# Dy

odmiana sapropelu, ciemnego mułu gnilnego zbiorników wodnych, składająca się ze związków pochodzących z rozkładu materii roślinnej

- dy – osad jeziorny
- Dy – symbol dysprozu
- DY – kod IATA

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyakowski

nazwisko

Dyakowski – polski herb szlachecki, odmiana herbu Trąby, przyniesiony z Węgier.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyba

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybać

czaić się, czatować na kogoś, coś

czasownik niedokonany

(1.1) czyhać, czatować na kogoś lub na coś

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dybalski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dybać.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dybaś

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybała

czaić się, czatować na kogoś, coś

- Dybała – nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dybciak

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybek

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybel

1. specjalny świder stolarski;
2. metalowy lub drewniany kołek obustronnie zaostrzony

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybicz

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybiec

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybka

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybki

nazwisko

W Polsce

- Dybki – osada leśna w woj. mazowieckim, w pow. ostrowskim, w gminie Brok
- Dybki – wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrowskim, w gminie Ostrów Mazowiecka
- Dybki – gromada

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dybkowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyblarka

maszyna służąca do dyblowania

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyblik

dyblik liniaczek - motyl z rodziny miernikowcowatych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyblować

łączyć drewniane elementy, ręcznie lub maszynowo, przy użyciu metalowych kołków (dybli)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyboski

nazwisko

- Roman Dyboski
- Tadeusz Dyboski

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dybów

1. w średniowieczu: kłody lub deski z otworami, w które zakuwano ręce i nogi więźnia
2. uchwyt służący do połączenia dwóch części masztu statku wodnego

W Polsce

- Dybów – część miasta Kutno
- Dybów – wieś w woj. lubuskim, w pow. żagańskim, w gminie Żagań
- Dybów – wieś w woj. łódzkim, w pow. poddębickim, w gminie Pęczniew
- Dybów – wieś w woj. mazowieckim, w pow. sokołowskim, w gminie Kosów Lacki

- zamek Dybów w Toruniu

Zobacz też

- Dybowo, Dybów-Kolonia

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dybowski

→ Dybów

Dybowski – polski herb szlachecki, odmiana herbu Nałęcz.

Patrz:Dybów

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dybrach

stopa wierszowa złożona z dwóch krótkich sylab

#### Źródła:

SJP.pl

# Dybuk

według wierzeń żydowskich: zły duch lub dusza zmarłego wcielająca się w osoby żyjące

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) rel. ezot. w mistycyzmie i folklorze żydowskim dusza zmarłego, która zawładnęła ciałem żywej osoby; zły duch, który wstępuje w żywego człowieka i nadaje mu obcą osobowość;

Dybuk (hebr. ‏דבוק‎ dibuk dosł. „przylgnięcie”; jid. ‏דיבוק‎ dibek) – w mistycyzmie i folklorze żydowskim zjawisko zawładnięcia ciałem żywego człowieka przez ducha zmarłej osoby. Dybukiem nazywa się też samego ducha, duszę zmarłego, która nie może zaznać spoczynku (czy też, wśród zwolenników kabały, reinkarnacji) z powodu popełnionych grzechów i szuka osoby żyjącej, aby wtargnąć w jej ciało. Wedle niektórych mistyków podatne na opanowanie przez dybuka miały być osoby grzeszne, zaś duchy przejawiać miały szczególną aktywność w noc święta Jom Kipur (Dzień Pojednania, Sądny Dzień).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyby

1. w średniowieczu: kłody lub deski z otworami, w które zakuwano ręce i nogi więźnia
2. uchwyt służący do połączenia dwóch części masztu statku wodnego

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) drewniane pęta zamykane na ręce, głowę a niekiedy i nogi skazańca;

spójnik

(2.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. gdyby

Dyby – pierwotne pęta drewniane, w postaci desek lub kłód z otworami umożliwiającymi zamknięcie rąk i nóg więźnia. Nazwą tą często określa się też gąsior lub kłodę.

Nie wiadomo, czy wynalazek ten sprowadzono do Polski z Niemiec, jednak nazwa zdaje się pochodzić z języka niemieckiego, ponieważ używano ich wobec złodziei (niem. Dieb). Dyby składają się z dwóch części z wycięciami na nogi lub ręce (w wersji „nożnej” dyby działają podobnie do kłody). Po zamknięciu obie części zbijano gwoździami drewnianymi lub zamykano na kłódkę.Czasem stosowano zamknięcie w dyby na dłuższy okres w charakterze kary, najczęściej pozbawiając skazanego pożywienia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyć

1. w gwarze śląskiej: przecież, owszem, rzeczywiście;
2. w staropolszczyźnie: ależ

partykuła

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. przecież

(1.2) gw-pl|Górny Śląsk. owszem

(1.3) gw-pl|Górny Śląsk. rzeczywiście

wykrzyknik

(2.1) stpol. ależ

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dycha

potocznie: dziesięć, dziesiątka, zwłaszcza dziesięć złotych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zgrub. dziesiątka (wszystkie znaczenia), zwykle dziesięć złotych

(1.2) gw-pl|Śląsk Cieszyński. med. astma

(1.3) harc. potoczna nazwa na namiot wojskowy typu 10

forma czasownika.

(2.1) 3. os. lp. ter. od: dychać

10 (dziesięć) – liczba naturalna następująca po 9 i poprzedzająca 11.Warunek podzielności zapisanej w systemie dziesiętnym liczby przez 10 jest spełniony wówczas, gdy ostatnia cyfra dzielnej to zero.

10 jest także podstawą najczęściej stosowanego systemu pozycyjnego – dziesiętnego. Prawdopodobnie wynika to z posiadania przez ludzi 10 palców u rąk.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dychać

dawniej: oddychać, zwłaszcza z trudem, ciężko; dyszeć, sapać

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński, Górny Śląsk, Kraków, Bukowina, Podhale. oddychać, odpoczywać

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dychawica

przewlekła, zapalna choroba dróg oddechowych, charakteryzująca się nadreaktywnością oskrzeli oraz ich skurczem, samoistnie lub farmakologicznie odwracalnym; astma

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. astma oskrzelowa (choroba zwierząt i ludzi)

- dychawica oskrzelowa
- dychawica sercowa
- Dychawica – wieś w Polsce

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dychawiczność

→ dychawiczny

Patrz:dychawiczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dychawiczny

1. medycynie: dotyczący dychawicy, wywołany tą chorobą;
2. z trudem oddychający, słaby;
3. o urządzeniach: źle działający, stary

#### Źródła:

SJP.pl

# Dychnąć

czasownik nieprzechodni dokonany

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. odpocząć

#### Źródła:

Wiktionary

# Dychnóć

czasownik przechodni dokonany

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. ukraść

#### Źródła:

Wiktionary

# Dychnonć

czasownik dokonany

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. odpocząć

#### Źródła:

Wiktionary

# Dychogamia

wytwarzanie przez jednego osobnika gamet męskich i żeńskich w różnym czasie, zapobiegające samozapłodnieniu; dichogamia

Dichogamia, dychogamia – wytwarzanie przez jednego osobnika gamet męskich i żeńskich w różnym czasie. Jest to jeden z mechanizmów mający na celu zapobieganie niekorzystnemu samozapłodnieniu. Wyróżnia się dwa rodzaje dichogamii:

- protandria, protoandria (gr. protos = pierwszy, andros = mężczyzna) – wcześniejsze dojrzewanie gamet męskich. U roślin kwiatowych polega to na wcześniejszym dojrzewaniu pręcików niż słupków i nosi nazwę przedprątności.
- protogynia, proterogynia (pisane też: protoginia, proteroginia; z gr. protos = pierwszy, gyne = kobieta) – wcześniejsze dojrzewanie gamet żeńskich. U roślin kwiatowych polega to na wcześniejszym dojrzewaniu słupków, przed pręcikami i nosi nazwę przedsłupności.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dychorej

w starożytnej wersyfikacji: czterozgłoskowa stopa wierszowa; podwójny chorej (trochej), dichorej, dytrochej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dychotomia

podział czegoś na dwie części, zwłaszcza wykluczające się; dwuczłonowość, dwudzielność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) filoz. podział pewnej klasy na dwie, zwykle przeciwstawne, grupy elementów lub zestawienie par przeciwstawnych pojęć

(1.2) para przeciwstawnych pojęć lub dwie części pewnej klasy przedmiotów

Dychotomia (gr. dichotomos – przecięty na dwie części) – dwudzielność; podział na dwie części, wzajemnie się wykluczające i uzupełniające do całości.

Podział dychotomiczny zbioru X polega na wyróżnieniu w nim dwóch podzbiorów – A i B – które:

1. są rozłączne, tj. nie mają wspólnych elementów;
2. wyczerpują zbiór X – w skład X nie wchodzi nic spoza A i B, czyli każdy element zbioru X należy albo do podzbioru A, albo do B.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dychotomiczność

podział jakiejś całości na dwie różne części

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) podział na dwie części

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dychotomiczny

1. dwudzielny, dwojaki;
2. podzielony na dwie przeciwstawne części

przymiotnik relacyjny

(1.1) dwojaki, dwuczęściowy, dwudzielny

(1.2) podzielony na dwie przeciwstawne części

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dychotomizacja

dzielenie czegoś na dwie części, kategorie, grupy itp.; dualizacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dychotymizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dychotymizować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dychów

wieś w Polsce

Dychów (dawna niem. nazwa Deichow)) – wieś w Polsce położona w województwie lubuskim, w powiecie krośnieńskim, w gminie Bobrowice.

W latach 1954–1958 wieś należała i była siedzibą władz gromady Dychów, po jej zniesieniu w gromadzie Bobrowice. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa zielonogórskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dychromatyczny

dwubarwny, dwukolorowy; dichromatyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dycht

przysłówek sposobu

(1.1) reg-pl|Poznań. całkiem, zupełnie

przymiotnik

(2.1) gw-pl|Warmia, Mazury. duży

(2.2) gw-pl|Warmia, Mazury. gęsty

#### Źródła:

Wiktionary

# Dychu

w potocznym wyrażeniu: ani słychu, ani dychu - brak jakiejkolwiek wieści, brak znaku życia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyck

[czytaj: dajk] nazwisko, m.in. Antoon van Dyck (1599-1641), flamandzki malarz

#### Źródła:

SJP.pl

# Dycki

zaimek przysłowny upowszechniający

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. zawsze

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyczek

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyczewski

nazwisko

Osoby o tym nazwisku:

- Dariusz Dyczewski – polski dyrygent
- Leon Dyczewski – katolicki duchowny, filozof i socjolog

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyczkowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyda

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dydak

nazwisko

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) rzad. imię|polski|m.;

Dydak – imię męskie pochodzenia greckiego, które oznacza „nauczający”, od gr. διδαχή (didache) (zob. też: dydaktyka). Prawdopodobnie hiszpańskie imię Diego, od imienia Jakuba (Santiago – Sanctus Iacobus; Diego, Diago) lub jako pochodzące z greki, ze słowa didax- 'doktryna, dyscyplina nauki'. Nie można też wykluczyć iberyjskiego (przedindoeuropejskiego) pochodzenia imienia. Patronem imienia jest św. Dydak, biskup Kadyksu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dydakowy

przymiotnik dzierżawczy

(1.1) od Dydak

#### Źródła:

Wiktionary

# Dydaktyczka

→ dydaktyk

Patrz:dydaktyk

#### Źródła:

SJP.pl

# Dydaktycznie

przysłówek

(1.1) w sposób dydaktyczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Dydaktyczność

→ dydaktyczny

Patrz:dydaktyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dydaktyczny

1. związany z nauczaniem, dydaktyką; pedagogiczny;
2. książkowo: moralizatorski, pouczający

przymiotnik

(1.1) związany z dydaktyką

(1.2) wykonany w celu pouczania

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dydaktyk

1. specjalista w zakresie metod nauczania i uczenia się;
2. dobry pedagog, człowiek mający zdolności wychowawcze

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) naukowiec specjalizujący się w zakresie dydaktyki

(1.2) książk. zdolny pedagog

forma rzeczownika.

(2.1) D. plural|dydaktyka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dydaktyka

1. dział pedagogiki, nauka o metodach nauczania i uczenia się
2. moralizowanie, pouczanie; dydaktyzm

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pedag. nauka o sposobach uczenia

(1.2) książk. moralizowanie, dydaktyzm

(1.3) środ. wykładanie, godziny pracownika naukowego spędzone na wykładaniu

forma rzeczownika.

(2.1) D. i B. lp. od: dydaktyk

Dydaktyka – jedna z głównych gałęzi nauk pedagogicznych, która zajmuje się procesami nauczania i uczenia się, wszelkimi przedmiotami na kolejnych poziomach tych procesów, od przedszkola do studiów wyższych, a także mających miejsce poza instytucjami oświatowymi, przy zwykłych czynnościach. Jest to zatem nauka o systemie poprawnie uzasadnionych twierdzeń i hipotez dotyczących procesu, zależności i prawidłowości nauczania a uczenia się oraz sposobów kształtowania tego procesu przez człowieka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dydaktyzm

moralizowanie, pouczanie; dydaktyka

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) książk. zespół cech stanowiący o walorach wychowawczych i edukacyjnych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dydek

dytek; dawniej:
1. drobna moneta;
2. pieniądz

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) daw. pot. drobna moneta zdawkowa w I Rzeczypospolitej, także ogólne żartobliwe określenie ówczesnych pieniędzy

(1.2) poznań. pierś kobiety, rzad. zwierzęcia

- dydek, dytek – potocznie trojak (moneta)
  - Zygmunt Gloger - Encyklopedia staropolska - Dydek

Osoby o tym nazwisku:

- Katarzyna Dydek
- Małgorzata Dydek
- Marta Dydek
- Stanisław Dydek
- Zbigniew Dydek

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dydelf

nieduży ssak drapieżny z rodziny dydelfów, torbacz żyjący w lasach Ameryki Północnej i Środkowej; opossum, opos, szczur workowaty

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) zool. nazwa systematyczna|Didelphis|Linnaeus|ref=tak., ogoniasty ssak ze spiczastym pyskiem i krótkimi kończynami, z podrodziny dydelfów, występujący w Ameryce;

Dydelf (Didelphis) – rodzaj ssaków z podrodziny dydelfów (Didelphinae) w obrębie rodziny dydelfowatych (Didelphidae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dydelfowate

rodzina niewielkich (największe są wielkości kota) ssaków z rzędu torbaczy, zamieszkujących Amerykę Środkową i Południową, o długim, chwytnym ogonie, cenione dla futra; dydelfy; oposy; szczury workowate

Dydelfowate, szczury workowate (Didelphidae) – rodzina ssaków z rzędu dydelfokształtnych (Didelphimorphia). Obejmuje gatunki wszystkożernych, niewielkich ssaków podobnych do szczura. W zapisach kopalnych są znane z pokładów górnej kredy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dydelfowaty

o cechach dydelfowatych (rodzina ssaków)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dydelfy

rodzina niewielkich (największe są wielkości kota) ssaków z rzędu torbaczy, zamieszkujących Amerykę Środkową i Południową, o długim, chwytnym ogonie, cenione dla futra; oposy; dydelfowate; szczury workowate

Dydelfy (Didelphinae) – podrodzina ssaków z rodziny dydelfowatych (Didelphidae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dydeński

przymiotnik od: Dydnia; dydniański

#### Źródła:

SJP.pl

# Dydko

kaduk, diabeł, czart

Dydko, didko, ditko, dytko, dydo – nadprzyrodzona istota z polskiego folkloru, pierwotnie demon z wierzeń słowiańskich, później zdegradowany do roli straszydła.

Postać dydka wywodzi się od znanego na Rusi demona opiekuńczego domu (por. domowik), po chrystianizacji zdegradowanego do roli diabła, zwłaszcza leśnego, ostatecznie zaś do roli nocnego straszydła, którym straszono dzieci (por. bobo).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dydnia

wieś w Polsce

Dydnia – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Dydnia. Leży na Pogórzu Dynowskim, na wschód od Brzozowa, 8 km na południe od Niewistki.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Dydnia. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Miejscowość jest siedzibą gminy Dydnia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dydniański

przymiotnik od: Dydnia; dydeński

#### Źródła:

SJP.pl

# Dydo

Dydona

#### Źródła:

SJP.pl

# Dydolić

kroić coś tępym nożem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dydona

legendarna założycielka Kartaginy

Dydona (Elissa; łac. Dido, poetycka forma Didona pochodzi od Wergiliusza) – według Eneidy legendarna założycielka Kartaginy i jej pierwsza królowa.

Według przekazu starożytnych historyków Timajosa i Pompejusza Trogusa w IX wieku p.n.e. z Tyru miała zbiec grupa jego mieszkańców na północne wybrzeża Afryki, niedaleko fenickiej kolonii Utyki. Przywódczynią kolonistów była Dydona (zwana też Eliszą lub Elissą), która uciekła, ponieważ jej brat Pigmalion zabił jej męża Acharbasa (w Eneidzie: Sycheusza lub Sycheja). W jej otoczeniu znajdowali się bogaci Fenicjanie (nie jest wyjaśnione dlaczego, prawdopodobnie to oni uciekali), w drodze zatrzymali się na Cyprze, skąd zabrano arcykapłana i dużą grupę dziewcząt. Gdy wysiedli na ląd, otoczyli ich miejscowi Numidyjczycy i zaczęły się pertraktacje. Ostatecznie Dydonie użyczono takiego skrawka ziemi na wybrzeżu, jaki obejmie skóra wołu. Dydona pocięła więc ją na wąskie paski i objęła nimi miejsce, na którym wzniesiono Byrsę (stgr. βύρσα – skóra) – akropol Kartaginy. Imię Elissy zostało zmienione przez tubylców na Dydona, co oznacza „wędrowniczka”. Wcześniejsze imię pochodzi od fenickiego bóstwa Ela – być może więc Elissa była w Fenicji jego kapłanką.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyduch

nazwisko

Osoby o tym nazwisku:

- Alfred Dyduch (1925–1939) – harcerz
- Grzegorz Dyduch (ur. 1969) – lekarz
- Henryk Dyduch (1896–1940) – major piechoty
- Jan Dyduch (ur. 1956) – karateka
- Jan Maciej Dyduch (1940–2018) – ksiądz katolicki
- Joanna Dyduch – politolog
- Ludwik Dyduch (1889–1946) – inżynier, przemysłowiec i urzędnik konsularny
- Marek Dyduch (ur. 1957) – polityk
- Wojciech Dyduch (ur. 1974) – ekonomista

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dydycz

nazwisko

Antoni Pacyfik Dydycz (ur. 24 sierpnia 1938 w Serpelicach) – polski duchowny rzymskokatolicki, kapucyn, doktor nauk humanistycznych w zakresie historii, biskup diecezjalny drohiczyński w latach 1994–2014, od 2014 biskup senior diecezji drohiczyńskiej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dydym

mieszanina pierwiastków ziem rzadkich zwłaszcza neodymu i prazeodymu, uważana dawniej za pierwiastek, stosowana do barwienia szkieł filtrów optycznych

Dydym (także didym) – nazwa zaproponowana w 1841 roku przez C. G. Mosandera dla rzekomego pierwiastka chemicznego mającego być jednym z lantanowców (proponowany symbol to Di). Później jednak okazało się, że jest to mieszanina dwóch pierwiastków, nazwanych w 1885 roku przez Auera von Welsbacha neodymem i prazeodymem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyfamacja

zniesławienie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. zniszczenie dobrej opinii o kimś przez publiczne rozpowszechnianie nieprawdziwych informacji na jego temat

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyfamacyjny

→ dyfamacja

Patrz:dyfamacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfamować

czasownik

(1.1) daw. gw-pl|Kresy. obrażać

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyfeomorficzny

→ dyfeomorfizm

Patrz:dyfeomorfizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfeomorfizm

izomorfizm rozmaitości różniczkowych

Dyfeomorfizm – izomorfizm rozmaitości różniczkowych, tj. odwzorowanie bijektywne pomiędzy rozmaitościami różniczkowymi, które jest różniczkowalne oraz takie, iż odwzorowanie do niego odwrotne jest również różniczkowalne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyfer

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) środ. mot. dyferencjał, mechanizm różnicowy

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyferencja

dawniej:
1. różnica;
2. sporna sprawa, zwłaszcza o majątek

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyferencjacja

wyodrębnianie się wyspecjalizowanych składników z jakiejś całości

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zróżnicowanie, różnicowanie się, wyodrębnianie się różnorodnych składników z całości

- dyferencjacja społeczna
- dyferencjacja magmy
- dyferencjacja komórek

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyferencjacyjny

→ dyferencjacja

Patrz:dyferencjacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyferencjalny

1. wykazujący jakąś różnicę między dwoma przedmiotami lub zjawiskami;
2. w matematyce: różniczkowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyferencjał

mechanizm umożliwiający obracanie się kół z różną prędkością, stosowany w pojazdach; mechanizm różnicowy

Mechanizm różnicowy, przekładnia różnicowa, potocznie dyferencjał (od „dyferencja”, daw. różnica) – przekładnia mechaniczna zębata, wynaleziona w starożytnych Chinach przez Ma Juna w III w.n.e., stosowana od czasów Carla Benza w układzie napędowym pojazdów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyferencyjny

dawniej: dotyczący sporu, będący przedmiotem sporu; sporny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfilobotrioza

choroba pasożytnicza człowieka i zwierząt, wywoływana przez tasiemca bruzdogłowca szerokiego

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfrakcja

zjawisko fizyczne dotyczące zmiany kierunku rozchodzenia się fal na krawędzi przeszkody; uginanie się fal

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fiz. zjawisko fizyczne polegające na ugięciu fali na krawędziach przeszkody lub szczeliny, co powoduje jej rozchodzenie się w kierunkach innych niż prostoliniowy

Dyfrakcja (ugięcie fali) – zespół zjawisk związanych ze zmianą kierunku rozchodzenia się fali będący odstępstwem od praw optyki geometrycznej. Dyfrakcję w węższym znaczeniu określa się jako ugięcie światła wokół krawędzi przeszkody lub otworu w obszarze cienia przeszkody.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyfrakcyjny

związany z dyfrakcją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfraktometr

przyrząd optyczny do badania struktury przedmiotów z wykorzystaniem dyfrakcji fal zachodzącej na badanym przedmiocie

Dyfraktometr – przyrząd pomiarowy służący do analizy struktury substancji krystalicznych na podstawie ich obrazów dyfrakcyjnych.

Dyfraktometr rejestruje kierunki (kąty odbłysku) oraz natężenia ugiętych wiązek promieniowania. W zależności od rodzaju użytego promieniowania dyfraktometry dzieli się na rentgenowskie (stosowane najczęściej), neutronowe i elektronowe.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyfteria

ostra choroba zakaźna wywołana zarazkiem maczugowca; błonica; dyfteryt

Błonica – choroba zakaźna, najczęściej występująca u dzieci, wywoływana przez maczugowiec błonicy. Głównym czynnikiem chorobotwórczym jest wytwarzany przez niektóre szczepy tych bakterii jad: toksyna błonicza.

W Polsce wprowadzono obowiązkowe szczepienia ochronne (w postaci szczepionki Di-Per-Te, DPT/DTP).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyfteryt

ostra choroba zakaźna wywołana zarazkiem maczugowca; błonica; dyfteria

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) med. błonica

Błonica – choroba zakaźna, najczęściej występująca u dzieci, wywoływana przez maczugowiec błonicy. Głównym czynnikiem chorobotwórczym jest wytwarzany przez niektóre szczepy tych bakterii jad: toksyna błonicza.

W Polsce wprowadzono obowiązkowe szczepienia ochronne (w postaci szczepionki Di-Per-Te, DPT/DTP).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyfterytowy

→ dyfteryt

Patrz:dyfteryt

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfterytyczny

→ dyfteryt

Patrz:dyfteryt

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyftong

połączenie dwóch samogłosek w jednej sylabie; dwugłoska

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. dźwięk samogłoskowy o zmiennym przebiegu artykulacji, będący złożeniem samogłoski i półsamogłoski; przez użytkowników języka postrzegany jako złożenie dwóch samogłosek;

Dyftong, dwugłoska (stgr. δίφθογγος diphthongos „dwubrzmiący”) – pojedyncza samogłoska (na ogół długa) o zmiennym przebiegu artykulacji, co sprawia, że ucho ludzkie słyszy dwa dźwięki, mimo że są one zespolone niejako w jeden i mają właściwości pojedynczej samogłoski.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyftongiczny

→ dyftong; dyftongowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyftongizacja

proces przekształcania się samogłoski w dwugłoskę

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fonet. proces przekształcania się samogłoski w dyftong;

Dyftongizacja – proces powstawania dwugłosek (czyli dyftongów) z samogłosek prostych (czyli monoftongów). Występuje m.in. w języku czeskim (np. [uː] > [ou]) i w niektórych gwarach polskich, np. podhalańskiej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyftongowy

→ dyftong; dyftongiczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyftyk

dywdyk; tyftyk;
1. dawniej: tkanina wełniana, jedwabna lub bawełniana; ubiór z tej tkaniny;
2. dawniej: jedwabna kapa na konia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfundować

ulegać dyfuzji; samorzutnie przenikać, mieszać się

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfuzja

chem., fiz. mieszanie się gazów, cieczy i ciał stałych przy bezpośrednim zetknięciu

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fiz. proces samorzutnego rozprzestrzeniania się cząsteczek lub energii w materialnym ośrodku – gazie, cieczy, ciele stałym lub plazmaazmie;

(1.2) zob. dyfuzja kulturowa.

(1.3) zob. dyfuzja odpowiedzialności.

(1.4) zob. dyfuzja innowacji.

