kompleksowe o ogólnym wzorze [Fe(CN)6]4−, w których funkcję anionu pełni kompleks żelaza(II) (Fe2+) z sześcioma grupami cyjankowymi (CN−).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelazodajny

bogaty w rudy żelaza

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazofosfor

żelazostop przejściowy stosowany do wyrobu żeliw i stali automatowych

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazokoks

koks otrzymywany w wyniku koksowania mieszanki rudy żelaza i węgla

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazokrzem

żelazostop składający się z żelaza i krzemu (FeSi) stanowiący dodatek w różnych procesach przemysłu metalurgicznego; ferrokrzem

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. żelazostop z dużą zawartością krzemu;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelazokrzemoaluminium

stop przejściowy zawierający żelazo, krzem i aluminium, stosowany przy produkcji stali i do wyrobu stopów metali nieżelaznych jako modyfikator i odtleniacz; silical

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazokrzemochrom

stop przejściowy zawierający żelazo, krzem i chrom, stosowany przy produkcji stali stopowej w celu nadania jej odpowiednich właściwości

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazokrzemomangan

stop przejściowy zawierający żelazo, krzem i mangan, stosowany przy produkcji stali stopowej w celu nadania jej odpowiednich właściwości; silicomangan

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazokrzemowy

→ żelazokrzem

Patrz:żelazokrzem

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazomangan

żelazostop przejściowy stosowany do wyrobu stopów metali nieżelaznych

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. żelazostop z dużą zawartością manganu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazomanganowy

przymiotnik od: żelazomangan

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazomolibden

żelazostop przejściowy stosowany do wyrobu stali stopowych konstrukcyjnych i narzędziowych

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazomolibdenowy

→ żelazomolibden

Patrz:żelazomolibden

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazonośny

obfitujący w żelazo; dostarczający żelaza; zawierający żelazo

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazopodobny

mający niektóre właściwości żelaza; przypominający żelazo

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazoporfiryna

związek nadający krwi czerwony kolor, połączenie żelaza z protoporfiryną

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazoryt

1. technika graficzna polegająca na odbijaniu na papierze rysunku wykonanego rylcem na płytce żelaznej;
2. rycina wykonana tą techniką

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazorytnictwo

sztuka wykonywania żelazorytów

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazorytnik

specjalista w dziedzinie żelazorytnictwa

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazostop

stop przejściowy zawierający żelazo i jeden lub więcej pierwiastków należący do metali nieżelaznych bądź półmetali (np. krzem, mangan, chrom) będący dodatkiem przy produkcji stali jako modyfikator lub odtleniacz; ferrostop

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. stop żelaza z innymi pierwiastkami chemicznymi;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazotytan

stop żelaza o dużej zawartości tytanu, stosowany jako dodatek stopowy staliw

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazować

powlekać warstwą żelaza lub związku żelaza

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazowanad

stop żelaza o dużej zawartości wanadu, stosowany jako dodatek stopowy staliw

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazowanadowy

→ żelazowanad

Patrz:żelazowanad

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazowce

grupa pierwiastków chemicznych stanowiąca VIII grupę główną układu okresowego: żelazo, ruten, osm i has

Żelazowce – pierwiastki chemiczne znajdujące się w grupie 8 układu okresowego (dawniej zaliczane do VIII grupy pobocznej, której pierwszą triadę również nazywano żelazowcami) – są to żelazo (Fe), ruten (Ru), osm (Os) i has (Hs).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelazówczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelazówki

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazówczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelazówki

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazówecki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelazówki

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazowice

Żelazowice – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie opoczyńskim, w gminie Białaczów.

Wieś jest siedzibą rzymskokatolickiej parafii Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny.

Prywatna wieś szlachecka, położona była w drugiej połowie XVI wieku w powiecie opoczyńskim województwa sandomierskiego. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa piotrkowskiego.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelazowicki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelazowic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazowiczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelazowic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazowiczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelazowic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelazowiec

1. każdy pierwiastek z ósmej grupy układu okresowego Mendelejewa: żelazo, ruten, osm i has;
2. rodzaj roślin z rodziny mirtowatych; żelazownik;
3. statek przystosowany do transportu żelaza

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny z grupy 8 układu okresowego;

(1.2) chem. pierwiastek chemiczny z pierwszej triady VIII grupy pobocznej układu okresowego

(1.3) bot. żelazownik

Żelazowiec – część wsi Dąbrowica w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie bocheńskim, w gminie Bochnia.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa tarnowskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelazownik

rodzaj roślin z rodziny mirtowatych; żelazowiec

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. wiecznie zielone drzewo występujące w Australii, Nowej Zelandii i Polinezji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazowolfram

stop żelaza z wolframem, stosowany do wyrobu stopowych stali narzędziowych, włókien żarowych i elektrod do żarówek, lamp elektronowych itp.

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazowolframowy

→ żelazowolfram

Patrz:żelazowolfram

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazowowolski

przymiotnik od: Żelazowa Wola

przymiotnik relacyjny

(1.1) odnoszący się do Żelazowej Woli, związany z Żelazową Wolą

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelazowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelazowy

przymiotnik od: żelazo

przymiotnik

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. żelazny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelbet

beton wzmacniany prętami stalowymi; żelbeton, żelazobeton

skrótowiec grupowy w funkcji rzeczownika rodzaju męskorzeczowego

(1.1) = bud. żelazobeton;

Żelbet (żelazobeton, żelbeton) – kompozyt strukturalny składający się z betonu wzmocnionego stalowymi prętami zbrojeniowymi lub jednym elementem stalowym zwanym wkładką stalową. Żelbet formuje się w elementy konstrukcyjne lub całe obiekty monolityczne za pomocą form drewnianych (szalowanie), stalowych lub plastikowych. Nazywany jest czasem wynalazkiem XIX wieku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelbetnictwo

dziedzina budownictwa traktująca o zastosowaniu żelbetu

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelbeton

beton wzmacniany prętami stalowymi; żelazobeton, żelbet

Żelbet (żelazobeton, żelbeton) – kompozyt strukturalny składający się z betonu wzmocnionego stalowymi prętami zbrojeniowymi lub jednym elementem stalowym zwanym wkładką stalową. Żelbet formuje się w elementy konstrukcyjne lub całe obiekty monolityczne za pomocą form drewnianych (szalowanie), stalowych lub plastikowych. Nazywany jest czasem wynalazkiem XIX wieku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelbetonowiec

budynek o żelbetonowej konstrukcji

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelbetowy

przymiotnik od: żelbet

przymiotnik

(1.1) wykonany z żelbetu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelechlinczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelechlinka

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelechlinczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelechlinka

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelechlinecki

przymiotnik od: Żelechlinek

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelechlinka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelechlinek

Żelechlinek – wieś w Polsce położona w województwie łódzkim, w powiecie tomaszowskim, w gminie Żelechlinek.

Miejscowość jest siedzibą gminy Żelechlinek. Do 1953 roku miejscowość była siedzibą gminy Żelechlin.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelechów

1. miasto w Polsce;
2. nazwa kilku wsi w Polsce

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Żelechów – miasto we wschodniej Polsce, w województwie mazowieckim, w powiecie garwolińskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żelechów. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa siedleckiego. Według danych z 2022 roku, Żelechów miał 3759 mieszkańców. Miejscowość położona jest w odległości 52 km od Siedlec, 85 km od Warszawy i 85 km od Lublina. Miasto stanowi lokalne centrum edukacji, mieszcząc kilka szkół średnich, jak i gospodarcze, stanowiąc miejsce handlu i pracy dla mieszkańców miasta i okolic.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelechowianin

mieszkaniec Żelechowa

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelechowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelechowianka

mieszkanka Żelechowa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelechowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelechowo

Żelechowo (niem. Selchow) – wieś w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie gryfińskim, w gminie Widuchowa.

31 grudnia 2008 r. wieś miała 446 mieszkańców.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa szczecińskiego.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelechowski

przymiotnik od: Żelechów

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelechowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żeleński

nazwisko polskie, m.in. Władysław Żeleński, kompozytor polski żyjący w latach 1837-1921

- Żeleńscy herbu Ciołek – polska rodzina szlachecka i ziemiańska

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeleźce

dawniej: metalowy szpic na włóczni

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeleźniak

żelaźniak;
1. mały, prymitywny piecyk żelazny
2. roślina z rodziny wargowych
3. odmiana późnojesiennej jabłoni
4. gwarowo o żeliwnym garnku, saganie

- żeleźniak – rodzaj roślin z rodziny jasnotowatych
- Żeleźniak – szczyt w Masywie Śnieżnika
- Żeleźniak – szczyt w Górach Kaczawskich
- Żeleźniak – wzniesienie w Kotlinie Jeleniogórskiej
- Żeleźniak – żleb opadający na Polanę Pisaną w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach
- Żeleźniak – żleb opadający na Wyżnią Kirę Miętusią w Dolinie Kościeliskiej w Tatrach

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeleźnicki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żeleźnicy

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeleźniczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żeleźnicy

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeleźniczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żeleźnicy

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeleźnik

żelaźnik; dawniej:
1. osoba handlująca żelaznymi przedmiotami;
2. górnik wydobywający sól przy pomocy żelaznych narzędzi;
3. kowal

Żeleźnik (niem. Eisenberg) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie strzelińskim, w gminie Strzelin.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeleźniki

żelaźnik; dawniej:
1. osoba handlująca żelaznymi przedmiotami;
2. górnik wydobywający sól przy pomocy żelaznych narzędzi;
3. kowal

## Miejscowości i ich części w Polsce

Wg TERYT jest ich 3, w tym 2 podstawowe

- Żeleźniki – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. milickim, w gminie Krośnice
- Żeleźniki – część wsi Stajenczynki w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. toruńskim, w gminie Obrowo
- Żeleźniki – wieś w woj. mazowieckim, w pow. węgrowskim, w gminie Miedzna

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeleźnikowianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żeleźnikowej

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeleźnikowianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żeleźnikowej