Dyfuzja (łac. diffusio „rozprzestrzenianie”) – proces samorzutnego rozprzestrzeniania i przenikania się cząsteczek lub energii w każdym ośrodku (o temperaturze T > 0 K) (np. w gazie, cieczy lub ciele stałym itd.), będący konsekwencją chaotycznych zderzeń cząsteczek dyfundującej substancji między sobą lub z cząsteczkami otaczającego ją ośrodka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyfuzjonista

zwolennik poglądu przypisującego szczególne znaczenie procesowi przenikania elementów jednej kultury do innej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfuzjonistyczny

→ dyfuzjonizm

Patrz:dyfuzjonizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfuzjonizm

pogląd przypisujący szczególne znaczenie procesowi przenikania elementów jednej kultury do innej

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyfuzor

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) techn. przewód z rosnącym przekrojem poprzecznym, powodującym spowolnienie przepływu cieczy lub gazu i rozproszenie ich strumienia;

(1.2) techn. element rozpraszający fale dźwiękowe lub świetlne

(1.3) fryzj. nakładka na suszarkę o okrągłej podstawie, która ułatwia stylizację włosów

Dyfuzor – kanał przepływowy z rosnącym przekrojem poprzecznym, np. stożkowo rozszerzający się lub spiralny odcinek rury, kanał międzyłopatkowy ograniczony łopatkami sprężarki przepływowej lub pompy wirowej. W dyfuzorze (w wyniku wzrostu przekroju poprzecznego) następuje spowolnienie przepływu płynu, co odpowiada przemianie energii kinetycznej strumienia w energię ciśnienia.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyfuzyjność

→ dyfuzyjny

Patrz:dyfuzyjny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyfuzyjny

związany z dyfuzją; otrzymywany przez dyfuzję

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyg

kobiecy ukłon: jednoczesne ugięcie kolana i lekki skłon głową z odciągnięciem rękami sukienki na boki

Dygnięcie (dyg) – ukłon dziewczęcy i kobiecy, polegający na jednoczesnym ugięciu kolana oraz lekkim skłonie głowy, wraz z rozsunięciem rękami fałdów sukienki na boki. Współcześnie rzadko stosowany. Wymóg jego wykonywania związany jest z etykietą i protokołem dyplomatycznym, obowiązuje podczas ceremonii przywitania z głowami koronowanymi.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dygać

1. kłaniać się, wykonując dyg
2. potocznie:
a) iść po coś
b) podnosić coś ciężkiego
c) dygać się - bać się

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. dygnąć)

(1.1) zwykle o dziewczynie kłaniać się, lekko uginając nogi

(1.2) pot. biec

(1.3) środ. uczn. bać się, martwić się

(1.4) środ. wojsk. robić pompki lub przysiady; ćwiczyć mięśnie

czasownik przechodni niedokonany (dk. dygnąć)

(2.1) pot. podnosić, nieść ciężką rzecz

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyganie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dygać.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dygas

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygasiński

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygat

nazwisko, np. Stanisław Dygat (1914 - 1978), polski pisarz i scenarzysta filmowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygda

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m., fikcyjne, pojawiające się jedynie w związku frazeologicznym

#### Źródła:

Wiktionary

# Dygenit

minerał, siarczek miedzi

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygest

dawniej: księga zawierająca zbiór praw

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygestia

dawniej: trawienie; digestia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. trawienie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dygestorium

oszklona komora laboratoryjna, z której za pomocą wentylatora lub naturalnego ciągu usuwane są szkodliwe gazy; digestorium

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) chem. laboratoryjna przeszklona komora, zaopatrzona w wentylację wywiewną;

Dygestorium, wyciąg laboratoryjny – przeszklona komora o kształcie dużej szafy, zaopatrzona w wydajny wentylator stale wydmuchujący z niej powietrze poza teren laboratorium (najczęściej umiejscowiony na dachu). Jej podstawowym zadaniem jest zapobieganie wydostawania się do atmosfery laboratorium szkodliwych substancji (trucizn, agresywnych lub nieprzyjemnie pachnących gazów itp.), a także ochrona przed ewentualnymi pożarami i eksplozjami. Dygestoria stosuje się w laboratoriach chemicznych, biologicznych, analitycznych i przy niektórych rodzajach produkcji przemysłowej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dygitacja

w geologii: drugorzędny fałd powstały w płaszczowinie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fałdy na powierzchni grzbietowej lub czołowej płaszczowiny;

(1.2) wypychanie jednej cieczy przez drugą w ruchu nieregularnym;

Dygitacja (od łac. digitus – palec) – w geologii – określenie fałdu w płaszczowinie skalnej odgałęziającego się od głównej masy płaszczowiny.

Terminem dygitacja, palczastość określa się również wypychanie jednej cieczy przez drugą w ruchu nieregularnym, w formie palców lub języków.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dygitalina

glikozyd nasercowy występujący w liściach naparstnicy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygitalizacja

digitalizacja, cyfryzacja;
1. nadawanie postaci cyfrowej różnego rodzaju danym; digityzacja;
2. upowszechnienie się umiejętności korzystania z techniki cyfrowej w różnych dziedzinach życia

Cyfryzacja (inaczej digitalizacja) – proces przekształcania informacji analogowej do postaci cyfrowej (tj. czytelny dla komputerów i urządzeń cyfrowych).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dygitalizacyjny

→ dygitalizacja; digitalizacyjny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygitalizator

urządzenie przetwarzające sygnał analogowy na sygnał cyfrowy; digitalizator, digitizer, dygitalizer, dyskretyzator, konwertor analogowo-cyfrowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygitalizer

urządzenie przetwarzające sygnał analogowy na sygnał cyfrowy; digitizer, digitalizator, dyskretyzator, konwertor analogowo-cyfrowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygitalizować

nadawać czemuś (muzyce, obrazowi, danym) postać cyfrową; digitalizować, cyfryzować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygitalny

wykorzystujący technikę cyfrową; cyfrowy, digitalny, digitalowy, dygitalowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z technologią cyfrową

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dygitalowy

wykorzystujący technikę cyfrową; cyfrowy, digitalny, dygitalny, digitalowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyglosja

stan, kiedy wersja literacka danego języka w takim stopniu odbiega od wersji potocznej, że można je uznać za odrębne języki

Dyglosja (z gr. διγλωσσία, diglossia „dwujęzyczność”) – sytuacja, w której jedna społeczność językowa posługuje się dwiema odmianami języka (systemami językowymi), spełniającymi różne funkcje i mającymi własny zakres zastosowania. Charles Ferguson opisał dyglosję jako kontrast między dwoma wariantami językowymi, wyższym (H, high) i niższym (L, low). Stanowi formę społecznego bidialektyzmu lub bilingwizmu. Czasem dochodzi do współistnienia więcej niż dwóch systemów językowych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dygnąć

1. ukłonić się, wykonując dyg;
2. potocznie:
a) pójść po coś;
b) podnieść coś ciężkiego;
c) uderzyć w coś z dużą siłą

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygnięcie

1. ukłonić się, wykonując dyg;
2. potocznie:
a) pójść po coś;
b) podnieść coś ciężkiego;
c) uderzyć w coś z dużą siłą

Dygnięcie (dyg) – ukłon dziewczęcy i kobiecy, polegający na jednoczesnym ugięciu kolana oraz lekkim skłonie głowy, wraz z rozsunięciem rękami fałdów sukienki na boki. Współcześnie rzadko stosowany. Wymóg jego wykonywania związany jest z etykietą i protokołem dyplomatycznym, obowiązuje podczas ceremonii przywitania z głowami koronowanymi.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dygnitariat

urząd dygnitarza; wysokie, zaszczytne stanowisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygnitarski

przymiotnik od: dygnitarz

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygnitarstwo

urząd, stanowisko dygnitarza

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygnitarz

osoba zajmująca wysokie stanowisko urzędowe

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ktoś piastujący wysoki urząd

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dygnitarzowa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. żona dygnitarza

#### Źródła:

Wiktionary

# Dygnitarzówna

dawniej: córka dygnitarza

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygot

drżenie, dygotanie, dreszcze

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygotać

trząść się ze strachu lub zimna

czasownik nieprzechodni niedokonany (dk. zadygotać)

(1.1) ulegać powtarzającym się wstrząsom o dużej częstotliwości

czasownik zwrotny niedokonany dygotać się

(2.1) rzad. wzmocnione znaczenie (1.1)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dygotanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dygotać.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dygotka

drżenie, dygotanie

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygotliwy

wywołujący drżenie, skłonny do drżenia; drżący, dygoczący, dygliwy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygować

nieść coś z trudem; dźwigać, taszczyć

czasownik

(1.1) gw-pl|Lwów. nosić, przynosić

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dygowo

wieś w Polsce

Dygowo (tuż po wojnie Degów, niem. Degow) – wieś gminna w Polsce położona w województwie zachodniopomorskim, w powiecie kołobrzeskim, w gminie Dygowo.

Według danych z 1 stycznia 2011 r. wieś miała 1615 mieszkańców.

W miejscowości ma siedzibę jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej włączona do krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dygowski

przymiotnik od: Dygowo

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygresja

1. wypowiedź, uwaga niedotycząca głównego tematu; wtrącenie, wtręt;
2. w literaturoznawstwie: odejście od głównego tematu narracji i rozwijanie w jej obrębie tematów ubocznych, luźno lub zupełnie niezwiązanych z tematem głównym; ekskurs;
3. w astronomii: przejście ciała niebieskiego przez punkt styczności równoleżnika niebieskiego i wertykału

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chwilowe odejście od głównego wątku wypowiedzi

Dygresja, wtrącenie (z łac. digressio – odejście, rozejście się) – odejście od głównego tematu narracji lub wypowiedzi. Dygresja polega na okresowym wprowadzeniu wątków luźno lub wcale niezwiązanych z podstawową treścią utworu lub wypowiedzi.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dygresyjka

zdrobnienie od: dygresja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygresyjność

cecha wypowiedzi lub utworu, charakteryzująca się odejściem od głównego tematu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dygresyjny

mający charakter dygresji, zawierający dygresję - wypowiedź, uwagę niedotyczącą głównego tematu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyhydryt

minerał, fosforan miedzi

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyja

nazwisko

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w Austrii i Czechach, najdłuższy prawy dopływ Morawy, powstaje z połączenia Dyi Morawskiej oraz Dyi Niemieckiej;

Dyja (cz. Dyje, niem. Thaya) – rzeka w Masywie Czeskim, w Austrii i Czechach, w zlewisku Morza Czarnego, najdłuższy prawy dopływ Morawy, o długości 235 km, począwszy od miejscowości Raabs an der Thaya, gdzie następuje połączenie składających się na nią dopływów:

- Dyja Morawska (cz. Moravská Dyje, niem. Mährische Thaya), długość 68,2 km, powierzchnia dorzecza 630 km², źródło na wysokości około 682 m n.p.m., 4 km na południowy wschód od Třešti, w kraju Wysoczyna (Wyżyna Czesko-Morawska), między wsiami Panenská Rozsíčka i Stajiště
- Deutsche Thaya długość 75,8 km, źródło na wysokości 657 m n.p.m., 2 km na południowy wschód od Schweiggers, koło miejscowości Schwarzenbach.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyjak

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyjamb

czterosylabowa stopa metryczna, w której pierwsza i trzecia są nieakceptowane, a druga i czwarta - akcentowane

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyjas

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyjski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Dyją, dotyczący Dyi

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyk

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyka

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dykasteria

1. w starożytnych Atenach: jedna z dziesięciu części sądu przysięgłych;
2. oddział urzędu administracyjnego lub sądu

Dykasteria (od gr. dikasterion – władza, sąd) – urząd administracyjny Kościoła katolickiego.

Większość dykasterii watykańskich zwana jest obecnie kongregacjami lub radami. Członkami rad mogą być osoby świeckie, jednakże w skład kongregacji wchodzą wyłącznie kardynałowie i biskupi. Przewodniczącego kongregacji nazywa się prefektem lub proprefektem, jeśli nie jest kardynałem. Zarówno on, jak i przewodniczący rady, wyznaczani są przez papieża na pięcioletnią kadencję. Prefektem kongregacji może zostać kardynał, w wypadku rady nie jest to warunek konieczny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dykciarka

maszyna do obróbki drewna

#### Źródła:

SJP.pl

# Dykcja

sposób mówienia, poprawnego wymawiania wyrazów

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) sposób wymawiania wyrazów i zdań

Dykcja (łac. dictio) – sposób mówienia, poprawnego wymawiania wyrazów przy uwzględnieniu wszystkich procesów zachodzących w wyrazach i na ich granicach. Zasadnicza umiejętność w wykonywaniu takich zawodów jak: śpiewak, aktor, prezenter telewizyjny lub radiowy, nauczyciel.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dykcjonarz

dawna nazwa słownika

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) daw. słownik

(1.2) daw. encyklopedia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dykcyjny

→ dykcja

Patrz:dykcja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dykiel

nazwisko, m.in. Bożena Dykiel, polska aktorka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dykta

płyta sklejona z nieparzystej liczby fornirów; sklejka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) płyta sklejona z fornirów

(1.2) środ. typogr. szerokość pola znaku w danym kroju pisma

(1.3) środ. denaturat wypijany przez meneli

Sklejka (potocznie dykta, z niem. Dickte) – materiał kompozytowy sklejony z krzyżujących się cienkich warstw drewna (obłogów). Zwykle składa się z nieparzystej ich liczby. Sklejki wytwarza się z różnych gatunków drewna, najczęściej z brzozy, olchy, sosny, rzadziej z buku lub z drzew egzotycznych. Wewnętrzne warstwy sklejki często są z innego, tańszego gatunku niż zewnętrzne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyktacik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dyktat

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyktafon

przenośne urządzenie umożliwiające nagrywanie dźwięku

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) elektron. przenośny magnetofon lub urządzenie cyfrowe z wbudowanym mikrofonem, umożliwiające nagrywanie dźwięku;

Dyktafon – przenośny magnetofon lub urządzenie cyfrowe z wbudowanym mikrofonem, umożliwiające nagrywanie i odtwarzanie dźwięku, np. mowy. Nośnikiem dźwięku może być kaseta magnetofonowa o różnym czasie nagrania i wielkości lub układ elektroniczny zapisujący w formie cyfrowej skompresowany dźwięk.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyktafonik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dyktafon

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyktando

1. ćwiczenie ortograficzne polegające na zapisywaniu dyktowanego tekstu;
2. dawniej: dyktowanie danego tekstu; tekst zapisany ze słów dyktującego; dyktat

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) eduk. ćwiczenie ortograficzne polegające na zapisywaniu dyktowanej treści

(1.2) eduk. zapisany ze słuchu tekst podyktowanego ćwiczenia ortograficznego

(1.3) narzucanie czegoś

(1.4) rada dawana w celu dokonania lepszego wyboru

Dyktando (łac. dicto – dyktuję) – rodzaj sprawdzianu polegający na zapisaniu ze słuchu dyktowanego tekstu. Oceniana jest poprawność zapisu pod względem zgodności z zasadami ortografii i interpunkcji. Najczęściej dyktanda przeprowadzane są w szkołach.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyktat

1. władza absolutna w państwie;
2. narzucanie komuś swej woli lub swego zdania;
3. dawniej: dyktowanie tekstu; dyktando

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) narzucanie komuś swej woli lub swego zdania

(1.2) polit. władza absolutna

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyktator

1. osoba posiadająca absolutną władzę w państwie, zwykle opierająca się na sile armii;
2. urzędnik w starożytnym Rzymie;
3. kreator, uznany projektant

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. urzędnik nadzwyczajny w republice rzymskiej, któremu przyznawano czasową władzę absolutną dla zapobieżenia kryzysowi;

(1.2) polit. przywódca kraju, który sprawuje wyłączną, nieograniczoną i nadzwyczajną władzę

(1.3) przen. tyran

(1.4) hist. tytuł przyznawany niektórym wojskowym dowódcom powstania

(1.5) książk. osoba narzucająca innym swoją wolę

- dyktator – urząd w starożytnym Rzymie
- dyktator – przywódca państwa określanego jako dyktatura
- Dyktator (The Great Dictator) – film z 1940 roku
- Dyktator (The Dictator) – film z 2012 roku

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyktatorka

1. kobieta posiadająca absolutną władzę w państwie, zwykle opierającą się na sile armii;
2. kreatorka, uznana projektantka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyktatorski

dotyczący dyktatora lub dyktatury; bezwzględny, arbitralny

przymiotnik

(1.1) polit. związany z dyktatorem lub z dyktaturą

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyktatorstwo

1. urząd, władza dyktatora;
2. narzucanie innym swojej woli lub swojego zdania

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyktatura

forma sprawowania władzy przez jedną osobę lub grupę osób, mającą poparcie wojska i policji; rządy dyktatora

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) polit. forma sprawowania absolutnej i nieograniczonej władzy przez jedną osobę lub grupę osób;

Dyktatura (łac. dictare – dyktować) – forma rządów oparta na arbitralnej władzy jednostki (dyktatora) lub wąskiej grupy osób, wyjętych spod społecznej kontroli. System charakterystyczny dla reżimów autorytarnych i totalitarnych, stanowiąc przeciwieństwo systemów demokratycznych.

Termin wywodzący się od starożytnego rzymskiego urzędu dyktatora (łac. dictator), obejmującego nadzwyczajne uprawnienia w sytuacji kryzysowej państwa.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dykteryjka

opowieść o zabawnym zdarzeniu; anegdotka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) opowieść o zabawnym zdarzeniu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyktograf

dawniej:
1. rodzaj wewnętrznego telefonu, służącego do dyktowania listów;
2. telefoniczne urządzenie podsłuchowe

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyktować

1. mówić lub czytać tekst osobie, która ma go zapisać;
2. nakazywać, narzucać coś komuś;
3. o sercu, rozumie, doświadczeniu: wskazywać, podsuwać komuś sposób postępowania

czasownik przechodni niedokonany (dk. podyktować)

(1.1) mówić lub odczytywać tekst komuś, by go zapisał

(1.2) zmuszać kogoś do przyjęcia jakichś warunków

(1.3) kierować zachowaniem

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyktowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) nazwa czynności lub procesu określonego czasownikiem „dyktować”

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyktowy

związany z dyktą

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyl

1. gruba, mocna deska wykorzystywana do budowy stropów, ścian, mostów itp.;
2. betonowy lub żelbetowy element konstrukcji przypominający tę deskę

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) przest. okorowany pień drzewa służący jako element konstrukcyjny

(1.2) bud. podłużny prostokątny kawałek materiału, zwłaszcza drewna, wzmacniający konstrukcję budowli

(1.3) daw. uczn. stud. gw-pl|Lublin. ocena niedostateczna

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyla

1. gruba, mocna deska wykorzystywana do budowy stropów, ścian, mostów itp.;
2. betonowy lub żelbetowy element konstrukcji przypominający tę deskę

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylać

czasownik

(1.1) poznań. - tańczyć

#### Źródła:

Wiktionary

# Dylacja

odroczenie sprawy sądowej

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dylacyjny

związany z dylacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyląg

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylągówka

wieś w Polsce

Dylągówka – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, w gminie Hyżne.

W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Dylągówka, po jej zniesieniu w gromadzie Hyżne. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa rzeszowskiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dylak

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylan

nazwisko, m.in. Dylan Thomas (1914-1953), walijski poeta i pisarz

- Bob Dylan – amerykański piosenkarz, kompozytor
- Jakob Dylan – amerykański piosenkarz, syn Boba Dylana
- Dylan – album Boba Dylana z 1973 r.
- Dylan – album Boba Dylana z 2007 r.
- Dylan – bóg morza w mitologii celtyckiej
- Dylan – język programowania

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dylanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dylać.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dylatacja

1. zwiększenie się długości czegoś wskutek zjawiska rozszerzalności cieplnej;
2. szczelina pozostawiona w konstrukcji zapobiegająca jej uszkodzeniom przy zmianie kształtu następującym pod wpływem czynników zewnętrznych;
3. w fizyce: dylatacja czasu - różnica w tempie upływu czasu w dwóch układach poruszających się względem siebie lub znajdujących się w różnych polach grawitacyjnych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bud. szczelina utworzona w konstrukcji architektonicznej w celu wyeliminowania wpływu dużych naprężeń lub innych czynników mogących uszkodzić konstrukcję;

(1.2) fiz. zwiększenie się długości pod wpływem ciepła

(1.3) fiz. dylatacja czasu spowolnienie czasu wraz ze wzrostem prędkości lub pola grawitacyjnego

Dylatacja – przekształcenie geometryczne, przeprowadzające dowolną prostą na prostą do niej równoległą. Inaczej mówiąc, jest to kolineacja, w której każda prosta jest równoległa do swojego obrazu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dylatacyjny

związany z dylatacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylatogram

wykres zmiany wymiarów liniowych ciała pod wpływem zmian temperatury, otrzymany za pomocą dylatometru; krzywa dylatometryczna

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylatometr

przyrząd do pomiaru rozszerzalności cieplnej cieczy i ciał stałych

Dylatometr – przyrząd służący do pomiaru liniowej rozszerzalności cieplnej ciał stałych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dylatometria

Dylatometria – dział fizyki, który zajmuje się metodami pomiaru rozszerzalności cieplnej ciał. Dylatometria prowadzi badania zależności rozmiarów ciał od warunków zewnętrznych. Głównym narzędziem pomiarowym tej rozszerzalności jest dylatometr.

#### Źródła:

Wikipedia

# Dylatometryczny

→ dylatometria

przymiotnik

(1.1) fiz. dotyczący dylatometrii, właściwy dylatometrii

Patrz:dylatometria

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyląż

chrząszcz z rodziny kózek

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylemacik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dylemat

#### Źródła:

Wiktionary

# Dylemat

trudny wybór między dwiema wykluczającymi się możliwościami; alternatywa

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) sytuacja wymagająca trudnego wyboru

(1.2) log. wnioskowanie, gdzie oprócz dwóch zdań warunkowych trzecią przesłanką jest zdanie alternatywne

Dylemat (z gr. διλήμματος dilemmatos 'podwójny lemat') – w logice tradycyjnej niezawodne schematy wnioskowań, w których przesłankami są dwa zdania warunkowe i alternatywa (nierozłączna), z których każdemu już na gruncie klasycznego rachunku zdań odpowiada właściwe prawo logiczne. Wyróżniono cztery typy takich schematów wnioskowań – dylematy:

- konstrukcyjny prosty;
- konstrukcyjny złożony;
- destrukcyjny prosty;
- destrukcyjny złożony.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyletancki

odnoszący się do dyletanta lub dyletantyzmu; powierzchowny; amatorski

przymiotnik

(1.1) właściwy dyletantowi i dyletantyzmowi / dyletanctwu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyletanckość

zajmowanie się jakimś zagadnieniem w sposób powierzchowny, bez fachowej wiedzy i odpowiedniego przygotowania; dyletantyzm, dyletanctwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyletanctwo

zajmowanie się jakimś zagadnieniem w sposób powierzchowny, bez fachowej wiedzy i odpowiedniego przygotowania; dyletanckość, dyletantyzm

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyletant

człowiek nieznający się na danej rzeczy, niekompetentny w danej dziedzinie; laik; profan

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) człowiek zajmujący się jakąś dziedziną, nie znając się na niej, bez odpowiedniego przygotowania

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyletantka

amatorka; kobieta, która nie jest fachowcem w danej dziedzinie, zajmująca się jakąś dziedziną bez należytego przygotowania

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyletantyzm

zajmowanie się jakimś zagadnieniem w sposób powierzchowny, bez fachowej wiedzy i odpowiedniego przygotowania; dyletanckość, dyletanctwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylewicz

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylewo

wieś w Polsce

W Polsce

- Dylewo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. golubsko-dobrzyńskim, w gminie Kowalewo Pomorskie
- Dylewo – wieś w woj. kujawsko-pomorskim, w pow. rypińskim, w gminie Rypin
- Dylewo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. makowskim, w gminie Sypniewo
- Dylewo – wieś w woj. mazowieckim, w pow. ostrołęckim, w gminie Kadzidło
- Dylewo – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w pow. ostródzkim, w gminie Grunwald
- Dylewo – gromada
- Dylewo – dawna gmina
- Dylewo – zlikwidowana wąskotorowa stacja kolejowa w Dylewie, w powiecie ostrołęckim, w województwie mazowieckim

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dylewski

przymiotnik od: Dylew, Dylewo

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylica

element budowy mostu, umożliwiający prowadzenie ruchu kołowego

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylik

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylina

podłoga lub płot z dylów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyliżans

kryty pojazd konny do przewozu pasażerów i poczty

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) czterokołowy, kryty pojazd konny przewozowy;

(1.2) slang. regionalizm - Gorzów Wielkopolski autobus

Dyliżans (fr. diligence „skwapliwość, pośpiech”, z łac. diligentia „dokładność, sumienność”) – duży zamknięty kołowy pojazd konny (przeważnie cztero- lub sześciokonny) używany od połowy XVI wieku do połowy XIX wieku do przewozu pasażerów i przesyłek pocztowych na stałych trasach obsługiwanych według ustalonego rozkładu jazdy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyliżansowy

związany z dyliżansem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dyliżansem, dotyczący dyliżansu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dylogia

utwór składający się z dwóch łączących się tematycznie części

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dylować

wykładać dylami

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylowanie

wykładać dylami

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dylować.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dylówka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. deski podłogowe

Dylówka – rzeka tworząca górny bieg Rykolanki, w województwie mazowieckim o długości ok. 14 km. Wypływa w miejscowości Kozietuły i płynie w kierunku południowym przez miejscowości Dylew, Sielec, Rykały. Tuż przed miejscowością Przybyszew łączy się ze swoim lewym dopływem Borówką, zmienia nazwę na Rykolankę, po czym wpada do Pilicy.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Dylowy

wykonany z dylów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dylu-Dylu

wyraz dźwiękonaśladowczy imitujący ruch ręki podczas gry na skrzypcach

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyluwialny

→ dyluwium

Patrz:dyluwium

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyluwiolog

specjalista w dziedzinie dyluwiologii

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyluwiologia

nauka o epoce lodowcowej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyluwiologiczny

→ dyluwiologia

Patrz:dyluwiologia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyluwium

starsza epoka czwartorzędu, cechująca się m.in. wielkim zlodowaceniem i pojawieniem się człowieka neandertalskiego; plejstocen, epoka lodowa, epoka lodowcowa

Plejstocen (stgr. πλεῖστος 'większość' + καινός 'nowy')

- w sensie geochronologicznym: starsza epoka czwartorzędu, trwająca ponad 2,5 miliona lat (od 2,58 mln do 11,7 tys. lat b2k). Plejstocen jest młodszy od pliocenu, a starszy od holocenu. Dzieli się na cztery wieki: gelas, kalabr (wczesny plejstocen), chiban (środkowy plejstocen) i późny plejstocen.

- w sensie chronostratygraficznym: dolny oddział czwartorzędu. Dzieli się na cztery piętra: gelas, kalabr (dolny plejstocen), chiban (środkowy plejstocen) i górny plejstocen. We wcześniejszych podziałach gelas zaliczany był do pliocenu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dym

lotny produkt spalania

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) produkty spalania zawieszone w powietrzu

(1.2) przen. pot. bójka z udziałem większej liczby osób

(1.3) młodz. awantura

forma czasownika.