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeleźnikowski

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żeleźnikowej

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeleźniok

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. mały żeliwny lub stalowy piecyk do ogrzewania pomieszczeń

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeleźno

Żeleźno (niem. Silesen) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie białogardzkim, w gminie Białogard. W latach 1975–1998 wieś należała do województwa koszalińskiego. W roku 2007 wieś liczyła 214 mieszkańców.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żeleznodorożnyj

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. adm. osiedle typu miejskiego w Rosji, w obwodzie królewieckim, w rejonie prawdińskim;

Żeleznodorożnyj, Gierdawy (ros. Железнодорожный; dawn. niem. Gerdauen) – osiedle typu miejskiego w Rosji, w obwodzie królewieckim, w rejonie prawdinskim. W 2006 roku liczyło ok. 2,9 tys. mieszkańców.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Żeleznogorsk

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto zamknięte w azjatyckiej części Rosji, w Kraju Krasnojarskim, założone w celu produkcji plutonu;

(1.2) geogr. miasto w Rosji, w obwodzie kurskim;

- Żeleznogorsk – miasto w Rosji, w obwodzie kurskim
- Żeleznogorsk – miasto w Rosji, w Kraju Krasnojarskim

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelgate

potocznie: afera żelatynowa

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelgruda

Żelgruda – żelazo metaliczne otrzymywane bezpośrednio z rud w piecach obrotowych; zastępuje złom wsadowy.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelgrudowy

przymiotnik od: żelgruda

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelicha

rodzaj roślin zielnych z rzędu sandałowców; Quinchamalium

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelichów

3 miejscowości w Polsce:

- Żelichów – wieś w woj. łódzkim, w pow. bełchatowskim, w gminie Kluki
- Żelichów – wieś w woj. małopolskim, w pow. dąbrowskim, w gminie Gręboszów
- Żelichów – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. gryfińskim, w gminie Cedynia

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelichowianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelichowa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelichowianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelichowa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelichowo

Miejscowości w Polsce

- Żelichowo – część miasta Nowy Dwór Gdański, w woj. pomorskim, w pow. nowodworskim, w gminie Nowy Dwór Gdański
- Żelichowo – wieś w woj. pomorskim, w pow. nowodworskim, w gminie Nowy Dwór Gdański
- Żelichowo – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. czarnkowsko-trzcianeckim, w gminie Krzyż Wielkopolski

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelichowski

nazwisko

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelichowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelicki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeligowski

nazwisko

- Edward Żeligowski
- Jerzy Żeligowski
- Lucjan Żeligowski

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeliński

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelistrzewianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelistrzewa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelistrzewianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelistrzewa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelistrzewo

wieś kaszubska

Żelistrzewo (kaszb. Żelëstrzewò) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie puckim, w gminie Puck.

Wieś szlachecka położona była w II połowie XVI wieku w powiecie puckim województwa pomorskiego. W latach 1973–1976 miejscowość była siedzibą gminy Żelistrzewo. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa gdańskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelistrzewski

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelistrzewa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliszewianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żeliszewa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliszewianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żeliszewa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliszewski

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żeliszewa lub Żeliszewa Podkościelnego

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliszowianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żeliszowa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliszowianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żeliszowa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliszowski

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żeliszowa

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelisław

imię męskie

- Żelisław – imię
- Żelisław – komes w czasach Bolesława Krzywoustego

Miejscowości w Polsce:

- Żelisław – wieś w woj. lubuskim, w pow. żagańskim, w gminie Małomice
- Żelisław – wieś w woj. łódzkim, w pow. sieradzkim, w gminie Błaszki
- Żelisław – nieistniejąca wieś w woj. pomorskim, w pow. gdańskim, w gminie Pszczółki
- Żelisław-Kolonia – wieś w woj. łódzkim, w pow. sieradzkim, w gminie Błaszki

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelisława

imię żeńskie

Żelisława – staropolskie imię żeńskie; żeński odpowiednik imienia Żelisław. Znaczenie imienia: "pragnąca sławy".

Żelisława imieniny obchodzi 29 stycznia, 23 lipca, 24 listopada.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żelisławczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelisławek

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelisławczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelisławek

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelisławecki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelisławek

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelisławice

## Miejscowości w Polsce

Wg TERYT jest ich 2

- Żelisławice – wieś w woj. śląskim, w pow. będzińskim, w gminie Siewierz
- Żelisławice – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. włoszczowskim, w gminie Secemin

## Inne

- Żelisławice – stacja kolejowa

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelisławicki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelisławic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelisławiczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelisławic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelisławiczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelisławic

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelisławiny

przymiotnik dzierżawczy - należący do Żelisławy lub z nią związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelisławostwo

Żelisław z małżonką; Żelisławowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelisławowie

imię męskie

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelisławowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Żelisława lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeliu

obce imię męskie

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeliwiaczek

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od żeliwiak

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeliwiak

piec hutniczy do otrzymywania żeliwa poprzez przetapianie złomu i surówki; kopulak

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) piec hutniczy stosowany do wytopu żeliwa;