(2.1) 2. os. lp. rozk. od: dymić

Dym – układ koloidalny, w którym ośrodkiem rozpraszającym jest gaz, a cząstki koloidalne są cząstkami stałymi. Zawiesina bardzo drobnych cząstek stałych w gazie. Dym jest, obok mgły, jedną z postaci gazozolu, a najczęściej jego odmiany – aerozolu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymać

potocznie:
1. iść lub jechać prędko, pędzić; zasuwać, pedałować;
2. odbywać stosunek płciowy; ciupciać, bzykać, pukać;
3. ciężko pracować; zasuwać, garować, harować, tyrać;
4. oszukiwać kogoś, wykorzystując jego łatwowierność; ruchać;
5. wywoływać mocny podmuch, dmuchać

czasownik przechodni niedokonany (dk. wydymać)

(1.1) pot. iść prędko

(1.2) wulg. pot. uprawiać seks

(1.3) wulg. pot. oszukać kogoś

czasownik zwrotny niedokonany dymać się (dk. brak)

(2.1) wulg. pot. uprawiać seks

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dymacz

nazwisko

W Polsce

- Dymacz – część miasta Piotrków Trybunalski, w woj. łódzkim, w pow. miasto Piotrków Trybunalski, w gminie miasto Piotrków Trybunalski
- Dymacz – przysiółek wsi Borzęcice, w woj. wielkopolskim, w pow. krotoszyńskim, w gminie Koźmin Wielkopolski

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dymać.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dymanko

potocznie: seks; bzykanko, ruchanko

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) wulg. stosunek płciowy, współżycie seksualne

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dymanowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymarczyk

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymarka

dawny piec do wytapiania żelaza z rud

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dawny piec służący do wytapiania żelaza z rud

Dymarka, piec dymarkowy – dawny piec hutniczy, w którym przez redukcję tlenkowych rud żelaza za pomocą węgla drzewnego otrzymywano żelazo w postaci gąbczastej, zawierającej żużel.

Żelazo nadające się do wyrobu narzędzi, broni itp. uzyskiwano przez usunięcie z łupki żużla na drodze wielokrotnego przekuwania. Tzw. proces dymarkowy znany był od bardzo dawna (w Europie od ok. II w. p.n.e., na ziemiach polskich od ok. I w. n.e.).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymarkowy

związany z dymarką

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymarski

przymiotnik od: dymarz

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymarstwo

dawny sposób wytapiania rudy żelaza w dymarkach

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymarz

dawniej: robotnik zajmujący się wytapianiem rudy żelaza w dymarce

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymbcok

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) gw-pl|Górny Śląsk. dendr. dąb

(1.2) gw-pl|Górny Śląsk. drewno dębu (porąbane klocki dębu)

#### Źródła:

Wiktionary

# Dymbowica

rzeczownik, rodzaj żeński, nazwa własna

(1.1) geogr. rzeka w południowej Rumunii, lewy dopływ Ardżeszu, przepływa przez Bukareszt;

(1.2) geogr. okręg w środkowej Rumunii, na Wołoszczyźnie;

Dymbowica (rum. Dâmbovița) – rzeka w południowej Rumunii, lewy dopływ Ardżeszu. Jej długość wynosi 269 km. W dolnym biegu przepływa przez Nizinę Wołoską. Nad Dymbowicą leży stolica Rumunii – Bukareszt.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymecki

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymek

1. cienka smuga dymu;
2. zamglenie obrazu na kliszy fotograficznej; szlajer;
3. w komiksach itp.: część pojedynczego obrazka, przypominająca chmurkę, przeznaczona na słowa postaci; chmurka

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od zob. dym.

(1.2) pot. w komiksach, ilustrowanych historyjkach: miejsce, w którym zamieszczona jest wypowiedź bohatera, a także: treść tejże wypowiedzi

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(2.1) pot. palenie papierosa, zaciąganie się dymem papierosowym

forma rzeczownika.

(3.1) D. lm. od: dymka

Osoby o tym nazwisku:

- Benon Dymek − polski historyk dziejów ruchu robotniczego
- Edward Dymek − polski aktor dziecięcy
- Janusz Dymek − polski scenarzysta, reżyser i producent kinowo-telewizyjny
- Jarosław Dymek − polski strongman
- Walenty Dymek − rzymskokatolicki duchowny, biskup
- Wojciech Dymek − polski chemik

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymensja

dawniej: wielkość czegoś; wymiar

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymensjonować

dawniej: nadawać czemuś odpowiedni wymiar

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymerski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymetr

w poezji metrycznej: wers złożony z dwóch stóp lub dwóch dwustopowych miar metrycznych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymiarka

potocznie: urządzenie do wytwarzania dymu, np. do efektów specjalnych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymić

dymić się;
1. wydzielać dym, wypuszczać kłęby dymu; kopcić;
2. wydzielać parę; parować

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) wydzielać dym

(1.2) pot. szukać okazji do bójki

czasownik zwrotny niedokonany dymić się

(2.1) wydzielać dym

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dymienica

bolesny obrzęk zapalny węzłów chłonnych pachwinowych lub pachowych o podłożu zakaźnym, charakteryzuje niektóre choroby wirusowe (np. mononukleoza) i bakteryjne (np. dżuma)

Dymienica (łac. bubo) – rodzaj zapalenia węzłów chłonnych, które wywołuje ich ucieplenie i zaczerwienienie.

Dymienice charakteryzują niektóre choroby, np. dżumę dymieniczą, kiłę lub gruźlicę. Ich pojawienie się w okolicy pachwinowej może też być objawem wrzodu miękkiego, ziarniniaka wenerycznego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymieniczny

→ dymienica; dymieniczy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymieniczy

→ dymienica; dymieniczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymienie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dymić.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dymiński

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyminucja

1. dawniej: uszkodzenie, uszczerbek;
2. w muzyce: powtórzenie motywu utworu w wartościach muzycznych zmniejszonych o połowę

Dyminucja - technika imitacyjna polegająca na skróceniu każdej wartości rytmicznej o połowę, efektem czego jest przebieg melodyczny dwa razy krótszy czasowo od wersji pierwotnej. Cała nuta zamieniana jest na półnutę, ósemka na szesnastkę itd.

Dyminucja była szeroko wykorzystywana w polifonii barokowej i przekształceniach wariacyjnych. Techniką odwrotną jest augmentacja.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymion

naczynie w kształcie balona, z przydymionego szkła, stosowane do domowej produkcji wina

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) naczynie szklane do domowego wyrobu wina

Gąsior (butla, pot. baniak) – naczynie z grubego szkła (ok. 5 mm) przeznaczone do przechowywania płynów. Może mieć pojemność od 5 do 60 litrów, choć najczęściej stosuje się gąsiory 25-30 litrowe, bo większe są kłopotliwe przy przelewaniu, przenoszeniu i myciu. W celu zabezpieczenia przed stłuczeniem trzymany jest w dopasowanym koszu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymiony

naczynie w kształcie balona, z przydymionego szkła, stosowane do domowej produkcji wina

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymisja

zwolnienie kogoś z zajmowanego stanowiska lub ustąpienie z zajmowanego stanowiska

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zwolnienie kogoś ze stanowiska, złożenie z urzędu; rezygnacja (ustąpienie) z zajmowanego stanowiska

Dymisja – zwolnienie lub rezygnacja kogoś z zajmowanego stanowiska lub urzędu. Może być wyrażona na piśmie, które też nosi nazwę dymisji. Na ogół wiąże się z koniecznością powołania w rozsądnym czasie następcy po odejściu ze stanowiska osoby zdymisjonowanej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymisjonować

urzędowo: usunąć, usuwać kogoś z jakiegoś stanowiska; odwoływać (odwołać)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymisyjny

→ dymisja

Patrz:dymisja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymitr

imię męskie

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m. Demetriusz

Demetriusz – imię męskie pochodzenia greckiego, w kręgu kultury zachodnioeuropejskiej podległe następnie latynizacji. Wywodzi się od słowa oznaczającego „należący do Demeter”, odpowiada też znaczeniu „zajmujący się rolnictwem”. Odpowiednikiem tego imienia, rozpowszechnionym w językach południowo- i wschodniosłowiańskich, jest Dymitr: ros. Дми́трий (Dmitrij), ukr. Дмитро́ (Dmytro), biał. Зьмíцер/Дзмíтры (Źmicier/Dźmitry).Do Polski dwiema drogami to imię dotarło z Zachodu w formie łac. Demetrius, Demytrysz, Demetrysz, i ze Wschodu w ruskiej formie Dymitr, Demitr, Dymets, Dmitro.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymitriada

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) hist. każda z dwóch interwencji polityczno-religijno-militarnych w Cesarstwie Rosyjskim zorganizowanych przez polską i litewską magnaterię na początku XVII w.;

Dymitriady (ros. Димитриада) – nazwa serii interwencji zbrojnych części polskiej i litewskiej magnaterii w wewnętrzne sprawy Carstwa Rosyjskiego w czasie wielkiej smuty w latach 1604–1610, w celu osadzenia na tronie moskiewskich pretendentów podających się za syna Iwana Groźnego. Dymitriady były jedną z przyczyn wybuchu wojny polsko-rosyjskiej 1609–1618.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymitriusz

imię męskie

Demetriusz – imię męskie pochodzenia greckiego, w kręgu kultury zachodnioeuropejskiej podległe następnie latynizacji. Wywodzi się od słowa oznaczającego „należący do Demeter”, odpowiada też znaczeniu „zajmujący się rolnictwem”. Odpowiednikiem tego imienia, rozpowszechnionym w językach południowo- i wschodniosłowiańskich, jest Dymitr: ros. Дми́трий (Dmitrij), ukr. Дмитро́ (Dmytro), biał. Зьмíцер/Дзмíтры (Źmicier/Dźmitry).Do Polski dwiema drogami to imię dotarło z Zachodu w formie łac. Demetrius, Demytrysz, Demetrysz, i ze Wschodu w ruskiej formie Dymitr, Demitr, Dymets, Dmitro.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymitrostwo

Dymitr z małżonką; Dymitrowie

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymitrow

nazwisko obce, np. Georgi Dymitrow (1882-1949) - bułgarski działacz komunistyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymitrowicz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) hist. syn Dymitra

#### Źródła:

Wiktionary

# Dymitrowie

Dymitr z małżonką; Dymitrostwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymitrowy

przymiotnik dzierżawczy - należący do Dymitra lub z nim związany

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymka

1. bawełniana lub lniana tkanina o skośnym, łamanym splocie;
2. odmiana cebuli o drobnych liściach i małej części podziemnej;
3. jadalna część dymki - rośliny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) roln. roczna, mała cebula zwyczajna (jadalna), zwykle przeznaczona do sadzenia, otrzymywana przez bardzo gęsty wysiew nasion

(1.2) włók. rodzaj tkaniny bawełnianej, konopnej lub lnianej o splocie atłasowym, jednobarwnej (bielonej) lub pasiastej, stosowanej dawniej na bieliznę, podszewki i obicia;

forma rzeczownika.

(2.1) D. lp. od: dymek

- dymka – mała cebula zwyczajna
- dymka – rodzaj tkaniny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymkować

środowiskowo: palić papierosa lub e-papierosa

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymkowski

nazwisko

Osoby o tym nazwisku:

- Jerzy Dymkowski – polski wojskowy
- Krzysztof Dymkowski – polski motorniczy
- Maciej Dymkowski – polski socjolog i psycholog
- Marcin Dymkowski – polski piłkarz
- Robert Dymkowski – polski piłkarz i trener piłkarski

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymkowy

dotyczący dymki lub dymka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymnica

1. roślina zielna z rodziny makowatych, o barwie sinozielonej; w Polsce występuje dymnica pospolita zwana polną rutką;
2. część kotła parowozowego

- Dymnica – element kotła parowego parowozu
- Dymnica – rodzaj roślin z rodziny makowatych
- Dymnica – potok w dorzeczu Odry
- Dymnica – osada w Polsce, w woj. pomorskim, w pow. lęborskim, w gminie Wicko

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymnicowate

rodzina roślin dwuliściennych

Dymnicowe (Fumarioideae Eaton lub Fumariaceae Bercht. & J. Presl 1820) – podrodzina lub rodzina roślin zielnych (w zależności od ujęcia systematycznego) siostrzana dla makowatych Papaveraceae sensu stricto. Należy tu około 16 rodzajów. Niektórzy przedstawiciele rodziny to rośliny lecznicze.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymnicowaty

o cechach dymnicowatych (rodzina roślin)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymnicowy

związany z dymnicą

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymniej

przestarzały stopień wyższy od przysłówka: dymno

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymnik

1. przewód wentylacyjny z wyprowadzeniem na dach;
2. okienko w dachu

Dymnik (wyglądek, ganek, wyzior) – małe okienko albo otwór w dachu lub w szczycie pod kalenicą.

Jego zadaniem było odprowadzanie dymu z domów pozbawionych komina. Jednocześnie doświetlało poddasze.W dachach kalenicowych zwanych dymnikowymi miał on zazwyczaj kształt trójkąta. W niektórych rejonach jak: Śląsk, Podhale, Orawa i Spisz otwór był osłonięty fartuchem w kształcie półstożka lub półostrosłupa, zwany kozubkiem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymnikowy

→ dymnik

Patrz:dymnik

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymny

1. powstały z dymu; podobny do dymu
2. przestarzale: dymiący, zadymiony; przesycony dymem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dymem, dotyczący dymu

- Dymny – nazwisko polskie,
- Wiesław Dymny – polski plastyk, aktor, scenarzysta filmowy, poeta i satyryk

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymomierz

miernik stopnia zadymienia, najczęściej stosowany w przemyśle samochodowym do pomiaru stopnia zadymienia spalin samochodowych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymorficzny

dotyczący dymorfizmu, związany z dymorfizmem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymorfizm

występowanie organizmów jednego gatunku w dwu różnych formach (np. dymorfizm płciowy); dimorfizm

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) biol. występowanie dwóch różnych form w obrębie jednego gatunku pod względem wyglądu itp.;

Dymorfizm (gr. dimorphos: dwupostaciowy) – występowanie w obrębie jednego gatunku zwierząt lub roślin dwóch różnych form, odmiennych pod względem wyglądu, budowy i fizjologii.

Rodzaje dymorfizmu:

- dymorfizm ekologiczny
- dymorfizm funkcjonalny
- dymorfizm następczy
- dymorfizm płciowy
- dymorfizm sezonowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymotwórczy

wytwarzający dym

przymiotnik relacyjny

(1.1) taki, który tworzy dym

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dymówa

potocznie: powietrze pełne dymu, zaduch

#### Źródła:

SJP.pl

# Dymówka

gatunek jaskółki

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ornit. nazwa systematyczna|Hirundo rustica|ref=tak., jaskółka o granatowo-czarnym upierzeniu, rdzawym czole i gardzieli i silnie rozwidlonym ogonie, zamieszkująca gniazda, które lepi wewnątrz budynków;

Dymówka, jaskółka dymówka (Hirundo rustica) – gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny jaskółkowatych (Hirundinidae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dymowski

nazwisko

Osoby o tym nazwisku:

- Eligiusz Dymowski – katolicki duchowny, wykładowca, poeta, krytyk literacki
- Rafał Dymowski – polski siatkarz
- Tadeusz Dymowski – polski działacz socjalistyczny i związkowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymowy

związany z dymem

przymiotnik

(1.1) dotyczący dymu

(1.2) zrobiony z dymy, dymki

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dymsza

nazwisko, m.in. Adolf Dymsza (1900-1975), polski aktor kabaretowy i filmowy

Osoby o tym nazwisku:

- Adolf Dymsza – polski aktor
- Anita Dymsza – polska aktorka
- Lubomir Dymsza – polski prawnik i polityk

inne

- Dymsza – wieś na Litwie, w okręgu wileńskim, w rejonie wileńskim, w gminie Podbrzezie

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dymy

potocznie o papierosie; dymek

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyn

jednostka siły w układzie CGS

Dyn – meksykańskie czasopismo ukazujące się w latach 1942–1944, wydawane i redagowane przez W. Paalena. Jego tematyka dotyczyła refleksji nad sytuacją sztuki wojennej oraz poszukiwań związku między sztuką a nauką. Na łamach czasopisma swoje artykuły publikowali m.in. C. Moro, A. Nin, H. Miller. Zamieszczano w nim również reprodukcje prac takich artystów jak M. Chagall czy J. Pollock.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyna

jednostka siły w układzie CGS

Dyna (skr. dyn od gr. δύναμις 'siła') – jednostka siły, jednostka pochodna w układzie miar CGS.

Jest to siła nadająca ciału o masie 1 grama przyspieszenie równe 1 cm/s².

    1 dyna = 10−5 N ≈ 1,019716·10−6 kgf (kilogram siły)

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dynak

nazwisko

Dynak (kurp. Dynåk) – wieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie przasnyskim, w gminie Jednorożec. Wieś ma status sołectwa. Leży w Puszczy Zielonej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dynamiciarz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. rzad. zob. dynamitard.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dynamicik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dynamit

#### Źródła:

Wiktionary

# Dynamicznie

przysłówek

(1.1) w sposób dynamiczny

#### Źródła:

Wiktionary

# Dynamiczniej

stopień wyższy od przysłówka: dynamicznie

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamiczniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: dynamiczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamiczność

→ dynamiczny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co dynamiczne

Patrz:dynamiczny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dynamiczny

zmienny, ruchomy; ruchliwy, żywy

przymiotnik jakościowy

(1.1) ruchliwy, zmienny, żywiołowy

przymiotnik relacyjny

(2.1) fiz. powstający, poruszany lub występujący wskutek działania sił

(2.2) fiz. akust. związany z natężeniem siły dźwięków

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dynamika

1. szybkość zmian zjawisk, procesów; energia, żywiołowość;
2. w fizyce: dział mechaniki zajmujący się ruchem ciał pod wpływem sił;
3. w muzyce:
a) zmiany siły dźwięku;
b) dział wiedzy zajmujący się zmianami natężenia dźwięku

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) fiz. dział mechaniki zajmujący się ruchem ciał materialnych pod działaniem sił;

(1.2) różnica między najwyższym a najniższym poziomem sygnału;

(1.3) muz. siła dźwięku;

(1.4) zależność między położeniem, prędkością i przyspieszeniem a strukturą robota;

- dynamika (elektroakustyka)
- dynamika (fizyka)
- dynamika (muzyka)
- dynamika (robotyka)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dynamit

kruszący materiał wybuchowy

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) materiał wybuchowy otrzymywany z mieszanki nitrogliceryny i ziemi okrzemkowej;

Dynamit – materiał wybuchowy wynaleziony przez szwedzkiego chemika Alfreda Nobla (opatentowany w 1867 roku). Początkowo zawierał 75% nitrogliceryny i 25% ziemi okrzemkowej. Wykorzystanie tego ostatniego składnika i wytworzenie dynamitu było właściwie dziełem przypadku – ziemia okrzemkowa zwykle służyła do uszczelniania metalowych naczyń, w których przechowywano alkoholowy roztwór nitrogliceryny. Ziemia okrzemkowa nasycona nitrogliceryną ma ciastowatą konsystencję i można ją rolować w laski bez ryzyka przedwczesnego wybuchu. Nowoczesny dynamit zawiera ok. 10% nitrogliceryny, a pozostałymi składnikami użytymi w jego produkcji mogą być: materiał porowaty (ziemia okrzemkowa lub węglan magnezu), materiał palny (np. mączka drzewna) oraz substancje wybuchowe (nitroceluloza i azotan amonu).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dynamitard

rewolucjonista uciekający się do zamachów zbrojnych za pomocą dynamitów

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. rewolucjonista dokonujący zamachów bombowych za pomocą dynamitu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dynamitnik

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) hist. rzad. zob. dynamitard.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dynamitowy

związany z dynamitem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dynamitem, dotyczący dynamitu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dynamity

kruszący materiał wybuchowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamizacja

wprowadzanie elementów ruchu, działania; ożywianie, uintensywnianie

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamizacyjny

związany z dynamizacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamizer

preparat kosmetyczny w postaci kremu, żelu lub pianki, który zawiera elementy aktywne, natychmiast wygładzające skórę twarzy na kilka godzin

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamizm

1. energia, zdolność, prężność w działaniu; ruchliwość, dynamiczność, dynamika;
2. pogląd zakładający wewnętrzną aktywność, zmienność i ciągły ruch przyrody

Dynamizm (od gr. δύναμη, trl. dýnamis – siła; ang. dynamism) – każdy pogląd filozoficzny traktujący ruch, rozwój, zmienność lub stawanie się, w przeciwstawieniu do statyczności, jako pierwotny i podstawowy czynnik bytu.

Dynamizmem jest m.in. aktywizm i materializm dialektyczny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dynamizować

zwiększać tempo i efektywność jakiegoś działania; ożywiać, uintensywniać

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamizowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dynamizować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dynamo

prądnica prądu stałego; prądnica rowerowa

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) elektr. prądnica, zwykle rowerowa

- dynamo rowerowe − prądnica rowerowa
- dynamo magnetohydrodynamiczne − teoria astronomiczna
- dynamo atmosferyczne − proces przemian energetycznych jonosfery
- dynamometr − siłomierz
- dynamograf − wykres
- dynamofon − Telharmonium
- dynamometamorfizm − zjawisko geologiczne
- Dynamo Open Air − holenderski festiwal heavymetalowy
- operacja Dynamo − ewakuacja Dunkierki w 1940 roku
- Dynamo − pseudonim brytyjskiego iluzjonisty

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dynamograf

przyrząd do automatycznego zapisywania wartości siły zmiennej w czasie

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamomaszyna

prądnica wytwarzająca prąd stały; dynamo

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamometr

przyrząd do mierzenia siły; siłomierz

Siłomierz (dynamometr) – przyrząd do pomiaru wartości działającej siły. Zasada jego działania najczęściej opiera się na prawie Hooke’a, które mówi, że odkształcenie elementu sprężystego jest proporcjonalne do wartości działającej siły. Siłomierz o skali zgodnej z układem SI to niutonometr.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dynamometria

metoda pomiaru siły mięśni

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynamostarter

Rozrusznik – urządzenie do uruchamiania silnika spalinowego. Najczęściej stosowanymi są rozruszniki elektryczne, choć spotyka się też pneumatyczne, jak i małe silniki spalinowe.

Rozrusznik elektryczny to silnik prądu stałego, który służy do obracania wału korbowego silnika i nadawania mu odpowiedniej prędkości obrotowej, przy której silnik może rozpocząć samodzielną pracę.

#### Źródła:

Wikipedia

# Dynamówki

Potocznie: szerokie, luźne szorty

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynar

1. podstawowa jednostka monetarna byłej Jugosławii, Iraku, Jordanii i innych państw; dinar
2. dawna złota moneta arabska; dinar
3. starorzymska moneta srebrna; denar
4. średniowieczna moneta srebrna; denar

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynarczyk

fizyczny typ człowieka, wysoki, śniady, o wydatnym nosie, charakterystyczny dla Bałkanów

Dynarczyk (Dinaromys) – rodzaj ssaków z podrodziny karczowników (Arvicolinae) w obrębie rodziny chomikowatych (Cricetidae).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dynarek

dawniej: trójnóg służący za podstawkę pod garnek lub kocioł; denarek; denar

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynarski

typ dynarski - typ antropologiczny białej rasy, występujący przeważnie na Półwyspie Bałkańskim

przymiotnik

(1.1) antrop. dotyczący ciemnowłosego, ciemnookiego, śniadego człowieka o budowie smukłej, ale solidnej

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dynasówka

cegła dynasowa

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dynasowy

1. cegła dynasowa - cegła ogniotrwała; dynasówka, cegła krzemionkowa
2. wyroby dynasowe - ogniotrwałe wyroby ceramiczne, których głównym składnikiem jest krzemionka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynasta

władca należący do rodu panującego

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynastia

1. ród panujący, w którym władza przechodzi dziedzicznie;
2. przenośnie: osobistości ze świata polityki, biznesu itp., będące członkami jednej rodziny, np. dynastia Kennedych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ród panujący sprawujący dziedziczną władzę w monarchii

(1.2) przen. rodzina w której z rodzica na dziecko przekazywane jest stanowisko w rodzinnym przedsiębiorstwie

Dynastia (gr. dynasteia – władza od dýnamis 'siła; władza') – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), lub sam ród, z którego oni pochodzą. Termin stosuje się, gdy przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panują bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie zupełnie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich Mameluków). Dynastia rządząca aktualnie w danym państwie to dom panujący (tak więc np. dawniej Dom Habsburgów, czy współcześnie Dom Windsorów w krajach Commonwealth realm lub Dom Burbonów w Hiszpanii).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dynastyczność

→ dynastyczny

Patrz:dynastyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynastyczny

→ dynastia

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dynastią, dotyczący dynastii

Patrz:dynastia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dynasy

historyczna część śródmieścia Warszawy

Dynasy – fragment warszawskiego Powiśla, znajdujący się przy skarpie wiślanej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dynatron

trójelektrodowa lampa elektronowa

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyndać

1. wisieć;
2. wahać się, kołysać, machać

czasownik

(1.1) wisząc, kołysać się

(1.2) pot. wisieć na szubienicy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyndanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dyndać.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyndolić

dawniej, potocznie: grać nieumiejętnie na jakimś instrumencie; pitolić, rzępolić, dryndolić, brząkać

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyndu

wykrzyknik

(1.1) onomatopeja określająca ruch w tył i do przodu

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyneburg

miasto na Łotwie

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto na Łotwie, w południowo-wschodniej części kraju, nad Dźwiną;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyneburski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Dyneburgiem, dotyczący Dyneburga

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyneina

białko bakteryjne biorące udział w poruszaniu się rzęsek (wypustek występujących na powierzchni ciała wielu pierwotniaków)

Dyneiny – rodzina białek motorycznych obecnych w komórkach eukariotycznych mających zdolność do poruszania się w kierunku bieguna ujemnego mikrotubul. Wraz z kinezynami, które poruszają się w kierunku końca(+), biorą udział w wielu ważnych procesach zachodzących w komórce m.in. podziale komórkowym, transporcie wewnątrzkomórkowym (transport pęcherzykowy, transport organelli) oraz poruszaniu się (np. ruch rzęskowy).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyngs

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gw-pl|Poznań. zob. dynks.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyngus

zwyczaj polewania wodą w poniedziałek wielkanocny; śmigus; śmigus-dyngus

rzeczownik, rodzaj męski

(1.1) gw-pl|Poznań. śmigus-dyngus

- Poniedziałek Wielkanocny
- śmigus-dyngus
- Dyngus Day

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyngusówka

potocznie: psikawka w kształcie wielkanocnego jajka, używana w lany poniedziałek; śmigusówka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyngusowy

związany z dyngusem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynia

roślina warzywna; owoc tej rośliny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Cucurbita|ref=tak., roślina z rodziny dyniowatych;

(1.2) kulin. duży, najczęściej żółty lub pomarańczowy owoc dyni (1.1)

(1.3) uczn. głowa

(1.4) uczn. człowiek otyły

(1.5) uczn. ocena niedostateczna

(1.6) więz. głowa

(1.7) więz. pięść

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyniasty

przypominający kształtem dynię

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyniowa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. kulin. zupa z dyni

forma przymiotnika.