Żeliwiak – piec hutniczy stosowany do wytopu żeliwa. Służy do przetapiania w nim surówki, z dodatkiem złomu żeliwnego lub stalowego, gdzie paliwem jest zmieszany razem z nimi koks.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żeliwiakowy

przymiotnik od: żeliwiak

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeliwny

wykonany z żeliwa (żelaza lanego)

przymiotnik

(1.1) taki, który wykonano z żeliwa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żeliwo

stop odlewniczy żelaza z węglem

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) hutn. chem. stop odlewniczy żelaza z węglem i innymi pierwiastkami;

Żeliwo – wysokowęglowy stop żelaza z węglem, zazwyczaj także z krzemem, manganem, fosforem, siarką i innymi składnikami. Zawiera od 2,11 do 6,67% węgla w postaci cementytu lub grafitu. Występowanie konkretnej fazy węgla zależy od szybkości chłodzenia i składu chemicznego stopu. Chłodzenie powolne sprzyja wydzielaniu się grafitu. Także i dodatki stopowe odgrywają tu pewną rolę. Według obowiązującej normy żeliwo definiuje się jako tworzywo, którego głównym składnikiem jest żelazo i w którym zawartość węgla przekracza 2% (obecność dużych zawartości składników węglikotwórczych może zmienić podaną zawartość węgla).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelka

rodzaj cukierka o galaretowatej konsystencji; żelek

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) spoż. żelatynowy cukierek;

Żelki (l.poj. żelek lub żelka) – rodzaj cukierków z galaretki. Na skalę przemysłową żelki wytwarzane są głównie z syropu glukozowego, cukru buraczanego, wody (soków) i żelatyny. Zamiast żelatyny do ich wytwarzania może służyć także agar i pektyny.

W 100 gramach żelek znajduje się przeciętnie 310 kilokalorii, 71 gramów węglowodanów oraz 6,2 grama białka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żelkot

środek do laminowania modeli

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelkotowy

→ żelkot

Patrz:żelkot

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelkowianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żelkowa-Kolonii

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelkowianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żelkowa-Kolonii

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelkówko

Żelkówko (kaszb. Żelkówkò, niem. Klein Silkow) – wieś w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie słupskim, w gminie Kobylnica.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelkowski

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żelkowa-Kolonii

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelkowy

→ żelek, → żelka

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z żelkami, dotyczący żelek

Patrz:żelek, → żelka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelmowo

Żelmowo (niem. Sallmow) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie łobeskim, w gminie Radowo Małe. W latach 1818–1945 miejscowość administracyjnie należała do Landkreis Regenwalde (Powiat Resko) z siedzibą do roku 1860 w Resku, a następnie w Łobzie.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa szczecińskiego.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelokrem

środek kosmetyczny lub leczniczy o cechach kremu i żelu; krem-żel

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelopis

długopis z wkładem żelowym

#### Źródła:

SJP.pl

# Żelosko

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. żelazko

#### Źródła:

Wiktionary

# Żelowanie

proces powstawania żelu

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|żelować.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelowice

Żelowice (niem. Silbitz) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie strzelińskim, w gminie Kondratowice, w obrębie Wzgórz Niemczańskich, na północnym krańcu Wzgórz Dobrzenieckich. Wieś posiada układ przestrzenny zbliżony do wielodrożnicy.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żelowy

przymiotnik od: żel

przymiotnik

(1.1) taki, który jest w formie gęstego żelu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żelozko

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. żelazko

#### Źródła:

Wiktionary

# Żem

spójnik

(1.1) połączony z końcówką czasownikową 1 os. lp. zob. że.

Żem (kaz. Жем) – miasto w zachodnim Kazachstanie, w obwodzie aktobskim, w rejonie Mugałżar.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Żemlok

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. zob. żymlok.

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeń-Szeń

żeńszeń, ginseng, gin-seng;
1. gatunek rośliny z rodziny araliowatych, której korzeń używany jest w lecznictwie i kosmetyce;
2. korzeń żeń-szenia - rośliny

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. azjatycka bylina zielna uprawiana ze względu na korzenie wykorzystywane w medycynie, kosmetyce oraz jako przyprawa;

(1.2) korzeń żeń-szenia (1.1)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żeń-Szeniowy

przymiotnik od: żeń-szeń; żeńszeniowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeń.

skrót od: żeński

#### Źródła:

SJP.pl

# Żena

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. kobieta, niewiasta

(1.2) daw. żenada

#### Źródła:

Wiktionary

# Żenąć

czasownik przechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) daw. poet. popędzać, gnać

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. brak)

(2.1) daw. przen. biec

czasownik zwrotny niedokonany żenąć się (dk. brak)

(3.1) daw. przen. biec

#### Źródła:

Wiktionary

# Żenada

skrępowanie, zakłopotanie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wstyd, skrępowanie, zawstydzenie, zażenowanie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żenadometr

żartobliwie: przyrząd do pomiaru poziomu żenady

#### Źródła:

SJP.pl

# Żenadówa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) młodz. coś żenującego

#### Źródła:

Wiktionary

# Żencica

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) spoż. stpol. (współcz. gw-pl|Śląsk Cieszyński.) żętyca