(2.1) ż. od: dyniowy

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyniowate

rodzina roślin płożących lub pnących obejmująca ponad 700 gatunków, niektóre gatunki hodowane dla owoców, inne jako rośliny ozdobne

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) bot. nazwa systematyczna|Cucurbitaceae|Juss.|ref=tak., rodzina roślin zielnych należąca do rzędu dyniowców, w skład której wchodzą m.in. dynia, kabaczek, ogórek i patison;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyniowaty

1. przypominający kształtem dynię;
2. o cechach dyniowatych (rodzina roślin)

przymiotnik

(1.1) mający kształt dyni

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyniowce

rząd roślin okrytonasiennych z kladu różowych

Dyniowce (Cucurbitales) – grupa roślin okrytonasiennych stanowiąca klad wyróżniany w randze rzędu w różnych systemach klasyfikacyjnych. W zależności od ujęcia systematycznego rząd traktowany jest wąsko (np. w systemie Reveala z 1999) jako takson monotypowy zawierający jedną rodzinę dyniowatych (ok. 700 gatunków pnączy) lub szerzej jako cały klad siostrzany dla bukowców (według systemu APG IV i Angiosperm Phylogeny Website).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyniowiec

przedstawiciel rzędu roślin okrytonasiennych z kladu różowych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyniowy

mający smak, zapach dyni; taki, którego głównym składnikiem jest dynia

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący rośliny dyni, związany z rośliną dyni

(1.2) kulin. spoż. dotyczący owocu dyni, związany z owocem dyni, zrobiony z owocu dyni, zawierający owoc dyni, przyrządzony z owocu dyni, z dodatkiem owocu dyni

przymiotnik jakościowy

(2.1) mający kolor pomarańczowy, taki jak kolor owocu dyni zwyczajnej

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dynistor

rodzaj tyrystora diodowego; dioda Shockleya

Dynistor – przyrząd półprzewodnikowy o strukturze czterowarstwowej typu NPNP. Warstwy te są różnej szerokości i mają różne wielkości koncentracji nośników. Taką strukturę można traktować jako połączenie dwóch tranzystorów: typu PNP i NPN.

Rozróżnia się trzy stany pracy dynistora:

- Zaporowy
- Blokowania
- Przewodzenia

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyńka

1. mała dynia;
2. żartobliwie: głowa, główka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynko

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) gw-pl|Śląsk Cieszyński. drewniana pokrywka

#### Źródła:

Wiktionary

# Dynks

potocznie: niewielka rzecz, której mówiący nie potrafi nazwać; dinks

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) reg. przedmiot o nazwie, której mówiący nie potrafi określić

(1.2) pot. denaturat

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dynksiarz

środowiskowo: osoba spożywająca denaturat

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynksik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dynks

#### Źródła:

Wiktionary

# Dynoda

katoda wtórna, z której emisja elektronów zachodzi pod wpływem padających na nią elektronów

Katoda wtórna (inaczej dynoda) – katoda wysyłająca elektrony, zwane wtórnymi, pod wpływem padających elektronów, zwanych pierwotnymi. Katoda wtórna stanowi ważny element wielu lamp próżniowych.

Dla zapewnienia małej pracy wyjścia katody wtórne wykonywane są głównie z metali alkalicznych, zasadniczo cezu i ich związków, między innymi ze srebrem, tlenem i antymonem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dynów

miasto w Polsce

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy, nazwa własna

(1.1) geogr. miasto w Polsce;

Dynów wymowa (dawniej Denow) – miasto w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, nad Sanem, w Pogórzu Dynowskim.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dynowianin

mieszkaniec Dynowa

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynowianka

mieszkanka Dynowa

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynowski

przymiotnik od: Dynów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dynozaur

dawniej: dinozaur

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyon

dywizjon;
1. jednostka organizacyjna i taktyczna odpowiadająca batalionowi piechoty
2. w lotnictwie: samodzielna jednostka taktyczna
3. w marynarce wojennej: jednostka taktyczna złożona z kilku okrętów wojennych jednego typu

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wojsk. skr. dywizjon

Dywizjon (dawniej – nazwa skrócona dyon) – pododdział wojska, w artylerii, kawalerii, taborach – równorzędny batalionowi innych rodzajów wojsk.

1. W wojskach rakietowych i artylerii wojsk lądowych – zasadniczy pododdział ogniowy i taktyczny (np. dywizjon artylerii, składający się z dowództwa, kilku baterii dział jednego lub różnych kalibrów); dywizjony mogą być samodzielne lub wchodzić w skład oddziałów, a podczas działań – w skład grup artylerii.
2. W wojskach obrony przeciwlotniczej sił powietrznych – zasadniczy pododdział ogniowy (np. dywizjon rakietowy obrony powietrznej składa się z dowództwa, baterii radiotechnicznej, startowej, technicznej i pododdziałów zabezpieczenia); wchodzi w skład związków taktycznych.
3. W kawalerii – oddział składający się z kilku szwadronów, odpowiednik batalionu w piechocie, zazwyczaj wchodził w skład pułku kawalerii. W niektórych krajach szczebel dywizjonu został zlikwidowany i szwadrony tam podporządkowano bezpośrednio pułkom. Nazwę dywizjon stosowano też dla oddziałów pancernych czerpiących z tradycji kawaleryjskiej (np. polskie dywizjony rozpoznawcze z kampanii wrześniowej lub niemieckie dywizjony (Abteilung) czołgów ciężkich, odpowiadające batalionom).
4. W lotnictwie wojskowym – pododdział taktyczny (np. dywizjon myśliwski, bombowy), składający się zwykle z dwóch lub więcej eskadr. Szczebel dywizjonów nie jest wyróżniany we wszystkich państwach. Anglojęzyczna nazwa squadron w literaturze polskiej jest tłumaczona zwyczajowo, błędnie jako dywizjon, jednak squadron to odpowiednik eskadry.
   - w lotnictwie państw Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (RAF i inne) kilka dywizjonów tworzyło skrzydło (ang. wing);
   - w lotnictwie USA (USAAF i USAF) kilka dywizjonów tworzyło grupę (ang. group).

   #### Źródła:

   SJP.pl
   Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyonowy

→ dyon (dywizjon)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypirrychej

antyczna stopa muzyczna złożona z czterech krótkich sylab; tetrabrach, proceleusmatyk, dypirychej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypirychej

antyczna stopa muzyczna złożona z czterech krótkich sylab; tetrabrach, proceleusmatyk, dypirrychej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypl.

skrót od: dyplomowany

skrót

(1.1) = dyplomowany

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyplom

1. dokument świadczący o kwalifikacjach;
2. wyróżnienie

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) dokument stwierdzający czyjś tytuł naukowy bądź zawodowy

(1.2) rodzaj wyróżnienia

- dyplom – średniowieczna nazwa dokumentu
- dyplom – dokument stwierdzający czyjeś kwalifikacje (np. naukowe), uprawnienia zawodowe
- dyplom – wyróżnienie (np. w konkursie)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyplomacja

1. działalność przedstawicieli danego kraju, reprezentujących jego interesy za granicą;
2. instytucje, urzędy i ich pracownicy trudniący się taką działalnością;
3. umiejętność zręcznego, taktownego zachowania się w każdej sytuacji

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) polit. sposób prowadzenia polityki międzynarodowej środkami pokojowymi

(1.2) adm. polit. instytucje i personel zajmujący się pokojowymi stosunkami międzynarodowymi

(1.3) przen. umiejętność osiągania celu w trudnych warunkach relacji, bez urażania innych

Dyplomacja – czynności prowadzone między państwami, w celu zawarcia umów handlowych oraz pozyskania wsparcia wojskowego dla reprezentowanego kraju. Dyplomacja wiąże się też z rozwiązywaniem w pokojowy sposób problemów między państwami. Dwa tysiące lat temu rzymski prawnik i filozof, Cyceron powiedział: „Istnieją dwa sposoby rozstrzygania sporów: jeden przy pomocy argumentów, drugi przy użyciu siły; a ponieważ pierwszy z nich jest właściwy człowiekowi, a drugi dzikim zwierzętom, należy uciec się do drugiego sposobu tylko wówczas, gdy nie możemy użyć pierwszego”. Inaczej mówiąc, siła argumentów, a nie argument siły – oto kwintesencja dyplomacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyplomacki

→ dyplomata

Patrz:dyplomata

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomant

absolwent wyższej uczelni przygotowujący się do egzaminu dyplomowego

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba, zazwyczaj absolwent uczelni, przygotowująca się do egzaminu dyplomowego

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyplomantka

absolwentka wyższej uczelni przygotowująca się do egzaminu dyplomowego

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomat

w średniowieczu dokument urzędowy poświadczający dokonanie danej czynności prawnej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomata

1. przedstawiciel państwa reprezentujący jego interesy za granicą;
2. osoba taktowna, przebiegła, układna; polityk

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) polit. oficjalny przedstawiciel państwa wobec innego państwa

(1.2) przen. człowiek bardzo taktowny, kulturalny

Dyplomata lub przedstawiciel dyplomatyczny (ang. diplomatic representative, fr. représentant diplomatique, niem. diplomatischer Vertreter) – oficjalny przedstawiciel państwa za granicą, czyli zatrudniony w dyplomacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyplomatariusz

zbiór oryginalnych dokumentów historycznych (dyplomatów) lub ich odpisów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomatka

1. przedstawicielka państwa powołana do reprezentowania jego interesów za granicą;
2. kobieta taktowna, umiejąca zachować się w każdej sytuacji;
3. rodzaj teczki na dokumenty;
4. wąski płaszcz bez paska

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. szykowna teczka, zwykle na dokumenty

(1.2) kraw. rodzaj płaszcza o długich wąskich klapach

(1.3) polit. wysoka urzędniczka zajmująca się sprawami zagranicznymi lub działająca za granicą

(1.4) przen. pot. kobieta taktowna

- dyplomatka – kobieta zatrudniona w sferze dyplomacji
- dyplomatka – rodzaj ubioru formalnego
- dyplomatka – rodzaj teczki na dokumenty

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyplomatorium

uroczystość wręczenia dyplomów absolwentom szkoły wyższej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomatołek

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy lub męskozwierzęcy

(1.1) pejor. polit. marny, głupi dyplomata, którego działania przynoszą szkodę

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyplomatycznie

przysłówek

(1.1) w myśl zasad dyplomacji, zgodnie z dyplomacją

(1.2) pot. taktownie, z wyczuciem (o zachowaniu, postępowaniu)

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyplomatyczniej

stopień wyższy od przysłówka: dyplomatycznie

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomatyczność

→ dyplomatyczny

Patrz:dyplomatyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomatyczny

1. dotyczący dyplomacji lub dyplomatów;
2. dotyczący dyplomatyki;
3. książkowo: odpowiedni, zręczny, taktowny

przymiotnik

(1.1) polit. związany z dyplomacją lub dyplomatą

(1.2) przen. wyrażony z taktem, pomyślnie dla obu stron

(1.3) nauk. związany z dyplomatyką – nauką pomocniczą historii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyplomatyk

1. pracownik naukowy zajmujący się dyplomatyką;
2. dawniej: dyplomata

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomatyka

nauka historii zajmująca się badaniem dokumentów, zwłaszcza średniowiecznych

Dyplomatyka (od gr. diplōma, a to z łac. diploma = podwójnie złożony) – nauka badająca dokumenty od strony krytyki naukowej, czyli określająca przydatność zachowanych dokumentów do badań historycznych. Pozwala m.in. wykryć falsyfikaty oraz ustalić procedury prawne i administracyjno-kancelaryjne stosowane przy powstawaniu dokumentów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyplomatyzować

książkowo: postępować dyplomatycznie, tak, aby nikogo nie urazić

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomik

zdrobniale: dyplom

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dyplom

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyplomować

przestarzale: wydawać (wydać) komuś dyplom

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomowany

mający dyplom ukończenia jakiejś uczelni, szkoły itp.

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomówka

potocznie: praca dyplomowa

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyplomowy

związany z uzyskaniem dyplomu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypodia

dwie jednakowe stopy wierszowe traktowane jako jedna całość

Dypodia – wers złożony z dwóch stóp. W wierszu polskim występują w czystej postaci dypodie:

- trocheiczna SsSs
- jabiczna sSsS
- amfibrachiczna sSssSs
- anapestyczna ssSssS
- peoniczna III ssSsssSs

Dypodia daktyliczna SssSss w wierszu polskim nie występuje, jest natomiast naturalna w poezji czeskiej. W praktyce w wierszu polskim funkcjonują dypodia daktyliczna katalektyczna SssSs i dypodia anapestyczna hiperkatalektyczna ssSssSs.Najbardziej naturalne dla wersyfikacji polskiej są dypodie trocheiczna i amfibrachiczna. Czterozgłoskowiec w praktyce przyjmuje postać dypodii trocheicznej, natomiast sześciozgłoskowiec nierzadko jest konsekwentnie amfibrachiczny. W Chórze strzelców Adama Mickiewicza występują dypodie amfibrachiczne akatalektyczne (sSssSs) i katalektyczne (sSssS)

  Kto żubra wywiedzie
  Z ostępu za rogi?
  Kto kudły niedźwiedzie
  Podesłał pod nogi?

  Hej! lasy i niwy
  Ozwijcie się w chór!...
  Zatrąbił myśliwy,
  Król lasów i gór.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dypsoman

osoba cierpiąca na okresową potrzebę picia alkoholu lub zażywania narkotyków; dypsomaniak, dipsomaniak, dipsoman

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypsomania

okresowa potrzeba picia alkoholu lub zażywania narkotyków; dipsomania

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypsomaniaczka

kobieta cierpiąca na okresową potrzebę picia alkoholu lub zażywania narkotyków; dipsomaniaczka, dypsomanka, dipsomanka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypsomaniak

osoba cierpiąca na okresową potrzebę picia alkoholu lub zażywania narkotyków; dipsomaniak, dypsoman, dipsoman

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypsomaniakalny

→ dypsomania; dipsomaniakalny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypsomanka

kobieta cierpiąca na okresową potrzebę picia alkoholu lub zażywania narkotyków; dipsomaniaczka, dypsomaniaczka, dipsomanka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyptam

bylina z rodziny rutowatych; dyptan

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyptan

bylina z rodziny rutowatych; dyptam

#### Źródła:

SJP.pl

# Dypteros

świątynia grecka, w której naos otoczony był dwoma rzędami kolumn; dipteros

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyptotyzm

zjawisko morfologiczne polegające na ograniczeniu deklinacji tylko do dwóch przypadków: niezależnego i zależnego

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) jęz. cecha języka polegająca na istnieniu tylko dwóch przypadków

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyptych

dyptyk;
1. zamykana tabliczka do pisania;
2. przenośny ołtarzyk składający się z dwóch skrzydeł;
3. dwuczęściowy utwór literacki o powiązanej treści;
4. dwuskrzydłowa górna część ołtarza

Dyptych lub dyptyk (gr. δίπτυχον – złożony we dwoje) – spis imion, wymienianych w czasie liturgii w Kościołach chrześcijańskich.

Pierwotnie słowo to oznaczało używane przez starożytnych Greków i Rzymian tabliczki do notowania, składające się z dwóch związanych ze sobą i złożonych deseczek lub płytek z kości lub metalu. W późniejszym okresie określano tą nazwą znajdujące się w każdym kościele tabliczki, na których zapisywane były imiona wyczytywane w czasie Eucharystii z ambony. Zawierały imiona darczyńców, zasłużonych członków gminy, miejscowego biskupa i niektórych innych hierarchów, świętych, męczenników i zmarłych zasłużonych dla wspólnoty. Dyptychy używane były w kościołach od najdawniejszych, być może apostolskich czasów. W każdym razie według świadectwa św. Cypriana w III wieku były w powszechnym użyciu. W Kościołach wschodnich były używane do XV, a w zachodnim – do około XII wieku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyptyk

dyptych;
1. zamykana tabliczka do pisania;
2. przenośny ołtarzyk składający się z dwóch skrzydeł;
3. dwuczęściowy utwór literacki o powiązanej treści;
4. dwuskrzydłowa górna część ołtarza

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) rel. dwuczęściowy, dwuskrzydłowy ołtarz

(1.2) liter. dwuczęściowe, połączone tematycznie dzieło, utwór literacki lub filmowy

(1.3) szt. dwuczęściowe malowidło lub płaskorzeźba

(1.4) hist. w starożytności dwie tabliczki połączone zawiasami, zamykające się jak książka

- dyptyk w sztuce religijnej
- dyptyki starożytne

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyptykowy

związany z dyptykiem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyr

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) uczn. dyrektor szkoły

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyr.

skrót od: dyrektor; dyrekt.

skrót

(1.1) = adm. dyrektor

(1.2) = muz. dyrygent

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyra

potocznie: dyrektorka; dyrka

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) uczn. dyrektorka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrcia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) uczn. pieszcz. dyrektorka

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyrcio

potocznie: dyrektor; dyrek, dyro

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) uczn. pieszcz. dyrektor

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrcz

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrda

podbiegać drobnymi kroczkami

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrdać

podbiegać drobnymi kroczkami

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrdymał

dyrdymała, głupstwo; potocznie:
1. drobiazg, coś mało ważnego;
2. coś bezsensownego; bzdura, brednia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrdymała

dyrdymał, głupstwo; potocznie:
1. drobiazg, coś mało ważnego;
2. coś bezsensownego; bzdura, brednia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. zwykle w lm.: coś nieważnego, nieistotnego, błahego lub bezsensownego, drobiazg bez znaczenia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrdymałka

pot. rzecz nieważna, głupstwo

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrek

potocznie: dyrektor; dyro, dyrcio

Osoby o tym nazwisku:

- Jan Dyrek – polski konstruktor szybowców
- Krzysztof Dyrek – katolicki duchowny

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyrekcja

1. zespół osób kierujących jakąś instytucją lub przedsiębiorstwem, na którego czele stoi dyrektor;
2. sprawowanie funkcji dyrektora;
3. sprawowanie funkcji dyrygenta i kierownika chóru lub orkiestry;
4. kierownictwo okręgu administracyjnego podległego ministerstwu;
5. przestarzałe: kierowanie, zarządzanie, dyrygowanie czymś;
6. dawniej: kierunek;
7. dawniej: nauczanie, uczenie

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) adm. grupa osób zarządzających instytucją z dyrektorem na czele

(1.2) zarz. sprawowanie obowiązków dyrektorskich

(1.3) siedziba dyrekcji (1.1)

(1.4) muz. pełnienie funkcji zarządzającego orkiestrą lub zespołem śpiewaczym

(1.5) adm. władze okręgu administracyjnego bezpośrednio zależnego od ministerstwa

(1.6) daw. kierunek

(1.7) daw. szkolnictwo odbywające się w domu

- dyrekcja – inaczej zarząd, zespół ludzi bądź instytucja nadrzędna kierująca działalnością innych instytucji lub organizacji
- Dyrekcja – część miasta Chełm

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyrekcyjny

związany z dyrekcją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrekt.

skrót od: dyrektor; dyr.

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektor

osoba zarządzająca i odpowiadająca za prowadzony przez siebie zakład administracyjny lub inną jednostkę strukturalną

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba zarządzająca jakąś instytucją

rzeczownik, rodzaj żeński

(2.1) kobieta zarządzająca jakąś instytucją

Dyrektor (z łac. dirigere „kierować“) – osoba kierująca pracą instytucji lub przedsiębiorstwa.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyrektorek

kobieta zarządzająca i odpowiadająca za prowadzony przez siebie zakład administracyjny lub inną jednostkę strukturalną

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektoria

1. dokument kościelny zawierający przepisy i ustalenia dotyczące organizacji, formacji i działalności ekumenicznej;
2. wskazówki co do oprawiania mszy świętej i głoszenia homilii, ujęte w formę kalendarza;
3. dawniej: dyrekcja, zarząd, kierownictwo; dyrektoria

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektorialny

1. dotyczący dyrektoriatu;
2. dawniej: odnoszący się do dyrektora, dyrekcji

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektoriat

1. w okresie Wielkiej Rewolucji Francuskiej: pięcioosobowy organ najwyższej władzy;
2. okres trwania tej władzy;
3. ustrój Francji w latach 1795-99;
4. styl w sztuce francuskiej, związany z tym okresem;
5. w niektórych krajach: najwyższy kolegialny organ władzy w kraju lub organizacji

Dyrektoriat (fr. Directoire) – pięcioosobowy rządowy organ egzekutywy w schyłkowym okresie rewolucji francuskiej (1789–1799), ustanowiony w 1795 r. przez Konwent Narodowy, który następnie, na mocy konstytucji roku III rozwiązał i przekształcił w dwuizbowy parlament złożony z Rady Starszych i Rady Pięciuset. Funkcjonował do przewrotu 18 brumaire’a, dokonanego 18 brumaire’a VIII roku Republiki (tj. 9 XI 1799) przez Napoleona Bonapartego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyrektorium

1. dokument kościelny zawierający przepisy i ustalenia dotyczące organizacji, formacji i działalności ekumenicznej;
2. wskazówki co do oprawiania mszy świętej i głoszenia homilii, ujęte w formę kalendarza;
3. dawniej: dyrekcja, zarząd, kierownictwo; dyrektoria

Dyrektorium – kolegialne ciało zarządzające zakonem krzyżackim w latach 1662–1664.

Dyrektorium było nadzwyczajnym zarządem zakonu krzyżackiego powołanym po śmierci wielkiego mistrza Leopolda Wilhelma Habsburga z powodu małoletniości jego koadiutora, arcyksięcia Karola Józefa Habsburga.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyrektorka

kobieta zarządzająca i odpowiadająca za prowadzony przez siebie zakład administracyjny lub inną jednostkę strukturalną

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) forma żeńska od: dyrektor

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrektorostwo

dyrektor z żoną

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) dyrektor z małżonką

rzeczownik, rodzaj nijaki

(2.1) stanowisko dyrektora

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrektorowa

dawniej, dziś potocznie: żona dyrektora

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) żona dyrektora

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrektorować

potocznie: pełnić funkcję dyrektora; dyrektorzyć

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) pełnić funkcję dyrektora

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrektorowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) sprawowanie funkcji dyrektora

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyrektorówna

dawniej: córka dyrektora

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektorowy

→ dyrektor (dawniej); dyrektorski

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektorski

→ dyrektor

przymiotnik

(1.1) związany z dyrektorem, dotyczący dyrektora lub jego funkcji

Patrz:dyrektor

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrektorstwo

urząd, stanowisko dyrektora

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) zarz. sprawowanie funkcji dyrektora

(1.2) dyrektor z małżonką

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrektorzyć

potocznie: być dyrektorem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektorzyca

z nacechowaniem ekspresywnym (ujemnym) o dyrektorce

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektura

sprawowanie funkcji dyrektora

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektywa

rozkaz, instrukcja lub norma postępowania nakazująca określone zasady działania; wytyczna, zalecenie, nakaz

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) praw. regulacja prawna, zarządzenie dot. danej kwestii

- dyrektywa (wojsko)
- Dyrektywa (językoznawstwo)
- rozkaz
- instrukcja
- dyrektywa celowościowa
- norma postępowania
- dyrektywa w Unii Europejskiej
- dyrektywa sądowego wymiaru kary
- Dyrektywa (informatyka)
- Dyrektywa kompilatora

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyrektywalny

realizowany za pomocą dyrektyw - reguł postępowania; dyrektywny

przymiotnik

(1.1) dyktujący prawidła, metody bądź sposoby postępowania

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrektywność

obowiązkowość, stanowienie i wyznaczanie zasad działania

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrektywny

dający wskazówki, wytyczający postępowanie, wskazujący

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrka

potocznie: dyrektor; dyro, dyrcio

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyro

potocznie: dyrektor; dyrek, dyrcio

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) uczn. dyrektor

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyryg.

skrót od: dyrygent

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyrygencki

związany z dyrygentem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dyrygentem, dotyczący dyrygenta

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrygent

osoba kierująca wykonaniem utworu muzycznego przez chór lub orkiestrę

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) muz. człowiek, który kieruje wykonaniem utworu przez zespół muzyczny;

(1.2) przen. pejor. człowiek, który lubi rozkazywać ludziom

Dyrygent – osoba kierująca zespołami muzycznymi, takimi jak orkiestry symfoniczne, orkiestry smyczkowe, orkiestry dęte, jazzowe big-bandy, zespoły kameralne, chóry, zespoły wokalne, zespoły wokalno-instrumentalne, a także kierująca wykonaniami oper i spektakli muzycznych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyrygentka

→ dyrygent

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. kobieta, która dyryguje orkiestrą lub chórem

(1.2) przen. pejor. kobieta, lubiąca kierować wszystkim, rozkazywać innym, mówić co mają robić, czasem wysługująca się innymi

Dyrygent – osoba kierująca zespołami muzycznymi, takimi jak orkiestry symfoniczne, orkiestry smyczkowe, orkiestry dęte, jazzowe big-bandy, zespoły kameralne, chóry, zespoły wokalne, zespoły wokalno-instrumentalne, a także kierująca wykonaniami oper i spektakli muzycznych.

Patrz:dyrygent

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyrygentura

1. umiejętność, sztuka dyrygowania
2. klasa w szkole muzycznej, wydział w konserwatorium kształcący dyrygentów

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. sztuka dyrygowania

(1.2) muz. stanowisko dyrygenta

(1.3) muz. klasa w szkole muzycznej lub wydział w konserwatorium kształcące dyrygentów

Dyrygent – osoba kierująca zespołami muzycznymi, takimi jak orkiestry symfoniczne, orkiestry smyczkowe, orkiestry dęte, jazzowe big-bandy, zespoły kameralne, chóry, zespoły wokalne, zespoły wokalno-instrumentalne, a także kierująca wykonaniami oper i spektakli muzycznych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyrygować

1. kierować chórem lub orkiestrą podczas przygotowywania i wykonywania utworu muzycznego;
2. autorytatywnie zarządzać czyjąś pracą lub postępowaniem

czasownik przechodni niedokonany (dk. brak)

(1.1) muz. kierować zespołem muzycznym, podczas wykonywania jakiegoś utworu

(1.2) pot. przen. pejor. kierować innymi; mówić im, co mają robić

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyrygowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) muz. kierowanie występem chóru lub orkiestry poprzez gesty wykonywane rękoma

(1.2) przen. wydawanie innym poleceń, nakazów, rozkazów w sposób energiczny i nie budzący sprzeciwu

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyś

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysalteracja

jednoczesne obniżanie i podwyższanie tego samego składnika akordu lub linii melodycznej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysan

firma produkująca nośniki danych oraz akcesoria komputerowe

Dysan Corporation – amerykańskie przedsiębiorstwo zajmujące się produkcją magnetycznych nośników pamięci: dyskietek, taśm magnetycznych a także płyt CD/DVD działające w latach 1973–1984.

Firma Dysan została przejęta przez Xidex Magnetics.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysartria

zaburzenie mowy polegające na niewyraźnym wymawianiu głosek; dyzartia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysartryczny

→ dysartria; dyzartryczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysasocjacja

w psychologii: sposób postrzegania wewnętrznych wizji lub doznań jako zjawisk zewnętrznych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysażio

spadek kursu dewiz, papierów wartościowych poniżej ich wartości nominalnej; dyzażio; disagio; disaggio

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysbakterioza

zaburzenia składu mikroflory ustroju, powodujące zachwianie równowagi pomiędzy nią a wnikającymi z zewnątrz drobnoustrojami

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysbaryczny

→ dysbaryzm

Patrz:dysbaryzm

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysbaryzm

zespół zmian fizjologicznych wywołanych dekompresją, spadkiem zewnętrznego ciśnienia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysbioza

patologiczne zaburzenie równowagi mikroflory jelitowej, przyczyniające się do rozwoju raka trzustki, płuc i jelita grubego

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zaburzenie równowagi mikrobioty jelitowej

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyscernować

czasownik

(1.1) odróżniać, rozróżniać

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyscernowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dyscernować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyschromatop

w medycynie: osobnik niezdolny do odróżniania okiem niektórych barw; daltonista, achromatop

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyschromatopsja

niezdolność do odróżniania okiem niektórych barw; daltonizm, achromatopsja, barwoślepota

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyschromia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zaburzenie pigmentacji skóry

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyscyplina

1. zasady regulujące sposób zachowania, postępowanie w określonym środowisku, w danej grupie ludzkiej; porządek, posłuszeństwo, posłuch, subordynacja;
2. stan uporządkowania czyjegoś sposobu postępowania, systemu wartości; rygor moralny, samokontrola;
3. określona dziedzina wiedzy, nauki, techniki tip.; gałąź, obszar, zakres;
4. dawniej: rodzaj rózgi zakończonej kilkoma pasami rzemiennymi, używanej do wymierzania kar cielesnych, zwłaszcza w szkole; batog, kańczug

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rygorystyczne zasady postępowania

(1.2) dział nauki, techniki itp.

(1.3) rodzaj uprawianego sportu

(1.4) przest. bat o kilku rzemieniach

- dyscyplina – narzędzie służące do praktyki pokuty lub wymierzana kary chłosty
- dyscyplina lotów
- dyscyplina łączności
- dyscyplina naukowa
- dyscyplina ognia
- dyscyplina ruchu
- dyscyplina w klasie – pojęcie odnoszące się do zachowania uczniów w klasie lekcyjnej; utrzymanie dyscypliny jest jedną z ważnych umiejętności zawodu nauczyciela
- dyscyplina wojskowa
- dyscyplina sportowa
- samodyscyplina – umiejętność panowania nad sobą

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyscyplinarka

potocznie:
1. dyscyplinarne zwolnienie z pracy;
2. komisja dyscyplinarna;
3. postępowanie, które toczy się przed komisją dyscyplinarną; rozprawa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pot. postępowanie dyscyplinarne prowadzone przeciwko komuś, kto popełnił wykroczenie służbowe

(1.2) pot. dyscyplinarne zwolnienie z pracy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyscyplinarny

dotyczący dyscypliny - zasad regulaminowych, porządkowych oraz ich przestrzegania

przymiotnik

(1.1) praw. odnoszący się do wykroczeń przeciwko dyscyplinie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyscyplinka

zdrobnienie od: dyscyplina

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. dyscyplina

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyscyplinować

zmuszać kogoś do przestrzegania zasad dyscypliny służbowej; subordynować, podporządkowywać

czasownik przechodni niedokonany (dk. zdyscyplinować)

(1.1) wprowadzać gdzieś dyscyplinę, porządek

(1.2) skłaniać, zmuszać kogoś do przestrzegania dyscypliny, porządku

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyscyplinowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dyscyplinować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyscyplinowany

przymiotnik jakościowy

(1.1) przest. wykazujący się zdyscyplinowaniem

forma czasownika.

(2.1) imiesłów przymiotnikowy bierny od czasownika: dyscyplinować

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyscyplinujący

taki, który dyscyplinuje

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyscypuł

dawniej: uczeń

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) daw. uczeń

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysekcja

1. rozcięcie ciała, otworzenie zwłok;
2. rozbiór krytyczny utworu przez rozłożenie na części

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysektor

#### Źródła:

Wikipedia

# Dyseminacja

w semantyce: rozsadzanie sensu danych pojęć, prowadzące do braku integralności znaczenia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysertacja

1. rozprawa naukowa napisana zwykle dla stopnia naukowego;
2. dawniej: długa rozmowa, dyskusja, rozprawianie o czymś

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nauk. rozprawa naukowa, zwykle pisana w celu otrzymania stopnia naukowego

(1.2) daw. poważna dysputa o charakterze naukowym

Dysertacja – pisemna praca naukowa (praca dyplomowa) pisana w celu uzyskania stopnia naukowego, zazwyczaj w formie rozprawy. W Polsce napisanie i przedstawienie do recenzji dysertacji było warunkiem koniecznym otrzymania stopnia doktora i doktora habilitowanego. Wymóg ten zniesiono w 2012 roku i jest możliwe uzyskanie stopnia na podstawie wcześniejszych publikacji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysertacyjny

związany z dysertacją

przymiotnik

(1.1) nauk. związany z dysertacją

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysertant

autor dysertacji

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysertować

dawniej: prowadzić uczoną dysputę; dysputować, dyskutować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysfagia

zaburzenie połykania

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zaburzenie połykania;

Dysfagia – termin medyczny określający utrudnione przechodzenie pokarmu z jamy ustnej przez przełyk do żołądka.

Wyróżnia się dwa typy dysfagii:

- dysfagię ustno-gardłową (górną, przedprzełykową) – trudności w przełykaniu związane z zaburzeniem przechodzenia pokarmu do przełyku
- dysfagię przełykową (dolną) – trudności w przechodzeniu kęsów pokarmowych przez przełyk.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysfatyczny

→ dysfazja

Patrz:dysfazja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysfazja

lekkie, chwilowe zaburzenie mowy, brak koordynacji słów i trudność ułożenia ich w zdania mimo sprawności odpowiednich mięśni

Afazja (gr. αφασία – niemota) – zaburzenie mowy powstałe w wyniku uszkodzenia mózgu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysfemizm

użycie dosadnego lub nieprzyzwoitego słowa albo wyrażenia w miejsce bardziej oględnego, mniej drażliwego; odwrotność eufemizmu

Dysfemizm (z gr. dysphēmismós, od dys „źle” i phemi „mówić”) – przeciwieństwo eufemizmu, zastąpienie przyzwoitego, oględnego, obojętnego słowa (wyrażenia) drażliwym, dosadnym, nieprzyzwoitym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysfolid

gatunek jadowitego węża z rodziny połozowatych

Dysfolid, boomslang, z jęz. afrikaans i jęz. niderlandzkiego – boom – "drzewo", slang – "wąż" (Dispholidus typus) – gatunek węża z rodziny połozowatych (Colubridae). Wąż ten nie jest agresywny, ale swoim jadem może zabić nawet dorosłego człowieka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysfonia

zaburzenie głosu w postaci chrypki

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zaburzenie głosu

Chrypka (łac. dysphonia, raucitas) – zaburzenie drgań fałdów głosowych krtani powodujące powstanie turbulentnego przepływu powietrza w obrębie głośni, co objawia się występowaniem szorstkiego, matowego głosu.

Do rozwoju chrypki dochodzi w przypadku:

- bezpośredniego uszkodzenia lub podrażnienia fałdów głosowych
- uszkodzenia mięśni krtani
- uszkodzenia nerwów unerwiających mięśnie krtani
- zaburzeń przepływu powietrza przez krtań
- ograniczenia ruchów krtani i struktur przylegających.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysforia

1. przygnębienie, złe samopoczucie, depresja;
2. niemożność odczuwania przyjemności

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) psych. zły nastrój występujący w zaburzeniach psychicznych, samopoczucie nacechowane drażliwością, skłonnością do agresji i czynów impulsywnych;

Dysforia (stgr. δύσφορος, δυσ- (dus-) trudność, φέρω (phérō) znosić), nastrój depresyjno-dysforyczny, nastrój dysforyczny − głęboki stan zaniepokojenia lub niezadowolenia, przeciwieństwo euforii. Termin ten jest również powszechnie stosowany w odniesieniu do dysforii płciowej, której doświadczają osoby, których tożsamość płciowa nie jest zgodna z przypisaną im płcią.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysforyczny

wywołany dysforią, świadczący o dysforii, odnoszący się do dysforii - stanu nadmiernego rozdrażnienia, agresji, nawet wobec błahych bodźców

przymiotnik

(1.1) związany z dysforią, dotyczący dysforii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysfotyczny

przymiotnik

(1.1) ekol. hydrol. o świetle rozproszonym, pozbawionym wartości dla rozwoju roślin przeprowadzających fotosyntezę

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysfunkcja

1. nieprzystosowanie czegoś do pełnienia określonych celów, zadań, oczekiwań; zaburzenie, niedostosowanie;
2. w biologii: nieprawidłowe funkcjonowanie komórki, tkanki, narządu lub całego organizmu

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) nieprzystosowanie czegoś do pełnienia swojej funkcji

(1.2) med. nieprawidłowe działanie komórki, tkanki, narządu itd.

Dysfunkcja – obserwowalne skutki zjawiska społecznego zmniejszające w przeciwieństwie do eufunkcji adaptację (modyfikację) systemu społecznego, przy czym dane zjawisko może mieć skutki funkcjonalne i dysfunkcjonalne jednocześnie. Przykładowo, konsekwencją wyróżniania grup własnych i obcych jest pomniejszanie zasług np. mniejszości etnicznej przez przedstawicieli kultury dominującej, co prowadzi do autonegacji osiągnięć przez członków takiej mniejszości i ich podporządkowania. Dysfunkcjonalność elementów systemu społecznego może dotyczyć konsekwencji wobec systemu jako całości, jak również wobec innych jego elementów. W ten sposób określane są też negatywne skutki dewiacji dla funkcjonowania zbiorowości.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysfunkcjonalność

nieprzystosowanie lub złe, nieprawidłowe przystosowanie czegoś do pełnienia określonych funkcji; niefunkcjonalność, dysfunkcyjność

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysfunkcjonalny

taki, który nie jest dostosowany lub jest nieprawidłowo dostosowany do celów, zadań, oczekiwań; niefunkcjonalny

przymiotnik jakościowy

(1.1) taki, który posiada dysfunkcje

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysfunkcyjność

nieprzystosowanie lub złe, nieprawidłowe przystosowanie czegoś do pełnienia określonych funkcji; niefunkcjonalność, dysfunkcjonalność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co dysfunkcyjne

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysfunkcyjny

→ dysfunkcja

przymiotnik

(1.1) charakteryzujący się dysfunkcją, nieprzystosowany do pełnienia określonych funkcji lub pełniący je nieprawidłowo

Patrz:dysfunkcja

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysgenetyczny

→ dysgenezja

Patrz:dysgenezja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysgenezja

nieprawidłowa postać jajnika lub jądra

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) anat. med. nieprawidłowy rozwój jądra lub jajnika

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysgeuzja

obniżenie lub zniekształcenie doznań smakowych

Ageuzja – objaw chorobowy polegający na utracie odczuwania smaku, zdarzający się jednak rzadziej niż dysgeuzja polegająca na zniekształceniu lub obniżeniu jakościowym i ilościowym doznań smakowych.

W dysgeuzji można wyróżnić m.in.:

- parageuzję (heterogeuzję) – subiektywne błędne odczucie wrażeń smakowych. Jej formą jest kakogeuzja – subiektywne nieprzyjemne odczucie doznań smakowych, lub fantogeuzja – halucynacje smakowe przy braku doznań smakowych (w chorobach psychicznych)
- hipogeuzję – obniżenie wrażliwości i zdolności rozpoznawania smaków
- hiposmię – obniżenie wrażliwości i zdolności rozpoznawania zapachów

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysglosja

zniekształcenie dźwięków mowy lub niemożność ich tworzenia jako efekt nieprawidłowej budowy narządów mowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysgracjonowany

dawniej: pozbawiany łask

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysgrafia

zaburzenia w umiejętności pisania

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) częściowa lub całkowita utrata umiejętności pisania;

Dysgrafia, agrafia (gr. α – nie, γραφο – piszę) – częściowa lub całkowita utrata umiejętności pisania, spowodowana mikrouszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego lub zaburzeniami ośrodkowych funkcji wzrokowych i słuchowych. Występuje w przypadkach uszkodzenia tylnych części drugiego lub trzeciego zakrętu czołowego półkuli lewej lub zakrętu nadbrzeżnego. Pismo dysgrafika jest nieestetyczne i nieczytelne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysgraficzka

→ dysgrafik

Patrz:dysgrafik

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysgrafik

osoba cierpiąca na dysgrafię

Dysgrafia, agrafia (gr. α – nie, γραφο – piszę) – częściowa lub całkowita utrata umiejętności pisania, spowodowana mikrouszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego lub zaburzeniami ośrodkowych funkcji wzrokowych i słuchowych. Występuje w przypadkach uszkodzenia tylnych części drugiego lub trzeciego zakrętu czołowego półkuli lewej lub zakrętu nadbrzeżnego. Pismo dysgrafika jest nieestetyczne i nieczytelne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysharmonia

1. stan braku zgodności, zgody między jakimiś elementami całości; rozgardiasz, dysonans, nieład, konflikt;
2. w muzyce: brak odpowiedniości brzmieniowej pomiędzy dźwiękami muzycznymi; dysonans, zgrzyt

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) brak harmonii zestawionych elementów

(1.2) brak współbrzmienia dźwięków

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysharmoniczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest dysharmoniczne

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysharmoniczny

w muzyce: taki, który narusza zasady harmonii, czyli współbrzmienia dźwięków muzycznych; nieharmoniczny, dysonansowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysharmonijność

ogół cech charakteryzujących się brakiem wewnętrznej spójności, zgodności; konfliktowość, rozbieżność, niespójność

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysharmonijny

pozbawiony harmonii, wykazujący brak wewnętrznej spójności, zgodności; nieharmonijny, rozbieżny, skłócony, niespójny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyshonor

1. utrata honoru, niesława;
2. zniewaga, obelga

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) książk. ujma dla honoru

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysjunkcja

1. w logice: zdanie złożone z dwóch zdań połączonych spójnikiem "albo", prawdziwe pod warunkiem, że zachodzi najwyżej jedna z dwóch wskazanych w nich możliwości; zaprzeczenie koniunkcji; niewspółzachodzenie;
2. rozdzielenie, przerwa między częściami całości, np. obszarami występowania jakichś gatunków roślin lub zwierząt

- dysjunkcja w logice
- dysjunkcja w retoryce
- dysjunkcja zasięgu

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysjunkcyjny

→ dysjunkcja; dysjunktywny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysjunktywny

→ dysjunkcja; dysjunkcyjny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysk

1. krążek używany w sporcie do rzutów w dal; nazwa tej konkurencji;
2. chrząstka międzykręgowa;
3. element konstrukcyjny w kształcie okrągłej tarczy;
4. nośnik pamięci komputerowej

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) sport. przyrząd sportowy do rzucania na odległość w kształcie płaskiego, cienkiego koła;

(1.2) każdy przedmiot w kształcie dysku (1.1)

(1.3) inform. każdy nośnik danych w kształcie dysku (1.1)

(1.4) płyta kompaktowa

(1.5) anat. część kręgosłupa łącząca dwa kręgi;

- dysk – okrągły płaski przedmiot używany w sporcie od starożytności, zobacz: rzut dyskiem
- dysk – w okresie antycznym wizerunek Słońca, zobacz też: Aton
- dysk Airy’ego – optyka
- dysk (krążek międzykręgowy) – część kręgosłupa
- dysk akrecyjny – astronomia
- dysk protoplanetarny – astronomia

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyska

1. środowiskowa nazwa np. karty o dziesięciu oczkach, monety dziesięciogroszowej; dyszka;
2. w gwarze młodzieżowej: dyskoteka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskalceata

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) rel. daw. członek odłamu franciszkanów zapoczątkowanego w Hiszpanii;

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskalkulia

zaburzenie umiejętności liczenia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zaburzenie umiejętności matematycznych;

Dyskalkulia rozwojowa – zaburzenie zdolności wykonywania działań arytmetycznych. Uznaje się, że jest to specyficzne zaburzenie rozwojowe o podłożu środowiskowym lub genetycznym.

Dawniej dyskalkulią określano również podobne objawy wynikające z organicznego uszkodzenia mózgu, obecnie diagnozą określającą taki stan jest akalkulia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskalkulik

osoba z zaburzeniami umiejętności liczenia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskant

dawniej: dyszkant

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskantowy

→ dyskant; dyszkantowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskantysta

osoba obdarzona wysokim głosem chłopięcym i śpiewająca takim głosem; dyszkant, dyszkancista

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskdżokej

osoba prowadząca program muz. w radiu, telewizji, klubie muz. itp., utrzymująca kontakt z odbiorcami przez różne komentarze, niekoniecznie związane z muzyką; didżej; disc jockey

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) muz. prezenter muzyczny w dyskotece

DJ (ang. disc jockey) – osoba zajmująca się dobieraniem oraz odtwarzaniem i miksowaniem muzyki na żywo. DJ najczęściej stara się stworzyć płynność muzyczną w swoim występie, łącząc ze sobą różne utwory muzyczne, dodając efekty dźwiękowe, sample, utwory typu a capella. DJ-e turntabliści posługują się także skreczem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskdżokejka

→ dyskdżokej

Patrz:dyskdżokej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskeratoza

nieprawidłowe, przedwczesne lub niezupełne rogowacenie warstwy powierzchniowej naskórka, występujące w niektórych chorobach skóry

Dyskeratoza (łac. dyskeratosis) – patologiczne rogowacenie pojedynczych komórek w warstwach nabłonka wielowarstwowego płaskiego, w których fizjologicznie rogowacenie nie występuje (w warstwach poniżej warstwy rogowej). Jest charakterystyczną cechą histologiczną niektórych chorób skóry, np. choroby Dariera.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskietka

wymienny dysk magnetyczny o niewielkiej pojemności, umożliwiający zapis i odczyt danych; dysk elastyczny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) inform. przenośny nośnik magnetyczny o niewielkiej pojemności, umożliwiający zarówno odczyt jak i zapis danych;

Dyskietka, inaczej dysk miękki (ang. floppy disk) – dysk wymienny, przenośny nośnik magnetyczny o niewielkiej pojemności, umożliwiający zarówno odczyt, jak i zapis danych. Nośnikiem danych jest wirujący krążek z wytrzymałego tworzywa sztucznego (najczęściej mylaru – politereftalanu etylenu w postaci cienkiej folii) pokryty warstwą magnetyczną. Średnica krążka oraz ilość możliwych do zapisania danych stanowią podstawowe parametry dyskietki.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskietkowy

przymiotnik

(1.1) inform. dotyczący dyskietki

(1.2) inform. zapisany na dyskietce

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskinetyczny

→ dyskineza

Patrz:dyskineza

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskineza

w medycynie: mimowolne, nieskoordynowane skurcze mięśni, powodujące szybkie ruchy kończyn, mięśni twarzy, języka itp.

Dyskinezy – nieskoordynowane i niezależne od woli ruchy kończyn lub całego ciała, wyginanie i prężenie, mimowolne ruchy warg, wysuwanie i chowanie języka. Dyskinezy dzieli się na wczesne i późne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskman

rzadko: przenośny odtwarzacz płyt kompaktowych; discman

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysko

disco, disko;
1. dyskoteka;
2. muzyka dyskotekowa;
3. lokal, w którym tańczy się przy muzyce dyskotekowej;
4. dyskotekowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskobol

lekkoatleta rzucający dyskiem

Dyskobol – rzeźba Myrona, wykonana w V w. p.n.e., przedstawiająca atletę rzucającego dyskiem.

Rzeźbiarz stworzył ją najprawdopodobniej we wczesnym okresie swojej twórczości. Uwzględnił w niej grecki kanon piękna. Postać jest wyidealizowana, ciało przedstawione w pełnej syntezie. Autor ukazał ruch i wewnętrzny dynamizm postaci w sposób zrównoważony i opanowany. Sportowiec jest ukazany tuż przed wyrzuceniem dysku (stąd nazwa „dyskobol”). Ramiona są ułożone w taki sposób, że wydaje się jakby tworzyły część okręgu. Głowa pochylona ku przodowi akcentuje oś symetrii ciała przebiegającą równolegle do lewej nogi zgiętej w kolanie, dotykającej dużym palcem ziemi. Jego ciało wydaje się przez to proporcjonalne. Rzeźbiarz uwidocznił także większość mięśni. Wydaje się jakby atleta został ujęty w momencie spoczynku między dwiema czynnościami, odchyleniem dysku do tyłu, a wyrzuceniem go. Jednocześnie brak emocji na twarzy przedstawianej postaci sugeruje ogromne skupienie. Postać ukazana jest w pełni realistycznie, oddaje naturalny ruch.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskobolka

lekkoatletka rzucająca dyskiem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskofon

urządzenie na płyty kompaktowe, w których płyta zapisana cyfrowo odczytywana jest za pomocą wiązki lasera; laserofon, gramofon cyfrowy

Odtwarzacz CD – elektroniczne urządzenie cyfrowe służące do odtwarzania płyt CD z nagranym dźwiękiem w formacie Audio za pomocą wiązki lasera, w Polsce początkowo znane pod nazwą gramofon laserowy cyfrowy, gramofon cyfrowy lub dyskofon albo też odtwarzacz płyt kompaktowych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskografia

spis płyt nagranych przez muzyka lub zespół muzyczny; płytografia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) muz. zbiór nagrań muzycznych danego artysty; dorobek płytowy wykonawcy;

Dyskografia (fr. discographie) – zbiór utworów nagranych przez danego artystę lub zespół muzyczny. Lista może zawierać również dodatkowe informacje, m.in. daty wydania, czy pozycje na listach przebojów.

Termin jest połączeniem dwóch wyrazów: „dysk” (ang. disc) – płyta fonograficzna, oraz „grafia” (ang. graphy) – pochodzi od greckiego przedrostka, który odnosi się do pisania.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskoman

człowiek, który lubi chodzić na dyskoteki; dyskomuł

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskomanka

kobieta, która lubi chodzić na dyskoteki

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskomforcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dyskomfort

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskomfort

poczucie niedogodności, złego samopoczucia, braku zadowolenia z czegoś; frustracja, żal, gorycz, nieukontentowanie

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) uczucie braku zaspokojenia wygody, komfortu

(1.2) złe samopoczucie

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskomfortowy

taki, który wywołuje dyskomfort, czyli poczucie niedogodności, złego samopoczucia, braku zadowolenia z czegoś; niekomfortowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskomuł

1. stały bywalec dyskotek; dyskoman;
2. człowiek słuchający muzyki disco (rzadziej disco polo)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskoncik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dyskont

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskont

1. różnica między niższą ceną sprzedaży a wyższą ceną nominalną, wykupu przez emitenta, stanowiąca zysk inwestora; dyskonto
2. sklep samoobsługowy mający w ofercie wybrane produkty po dużo niższych cenach niż inne sklepy

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) hand. sklep samoobsługowy o ograniczonym asortymencie, oferujący towar w niższych cenach niż konkurencja;

Dyskont (ang. discount „obniżka ceny, rabat”) – sklep sprzedający towar w ograniczonym asortymencie i w obniżonych cenach. Główną strategią dyskontów jest przyciąganie klientów obecnością towarów o niskich cenach i agresywną polityką promocyjną, skierowaną przede wszystkim na niskie ceny.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskonter

w bankowości: osoba przeprowadzająca operacje dyskontowe

Dyskonter – osoba podająca weksel do dyskonta. Najczęściej dyskonterem jest posiadacz weksla, który chce uzyskać środki pieniężne jeszcze przed terminem płatności weksla. W większości przypadków dyskontariuszem jest bank lub inny podmiot gospodarczy świadczący tego typu usługi. Czynności dyskonta weksli nie są czynnościami bankowymi (o ile nie wykonuje ich bank).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskonto

różnica między niższą ceną sprzedaży a wyższą ceną nominalną, wykupu przez emitenta, stanowiąca zysk inwestora; dyskont

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) bank. operacja zakupu przez bank weksli lub papierów wartościowych przed terminem ich płatności za niższą stawkę

- dyskonto rzeczywiste proste – odwrotność procentu prostego
- dyskonto rzeczywiste składane – odwrotność procentu składanego
- dyskonto handlowe – metoda oprocentowania wkładu pieniężnego, stosowana w rachunku weksli i bonów skarbowych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskontować

1. wykorzystywać jakiś fakt lub jakieś okoliczności dla siebie pomyślne;
2. porównywać wartości pieniężne w różnych okresach;
3. realizować weksel lub inne papiery wartościowe przed terminem ich płatności, z odliczeniem dyskonta

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskontowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dyskontować.