#### Źródła:

Wiktionary

# Żenczykowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeńczyna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) stpol. kobieta

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeneta

zwierzę futerkowe z rodziny łasz; genetta

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zool. nazwa systematyczna|Viverridae|ref=tak., rodzaj ssaka z rodziny wiwerowatych, cętkowany lub pręgowany drapieżnik o długim ogonie;

(1.2) zool. zwierzę z rodzaju żeneta (1.1)

Żeneta (Genetta) – rodzaj ssaka z podrodziny Genettinae w obrębie rodziny wiwerowatych (Viverridae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żeniaczka

potocznie: zawarcie związku małżeńskiego przez mężczyznę; ożenek

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeniaty

gwarowo:
1. żonaty;
2. żur żeniaty - zupa na zakwasie z chleba, mąki lub owsianek z dodatkiem boczku z kiełbasą, wędzonych żeberek, skwarków i ziemniaków ugotowanych w wywarze

#### Źródła:

SJP.pl

# Żenić

1. dawać komuś kobietę za żonę, powodować, że ktoś zawiera związek małżeński z kobietą;
2. żenić się - zawierać związek małżeński z kobietą

czasownik przechodni niedokonany (dk. ożenić)

(1.1) zob. ożenić.

czasownik zwrotny niedokonany żenić się (dk. ożenić się)

(2.1) zob. ożenić się.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żenichów

Żenichów (niem. Schöneiche, łuż. Ženichow) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Gubin.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żenidło

żartobliwie: penis; banan, interes, ptaszek, wacek

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) gw-pl|Poznań. członek męski, penis

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żeniec

żniwiarz

#### Źródła:

SJP.pl

# Żenienie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|żenić.

(1.2) odczasownikowy od|żenąć.

#### Źródła:

Wiktionary

# Żenilin

rodzaj roślin z rodziny motylkowatych (bobowatych); Pultenaea

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeniszek

rodzaj rośliny zielnej lub krzewu z rodziny astrowatych, pochodzących z Meksyku, rosnących przeważnie w Ameryce zwrotnikowej; ageratum

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) bot. roślina z rodziny astrowatych;

Żeniszek (Ageratum L.) – rodzaj roślin z rodziny astrowatych. Należy do niego 38 gatunków. Rośliny te występują na obu kontynentach amerykańskich na obszarze od południowych Stanów Zjednoczonych, poprzez Amerykę Środkową do Boliwii i środkowej Brazylii.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żenkiewicz

nazwisko

Osoby o tym nazwisku:

- Jerzy Żenkiewicz – polski elektronik, informatyk
- Józef Żenkiewicz – polski inżynier
- Maria Żenkiewicz – litewska działaczka polonijna i nauczycielka
- Marian Żenkiewicz – polski inżynier i polityk

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żenować

1. powodować zażenowanie;
2. żenować się - być zawstydzonym lub zakłopotanym

czasownik przechodni niedokonany (dk. zażenować)

(1.1) sprawiać, że ktoś czuje się zakłopotany

czasownik zwrotny niedokonany żenować się (dk. zażenować się)

(2.1) czuć się zakłopotanym

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żeński

kobiecy, damski, dla kobiet

przymiotnik

(1.1) odnoszący się do kobiety, przeznaczony dla kobiety

(1.2) biol. mający narządy wytwarzające jaja, mający komórki ulegające zapłodnieniu, charakterystyczny dla samicy

(1.3) elektr. o złączu posiadającym otwory

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żeńsko

kobiecy, damski, dla kobiet

2 miejscowości w Polsce:

- Żeńsko – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. choszczeńskim, w gminie Krzęcin
- Żeńsko – wieś w woj. zachodniopomorskim, w pow. drawskim, w gminie Wierzchowo

Jezioro:

- Żeńsko – jezioro w woj. zachodniopomorskim, w pow. choszczeńskim, w gminie Choszczno

Zobacz też: Nowe Żeńsko

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeńskość

→ żeński

Patrz:żeński

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeńszeń

żeń-szeń, ginseng, gin-seng;
1. gatunek rośliny z rodziny araliowatych, której korzeń używany jest w lecznictwie i kosmetyce;
2. korzeń żeń-szenia - rośliny

Wszechlek żeń-szeń, żeń-szeń właściwy (Panax ginseng C.A. Meyer) – gatunek byliny z rodziny araliowatych.

Kiedyś dziko występował na północy Półwyspu Koreańskiego, północno-wschodnich Chinach, Japonii i wschodniej części Rosji (Kraj Nadmorski i zlewnia rzeki Ussuri), jednak przez intensywny zbiór jego naturalny obszar występowania skurczył się do zaledwie trzech siedlisk znajdujących się na terenie Rosji i Chin. Od 1975 roku żeń-szeń znajduje się w Rosji w czerwonej księdze jako gatunek zagrożony.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeńszeniowy

przymiotnik od: żeń-szeń; żeń-szeniowy

przymiotnik

(1.1) typowy dla żeń-szenia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żentyca

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zob. żętyca.