- dyskonto rzeczywiste proste – odwrotność procentu prostego
- dyskonto rzeczywiste składane – odwrotność procentu składanego
- dyskonto handlowe – metoda oprocentowania wkładu pieniężnego, stosowana w rachunku weksli i bonów skarbowych

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskontowy

związany z dyskontem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dyskontem, dotyczący dyskontu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskontynuacja

zaprzestanie kontynuowania czegoś

Zasada dyskontynuacji – zwyczajowa zasada, zgodnie z którą parlament, który kończy swoją kadencję, zamyka wszystkie sprawy, nad którymi pracował (niezależnie od tego, na jakim etapie się znajdują) i nie przekazuje ich nowemu parlamentowi.Wyjątki od tej zasady dotyczą:

- projektów ustaw z inicjatywy obywatelskiej
- sprawozdań sejmowej komisji śledczej
- postępowań w sprawie odpowiedzialności konstytucyjnej
- postępowań w Komisji do Spraw Unii Europejskiej
- postępowań w sprawach petycji,
- wniosków o pociągnięcie do odpowiedzialności karnej posłów i senatorów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskopatia

uszkodzenie dysku międzykręgowego w chorobie zwyrodnieniowej kręgosłupa

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskopatyczny

→ dyskopatia

Patrz:dyskopatia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskopiłka

zabawka zmieniająca się z dysku w piłkę w czasie lotu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskordancja

zaburzenie we wzajemnym układzie warstw skalnych spowodowane ruchami tektonicznymi lub erozją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskordianin

wyznawca dyskordianizmu - parodii religii stworzonej w latach 50. XIX wieku w USA

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskordianizm

parodia religii stworzona w latach 50. XIX wieku w USA

Dyskordianizm (ang. discordianism) – religia lub parodia religii stworzona około roku 1958 przez Kerry'ego Thornleya i Gregory'ego Hilla. Nazwa „dyskordianizm” pochodzi od rzymskiej bogini Dyskordii (grecka Eris). Kult ten sprzeciwia się autorytetom, regułom i tradycji.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskordianka

wyznawczyni dyskordianizmu - parodii religii stworzonej w latach 50. XIX wieku w USA

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskordiański

→ dyskordianizm

Patrz:dyskordianizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskoteka

1. płytoteka
2. zabawa dla młodzieży

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zabawa młodzieżowa, na której się tańczy przy muzyce

(1.2) lokal, w którym się odbywają dyskoteki (1.1);

(1.3) przest. płytoteka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskotekowicz

potocznie: uczestnik lub wielbiciel dyskotek

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskotekowiczka

uczestniczka dyskoteki

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskotekowy

1. związany z dyskoteką;
2. potocznie: rozrywkowy, zabawowy

przymiotnik

(1.1) związany z dyskoteką, dotyczący dyskoteki

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskowaty

przypominający dysk

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskowiec

rodzaj słodkowodnych ryb z rodziny pielęgnicowatych; paletka

rzeczownik, rodzaj męskozwierzęcy

(1.1) icht. nazwa systematyczna|Symphysodon discus|Heckel|ref=tak., ryba z rodziny pielęgnicowatych występująca w dorzeczu Amazonki;

Paletka dyskowiec, dyskowiec właściwy, dyskowiec (Symphysodon discus) – gatunek ryby z rodziny pielęgnicowatych (Cichlidae). Występuje w dorzeczu Amazonki. Ryba popularna w hodowli akwaryjnej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskowy

związany z dyskiem

przymiotnik

(1.1) związany z dyskiem

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskratyczny

przymiotnik

(1.1) med. związany z nieprawidłowym funkcjonowaniem organizmu lub jego części bądź je wykazujący

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskrazyt

minerał srebrzystobiały lub kremowy, antymonek srebra

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) miner. minerał z grupy antymonków, antymonek srebra, srebrzystobiały, metaliczny minerał;

Dyskrazyt – minerał z grupy antymonków. Nazwa pochodzi od gr. δυσκράσις (diskrasis) = „zły stop”.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskrecja

1. niewtrącanie się w sprawy innych; takt; delikatność;
2. dochowanie tajemnicy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdolność zachowywania tajemnic

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskrecjonalność

→ dyskrecjonalny

Patrz:dyskrecjonalny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskrecjonalny

1. poufny, dyskretny;
2. pozostawiony do decyzji

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskredyt

dawniej: utrata zaufania, niełaska

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskredytacja

utrata wiarygodności, podważenie autorytetu; kompromitacja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) książk. ośmieszenie kogoś, podważenie jego autorytetu

Dyskredytacja – rodzaj krytyki, która:

a) nie dotyczy meritum, lecz osoby;

b) nie jest analizą i syntezą opisową, ale wypowiedzią ocenno-perswazyjną;

c) jest rezultatem i przejawem własnego zaangażowania w sprawę, w jakiś spór podyktowany rozbieżnością interesów i poglądów;

d) jest nieżyczliwa (choć niekoniecznie złośliwa);

e) służy dyskwalifikacji przeciwnika, a nie wpływaniu na jego poprawę.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskredytować

przedstawiać w złym świetle, podważać autorytet, kompromitować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskrepancja

rozbieżność, sprzeczność, niezgodność

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskretka

1. małe lusterko do pozwalające na dyskretne szminkowanie ust;
2. mała firanka sięgająca zwykle do połowy szyby; zazdrostka;
3. dawniej: starsza osoba towarzysząca młodej kobiecie dla przyzwoitości; przyzwoitka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskretnie

przysłówek

(1.1) w sposób dyskretny

(1.2) mat. w sposób nieciągły

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskretniej

stopień wyższy od przysłówka: dyskretnie

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskretniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: dyskretny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskretnik

damskie etui na podpaski, wkładki, tampony itp.

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskretność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest dyskretne; cecha tych, którzy są dyskretni

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskretny

1. dochowujący tajemnicy, niewtrącający się do cudzych spraw; taktowny;
2. mający pozostać tajemnicą;
3. nierzucający się w oczy, ledwo zauważalny; delikatny, cichy

przymiotnik

(1.1) zachowujący tajemnice i taktowny

(1.2) taki, który nie rzuca się w oczy

(1.3) mat. przyjmujący wartości z przeliczalnego zbioru

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskretyzacja

1. w matematyce, statystyce: przejście ze zmiennych ciągłych do zmiennych dyskretnych, zwykle w celu dalszej ich obróbki metodami numerycznymi;
2. w telekomunikacji: przekształcanie sygnałów ciągłych w impulsy w procesie przechodzenia z formy analogowej do cyfrowej; kwantyzacja

- dyskretyzacja – w statystyce
- dyskretyzacja – w matematyce
- dyskretyzacja obszaru – w metodzie elementów skończonych
- próbkowanie

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskretyzacyjny

→ dyskretyzacja

Patrz:dyskretyzacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskretyzator

urządzenie przetwarzające sygnał analogowy na sygnał cyfrowy; digitizer, digitalizator, dygitalizator, dygitalizer, konwertor analogowo-cyfrowy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskryminacja

ograniczanie przywilejów, praw, a nawet prześladowanie części społeczności, zwykle na tle rasowym, etnicznym, religijnym lub kulturowym

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ograniczanie przywilejów, praw, a nawet prześladowanie części społeczności, zwykle na tle rasowym, etnicznym, religijnym lub kulturowym

- dyskryminacja (prawo)
- dyskryminacja (psychologia społeczna)
- dyskryminacja (psychoakustyka)
- dyskryminacja czuciowa (neurologia)
- dyskryminacja metalu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskryminacyjny

związany z dyskryminacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskryminator

w telekomunikacji: układ elektroniczny w odbiorniku, w którym sygnał o modulowanej w fazie lub częstotliwości (PM lub FM) przekształcany jest w sygnał o modulowanej amplitudzie (AM)

Dyskryminator – układ elektroniczny selekcjonujący napływające do niego sygnały elektryczne według pewnej ich cechy lub cech, np. amplitudy, kształtu, etc.

Stosowany na przykład w różnego rodzaju czujnikach do oddzielenia sygnałów niepożądanych od użytecznych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyskryminować

ograniczać przywileje, prawa człowieka, prześladować część społeczności, zwykle na tle rasowym, etnicznym, religijnym lub kulturowym

czasownik

(1.1) prześladować poszczególne osoby lub grupy lub ograniczać ich prawa ze względu na rasę, narodowość, wyznanie, płeć itp.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskryminowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) stosowanie dyskryminacji

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskryminujący

ograniczać przywileje, prawa człowieka, prześladować część społeczności, zwykle na tle rasowym, etnicznym, religijnym lub kulturowym

Patrz:dyskryminować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskurs

1. dyskusja, rozmowa, przemowa, zwłaszcza na tematy naukowe;
2. wywód przeprowadzony na zasadzie logicznego wnioskowania

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) dyskusja, wymiana zdań

Dyskurs (łac. discursus „bieganie tam i z powrotem”) – pojęcie wywodzące się z językoznawstwa i oznaczające formę organizacji języka. Pojęcie to należy traktować jako uogólnienie pojęcia konwersacji. Dyskurs to zarówno komunikaty pisane i mówione. W uproszczeniu, dyskurs odnosi się do użycia języka, mającego na celu umożliwienie komunikacji na dane tematy w konkretnej dziedzinie życia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskursik

zdrobnienie od: dyskurs

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskursywizm

myślenie lub proces poznawczy oparty na ciągu logicznego wnioskowania

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskursywność

opieranie się na ścisłym, logicznym wnioskowaniu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskursywny

oparty na ścisłym i logicznym wywodzeniu kolejnych kroków rozumowania z etapów poprzednich; poparty argumentacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskusja

ustna lub pisemna wymiana poglądów, umożliwiająca wysunięcie wspólnych wniosków; polemika, dysputa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jeden ze sposobów wymiany poglądów praktykowany przez dwoje lub więcej osób zainteresowanych danym tematem lub zjawiskiem;

(1.2) rozważanie wszystkich aspektów czegoś

Dyskusja (od łac. discussio 'roztrząsanie') – jeden ze sposobów wymiany poglądów na określony temat, popartych argumentami, prowadzona w gronie dwóch lub więcej osób. Dyskusja może mieć formę ustną (komunikacja werbalna) lub pisemną. W wyniku dyskusji dochodzi do ścierania się różnych poglądów związanych z różnymi punktami widzenia osób prowadzących dyskusję. W przeciwieństwie jednak do debaty czy dialogu nie skupia się na pokonaniu oponenta lub osiągnięciu kompromisu, lecz jej głównym założeniem jest prezentacja własnych poglądów w celu znalezienia odpowiedzi i rozwiązań na problemy swoje i innych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyskusyjność

→ dyskusyjny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest dyskusyjne; cecha tych, którzy są dyskusyjni

Patrz:dyskusyjny

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskusyjny

dotyczący dyskusji, będący przedmiotem dyskusji

przymiotnik

(1.1) dotyczący dyskusji, będący przedmiotem dyskusji

(1.2) budzący dyskusje, spory

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskutant

osoba uczestnicząca w dyskusji

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba biorąca udział w dyskusji, zabierająca głos w dyskusji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskutantka

→ dyskutant

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kobieta uczestnicząca w dyskusji

Patrz:dyskutant

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskutować

prowadzić dyskusję; dysputować

czasownik

(1.1) prowadzić dyskusję

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskutowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) prowadzenie dyskusji

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyskw.

skrót od: dyskwalifikacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskwalifikacja

1. stwierdzenie czyjejś niezdatności do podjęcia lub kontynuowania jakiejś działalności;
2. pozbawienie zawodnika lub drużyny prawa do startu w zawodach jako kara za naruszenie przepisów; wykluczenie;
3. stwierdzenie nieprzydatności lub zmniejszonej wartości czegoś

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) sport. pozbawienie kogoś prawa udziału w dalszych etapach rywalizacji ze względu na naruszenie zasad

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyskwalifikować

1. stwierdzać brak wymaganych kwalifikacji;
2. świadczyć o braku kwalifikacji;
3. pozbawiać zawodnika lub drużyny prawa do startu w zawodach za naruszenie przepisów; wykluczać;
4. stwierdzać nieprzydatność lub zmniejszoną wartość czegoś

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyskwizycja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. badanie, roztrząsanie, rozprawianie

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyslalia

zaburzenie mowy polegające na złej wymowie głoski lub głosek

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. ogólne określenie wad wymowy

Dyslalia (gr. dys – zaburzenie, lalia – mowa) – zaburzenia mowy polegające na nieprawidłowej realizacji fonemów (najmniejszych elementów składowych wyrazów) według zazwyczaj ustalonych norm społecznych spowodowane wadami w ukształtowaniu lub uszkodzeniu peryferyjnych organów artykulacyjnych (takich jak wargi, zęby, język czy podniebienie) dotyczące tylko aspektu artykulacyjnego języka.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysleksja

zaburzenia w umiejętności czytania

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. eduk. specyficzne trudności w nauce czytania i pisania;

Dysleksja rozwojowa (gr. dys „nie” + lexis „wyraz, czytanie”), czyli specyficzne trudności w nauce czytania i pisania (F81.0 w ICD-10 i315.0 w DSM) – według Światowej Federacji Neurologów (definicja z 1968) zaburzenie manifestujące się trudnościami w nauce czytania i pisania przy stosowaniu standardowych metod nauczania oraz inteligencji na poziomie co najmniej przeciętnym i sprzyjających warunkach społeczno-kulturowych. Dysleksja została opisana pierwszy raz na przełomie XIX i XX wieku. Obecnie dysleksję rozwojową można zdiagnozować także u dziecka z inteligencją niższą niż przeciętna (DSM V), o ile obniżone możliwości intelektualne nie wyjaśniają w pełni istotnych trudności w czytaniu i pisaniu, a funkcje percepcyjno-motoryczne są wyraźnie zaburzone.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyslektyczka

→ dyslektyk

Patrz:dyslektyk

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyslektyczny

dotyczący dysleksji lub dyslektyka

przymiotnik

(1.1) psych. med. dotyczący dysleksji lub dyslektyka

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyslektyk

osoba z ograniczoną możliwością nauki czytania, cierpiąca na dysleksję

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyslokacja

1. rozmieszczenie, przemieszczenie czegoś, zwłaszcza sił zbrojnych; rozłożenie, rozlokowanie;
2. przemieszczenie warstw skalnych spowodowane ruchami skorupy ziemskiej; deformacja tektoniczna

Dyslokacja

- dyslokacja tektoniczna – przemieszczenie mas skalnych w układzie warstw wywołane ruchami tektonicznymi skorupy ziemskiej.
- dyslokacja (krystalografia) – defekt w krysztale.
- dyslokacja wojsk – rozmieszczenie, rozlokowanie, zwłaszcza sił zbrojnych na terytorium państwa.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyslokacyjny

związany z dyslokacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyslokować

rozmieszczać, przemieszczać, zwłaszcza siły zbrojne

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysmorfia

1. nieprawidłowa budowa ciała;
2. dysmorfia mięśniowa:
a) zaburzenie psychiczne objawiające się poczuciem posiadania niewystarczającej masy mięśniowej; bigoreksja;
b) uzależnienie od treningu fizycznego wynikające z takiego zaburzenia

Wady wrodzone – odstępstwa od normy budowy anatomicznej. Dzielone są zwykle na wady duże, powodujące poważne następstwa dla zdrowia i niekiedy uniemożliwiające przeżycie urodzonego z wadą dziecka, i wady małe (małe anomalie), mające głównie znaczenie kosmetyczne. Określane są one często jako cechy dysmorficzne (dysmorfie).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysmorficzny

→ dysmorfia

Patrz:dysmorfia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysmorfofobia

chorobliwy lęk związany z przekonaniem o nieestetycznym wyglądzie własnego ciała; BDD

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) psych. chorobliwe, lękowe przekonanie o własnej szpetocie;

Cielesne zaburzenie dysmorficzne (ang. body dysmorphic disorder, BDD) dawniej znane jako dysmorfofobia – zaburzenie psychiczne, charakteryzujące się występowaniem ciągłych obaw związanych z przekonaniem o nieestetycznym wyglądzie lub budowie ciała. Termin ma pochodzenie greckie. Słowo dysmorfia oznaczało w języku greckim brzydotę, szczególnie twarzy.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysmorfofobiczka

kobieta z obsesyjnym przekonaniem o nieestetycznym wyglądzie własnego ciała

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysmorfofobiczny

→ dysmorfofobia

Patrz:dysmorfofobia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysmorfofobik

osoba z obsesyjnym przekonaniem o nieestetycznym wyglądzie własnego ciała

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysmutacja

Dysproporcjonowanie (dysmutacja) – rodzaj przemiany chemicznej, w której jedno indywiduum chemiczne (pierwiastek, jon lub związek chemiczny) ulega jednoczesnej przemianie chemicznej do dwóch różnych produktów.

Przykłady reakcji dysproporcjonowania:

- Autodysocjacja:

  2H
  2O → H
  3O+
  + OH−
  2NH
  3 → NH+
  4 + NH−
  2

- Reakcja redoks:

  2H
  2O
  2 → 2H
  2O + O
  2 – w której tlen z nadtlenku wodoru zmienia stopień utlenienia z −I na −II (w wodzie) i 0 (w cząsteczce tlenu);

  Cl
  2 + 2OH−
  → Cl−
  + ClO−
  + H
  2O – w której chlor (Cl0) ulega jednoczesnej redukcji do jonu chlorkowego (−I stopień utlenienia) i utlenieniu do jonu podchlorawego (I stopień utlenienia);

- wymiana ligandów:

  2(R1
  O)(R2
  O)P(H)Se → (R1
  O)
  2P(H)Se + (R2
  O)
  2P(H)Se – gdzie niesymetryczny diester H-selenofosfonianowy zawierający dwie różne reszty alkoholowe przekształca się w dwa estry symetryczne;

  2(RO)
  2P(H)O → (RO)
  3P + RO−
  P(H)(OH)O – gdzie diester H-fosfonianowy przekształca się w triester i monoester.

#### Źródła:

Wikipedia

# Dysocjacja

1. rozpad cząsteczki związku chemicznego lub pierwiastka na cząsteczki prostsze, atomy lub jony;
2. zaburzenie osobowości objawiające się czasowym wyłączeniem się pewnych czynności psychicznych spod świadomej kontroli

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. proces rozpadu cząsteczek chemicznych na mniejsze cząsteczki, pojedyncze atomy lub jony;

(1.2) psych. spektrum doświadczeń (w tym zaburzeń), które łączy poczucie oddzielenia się od rzeczywistości, fizycznych doświadczeń lub emocji;

- dysocjacja elektrolityczna
- dysocjacja termiczna
- dysocjacja (psychologia)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysocjacyjny

związany z dysocjacją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysocjować

o związkach chemicznych i pierwiastkach: rozpadać (rozpaść) się na cząsteczki prostsze, wolne atomy lub jony

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysolucja

rzadziej: rozpad, rozwiązanie, rozprzężenie (czegoś)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysonanowość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest dysonanowe

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysonans

1. w literaturze: rodzaj rymu niedokładnego;
2. brak współbrzmienia dźwięków w utworze muzycznym

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) muz. dźwięki zagrane razem lub po sobie, lecz nie dające wrażenia harmonijnego współbrzmienia

(1.2) przen. brak zgodności, brak dopasowania

Dysonans (łac. dissonans) – interwał brzmiący niezgodnie dla ucha ludzkiego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysonansik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dysonans

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysonansowość

→ dysonansowy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) cecha tego, co dysonansowe

Patrz:dysonansowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysonansowy

w muzyce: taki, który narusza zasady harmonii, czyli współbrzmienia dźwięków muzycznych; nieharmoniczny, dysharmoniczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dysonansem, dotyczący dysonansu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysonować

brzmieć nieharmonicznie, tworzyć dysonanse

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysortografia

zaburzenia w umiejętności poprawnego pisania ortograficznego

Dysortografia – specyficzne zaburzenie w nauce pisania, objawiające się popełnianiem błędów ortograficznych pomimo znajomości zasad pisowni i odpowiedniej motywacji do poprawnego pisania. Dysortografia może być korygowana, jednak całkowite ustąpienie objawów występuje bardzo rzadko.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysortograficzny

→ dysortografia

Patrz:dysortografia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysortografik

osoba niebędąca w stanie przyswoić zasad ortografii

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysosmia

zaburzenie węchu

Zaburzenia węchu (dysosmia) – upośledzenie lub zmiana odczuwania wrażeń węchowych.

Za odczuwanie bodźców węchowych odpowiedzialne są następujące struktury (tworzące drogę węchową):

- pole węchowe – obszar o wielkości około 2,5 cm znajdujący się w błonie śluzowej przedniej części przegrody nosa.
- dwubiegunowe komórki węchowe, których jedne wypustki znajdują się w polu węchowym, natomiast drugie przechodzą przez blaszkę sitową do opuszki węchowej tworząc tzw. ‘nici węchowe’
- nici węchowe wnikają do tzw. opuszki węchowej i oplatają komórki mitralne tworząc kłębuszki węchowe odpowiadające za proces integracji informacji węchowej.
- pasmami węchowymi odchodzącymi od kłębuszków węchowych informacje kierują się do ośrodków CUN o różnym rozwoju filogenetycznym, między innymi do wzgórza, układu limbicznego oraz obszaru węchowego kory mózgowej, zlokalizowany od haka skroniowego po środkową część powierzchni płata czołowego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyspalatalizacja

w językoznawstwie: zanik palatalnej (miękkiej) wymowy głosek, zwłaszcza spółgłosek (np. mazowieckie "lypa" zamiast "lipa"); depalatalizacja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) jęz. zob. depalatalizacja.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyspanseryjny

dotyczący masowych form opieki sanitarno-medycznej

przymiotnik

(1.1) med. dotyczący masowej profilaktyki i opieki sanitarnej i medycznej

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyspanseryzacja

wyodrębnianie w populacji jednorodnych grup wymagających szczególnej opieki medycznej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspareunia

stan chorobowy o różnej etiologii, w którym występują bolesne stosunki płciowe uniemożliwiające osiągnięcie satysfakcji seksualnej

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. seks. dysfunkcja seksualna polegająca na odczuwaniu bólu podczas stosunku płciowego;

Dyspareunia – dysfunkcja seksualna objawiająca się odczuwaniem bólu w czasie stosunku.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysparytet

w ekonomii: nierówność dwóch parametrów, np. poziomu dochodów, stóp procentowych, niekorzystna dla jednej ze stron; brak pożądanej lub oczekiwanej proporcji, parytetu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspasza

rozliczanie strat i kosztów wzajemnych, między zainteresowanymi stronami

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspaszer

rzeczoznawca oceniający straty poniesione podczas awarii statku

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) ekon. rzeczoznawca rozliczający straty poniesione podczas awarii statku i dzielący je pomiędzy właściciela ładunku a armatora

Dyspaszer – biegły i rzeczoznawca, który robi dyspaszę (rozlicza straty, do których doszło przez awarię statku) oraz dzieli owe straty między armatora i właściciela ładunku. W Polsce, zgodnie z art. 255. kodeksu morskiego, listę dyspaszerów prowadzi Prezes Krajowej Izby Gospodarczej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyspeczer

osoba zatrudniona na stanowisku pracownika odpowiedzialnego za koordynację właściwego rozdziału zadań, zaopatrzenia, materiałów, kierowania ruchem itp.; dyspozytor

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspeczerka

kobieta zatrudniona na stanowisku pracowniczki odpowiedzialnej za koordynację właściwego rozdziału zadań, zaopatrzenia, materiałów, kierowania ruchem itp.; dyspozytorka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspensa

1. jednorazowe zwolnienie od obowiązku przestrzegania przepisów kościelnych, wydane przez władze kościelne;
2. żartobliwie: zwolnienie od jakichś obowiązków

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) kośc. zwolnienie od przepisów prawa kościelnego;

(1.2) żart. zwolnienie z wymogów

Dyspensa (łac. dispensatio) – w Kościele rzymskokatolickim zwolnienie od obowiązujących przepisów prawa kościelnego w przypadkach szczególnych.

Dyspensy może udzielić papież każdemu ochrzczonemu od wszystkich ustaw kościelnych lub biskupi ordynariusze, lecz jedynie od prawa diecezjalnego i wyłącznie członkom diecezji. Dyspensa może być też udzielona przez przełożonych zakonnych, choć tylko od ustaw zakonnych i jedynie swym podwładnym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyspensacja

dawniej: dyspensa

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspenser

1. urządzenie do rozwijania i odcinania taśmy;
2. urządzenie dozujące; dozownik, dozownica, dawkownik;
3. urządzenie do wydawania czegoś; automat, podajnik;
4. dyspenser kasjerski - urządzenie do wspomagania pracy kasjerów; automat kasjerski

Dozownik, dyspenser, dawkownik, dozator – urządzenie wydzielające w zadanych porcjach (dozach) materiał lub czynnik. Porcja może być odmierzana objętościowo, wagowo lub czasem trwania. Dozownik ułatwia wykonywanie codziennych czynności i pozwala oszczędnie gospodarować materiałami lub czynnikami.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyspensować

udzielać dyspensy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspepsja

zaburzenia w trawieniu, niestrawność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. książk. zob. niestrawność.