Żętyca, żentyca (gwarowo zyntyca, zintyca, zimbora) – serwatka z mleka owczego ściętego podpuszczką, otrzymywana przy wyrabianiu oscypków i bundzu z mleka owczego, popularna wśród górali karpackich. Ma barwę białą lub lekko kremową.

Jest to, podobnie jak serwatka z mleka krowiego, pozostałość po ścięciu mleka podpuszczką, która ścina większość białek – z nich właśnie powstaje bundz. Pita jest przede wszystkim na halach, mocno schłodzona i świeża (słodka) lub skwaszona po kilku dniach. W XIX wieku stosowana była jako środek leczący drogi oddechowe, szczególnie gruźlicę (brak potwierdzenia właściwości leczniczych). U nieprzyzwyczajonych do niej osób może wywołać działanie przeczyszczające (podobnie jak serwatka lub maślanka).

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Żenua

potocznie: żenada;
1. uczucie dyskomfortu wywołane czymś niewłaściwym lub mającym bardzo niski poziom;
2. coś bardzo słabego, niewłaściwego, na tak niskim poziomie, że wywołuje dyskomfort

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) slang. żenada

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żenujący

1. wprawiający w zakłopotanie, świadczący o zakłopotaniu;
2. w odniesieniu do poziomu czegoś: bardzo niski, bardzo zły

przymiotnik

(1.1) wprawiający w zakłopotanie, krępujący, onieśmielający, zawstydzający

(1.2) o poziomie jakiegoś dzieła beznadziejnie niski, godny pożałowania, żałosny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żer

1. czynność jedzenia u zwierząt; pożeranie;
2. pokarm zwierzęcia, zwłaszcza ten, który ono samo zdobywa

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pokarm zdobyty przez zwierzę

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żerać

1. o zwierzętach: żreć od czasu do czasu;
2. potocznie o człowieku: jeść niechlujnie lub łapczywie od czasu do czasu

#### Źródła:

SJP.pl

# Żerań

1. o zwierzętach: żreć od czasu do czasu;
2. potocznie o człowieku: jeść niechlujnie lub łapczywie od czasu do czasu

Żerań – osiedle i obszar MSI w dzielnicy Białołęka w Warszawie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żerański

przymiotnik od: Żerań

#### Źródła:

SJP.pl

# Żerardynka

słodkowodna ryba żyworodna z rodziny piękniczkowatych; żyrardynka, żyworódka metaliczna

#### Źródła:

SJP.pl

# Żerca

1. dawny kapłan pogański u Słowian; żerzec;
2. dawniej, przenośnie: pożeracz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rel. kapłan słowianowierczy zajmujący się żertwą, czyli składaniem bogom ofiar;

(1.2) daw. ktoś pożerający coś

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żerczyce

Żerczyce – wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie siemiatyckim, w gminie Nurzec-Stacja.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa białostockiego.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żerczyni

1. dawna kapłanka pogańska u Słowian;
2. dawniej, przenośnie: pożeraczka

#### Źródła:

SJP.pl

# Żerdenka

wieś w Polsce

Żerdenka (dawniej Zardenka, w latach 1977–1981 Zawadówka) – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie leskim, w gminie Baligród.

W połowie XIX wieku właścicielem posiadłości tabularnej Zardenka był Leon Borowski.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żerdka

zdrobnienie od: żerdź

#### Źródła:

SJP.pl

# Żerdź

1. długa tyczka drewniana;
2. pień drzewa, od którego odrąbano gałęzie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) długa, prosta gałąź lub cienki pień

2 miejscowości w Polsce:

- Żerdź – wieś w woj. lubelskim, w pow. puławskim, w gminie Żyrzyn
- Żerdź – wieś w woj. mazowieckim, w pow. radomskim, w gminie Przytyk

Inne:

- żerdź – dawna miara długości (odcinek między nosem a końcem wyciągniętej ręki)
- żerdź – rura używana w wiertnictwie
- żerdzie – sortyment drewna

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żerdzianka

żerdzianka sosnówka - chrząszcz, szkodnik żerujący na igłach i korze sosen (larwy)

Żerdzianka (Monochamus) – rodzaj chrząszczy z rodziny kózkowatych. Występują na całej półkuli północnej. Do tego rodzaju należą:

- Monochamus carolinensis – żerdzianka karolińska
- Monochamus clamator
- Monochamus galloprovincialis – żerdzianka sosnówka
- Monochamus marmorator
- Monochamus mutator
- Monochamus notatus
- Monochamus obtusus
- Monochamus sartor – żerdzianka krawiec
- Monochamus scutellatus
- Monochamus sutor – żerdzianka szewc
- Monochamus titillator

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żerdziowy

przymiotnik od: żerdź

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeremie

nadwodna budowla wznoszona przez bobry

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zool. siedlisko bobra;