Dyspepsja (gr. przedr. δυσ- dys- „źle, z trudem”, πέπτειν peptein „trawić”; łac. dyspepsia), pot. niestrawność – występowanie w nadbrzuszu przewlekłego lub nawracającego bólu, który trwa przynajmniej przez 4 tygodnie. Ta definicja została przyjęta w 1999 roku w Rzymie i nosi nazwę kryteriów rzymskich II. Poprzednia definicja, według tak zwanych kryteriów rzymskich I, mówiła o występowaniu bólu w nadbrzuszu w linii pośrodkowej ciała, którym towarzyszy uczucie pełności w nadbrzuszu, wczesne wrażenie sytości, wzdęcia i/lub nudności, nie brała ona jednak pod uwagę długości trwania objawów.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyspeptyczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dyspepsją, dotyczący dyspepsji

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysperbit

substancja zabezpieczająca powierzchnię przed działaniem wody

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspergator

substancja ułatwiająca rozdrobnienie cząsteczek ciała stałego w cieczy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspergować

rozdrabniać większe cząstki danej substancji na mniejsze

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspersja

1. rozszczepienie światła, rozkład na barwy składowe;
2. rozsiew; rozproszenie; zróżnicowanie; zmienność

- dyspersja (biologia)
- dyspersja (chemia fizyczna)
- dyspersja (matematyka)
- dyspersja fali
  - dyspersja (optyka)
  - modowa dyspersja polaryzacyjna
- dyspersja spektrometru

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyspersyjny

1. związany z rozszczepieniem się światła;
2. dotyczący rozproszenia substancji w roztworach koloidalnych; rozproszony

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspinksja

niemożność rysowania wynikająca z dysfunkcji rąk, wzroku lub zaburzenia koordynacji zmysłowo-ruchowej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysplastyczka

→ dysplastyk

Patrz:dysplastyk

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysplastyczny

→ dysplastyk

Patrz:dysplastyk

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysplastyk

w psychologii: człowiek o nieharmonijnej budowie ciała, odznaczający się egocentryzmem, introwersją i skłonnością do krańcowych uczuć; typ dysplastyczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysplazja

nieprawidłowe ukształtowanie się tkanki, narządu lub organizmu w wyniku zaburzeń dotyczących zmiany kształtu i wielkości komórek

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. nieprawidłowość budowy tkanki, narządu lub organizmu polegająca na niewłaściwych proporcjach ich części;

- dysplazja (zmiana przedrakowa)
- dysplazja (zaburzenie rozwojowe)

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyspondej

stopa metryczna złożona z czterech sylab akcentowanych lub czterech sylab długich

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysponencki

→ dysponent

Patrz:dysponent

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysponenda

1. lista książek, broszur w magazynie;
2. niesprzedane książki otrzymane w komis do rozporządzenia tego, który je dostarczył

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysponent

osoba lub instytucja dysponująca, zarządzająca czymś

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysponentka

→ dysponent

Patrz:dysponent

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysponować

1. rozporządzać czymś; mieć coś do dyspozycji;
2. wydawać polecenia komuś

czasownik przechodni

(1.1) mieć możliwość użycia czegoś

(1.2) wydawać polecenie wykonania lub dostarczenia czegoś

(1.3) rel. (w Kościele katolickim) udzielić ostatnich sakramentów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysponowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dysponować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysponowany

będący w dobrej formie psychicznej lub fizycznej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspozycja

1. rozporządzenie, zarządzenie wydane komuś; polecenie;
2. czyjaś forma fizyczna lub psychiczna;
3. wrodzona skłonność lub talent do czegoś; predyspozycja, usposobienie;
4. układ, plan, podział czegoś

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) polecenie wykonania czegoś

(1.2) forma fizyczna lub psychiczna kogoś lub czegoś

(1.3) wrodzona skłonność lub umiejętność

(1.4) ułożony plan czegoś

- dyspozycja – element normy prawnej
- dyspozycja – specyfikacja techniczna organów piszczałkowych

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyspozycyjniejszy

stopień wyższy od przymiotnika: dyspozycyjny; bardziej dyspozycyjny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspozycyjność

gotowość w każdej chwili do podjęcia czynności

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) odprzym. cecha tego, co jest dyspozycyjne; cecha tych, którzy są dyspozycyjni

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyspozycyjny

gotowy w każdej chwili do podjęcia czynności

przymiotnik

(1.1) taki, którym można swobodnie dysponować, rozporządzalny

(1.2) o pracowniku: mogący pełnić obowiązki w dowolnym miejscu i czasie, w zależności od potrzeb pracodawcy

(1.3) taki, który ma charakter dyspozycji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyspozytor

pracownik od rozdziału zadań, zaopatrzenia, materiałów, kierowania ruchem itp.; dyspeczer

Dyspozytor (ang. scheduler), zwany czasami planistą niskopoziomowym (ang. low-level scheduler) – część systemu operacyjnego odpowiedzialna za przydzielanie czasu procesora w ramach przełączania zadań. Decyzja o tym, któremu procesowi przydzielić czas procesora jest podejmowana przez algorytm szeregowania. Do zadań dyspozytora należy m.in. przełączanie kontekstu.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyspozytorka

kobieta zatrudniona na stanowisku pracowniczki odpowiedzialnej za koordynację właściwego rozdziału zadań, zaopatrzenia, materiałów, kierowania ruchem itp.; dyspeczerka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspozytornia

biuro dyspozytora; punkt dyspozycyjny

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pomieszczenie, z którego kieruje się ruchem wszelkiego rodzaju pojazdów

Dyspozytornia – pomieszczenie lub budynek wyposażone w środki łączności, monitoringu lub urządzenia sterownicze, z którego centralnie kieruje się, przykładowo:

- ruchem pojazdów, np. pociągów (zobacz: nastawnia), samochodów,
- pracą zakładu, np. kopalni, pogotowia ratunkowego,
- rozdziałem energii elektrycznej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyspozytorski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dyspozytorem, dotyczący dyspozytora

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyspozytura

miejsce wydawania dyspozycji podległym placówkom lub osobom

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyspozytywny

1. w prawie: względnie wiążący, dopuszczający inne uregulowanie, pozostający do dyspozycji stron;
2. dawniej: wydający zarządzenia; dyspozycyjny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysproporcja

brak proporcji, równowagi, harmonijnego stosunku między przedmiotami, zjawiskami lub cechami występującymi łącznie; niewspółmierność, niesymetryczność

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zakłócenie równowagi, brak harmonii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysproporcjonacja

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) chem. jednoczesne utlenienie i redukcja różnych cząsteczek jednej substancji;

Metateza (łac. metathesis, z gr. μετάθεσις metáthesis „przestawienie”) – reakcja chemiczna przebiegająca według ogólnego schematu:

  A–B + C–D ⇌ A–D + C–B

W wyniku tej reakcji fragmenty reagujących cząsteczek „zamieniają się miejscami” w skoordynowany sposób.

#### Źródła:

Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysproporcjonalność

→ dysproporcjonalny

Patrz:dysproporcjonalny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysproporcjonalny

→ dysproporcja; nieproporcjonalny, niesymetryczny, niewspółmierny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysproteinemia

w medycynie: nieprawidłowy obraz białek surowicy krwi w badaniu analitycznym

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysproz

pierwiastek chemiczny o symbolu Dy i liczbie atomowej 66, metal należący do lantanowców, wykorzystywany m.in. jako dodatek stopowy

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) chem. pierwiastek chemiczny o symbolu Dy i liczbie atomowej 66;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysprozowy

→ dysproz

przymiotnik

(1.1) dotyczący dysprozu

Patrz:dysproz

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyspuciarz

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) daw. osoba, która prowadzi dysputy

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysputa

słowna wymiana poglądów; dyskusja, polemika

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) dyskusja na poważny temat

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysputacja

dawniej: dysputa

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) przest. roztrząsanie, spór

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysputant

przestarzałe: uczestnik dysputy; dyskutant

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba która dysputuje

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysputantka

→ dysputant

Patrz:dysputant

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysputator

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba, która dysputuje

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysputować

przestarzałe: prowadzić dysputę; dyskutować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysputownik

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) śrpol. osoba, która dysputuje

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyssomnia

bezsenność; insomnia

Dyssomnia – zaburzenia snu, charakteryzujące się nieprawidłową ilością, jakością oraz czasem jego trwania.

Do dyssomnii zalicza się pierwotną bezsenność, pierwotną nadmierną senność, narkolepsję, zaburzenia dobowe rytmu snu i czuwania oraz zaburzenia snu związane z nocną dysfunkcją oddechową.

Zaburzenia snu występujące w trakcie jego trwania, podczas wybudzania lub zasypiania zalicza się do parasomnii.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysspermia

w medycynie: zaburzenie wydzielania lub składu nasienia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyssymulacja

dysymulacja;
1. ukrywanie objawów choroby;
2. dawniej: zatajenie czegoś, np. pewnych faktów z życia

Dyssymulacja lub dysymulacja (łac. dissimulatio – udawanie) – pojęcie medyczne będące przeciwieństwem symulacji. W psychologii klinicznej jest to postawa wobec testu psychologicznego przejawiająca się w próbie dostosowania do obowiązujących norm społecznych i ukrycia rzeczywistych bądź wymyślonych zaburzeń.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyssymulować

ukrywać objawy zaburzeń psychicznych lub choroby fizycznej; dysymulować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyssypacja

zjawisko rozpraszania się energii w procesach fizycznych

Dyssypacja (dysypacja) energii, rozpraszanie energii – przekształcanie energii uporządkowanego ruchu makroskopowego w energię chaotycznie rozłożoną na wiele stopni swobody, najczęściej – energię ruchów termicznych cząstek.

W fizyce dyssypacja zawiera koncepcję układu dynamicznego, w którym znaczące zjawiska mechaniczne, jak fale czy oscylacje, zatracają energię wraz z upływem czasu z powodu tarcia lub turbulencji. Tracona energia przekształca się np. w ciepło, przez co podnosi temperaturę układu. Takie układy noszą nazwę układów dyssypacyjnych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyssypacyjny

→ dyssypacja

Patrz:dyssypacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystalny

znajdujący się dalej od pewnego punktu odniesienia; dalszy

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystanazja

sztuczne utrzymywanie czynności serca i płuc u osoby z nieodwracalnymi uszkodzeniami mózgu

Dystanazja – utrzymywanie pacjenta przy życiu dzięki koniecznemu i ciągłemu zastosowaniu środków nadzwyczajnych.

Pojęcie dystanazji odnosi się do sytuacji, w którym pacjent znajduje się w tak ciężkim stanie zdrowia, że niezastosowanie leczenia doprowadziłoby do jego śmierci. Co więcej, żaden sposób postępowania terapeutycznego, który można zakwalifikować jako środek zwyczajny, również nie zapewni choremu przeżycia. Umrze on, jeśli niezastosowane zostaną nadzwyczajne środki postępowania. Jednakże środki takie w rozpatrywanej sytuacji muszą być stosowane ciągle – zastosowanie ich nie ma go wyleczyć, nie prowadzi do stanu, w którym chory nabędzie zdolności do przeżycia bez nich – przy zaprzestaniu ich stosowania chory umrze.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystancja

dawniej: dystans, oddalenie, odległość

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystans

1. odległość między dwoma punktami; oddalenie w przestrzeni lub czasie;
2. określony odcinek drogi, na którym odbywa się wyścig; trasa wyścigu

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) odległość np. między dwoma punktami, przedmiotami, miejscowościami

(1.2) sport. wymierzony odcinek drogi, na którym odbywają się wyścigi

(1.3) socjol. stosunek do kogoś lub czegoś charakteryzujący się chłodnym, ostrożnym i nieufnym podejściem

Dystans – drugi album zespołu Eye for an Eye wydany w 2004 roku przez Pasażera.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dystansik

zdrobnienie od: dystans

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystansować

1. wyprzedzać kogoś w wyścigu; prześcigać;
2. przenośnie: mieć większe osiągnięcia, robić od kogoś większe postępy;
3. dystansować się - odnosić się do kogoś lub do czegoś chłodno, z rezerwą

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystansowy

związany z dystansem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysteleologia

teoria uznająca, że w świecie panuje przypadek i chaos

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysten

cyjanit; minerał, odmiana krzemianu glinu

Kyanit (cyjanit, dysten) – polimorficzna odmiana krzemianu glinu (Al
2O
3·SiO
2), minerał z grupy krzemianów wyspowych zaliczany do glinokrzemianów.

Nazwa cyjanit pochodzi od gr. kyanos = niebieski; nazwa dysten od gr. dis = dwukrotnie, podwójnie oraz sthenos = siła, moc i nawiązuje do zmiennej twardości tego minerału.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystonia

zaburzenia postawy ciała, wynikające z nadmiernego napięcia mięśniowego

Dystonia – występowanie ruchów mimowolnych powodujących skręcanie i wyginanie różnych części ciała, przez co chory przybiera często nienaturalną postawę. Pojęcie dystonii wprowadził do medycyny Hermann Oppenheim w 1911 roku, opisując dystonię mięśniową deformacyjną.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystoniczny

→ dystonia

Patrz:dystonia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystonować

nieczysto śpiewać lub grać; fałszować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystopia

miejsce, w którym dzieje się jak najgorzej; stosunki społeczne, w których panuje zło; odwrotność utopii

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) liter. film. szt. utwór fabularny z dziedziny literatury fantastyczno-naukowej, przedstawiający czarną wizję przyszłości;

(1.2) wizja rzeczywistości przedstawiona w dystopii (1.1)

(1.3) med. patologiczne, złe umiejscowienie narządu, organu

Dystopia (st.gr. δυς – zły; τόπος – miejsce) – utwór fabularny z dziedziny literatury fantastycznonaukowej, przedstawiający czarną wizję przyszłości, wewnętrznie spójną i wynikającą z krytycznej obserwacji otaczającej autora sytuacji społecznej. Dystopia przyjmuje pesymistyczny osąd zastanego świata, fantastyczna wizja jest zazwyczaj jego hiperboliczną konstatacją, negującą możliwość odmiany zastanego stanu rzeczy w przyszłości.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dystopiczny

→ dystopia; dystopijny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystopijność

→ dystopia

Patrz:dystopia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystopijny

→ dystopia; dystopiczny

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dystopią, dotyczący dystopii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dystorsja

1. skręcenie stawu;
2. wada układu optycznego objawiająca się zniekształceniami geometrycznymi obrazu

Dystorsja, dystorsja pola – wada optyczna układu optycznego polegająca na różnym powiększeniu obrazu w zależności od jego odległości od osi optycznej instrumentu.

Jeżeli zmienia się ogniskową obiektywu lub okularu instrumentu, to im dalej od osi optycznej (środka obrazu), tym wyraźniej mogą powstawać zniekształcenia obrazu, co szczególnie rażące może być na brzegu pola widzenia. W zależności od kształtu zniekształcenia wyróżnia się dystorsję beczkową i poduszkową, w których prostokąt zmienia kształt w beczkę albo w poduszkę. Rzadko spotykanym rodzajem dystorsji, świadczącym o wadzie układu optycznego jest dystorsja falista.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystorsyjny

→ dystorsja

Patrz:dystorsja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystr.

skrót od: dystrybucja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrakcja

przestarzale:
1. rozproszenie uwagi; nieuwaga, roztargnienie;
2. czynnik przeszkadzający w skupieniu uwagi, przyczyna roztargnienia;
3. rozrywka, przyjemność, zabawa

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrakcyjny

związany z dystrakcją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrakt

przestarzale: osoba roztargniona, mająca problem ze skupieniem uwagi

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystraktor

czynnik rozpraszający uwagę, przeszkadzający w skupieniu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystraktywny

związany z dystrakcją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrepsja

stan wychudzenia niemowlęcia związany z przewlekłymi zaburzeniami odżywiania

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystres

w psychologii: wtórny lub nasilony stres

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrofia

zaburzenia w odżywianiu tkanki, narządu lub całego organizmu prowadzące do zmian zwyrodnieniowych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. zaburzenia w odżywianiu tkanki, narządu lub całego organizmu prowadzące do zmian zwyrodnieniowych;

Dystrofia – zaburzenie wzrostu tkanek, narządów lub organizmuspowodowane zaburzeniami rozwojowymi, nieprawidłowym odżywianiem, zaburzeniami wchłaniania jelitowego, chorobami zakaźnymi, metabolicznymi lub alergicznymi.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dystroficzny

1. w medycynie: cierpiący na dystrofię;
2. odnoszący się do dystrofizmu

przymiotnik relacyjny

(1.1) dotyczący dystrofii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dystrofizacja

zanikanie substancji pokarmowych w naturalnym zbiorniku wodnym

Dystrofizacja – proces zmniejszania się ilości substancji odżywczych, dostępnych dla tkanki, organizmu lub całej biocenozy. Pojęcie wywodzi się etymologicznie od:

- dys od dis – z łac. roz-, na części; z gr. źle, ciężko – przeciwieństwo, odwrotność, pozbawienie; wyłączenie; nieobecność,
- trofika, troficzny, trofia z gr. trophē – odżywianie, żywność.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystrofizm

niedobór tlenu i substancji odżywczych w naturalnym zbiorniku wodnym, prowadzący do zarastania jezior i powstawania torfowisk

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrybuanta

funkcja określona dla danej zmiennej losowej X przyporządkowująca każdej liczbie rzeczywistej x takie prawdopodobieństwo P, dla którego X jest mniejsze lub równe x

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) stat. funkcja wyrażająca prawdopodobieństwo, że zmienna losowa przyjmie wartość nie większą niż określona liczba;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dystrybucja

1. rozprowadzanie towarów między zainteresowanymi osobami, podmiotami;
2. sposób rozłożenia czegoś, plan, schemat rozkładu;
3. w językoznawstwie: zbiór otoczeń, w jakich może wystąpić dany element językowy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rozprowadzanie, rozdzielanie

- kolportaż (dystrybucja)
- dystrybucja (ekonomia)
  - intensywność dystrybucji: intensywna, selektywna, wyłączna
  - logistyka dystrybucji
- dystrybucja (marketing)
  - kanał dystrybucji
- dystrybucja (matematyka)
  - teoria dystrybucji

  #### Źródła:

  SJP.pl
  Wiktionary oraz Wikipedia

# Dystrybucjonista

→ dystrybucjonizm

Patrz:dystrybucjonizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrybucjonistka

→ dystrybucjonista

Patrz:dystrybucjonista

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrybucjonizm

1. koncepcja polityczno-ekonomiczna zakładająca stworzenie społeczeństwa dobrobytu poprzez upowszechnianie drobnej własności w przemyśle, handlu i rolnictwie;
2. metoda opisu języka opozycyjna do semantyki; dystrybucjonalizm

Dystrybucjonizm (łac. distributio ‘podział’ i gr. ismos ‘nauka’) – doktryna polityczna odrzucająca zarówno kapitalizm z monopolami, jak i cechujący się wszechwładzą państwa socjalizm, uważając je za ustroje w równym stopniu krępujące indywidualizm i ograniczające własność. Postuluje stworzenie systemu społeczno-gospodarczego opartego na upowszechnieniu drobnej własności w handlu, rzemiośle i rolnictwie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystrybucyjny

związany z dystrybucją

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dystrybucją, dotyczący dystrybucji; służący do dystrybucji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dystrybuować

rozprowadzać, rozdzielać, rozdawać

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrybutor

osoba zajmująca się rozprowadzaniem towarów, dystrybucją

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) urządzenie do wydzielania czegoś

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) ten, kto dystrybuuje

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dystrybutorka

kobieta zajmująca się rozprowadzaniem towarów, dystrybucją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrybutorski

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dystrybutorem, dotyczący dystrybutora

#### Źródła:

Wiktionary

# Dystrybutywność

→ dystrybutywny

Patrz:dystrybutywny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrybutywny

1. dzielący coś, dotyczący podziału; rozdzielczy;
2. o zbiorze: będący sumą elementów jednorodnych pod pewnym względem;
3. dotyczący repartycji elementów językowych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystrybutyzm

koncepcja polityczno-ekonomiczna zakładająca stworzenie społeczeństwa dobrobytu poprzez upowszechnianie drobnej własności w przemyśle, handlu i rolnictwie; dystrybucjonalizm

Dystrybucjonizm (łac. distributio ‘podział’ i gr. ismos ‘nauka’) – doktryna polityczna odrzucająca zarówno kapitalizm z monopolami, jak i cechujący się wszechwładzą państwa socjalizm, uważając je za ustroje w równym stopniu krępujące indywidualizm i ograniczające własność. Postuluje stworzenie systemu społeczno-gospodarczego opartego na upowszechnieniu drobnej własności w handlu, rzemiośle i rolnictwie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystrykcik

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od dystrykt

#### Źródła:

Wiktionary

# Dystrykt

okręg administracyjny, wyborczy lub sądowy w niektórych krajach

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) adm. nazwa okręgu administracyjnego bądź sądowego w kraju lub mieście

Dystrykt (od łac. districtus) – nazwa jednostki administracyjnej, a także okręgu sądowego, wyborczego lub innego, stosowana współcześnie lub dawniej w wielu państwach. Dystrykty mogą być zarówno jednostkami administracyjnymi najwyższego rzędu (np. w Izraelu, Luksemburgu, czy na Cyprze), jak i niższych rzędów (np. w RPA, czy Indii).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dystryktowy

związany z dystryktem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dystryktem, dotyczący dystryktu; będący głównym ośrodkiem dystryktu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dystych

1. utwór lub strofa złożone z dwóch wersów; dwuwiersz;
2. klasyczna strofa dwuwierszowa złożona z heksametru i pentametru

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) liter. zwrotka złożona z dwóch wersów

(1.2) liter. forma poetycka składająca się z dwóch wersów

Dystych (gr. dístichon), także dwuwiersz – strofa dwuwersowa, o rymach parzystych (aa bb). Najmniejsza istniejąca strofa poetycka. Oba wersy dystychu charakteryzują się zazwyczaj znacznym podobieństwem pod względem składni i treści.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dystylacja

dawniej: destylacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystylarnia

dawniej: destylarnia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystylator

przestarzałe: destylator

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystylować

dawniej: destylować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystymia

przewlekłe zaburzenie psychiczne, któremu towarzyszą stany obniżonego nastroju i aktywności nieosiągających poziomu depresji

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. psych. typ depresji charakteryzujący się przewlekłym (trwającym minimum 2 lata lub dłużej) obniżeniem nastroju o przebiegu łagodniejszym niż w przypadku depresji endogennej;

Dystymia (z greki: δυσθυμία „zły stan umysłu”), depresja nerwicowa, depresyjne zaburzenie osobowości, przewlekła depresja z lękiem – typ depresji charakteryzujący się przewlekłym (trwającym minimum 2 lata lub dłużej) obniżeniem nastroju o przebiegu łagodniejszym niż w przypadku depresji endogennej. Szacuje się, że około 2–5% populacji ogólnej wykazuje objawy dystymiczne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dystymiczka

→ dystymik

Patrz:dystymik

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystymiczny

dotyczący dystymii

przymiotnik

(1.1) psych. związany z dystymią, dotyczący dystymii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dystymik

w medycynie: osoba, u której występują nienasilone stany obniżonego nastroju i obniżona aktywność

Dystymia (z greki: δυσθυμία „zły stan umysłu”), depresja nerwicowa, depresyjne zaburzenie osobowości, przewlekła depresja z lękiem – typ depresji charakteryzujący się przewlekłym (trwającym minimum 2 lata lub dłużej) obniżeniem nastroju o przebiegu łagodniejszym niż w przypadku depresji endogennej. Szacuje się, że około 2–5% populacji ogólnej wykazuje objawy dystymiczne.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystyngować

dawniej: odróżnić, odróżniać coś od czegoś; wyróżnić, wyróżniać coś lub kogoś spośród innych; dystyngwować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystyngowańszy

dawny stopień wyższy od przymiotnika: dystyngowany; bardziej dystyngowany

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystyngowany

wytworny, elegancki, szlachecki

przymiotnik

(1.1) taki, który charakteryzuje się wytwornością, elegancją

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dystyngwować

dawniej: odróżnić, odróżniać coś od czegoś; wyróżnić, wyróżniać coś lub kogoś spośród innych; dystyngować

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystynkcja

1. dobre maniery, elegancja, wytworność;
2. dawniej: wyróżnienie kogoś, nadanie godności lub stanowiska;
3. cecha odróżniająca dystynktywne cechy fonologiczne w gramatyce;
4. tylko w l.mn., w wojskowości: oznaczenia stopnia i rodzaju broni na mundurze

- Dystynkcje – odznaki wskazujące na godność, rangę
- Dystynkcja - cecha (właściwość) odróżniająca dystynktywne cechy fonologiczne

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystynkcje

odznaki wskazujące na rangę (wojskową, zawodową itp.) jej posiadacza

rzeczownik, rodzaj niemęskoosobowy, liczba mnoga

(1.1) odznaki mundurowe umożliwiające identyfikację stopnia i rodzaju służby

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dystynkcyjny

związany z dystynkcją

#### Źródła:

SJP.pl

# Dystynktorium

dawniej: przedmiot, odznaka piastowanej godności, np. buława marszałkowska

Dystynktorium (krzyż kanonicki, order kanonicki) – odznaka o formie orderowej, przyznawana kanonikom należącym do kapituły przy katedrze, nadawana od XVIII wieku.

Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa distinctorium („znak odznaczania się”). Noszone na piersiach na łańcuchach lub wstęgach czerwonych lub błękitnych, zwykle miały postać krzyża (w różnych odmianach), na którym umieszczano herb lub wizerunek patrona kapituły.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dystynktywny

1. odróżniający, wyróżniający; diakrytyczny;
2. w językoznawstwie: różnicujący elementy języka

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysuria

bolesne oddawanie moczu objawiające się pieczeniem w cewce moczowej; dyzuria

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. bolesne oddawanie moczu;

Dysuria, dyzuria (łac. dysuria) – objaw chorobowy polegający na bolesnym oddawaniu moczu, któremu często towarzyszy uczucie pieczenia w cewce moczowej (stranguria) i ogólny dyskomfort. Z dysurią wiąże się także częstomocz.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysuryczny

→ dysuria; dyzuryczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysydencja

dysydenctwo;
1. sprzeciw wobec panującego systemu politycznego;
2. wyznawanie poglądów innych od obowiązujących w danej wspólnocie religijnej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysydencki

odnoszący się do dysydenta, właściwy dysydentom

przymiotnik relacyjny

(1.1) polit. związany z dysydentem, dotyczący dysydenta

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysydencko

przysłówek

(1.1) na sposób dysydencki

#### Źródła:

Wiktionary

# Dysydenctwo

dysydencja;
1. sprzeciw wobec panującego systemu politycznego;
2. wyznawanie poglądów innych od obowiązujących w danej wspólnocie religijnej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysydent

1. osoba przeciwstawiająca się panującej ideologii;
2. dawniej: wyznawca innej religii chrześcijańskiej niż katolicka

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) polit. osoba występująca przeciwko władzy i z tego powodu represjonowana;

(1.2) osoba, która odsunęła się od grupy, do której należała

(1.3) hist. rel. odstępca od dogmatów kościelnych, w dawnej Polsce ktoś wyznający religię chrześcijańską inną niż katolicyzm, szczególnie protestant;

- dysydent (ang. dissident) w polityce
  - radzieccy dysydenci
- dysydent (ang. dissenter) w religii
  - dysydenci w Wielkiej Brytanii

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysydentka

→ dysydent

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) polit. kobieta występująca przeciwko władzy i z tego powodu represjonowana

Patrz:dysydent

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dysydentyzm

ruch, którego istotą jest działalność opozycyjna, sprzeciw wobec panującego systemu politycznego

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysymilacja

1. proces zachodzący w organizmie, polegający na rozkładzie związków organ. i wydaleniu powstałych produktów poza organizm
2. zjawisko fonetyczne, w którym jeden z dwóch takich samych fonemów ulega zmianie; rozpodobnienie; odpodobnienie

Dysymilacja (łac. dissimilis „niepodobny”), odpodobnienie, rozpodobnienie – proces fonetyczny, w wyniku którego wytwarzają się lub powiększają różnice pomiędzy głoskami w obrębie jakiegoś odcinka wypowiedzi, a więc głoski te stają się mniej podobne do siebie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dysymilacyjny

związany z dysymilacją, powstały wskutek dysymilacji; dysymilatywny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysymilatywny

związany z dysymilacją, powstały wskutek dysymilacji; dysymilacyjny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysymulacja

dyssymulacja;
1. ukrywanie objawów choroby;
2. dawniej: zatajenie czegoś, np. pewnych faktów z życia

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zatajenie, np. choroby, kalectwa

Dyssymulacja lub dysymulacja (łac. dissimulatio – udawanie) – pojęcie medyczne będące przeciwieństwem symulacji. W psychologii klinicznej jest to postawa wobec testu psychologicznego przejawiająca się w próbie dostosowania do obowiązujących norm społecznych i ukrycia rzeczywistych bądź wymyślonych zaburzeń.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dysymulować

1. ukrywać objawy zaburzeń psychicznych lub choroby fizycznej; dyssymulować;
2. dawniej: zatajać, ukrywać coś

#### Źródła:

SJP.pl

# Dysza

1. odcinek przewodu o zmiennym przekroju poprzecznym, zapewniającym przemianę energii wewnętrznej przepływającego płynu w energię kinetyczną
2. otwór wylotowy rury przeprowadzającej ciecze albo gazy

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) techn. część przewodu, w której zwiększa się energia kinetyczna płynu

(1.2) hutn. mot. otwór wylotowy rury regulujący dopływ cieczy lub gazów

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyszak

zestaw dyszowy do dużych pieców

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyszeć

1. oddychać intensywnie, głośno, z trudem;
2. dawniej: oddychać

czasownik nieprzechodni niedokonany

(1.1) głośno i ciężko oddychać

(1.2) wydawać odgłos podobny do ciężkiego oddechu

(1.3) przen. być przepełnionym jakąś emocją

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyszek

udo baranie albo cielęce

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyszel

drąg przytwierdzony do przedniej części wozu konnego

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) drąg łączący przednią część wozu, sań, bryczki itp. z zaprzęgiem konnym lub ciągnikiem;

Dyszel – belka (obecnie metalowa, dawniej – drewniana) służąca do połączenia przyczepy lub maszyny rolniczej z hakiem pociągowym ciągnika, w przeszłości zaś – z przednią osią wozu konnego, żniwiarki lub kosiarki konnej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyszka

1. potocznie: banknot dziesięciozłotowy;
2. zdrobnienie od: dysza;
3. zdrobnienie od: dycha

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) zdrobn. od dycha

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyszkancista

osoba obdarzona wysokim głosem chłopięcym i śpiewająca takim głosem; dyszkant, dyskantysta

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyszkant

1. dawniej: najwyższy głos w chórze;
2. głos chłopięcy równy sopranowi;
3. piskliwy głos

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) muz. osoba śpiewająca wysokim głosem chłopięcym

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(2.1) muz. wysoki głos chłopięcy;

(2.2) książk. piskliwy głos

Dyszkant – termin muzyczny; odmiana wysokiego głosu ludzkiego. Najczęściej głos ten posiadają chłopcy przed mutacją (w języku angielskim dyszkant to „sopran chłopięcy” – boy soprano, choć w przypadku chórów mieszanych częściej stosuje się określenie treble).

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyszkantowy

→ dyszkant; dyskantowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) muz. związany z dyszkantem, dotyczący dyszkantu; wypowiedziany dyszkantem, piskliwym głosem

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyszkiewicz

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyszlowe

w Polsce średniowiecznej: opłata za korzystanie z dróg, pobierana na rogatkach od przejeżdżających pojazdów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyszlowy

związany z dyszlem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyszolot

rodzaj statku powietrznego

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyszownica

w hutnictwie: element zestawu dyszowego wielkiego pieca, w postaci brązowego odlewu chłodzonego wodą, w którym osadzona jest dysza

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyszowy

przymiotnik od: dysza

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyteista

osoba wierząca w dwóch bogów lub w Boga dwupostaciowego; diteista

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyteistka

→ dyteista

Patrz:dyteista

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyteistyczny

→ dyteizm

Patrz:dyteizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyteizm

doktryna przyjmująca istnienie w Bogu dwóch natur i dwóch osób

#### Źródła:

SJP.pl

# Dytek

dytek; dawniej:
1. drobna moneta;
2. pieniądz

#### Źródła:

SJP.pl

# Dytko

nazwisko

Dydko, didko, ditko, dytko, dydo – nadprzyrodzona istota z polskiego folkloru, pierwotnie demon z wierzeń słowiańskich, później zdegradowany do roli straszydła.

Postać dydka wywodzi się od znanego na Rusi demona opiekuńczego domu (por. domowik), po chrystianizacji zdegradowanego do roli diabła, zwłaszcza leśnego, ostatecznie zaś do roli nocnego straszydła, którym straszono dzieci (por. bobo).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dytkowski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dytmarów

wieś w Polsce

Dytmarów (niem. Dittersdorf, cz. Potěkrby) – wieś w Polsce, położona w województwie opolskim, w powiecie prudnickim, w gminie Lubrza. Historycznie leży na Górnym Śląsku, na ziemi prudnickiej. Położona jest na terenie Obniżenia Prudnickiego, będącego częścią Niziny Śląskiej, u podnóży Gór Opawskich. Przepływa przez nią rzeka Prudnik.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dytrochej

w starożytnej wersyfikacji: czterozgłoskowa stopa wierszowa; podwójny trochej (chorej), dichorej, dychorej

Dytrochej – w wersyfikacji antycznej stopa wierszowa składająca się z czterech sylab: długiej, krótkiej, długiej, krótkiej (); podwójny trochej. Współcześnie dytrochejem nazywa się niekiedy peon III z uwagi na występowanie akcentu pobocznego na sylabie pierwszej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dytrych

1. imię męskie;
2. nazwisko

- Dytrych (Dytryk, Teodoryk) – imię męskie pochodzenia germańskiego

Osoby o tym nazwisku:

- Benedykt Dytrych – polski wojskowy, historyk
- Lucjan Dytrych – polski aktor teatralny i filmowy

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dytyramb

1. uroczysta piesń kultowa ku czci Dionizosa;
2. pieśń pochwalna, utwór wychwalający kogoś lub coś; panegiryk;
3. pochwała

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) liter. oda albo pieśń pochwalna o charakterze patetycznym, wzniosłym, niekiedy tragicznym, wywodząca się ze starożytnej Grecji;

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dytyrambiczny

dotyczący dytyrambu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyw.

skrót od: dywizja

skrót

(1.1) = wojsk. dywizja, dywizji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywagacja

mówienie lub pisanie nie na temat, bezładnie, rozwlekle

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rozwlekłe rozważanie nie na temat

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywagować

odstępować, odbiegać od tematu; mówić, pisać nie na temat

czasownik

(1.1) rozwlekle odchodzić od tematu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywagowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dywagować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dywan

1. gruba tkanina ozdobna przykrywająca podłogę
2. dawniej: urząd dworski w krajach muzułmańskich
3. kolekcja utworów jednego poety w krajach muzułmańskich

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) gruba, wzorzysta tkanina, przeznaczona do przykrycia podłogi;

(1.2) rzad. ozdobna tkanina do powieszenia na ścianach

(1.3) urząd dworski w krajach muzułmańskich

(1.4) rada doradcza sułtana w imperium osmańskim;

(1.5) liter. zbiór utworów literackich jednego lub kilku poetów (termin funkcjonuje w literaturze krajów muzułmańskich);

(1.6) gw-pl|Bukowina. wersalka

Dywan – tkanina dekoracyjna przeznaczona do pokrycia pewnych płaszczyzn (najczęściej podłóg, czasem także ścian).

Szacuje się, że dywany pojawiły się prawdopodobnie w Azji Centralnej między III a II tysiącleciem p.n.e. Najstarszym znanym nam dywanem jest tzw. Pazyryk. Został on odkryty przez rosyjskiego archeologa – Sergieja Rudenko – w 1949 roku. Odkrycie miało miejsce w dolinie Pazyryka na Syberii Południowej, przy granicy z Mongolią. Naukowcy wstępnie szacują datę Pazyryka na około 500 r. p.n.e., lecz biorąc pod uwagę sposób jego wykonania, domniema się, że jego tradycja może być starsza o kolejne 500 lat.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywaniarka

kobieta pracująca przy wyrobie dywanów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywaniarski

związany z produkcją dywanów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywanik

zdrobnienie od: dywan; mały dywan

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) zdrobn. od: dywan

(1.2) mały kawałek dywanu, najczęściej do położenia w łazience lub obok łóżka

(1.3) bud. górna, ścieralna warstwa drogi asfaltowej, wykonana z asfaltobetonu lub smołobetonu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywanikowy

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dywanikiem, dotyczący dywanika

#### Źródła:

Wiktionary

# Dywanokształtne

o cechach dywanokształtnych (rząd ryb)

Dywanokształtne, rekiny dywanowe (Orectolobiformes) – rząd ryb chrzęstnoszkieletowych (Chondrichthyes). Największym przedstawicielem i jednocześnie największym z rekinów jest rekin wielorybi. W zapisie kopalnym znane są ze skamieniałości wczesnojurajskich, a w Polsce z jury środkowej Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej, okolic Szczecina i z kredy dolnej Wysoczyzny Łódzkiej.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dywanokształtny

o cechach dywanokształtnych (rząd ryb)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywanówka

film instruktażowy z ćwiczeniami domowymi niewymagającymi specjalnych przyrządów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywanowy

1. związany z dywanem;
2. nalot dywanowy - zmasowane bombardowanie wyznaczonego terenu

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dywanem, dotyczący dywanu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywdyk

dyftyk; tyftyk;
1. dawniej: tkanina wełniana, jedwabna lub bawełniana; ubiór z tej tkaniny;
2. dawniej: jedwabna kapa na konia

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywergencja

przypisywanie pola skalarnego danemu polu wektorowemu przez operator różniczkowy; rozbieżność, źródłowość

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) rozbieżność, różnorodność

(1.2) powstawanie rozbieżności

(1.3) mat. operator określający dla danego pola wektorowego pole skalarne, na podstawie którego można określić źródła i ujścia pola;

Dywergencja, in. rozbieżność, źródłowość pola wektorowego – operator różniczkowy przyporządkowujący polu wektorowemu w przestrzeni euklidesowej 3-wymiarowej pole skalarne będące formalnie iloczynem skalarnym operatora nabla z wektorem pola.

Operator ten uogólnia się na przestrzenie euklidesowe n-wymiarowe z dowolnymi układami współrzędnych krzywoliniowych oraz na dowolne przestrzenie riemannowskie i pseudoriemannowskie.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywergencyjny

związany z dywergencją, powstały wskutek dywergencji; dywergentny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywergentny

związany z dywergencją, powstały wskutek dywergencji; dywergencyjny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywersancki

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dywersantem, dotyczący dywersanta

#### Źródła:

Wiktionary

# Dywersant

osoba niszcząca infrastrukturę gospodarczą lub militarną przeciwnika w celu osłabienia jego zdolności zaczepnych lub obronnych

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(1.1) osoba dokonująca dywersji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywersantka

uczestniczka lub organizatorka akcji dywersyjnych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywersja

sabotaż;
1. działania sabotażowe lub propagandowe prowadzone na terytorium wroga w celu dezorganizacji jego działań wojennych;
2. działania zmierzające do zakłócenia życia politycznego i gospodarczego jakiegoś państwa, prowadzone w celu osiągnięcia korzyści politycznych

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. tajne działania prowadzone by osłabić nieprzyjaciela

Dywersja – niszczące działanie wojenne na zapleczu, element z arsenału walki mający na celu odwrócenie uwagi przeciwnika. Działanie z ukrycia w celu osłabienia obronności lub gospodarki nieprzyjaciela w czasie wojny czy też wrogiego państwa w czasie pokoju. Dezorganizacja sił przeciwnika, polegająca na niszczeniu lub uszkadzaniu zasobów zbrojnych wroga.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywersyfikacja

1. zróżnicowanie lub rozszerzenie oferowanych produktów i usług w celu pełniejszego wykorzystania zasobów przedsiębiorstwa;
2. dywersyfikacja portfela papierów wartościowych - zakup różnych papierów wartościowych w celu obniżenia ryzyka inwestycyjnego

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) różnicowanie asortymentu produkcji lub usług w celu zmniejszenia ryzyka w prowadzeniu działalności gospodarczej;

Dywersyfikacja – różnicowanie rodzaju działalności (asortymentu produkcji lub świadczonych usług), inwestycji i in., najczęściej w celu zmniejszenia ryzyka lub osiągania lepszych wyników.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywersyfikacyjny

→ dywersyfikacja

przymiotnik

(1.1) przym. od dywersyfikacja

Patrz:dywersyfikacja

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywersyjny

1. dotyczący dywersji - działań sabotażowych lub propagandowych prowadzonych na terytorium wroga w celu dezorganizacji jego działań wojennych;
2. dotyczący dywersji - działań zmierzających do zakłócenia życia politycznego i gospodarczego jakiegoś państwa, prowadzonych w celu osiągnięcia korzyści politycznych

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywestycja

wyzbycie się aktywów o niskiej produktywności lub uznanych za zbędne; dezinwestycja

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dywetyna

tkanina będąca imitacją aksamitu; dewetyna

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dywicki

przymiotnik od: Dywity

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z Dywitami, dotyczący Dywit

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywidenda

zysk spółki akcyjnej wypłacany akcjonariuszom; zysk akcjonariusza

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) ekon. część rocznego zysku netto spółki akcyjnej dzielona między akcjonariuszy proporcjonalnie do liczby posiadanych przez nich akcji;

(1.2) ekon. obowiązkowa wpłata do budżetu państwa dokonywana przez przedsiębiorstwo państwowe

Dywidenda (łac. dividendum „rzecz do podziału”) – aktywa (najczęściej pieniądze) wypłacane właścicielom (wspólnikom lub akcjonariuszom w zależności od formy prowadzenia spółki kapitałowej) jako wynagrodzenie za udzielenie kapitału.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywidendowy

→ dywidenda

przymiotnik relacyjny

(1.1) ekon. związany z dywidendą, dotyczący dywidendy

Patrz:dywidenda

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywinacja

przepowiadanie przyszłości, wróżenie; wróżbiarstwo

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) daw. rzad. przepowiadanie przyszłości, wróżenie

Wróżenie (wróżbiarstwo, dywinacja) (łac. divinatio) – zespół czynności związanych z próbami przepowiadania przyszłości z pomocą specjalnych przedmiotów i technik, a według niektórych interpretacji, także sił nadnaturalnych (zob. siła wyższa). W środowisku naukowym wróżenie uznawane jest za pseudonaukę. Nie istnieje dowód potwierdzający skuteczność wróżenia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywinacyjny

→ dywinacja

Patrz:dywinacja

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywity

wieś w Polsce

Dywity (dawniej niem. Diwitten) – wieś w Polsce na Warmii, położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie olsztyńskim, w gminie Dywity.

W latach 1954–1972 wieś należała i była siedzibą władz gromady Dywity. Po reformie w 1973 r. miejscowość została siedzibą gminy Dywity.W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.

Liczy ok. 3 tys. mieszkańców.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dywiz

znak graficzny łączący lub dzielący wyrazy; kreska, łącznik, znak przeniesienia

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) druk. znak graficzny w postaci krótkiej poziomej kreski biegnącej na wysokości średniej linii pisma lub nieco poniżej tej linii; stosowany przy dzieleniu wyrazu między wierszami oraz przy łączeniu wyrazów wieloczłonowych;

Dywiz, czyli łącznik – znak pisarski oznaczony znakiem - w postaci krótkiej poziomej kreski (krótszej od pauzy i półpauzy) uniesionej ponad podstawową linią pisma. Inne nazwy dywizu to: znak przeniesienia, mała kreska oraz tiret (z fr. tiré). Łącznik nie jest znakiem interpunkcyjnym.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywizja

wojskowa jednostka taktyczna złożona z kilku pułków

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) wojsk. jednostka taktyczna złożona z kilku pułków;

Dywizja – podstawowy związek taktyczny różnych rodzajów sił zbrojnych (5–15 tys. żołnierzy) składający się zazwyczaj z pułków lub brygad różnych rodzajów wojsk (typowych dla danego rodzaju sił zbrojnych) przeznaczonych do prowadzenia walki oraz oddziałów i samodzielnych pododdziałów przeznaczonych do zabezpieczenia bojowego działań, zapewnienia zaopatrzenia materiałowego i utrzymania w gotowości bojowej sprzętu technicznego jednostek dywizyjnych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywizjon

dyon;
1. jednostka organizacyjna i taktyczna odpowiadająca batalionowi piechoty
2. w lotnictwie: samodzielna jednostka taktyczna
3. w marynarce wojennej: jednostka taktyczna złożona z kilku okrętów wojennych jednego typu

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) wojsk. pododdział w artylerii, lotnictwie albo marynarce wojennej

Dywizjon (dawniej – nazwa skrócona dyon) – pododdział wojska, w artylerii, kawalerii, taborach – równorzędny batalionowi innych rodzajów wojsk.

1. W wojskach rakietowych i artylerii wojsk lądowych – zasadniczy pododdział ogniowy i taktyczny (np. dywizjon artylerii, składający się z dowództwa, kilku baterii dział jednego lub różnych kalibrów); dywizjony mogą być samodzielne lub wchodzić w skład oddziałów, a podczas działań – w skład grup artylerii.
2. W wojskach obrony przeciwlotniczej sił powietrznych – zasadniczy pododdział ogniowy (np. dywizjon rakietowy obrony powietrznej składa się z dowództwa, baterii radiotechnicznej, startowej, technicznej i pododdziałów zabezpieczenia); wchodzi w skład związków taktycznych.
3. W kawalerii – oddział składający się z kilku szwadronów, odpowiednik batalionu w piechocie, zazwyczaj wchodził w skład pułku kawalerii. W niektórych krajach szczebel dywizjonu został zlikwidowany i szwadrony tam podporządkowano bezpośrednio pułkom. Nazwę dywizjon stosowano też dla oddziałów pancernych czerpiących z tradycji kawaleryjskiej (np. polskie dywizjony rozpoznawcze z kampanii wrześniowej lub niemieckie dywizjony (Abteilung) czołgów ciężkich, odpowiadające batalionom).
4. W lotnictwie wojskowym – pododdział taktyczny (np. dywizjon myśliwski, bombowy), składający się zwykle z dwóch lub więcej eskadr. Szczebel dywizjonów nie jest wyróżniany we wszystkich państwach. Anglojęzyczna nazwa squadron w literaturze polskiej jest tłumaczona zwyczajowo, błędnie jako dywizjon, jednak squadron to odpowiednik eskadry.
   - w lotnictwie państw Brytyjskiej Wspólnoty Narodów (RAF i inne) kilka dywizjonów tworzyło skrzydło (ang. wing);
   - w lotnictwie USA (USAAF i USAF) kilka dywizjonów tworzyło grupę (ang. group).

   #### Źródła:

   SJP.pl
   Wiktionary oraz Wikipedia

# Dywizjoner

przestarzale: dowódca dywizji

Dywizjoner (niem. Divisionär, fr. Divisionnaire)

1. termin, używany w mowie potocznej dla oznaczenia generała dowodzącego dywizją. W Polsce był używany często w czasach wojen napoleońskich oraz Królestwa Kongresowego.
2. w Armii Cesarstwa Austriackiego oficjalna nazwa stanowiska generała dowodzącego dywizją, posiadającego stopień marszałka polnego porucznika (FML).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dywizjonista

zwolennik, przedstawiciel dywizjonizmu

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywizjonistka

→ dywizjonista

Patrz:dywizjonista

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywizjonistyczny

→ dywizjonizm

Patrz:dywizjonizm

#### Źródła:

SJP.pl

# Dywizjonizm

technika malarska zapoczątkowana przez impresjonistów, polegająca na malowaniu małymi, oddzielnymi plamami

Dywizjonizm (fr. division = podział) – metoda malarska zapoczątkowana przez twórców impresjonizmu, rozwinięta przez neoimpresjonistów w tzw. pointylizm. Powstanie metody dywizjonizmu wiąże się z artystycznymi poszukiwaniami Claude’a Moneta. Wśród najsłynniejszych artystów dywizjonizmu jest baron Vittore Grubicy de Dragon, który przez długi czas mieszkał w Lierna nad jeziorem Como w celach artystycznych.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dywizjonowy

związany z dywizjonem

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dywizjonem, dotyczący dywizjonu

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywizor

w matematyce: uogólnienie pojęcia dzielnika elementu pierścienia przemiennego

## Algebraiczna teoria liczb

Dywizor – uogólnienie pojęcia dzielnika elementu pierścienia przemiennego. Pojecie to pojawiło się po raz pierwszy, pod nazwą dzielnika idealnego, w pracach E. Kummera o arytmetyce ciał podziału koła.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dywizorek

przyrząd służący do trzymania rękopisu nad kasztą podczas składania

Dywizorek – przyrząd w kształcie długich, wąskich widełek, przytrzymujący kartkę z rękopisem, maszynopisem lub wydrukiem na tenaklu (podstawce, utrzymującej kartkę w pozycji dogodnej do czytania przez zecera, tj. osobę zajmującą się składem tekstu). Czasem nazwą tą obejmowano zestaw obu przyrządów, tj. tenakiel wraz z dywizorkiem.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dywizyjny

przymiotnik od: dywizja

przymiotnik relacyjny

(1.1) związany z dywizją, dotyczący dywizji

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dywulgować

dawniej: dopuścić kogoś do tajemnicy, wtajemniczyć

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyź

zdrobnienie od: Dyzma, Dionizy (imiona męskie); Dyzio

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyza

dawniej: dysza

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzartria

zaburzenie mowy polegające na niewyraźnym wymawianiu głosek; dysartia

Dyzartria – termin z zakresu neurologii; jeden z typów zaburzeń mowy, wynikający z dysfunkcji aparatu wykonawczego (języka, podniebienia, gardła, krtani). Dysfunkcja może być spowodowana: uszkodzeniem mięśni, unerwiających ich nerwów czaszkowych, jąder tych nerwów, dróg korowo-jądrowych, układu pozapiramidowego.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyzartryczny

→ dyzartria; dysartryczny

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzażio

spadek kursu dewiz, papierów wartościowych poniżej ich wartości nominalnej; dysażio; disagio; disaggio

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzenteria

epidemiczna choroba zakaźna, powodująca biegunkę, odwodnienie i zatrucie organizmu; czerwonka bakteryjna

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) med. ostra choroba zakaźna jelit

Dyzenteria, czerwonka (gr. δυσεντερία, dysentería) – ostra choroba zakaźna jelit, w szczególności jelita grubego, której objawem jest uporczywa biegunka i obecność krwi oraz śluzu w stolcu. Nieleczona prowadzi do śmierci.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyzenteryjny

→ dyzenteria

Patrz:dyzenteria

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyżewski

nazwisko

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzgust

dysgust; dawniej:
1. niechęć, niezadowolenie z czegoś;
2. zniewaga, afront

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) niechęć wobec kogoś lub czegoś

(1.2) daw. zniewaga, naruszenie czyjejś godności

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyzio

zdrobnienie od: Dyzma, Dionizy (imiona męskie); Dyź

Hyzio, Dyzio i Zyzio (ang. Huey, Dewey and Louie) – fikcyjne postacie stworzone przez Teda Osborne’a i Ala Taliaferro. Występują głównie w komiksach, ale także w filmach animowanych Disneya. Po raz pierwszy pojawili się w gazetowym pasku komiksowym 17 października 1937. Na ekranie zadebiutowali 15 kwietnia 1938 w filmie Donald's Nephews (Siostrzeńcy Donalda).

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyzma

przenośnie: człowiek bez wykształcenia, robiący przypadkowo karierę

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy, nazwa własna

(1.1) imię|polski|m.;

Dyzma – imię męskie pochodzenia greckiego, od gr. δυσμη (dysmai, dysme) – zachód słońca lub gwiazd, „narodzony o zachodzie”. Imię to przypisywane jest tradycyjnie dobremu łotrowi – ukrzyżowanemu obok Chrystusa przestępcy, który nawrócił się i dostał obietnicę zbawienia.

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary oraz Wikipedia

# Dyzunia

wyznanie Kościoła wschodniogreckiego, który nie przystąpił do Unii Brzeskiej

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzunicki

dotyczący dyzunitów

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzunita

w dawnej Polsce: prawosławny, który nie uznał unii brzeskiej (1596 r.)

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzunitka

→ dyzunita

Patrz:dyzunita

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyżur

pełnienie pewnych obowiązków w wyznaczonym czasie; czas przeznaczony na ich wypełnianie

rzeczownik, rodzaj męskorzeczowy

(1.1) pełnienie obowiązków społecznych lub zawodowych w przedziale czasu, na określonych warunkach

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyżurant

osoba pełniąca dyżur

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyżurantka

→ dyżurant

Patrz:dyżurant

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzuria

bolesne oddawanie moczu objawiające się pieczeniem w cewce moczowej; dysuria

Dysuria, dyzuria (łac. dysuria) – objaw chorobowy polegający na bolesnym oddawaniu moczu, któremu często towarzyszy uczucie pieczenia w cewce moczowej (stranguria) i ogólny dyskomfort. Z dysurią wiąże się także częstomocz.

#### Źródła:

SJP.pl
Wikipedia

# Dyżurka

pomieszczenie dla dyżurującego

rzeczownik, rodzaj żeński

(1.1) pomieszczenie lub miejsce, w którym pełniony jest dyżur

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyżurna

kobieta pełniąca dyżur

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyżurny

1. pełniący dyżur
2. z ironią o człowieku: służalczy
3. stale ten sam, powtarzający się, np. dyżurny temat

przymiotnik relacyjny

(1.1) pełniący dyżur, dyżurujący

(1.2) przen. stale powtarzający się, używany w razie potrzeby

rzeczownik, rodzaj męskoosobowy

(2.1) osoba, która pełni dyżur

#### Źródła:

SJP.pl
Wiktionary

# Dyżurować

pełnić dyżur, pilnować porządku; czuwać

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyżurowanie

rzeczownik, rodzaj nijaki

(1.1) odczasownikowy od|dyżurować.

#### Źródła:

Wiktionary

# Dyżurowy

związany z dyżurem

#### Źródła:

SJP.pl

# Dyzuryczny

→ dyzuria; dysuryczny

#### Źródła:

SJP.pl