Żeremie – konstrukcja ochronno-lęgowa budowana przez bobry. Zależnie od właściwości terenu żeremia mogą być zlokalizowane w jamie wyrytej w stromym brzegu, lecz częściej bywają lokalizowane na podwyższeniach, w obszarze zabagnionym. Żeremia osiągają 1 do 3 metrów wysokości i średnicę do 12 metrów. Są budowane z gałęzi drzew, roślinności miękkiej i mułu. Do ich wnętrza bobry dostają się umieszczonym pod wodą wejściem (lub kilkoma). Na zewnątrz, nad wodę, mniej lub bardziej wystają dachy żeremi, przez które do wnętrza dociera powietrze. Zwykle zimą poziom wody jest najniższy i wtedy bobrowe domki są najbardziej widoczne. W lecie bobry mają większe możliwości regulowania poziomu wody i żeremia są mniej widoczne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żerków

miasto w Polsce

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Żerków – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie jarocińskim, na Wale Żerkowskim, siedziba gminy Żerków.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 2127 mieszkańców.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1300 roku położone było w XVI wieku w województwie kaliskim.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żerkowianin

mieszkaniec Żerkowa (miasta w Polsce)

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żerkowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żerkowianka

mieszkanka Żerkowa (miasta w Polsce)

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żerkowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żerkowice

4 miejscowości w Polsce:

- Żerkowice – wieś w woj. dolnośląskim, w pow. lwóweckim, w gminie Lwówek Śląski
- Żerkowice – wieś w woj. małopolskim, w pow. krakowskim, w gminie Iwanowice
- Żerkowice – dzielnica Opola, do 2017 wieś
- Żerkowice – dzielnica Zawiercia

#### Źródła:

Wikipedia

# Żerkowski

→ Żerków

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żerkowa

Patrz:Żerków

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Żernica

wieś w Polsce

Żernica (niem. Deutsch Zernitz, 1936–1945 Haselgrund) – wieś w Polsce położona w województwie śląskim, w powiecie gliwickim, w gminie Pilchowice.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żernicki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żernik (w Bydgoskiem, Kaliskiem, Kieleckiem, Poznańskiem, Sieradzkiem, Tarnobrzeskiem, Zamojskiem)

(1.2) dotyczący Żerników (w Płockiem)

(1.3) dotyczący Żernik Wrocławskich

(1.4) dotyczący Żernicy

#### Źródła:

Wiktionary

# Żerniczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żernik (w Bydgoskiem, Kaliskiem, Kieleckiem, Poznańskiem, Sieradzkiem, Tarnobrzeskiem, Zamojskiem)

(1.2) mieszkaniec Żerników (w Płockiem)

(1.3) mieszkaniec Żernik Wrocławskich

(1.4) mieszkaniec Żernicy

#### Źródła:

Wiktionary

# Żerniczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żernik (w Bydgoskiem, Kaliskiem, Kieleckiem, Poznańskiem, Sieradzkiem, Tarnobrzeskiem, Zamojskiem)

(1.2) mieszkanka Żerników (w Płockiem)

(1.3) mieszkanka Żernik Wrocławskich

(1.4) mieszkanka Żernicy

#### Źródła:

Wiktionary

# Żerniki

## Miejscowości i ich części w Polsce

Wg TERYT jest ich 14, w tym 12 podstawowych

- Żerniki – część miasta Gliwice
- Żerniki – część miasta Wrocław, w delegaturze Wrocław-Fabryczna
- Żerniki – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. inowrocławskim, w gminie Kruszwica
- Żerniki – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. żnińskim, w gminie Janowiec Wielkopolski
- Żerniki – wieś w woj. lubelskim, w pow. tomaszowskim, w gminie Ulhówek
- Żerniki – wieś w woj. łódzkim, w pow. poddębickim, w gminie Zadzim
- Żerniki – wieś w woj. mazowieckim, w pow. płockim, w gminie Brudzeń Duży
- Żerniki – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. jędrzejowskim, w gminie Sobków
- Żerniki – wieś w woj. świętokrzyskim, w pow. opatowskim, w gminie Baćkowice
- Żerniki – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. jarocińskim, w gminie Żerków
- Żerniki – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. kaliskim, w gminie Blizanów
- Żerniki – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. obornickim, w gminie Oborniki
- Żerniki – osada w woj. wielkopolskim, w pow. poznańskim, w gminie Kórnik
- Żerniki – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. wrzesińskim, w gminie Września

#### Źródła:

Wikipedia

# Żerność

1. cecha czegoś mogącego pochłaniać i rozpuszczać pochłonięte drobnoustroje, np. żerność ciałek białych;
2. dawniej: łapczywość, łakomstwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Żerny

1. mogący pochłaniać i rozpuszczać pochłonięte drobnoustroje, np. komórka żerna;
2. dawniej:
a) dotyczący żeru, nadający się do zjedzenia;
b) łakomy, żarłoczny;
c) tuczny, tłusty;
d) tuczący

#### Źródła:

SJP.pl

# Żerocin

Żerocin – wieś sołecka w Polsce położona w województwie lubelskim, w powiecie bialskim, w gminie Drelów.

Wieś jest sołectwem w gminie Drelów. Według Narodowego Spisu Powszechnego z roku 2011 wieś liczyła 563 mieszkańców.

Do 1954 roku istniała gmina Żerocin. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa bialskopodlaskiego.

Wierni Kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Drelowie.

#### Źródła:

Wikipedia

# Żeromski

nazwisko, np. Stefan Żeromski (pseudonimy: Maurycy Zych, Józef Katerla) (1864-1925), pisarz i publicysta

Osoby o nazwisku Żeromski:

- Kazimierz Chwalibóg Żeromski (zm. 1662) – stolnik wileński, starosta opęski i ciecierki, marszałek konfederacji wojsk litewskich
- Stefan Żeromski (ur. 1864, zm. 1925) – polski pisarz
- Stefan Żeromski (ur. 1954, zm. 2004) – polski żużlowiec

Inne:

- Żeromski – polski herb szlachecki

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeromszczyzna

to, co charakterystyczne w twórczości Stefana Żeromskiego, w jego stylu, postawie i ideach

Żeromszczyzna – termin używany dla określenia postawy ideowej i techniki pisarskiej Stefana Żeromskiego, który przedstawia szczególny stosunek do innych zagadnień z polskiego życia i literatury.

Termin ten wyraża wrażliwość na krzywdę społeczną oraz cierpienia narodu, który jest pozbawiony wolności i bezradny, ale zarazem żarliwy dla patriotyzmu i walki z zaborcą.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żeronianin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żeroni

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeronianka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żeroni

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeronice

Miejscowości w Polsce

- Żeronice – wieś w woj. łódzkim, w pow. kutnowskim, w gminie Bedlno
- Żeronice – wieś w woj. wielkopolskim, w pow. tureckim, w gminie Dobra
- Żeronice – kolonia w woj. wielkopolskim, w pow. tureckim, w gminie Dobra

#### Źródła:

Wikipedia

# Żeroński

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żeroni

#### Źródła:

Wiktionary

# Żerowisko

obszar, na którym żerują zwierzęta

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zool. miejsce żerowania zwierząt;

(1.2) przen. miejsce, środowisko lub okoliczności, w których określona grupa ludzi odnosi korzyści ze szkodą dla innych

Żerowisko – określone miejsce w określonym czasie, w którym zwierzęta zdobywają składniki pokarmowe niezbędne do życia, do ich prawidłowego rozwoju czy rozmnażania. Żerowisko jest nieodłącznym składnikiem niszy ekologicznej organizmów żywych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żertwa

ofiara składana bogom u dawnych Słowian; obiata, trzeba

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rel. ofiara całopalna składana na cześć bóstwa przez żercę;

Żertwa – u dawnych Słowian ofiara całopalna, ze zwierząt oraz ludzi, składana na cześć bóstwa przez żercę. Termin ten, funkcjonujący u Słowian południowych i wschodnich (zachodniosłowiańskim odpowiednikiem była obiata), pochodzi od prasłowiańskiego *žьrti („poświęcać”) + *-ьcь, z praindoeuropejskiego *gʷerH- („chwalić”), ze wspólnym źródłosłowem z łacińskim gratis, pokrewne z litewskim girti („sławić”) oraz sanskryckim gir („śpiew pochwalny”).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Żertwiennik

stół ofiarny w świątyni prawosławnej, na którym przygotowuje się dary eucharystyczne

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żerzec

dawny kapłan pogański u Słowian; żerca

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeś

potocznie:
1. spójnik "że" połączony z końcówką czasownikową "-ś" (np. "Cieszę się, żeś zrozumiał ZDS.");
2. partykuła "że" połączona z końcówką czasownikową "-ś" (np. "W końcu żeś zrozumiał ZDS!")

#### Źródła:

SJP.pl

# Żeszczynczanin

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) mieszkaniec Żeszczynki

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeszczynczanka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) mieszkanka Żeszczynki

#### Źródła:

Wiktionary

# Żeszczynecki

przymiotnik

(1.1) dotyczący Żeszczynki

#### Źródła:

Wiktionary

# Żetonik

mały żeton

#### Źródła:

SJP.pl

# Żetonowy

→ żeton

Patrz:żeton

#### Źródła:

SJP.pl

# Żewłakow

nazwisko

Osoby o tym nazwisku:

- Michał Żewłakow (ur. 1976) – polski piłkarz i działacz piłkarski, brat bliźniak Marcina
- Marcin Żewłakow (ur. 1976) – polski piłkarz i komendator piłkarski, brat bliźniak Michała

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Żezkazgan

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Kazachstanie, administracyjne centrum obwodu ułytauskiego;

Żezkazgan (kazach. – Жезқазған; ros. – Жезказган; do 1992 Dżezkazgan, ros. Джезказган) – miasto leżące nad rzeką Karakenggyr, stolica obwodu ułytauskiego w środkowym Kazachstanie.

Uzyskało prawa miejskie 20 grudnia 1954, gdy miało ok. 30 000 mieszkańców. Było to po powstaniu więźniów w pobliskim gułagu – Kengirze. Na początku 2021 roku liczyło liczy 87 254 mieszkańców.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Żeżuncja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. coś żenująco żałosnego

#### Źródła:

Wiktionary

# Żełudkowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Żełwa

skamieniały żółw rzeczny z epoki liasu i trzeciorzędu

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) stpol. siostra męża

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary